INW-11 - Afzender bekend bij griffie inzake Tijdelijke opvang asielzoekers

Aan de gemeenteraad van Neder-Betuwe Betreft: Oproep om u uit te spreken over het burgerinitiatief voor tijdelijke noodopvang van asielzoekers in Neder-Betuwe Geachte leden van de gemeenteraad, De opvang van asielzoekers in Nederland bevindt zich al geruime tijd in een crisis. Terwijl het onderwerp minder vaak de voorpagina's haalt dan enkele weken geleden, is de werkelijkheid achter de schermen niet veranderd. Met deze brief vragen wij u om u uit te spreken over het burgerinitiatief voor tijdelijke noodopvang op vakantiepark Rivierendal en daarmee verantwoordelijkheid te nemen voor een vraagstuk dat ons allen aangaat. 1. Een landelijke crisis die niet verdwenen is De problemen in de asielopvang zijn inmiddels bekend. In heel het land is al jarenlang sprake van een tekort aan opvangplaatsen. Dat leidt ertoe dat in het aanmeldcentrum in Ter Apel sprake is van een acute noodsituatie. Door onvoldoende doorstroming naar opvanglocaties elders in het land komen nieuwe asielzoekers nog steeds terecht in omstandigheden die een welvarend land als Nederland onwaardig zijn. Op dit moment zien we dat mensen noodgedwongen buiten voor de gesloten poorten van Ter Apel moeten verblijven of in overvolle nacht noodopvanglocaties zoals sport- en evenementenhallen moeten worden ondergebracht. Tegelijkertijd ontstond in verschillende gemeenten weerstand tegen nieuwe opvanglocaties.

Vaak ging het om een relatief kleine groep inwoners die zich zeer luidruchtig liet horen. Door de grote media-aandacht ontstaat soms het beeld dat heel Nederland zich tegen opvang keert en dat het land diep verdeeld is. Dat beeld doet echter geen recht aan de werkelijkheid. In veel gemeenten verloopt opvang juist zonder grote problemen en zijn inwoners bereid hun bijdrage te leveren. En nog steeds is de opvangcrisis ondanks veel aandacht niet opgelost. Nog steeds zijn er te weinig gemeenten die invulling geven aan de onderlinge solidariteit waarop ons opvangsysteem is gebaseerd. Nog steeds wordt onvoldoende uitvoering gegeven aan de verantwoordelijkheden die voortvloeien uit de Spreidingswet. Dat deze situatie inmiddels al jarenlang voortduurt, zou ons als land tot zelfreflectie moeten aanzetten. Nederland presenteert zich graag als een welvarende, rechtvaardige en humane samenleving. Juist daarom is het moeilijk te rechtvaardigen dat mensen die bescherming zoeken nog steeds terechtkomen in omstandigheden die regelmatig als onmenselijk worden omschreven. Het feit dat deze opvangcrisis al zo lang voortduurt, is niet alleen een bestuurlijk probleem, maar ook een collectief falen waarvoor wij ons als samenleving zouden moeten schamen. Ook in de regio Rivierenland blijft die bijdrage vooralsnog achter.

Neder-Betuwe en verschillende omliggende gemeenten hebben tot op heden geen structurele invulling gegeven aan hun aandeel in de opvangopgave. Daarmee wordt de druk op andere gemeenten vergroot en blijft de noodsituatie in de landelijke opvangketen voortbestaan. De vraag is daarom niet óf gemeenten een verantwoordelijkheid hebben, maar hoe zij die verantwoordelijkheid invullen. Juist daar ligt vandaag een keuze voor Neder-Betuwe.

2. Een beroep op onze morele verantwoordelijkheid Achter cijfers, wetten en bestuurlijke discussies gaan mensen schuil. Mensen die zijn gevlucht voor oorlog, geweld, vervolging of onderdrukking. Mensen die vaak alles hebben achtergelaten wat hun vertrouwd was. Mensen die hun toevlucht hebben gezocht tot een land dat veiligheid, rechtvaardigheid en rechtsbescherming biedt. Veel asielzoekers verblijven langdurig in procedures die veel langer duren dan wenselijk is. Hun leven staat maanden of soms jaren stil. Kinderen groeien op in onzekerheid. Gezinnen leven dicht op elkaar in tijdelijke voorzieningen. Wanneer opvanglocaties overvol raken, worden de omstandigheden nog moeilijker en komt ook toegang tot onderwijs, zorg en begeleiding onder druk te staan. Als inwoners van een rijk en stabiel land kunnen wij niet doen alsof deze werkelijkheid ons niet raakt. Een beschaafde samenleving wordt niet alleen beoordeeld op haar welvaart, maar ook op de wijze waarop zij omgaat met mensen die afhankelijk zijn van haar hulp. Voor christenen geldt daarbij een bijzondere verantwoordelijkheid. De Bijbel roept herhaaldelijk op om zorg te dragen voor de vreemdeling, de weduwe, de wees en allen die kwetsbaar zijn. Barmhartigheid is geen vrijblijvende deugd, maar een opdracht.

Juist in een gemeenschap waar christelijke waarden een belangrijke plaats innemen, mag verwacht worden dat er aandacht is voor mensen die bescherming zoeken. Dat betekent niet dat alle zorgen over opvang onterecht zijn. Het betekent evenmin dat elke locatie geschikt is of dat iedere vraag kritiekloos moet worden beantwoord. Maar het betekent wel dat wij niet kunnen wegkijken wanneer mensen in nood zijn. Ook los van geloofsovertuiging bestaat er een morele verantwoordelijkheid. Neder-Betuwe is een gemeenschap waarin omzien naar elkaar, vrijwilligerswerk en maatschappelijke betrokkenheid vanzelfsprekend zijn. Die waarden beperken zich niet tot de eigen kring. Zij komen juist tot uitdrukking wanneer wij bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen voor mensen die kwetsbaar zijn en afhankelijk zijn van onze hulp. Wij hebben als samenleving laten zien dat wij daartoe in staat zijn. De opvang van vluchtelingen uit Oekraïne heeft duidelijk gemaakt dat inwoners, maatschappelijke organisaties, kerken en vrijwilligers bereid zijn zich in te zetten wanneer dat nodig is. Diezelfde betrokkenheid kan ook nu het verschil maken. 3. Waarom dit ook praktisch verstandig is De gemeenteraad gaat niet over het nationale asielbeleid. Dat beleid wordt vastgesteld door regering en parlement.

De raad heeft echter wel de verantwoordelijkheid om het algemeen belang van de inwoners van Neder-Betuwe te dienen en zich uit te spreken over ontwikkelingen die de gemeente direct raken. Een van die ontwikkelingen is de Spreidingswet. Zolang deze wet van kracht is, vormt zij het wettelijke kader waarbinnen gemeenten opereren. In het coalitieakkoord heeft de huidige coalitie bovendien uitgesproken dat het college zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid wil nemen en uitvoering zal geven aan de wettelijke verplichtingen die hieruit voortvloeien. Wanneer een gemeente niet zelf tot oplossingen komt, ontstaat het risico dat provincie of rijk zullen ingrijpen. Op dat moment verdwijnt de lokale regie. Dan bepaalt niet langer de gemeenteraad welke

locatie passend is, welke omvang wenselijk is of hoe de opvang wordt georganiseerd. Dan moet de gemeente beleid uitvoeren dat elders is vastgesteld. Juist daarom is het verstandig om zelf initiatief te nemen. Zelf keuzes maken is vrijwel altijd beter dan wachten totdat anderen die keuzes voor u maken. Daarbij komt dat de zoektocht naar een structurele opvanglocatie in Medel vooralsnog geen concreet perspectief biedt. Het haalbaarheidsonderzoek heeft nog geen duidelijk resultaat opgeleverd en het is evident dat deze locatie op korte termijn geen oplossing kan bieden voor de huidige opgave. Bovendien is in de media reeds verschenen dat deze locatie feitelijk niet langer als realistische optie wordt beschouwd, terwijl het college deze nog steeds presenteert als onderdeel van het lopende proces. Los van de juridische en bestuurlijke aspecten speelt nog een ander belang. Gemeenschappen worden sterker wanneer zij zich gezamenlijk inzetten voor een groter maatschappelijk doel. Dat geldt voor sportverenigingen, dorpsinitiatieven, mantelzorg en vrijwilligerswerk, maar ook voor opvang en hulpverlening. Een gezamenlijke inspanning rond opvang hoeft een gemeenschap niet te verdelen; zij kan haar juist verbinden.

De ervaring met Oekraïense vluchtelingen heeft laten zien dat veel inwoners van NederBetuwe bereid zijn verantwoordelijkheid te dragen wanneer daar een duidelijk doel en een goede organisatie tegenover staan. Zelf regie nemen, bouwen op lokale kracht en gebruikmaken van beschikbare mogelijkheden is daarom niet alleen een morele keuze, maar ook een verstandige bestuurlijke keuze. 4. Het burgerinitiatief Rivierendal: een kans die benut kan worden Vanuit die gedachte is begin april een burgerinitiatief aan het college voorgelegd om tijdelijke noodopvang te realiseren op het leegstaande vakantiepark Rivierendal. Het voorstel voorzag in opvang voor 120 tot 150 asielzoekers gedurende een periode van zes maanden. Daarbij werd niet alleen een locatie aangeboden, maar ook een uitgewerkt voorstel voor beheer en organisatie. Hierdoor zou de gemeente met slechts een beperkte inzet van eigen mensen en middelen op korte termijn invulling kunnen geven aan haar verplichtingen. De tijdelijke aard van het initiatief sluit bovendien goed aan bij de huidige situatie van het park en zou toekomstige ontwikkelingen of planvorming niet blokkeren. De vraag vanuit het COA is aanwezig, de locatie is beschikbaar en de kosten van tijdelijke noodopvang worden volledig vergoed door het COA. Voor de gemeente biedt dit meerdere voordelen. Neder-Betuwe voldoet aan haar wettelijke verantwoordelijkheid.

Een locatie waar leegstand heerst en verloedering dreigt krijgt een nieuwe (tijdelijke) bestemming met permanent 24/7 toezicht, professioneel beheer en passend onderhoud. Tegelijk ontstaat ruimte om zorgvuldig na te denken over een structurele oplossing voor de langere termijn. Die periode zou benut kunnen worden om samen met buurgemeenten, maatschappelijke organisaties en inwoners het gesprek te voeren over de vraag hoe structurele opvang in de regio vorm moet krijgen. Andere gemeenten, zoals Haaksbergen, hebben laten zien dat dergelijke

gesprekken op een constructieve manier gevoerd kunnen worden wanneer inwoners vroegtijdig worden betrokken bij richtinggevende keuzes. Eind mei heeft het nieuwe college aangegeven het burgerinitiatief niet te willen ondersteunen met als argument dat wonen op een vakantiepark niet is toegestaan. Hoewel het juist is dat permanente bewoning op dit vakantiepark niet is toegestaan, bestaat er tegelijkertijd ruime jurisprudentie waaruit blijkt dat tijdelijke opvang iets heel anders is en niet gelijkgesteld kan worden aan wonen in planologische zin. Daarmee lijkt een kansrijke mogelijkheid terzijde te worden geschoven zonder dat een concreet en uitvoerbaar alternatief voor de korte termijn wordt gepresenteerd. Daarmee geeft de gemeente Neder-Betuwe geen invulling aan de wet en het maakt de positie van Neder-Betuwe richting provincie en rijk kwetsbaar. Wij vragen u daarom om u als gemeenteraad uit te spreken over de wenselijkheid van een snelle invulling van de spreidingswet door samen te werken met het burgerinitiatief noodopvang Rivierenland. Niet omdat het initiatief noodzakelijkerwijs de enige oplossing is, maar omdat het een reële, beschikbare en uitvoerbare mogelijkheid biedt om op korte termijn verantwoordelijkheid te nemen.

Wij vragen u om het college op te roepen serieus werk te maken van tijdelijke opvang, om de mogelijkheden van het initiatief zorgvuldig te beoordelen, het gesprek met COA op korte termijn aan te gaan en om uitvoering te geven aan de maatschappelijke verantwoordelijkheid die de gemeente zelf heeft uitgesproken. De opvangcrisis vraagt om meer dan afwachten. Zij vraagt om leiderschap, verantwoordelijkheid en de bereidheid om keuzes te maken. Juist daarom doen wij een beroep op u. Met vriendelijke groet, Namens betrokken inwoners van Neder-Betuwe