ING-25 - Mallemolens Midden-Betuwe inzake Analyse WOB-gegevens Windpark Midden-Betuwe

WOB verzoek Begin dit jaar heeft de actiegroep Mallemolens Midden Betuwe de betrokken gemeenten gevraagd om documenten over het Windpark Midden Betuwe openbaar te maken. Dat is gebeurd door middel van een WOB (Wet Openbaarheid Bestuur) verzoek. Onlangs ontvingen we de eerste documenten. Hieronder volgt een selectie uit de ontvangen stukken (cursief gedrukt) en ons commentaar daarop.

Zoekgebied Je kunt je afvragen waarom de windmolens moeten komen op de plaats waar ze moeten komen. In de inspraakreactie van de initiatiefnemers op de avond van 28 januari 2021 stond de volgende zin: “Het aangewezen zoekgebied, de corridor Betuwelijn en A15, is door de samen optrekkende gemeenten Overbetuwe en Neder-Betuwe jaren geleden als dé plek voor grootschalige vormen van energieopwekking aangewezen” In een promotiefilmpje van juni 2020 zegt de heer van Someren, wethouder van de gemeente Neder-Betuwe dat beide raden onafhankelijk van elkaar tot hetzelfde zoekgebied waren gekomen. Wij hebben ons altijd afgevraagd, waarom en hoe de gemeenten tot dit zoekgebied waren gekomen. De werkelijkheid is niet verassend, maar wel te laken. Op 16 juni 2016 schreef de gemeente Overbetuwe aan de heer Inticon Groep (nu van Maatschap Betuwemolen) het volgende: “Op 17 mei bespraken wij uw initiatief om aan de zuidkant van de A15 tussen de Kerkstraat in Neder-Betuwe en bedrijventerrein de Schalm in Overbetuwe een 5-tal windturbines te realiseren. 2 van de 5 turbines zijn gepland op het grondgebied van Overbetuwe. U was bij deze behandeling aanwezig” En “ De aangedragen locatie is geen voorkeurslocatie, maar de locatie voldoet wel aande relevante onderliggende criteria ” Wat die criteria dan wel zijn wordt niet duidelijk gemaakt.

Uit het verslag van de “regiekamer projecten” van 17 mei 2016: “…… hierbij past het door initiatiefnemers voorgestelde zoekgebied …..” Het is dus duidelijk, dat het initiatief voor het windpark is genomen door belanghebbende bedrijven. De heer verdient zijn brood met o.a. windmolens en heeft commerciële belangen bij de aanleg van windmolenparken. De inspraakreactie tijdens de beeldvormende avond op 28 januari 2021 van de initiatiefnemers is op zijn minst discutabel:

Al jaren bekend en onder de pet gehouden !! Uit de vergadering van de “regiekamer projecten” met als voorzitter aanleiding van een initiatief van Intocon Energie (in de persoon van samenvatting: “Eindadvies:

komt naar de volgende

Het plan is beoordeeld als totale lijnopstelling in twee gemeenten (solitaire turbines niet gewenst) en als zoekzone (niet ingaand op bv. Aantal, hoogte en situering). In Overbetuwe wordt getoetst aan o.a. Toekomstvisie+. Locatie is geen voorkeurslocatie, maar locatie voldoet wel aan relevante onderliggende criteria. Vandaar het advies om niet te wachten op de nieuwe omgevingsvisie maar om (participerend daarop) het proces te starten. Daarbij diverse aandachtspunten zoals situering, vormgeving, inpassing, compensatie, afstemming reeds gerealiseerde/geplande windmolens. Eerste stap in het traject de afstemming met de nieuwe windvisie in Nederbetuwe. Voorlopig niet openbaar; om aan te sluiten bij aankomende communicatie bij de windvisie” De twee gemeenten waren dus al jaren (sinds voorjaar 2016) op de hoogte van het voornemen een windpark te bouwen. Sterker nog, ze wilden graag meewerken. Tot maart 2020 hebben gemeenten dit onder de pet gehouden. Er is geen informatie gegeven aan de bewoners en geen discussie gevoerd met de bewoners. Dit is wat je noemt een valse start. Wat te denken van mensen die in de tussenliggende periode een huis hebben gekocht in een straal van 2000 meter rond het zoekgebied ?? Zij zijn door het onthouden van informatie de mogelijkheid onthouden om niet tot koop over te gaan en worden nu geconfronteerd met een waardedaling van hun bezit.

Je kunt niet zeggen, dat dit fair play van de gemeenten is. Over fair play gesproken: de WOZ waarden nabij het zoekgebied zijn weer gestegen. Een daling zou fair play geweest zijn.

Meer kapers op de kust Uit de verslagen van “overleg windenergie Neder-Betuwe en Overbetuwe” van 21 november 2018 en 6 december 2018 blijkt het volgende: Het is een overleg tussen de gemeenten en de initiatiefnemers. Naast de heer Inticon Groep (nu maatschap Betuwemolen) zijn inmiddels aangetreden: (nu bekend van Yard Energy en Windpark Hemmen) en van Energiekontor. heeft zich tijdens de tweede vergadering teruggetrokken. Tot nu toe ging het om 5 windturbines aan de zuidzijde van de A15. Met de komst van Yard Energy is af te leiden, dat nu ook de noordzijde van de A15 wordt beschouwd. Beide partijen zouden op 21 november 2018 grondposities hebben. In het overleg van 6 december 2018 valt nog op: “de gemeenten zullen eerst nut en noodzaak bijeenkomst beleggen voor de omwonenden en bewoners. Daarbij zal zeker nog geen voorlopig inrichtingsplan worden gepresenteerd” en “de ideeën van de omwonenden en de andere bewoners kunnen meelopen in de MER” Kennelijk zijn er partijen in het overleg, die voorlichting aan de omwonenden niet zien zitten: de presentatie van nut en noodzaak aan de omwonenden moet nog steeds plaatsvinden. Van echte inspraak vooraf is geen plaats: pas na opstelling van de MER (milieu effect rapportage) is plaats voor inbreng van omwonenden.

Gemeente Neder-Betuwe worstelt De gemeente Neder-Betuwe kent een regiekamer. Die gaat kennelijk over ruimtelijke ordening. Het windpark dat besproken wordt bestaat uit twee delen: het noordelijke en het zuidelijke deel. Uit de vergadering van de regiekamer blijkt het volgende: 1. Het noordelijke deel van het windpark is wenselijk en het zuidelijke deel niet. 2. Het windpark is mogelijk haalbaar te maken. 3. Er wordt gevreesd voor overlast in de woonkern Wely Verder vind de regiekamer van de gemeente Neder-Betuwe: “Ten aanzien van schone energie wordt in de structuurvisie gesteld dat de gemeente aan de

doelstelling voor schone energie heeft voldaan door de bouw van vier windmolens langs de A15. Meer windturbines acht de gemeente niet passend vanwege de smalle komgebieden en de reeds aanwezige versnippering door infrastructuur, maar ook vanwege de invloed van de windmolens op de bebouwde omgeving” En: “Aan de noordzijde van de A15/Betuweroute lijkt de oprichting van windmolens in combinatie met zonneparken meer logisch dan aan de zuidzijde waar ze in het overwegend open landschap komen te staan”. U leest het goed: de regiekamer heeft weinig zin in nog meer windmolens en dan nog liever niet aan de zuidzijde. Laat gemeente Overbetuwe het maar opknappen.

Overleg tussen gemeenten komt langzaam op gang Overleg op 21 november 2018 tussen Neder-Betuwe en Overbetuwe: “Gemeenten zullen eerst nut-en noodzaakbijeenkomst beleggen voor de omwonenden en bewoners. Streven is deze bijeenkomst half januari 2019 te houden. Het zoekgebied en de minimaal te plaatsen hoeveelheid windmolens zullen worden gepresenteerd. RO geeft een positief advies mbt tot aan de noordzijde van de A15 gelegen windmolens en een negatief advies mbt de aan de zuidzijde gelegen windmolens” Hier wordt het belang van nut en noodzaak en de bekendmaking aan de bewoners voor het eerst besproken. Kennelijk zijn de gemeenten er intern nog niet helemaal uit: wel windmolens aan de noordzijde en geen windmolens aan de zuidzijde. 20 juni 2019:verslag intern team Neder-Betuwe en Overbetuwe: “Een van de eerste onderdelen is het houden van een avond voor belangstellenden. Van belang is dat duidelijk wordt gemaakt dat het doel (minimaal 300 TJ aan duurzame energie ) en het zoekgebied vaststaande feiten zijn. De exacte locatie van de masten staat daarentegen nog niet vast.” Dit betekent weinig goeds voor de omwonenden. Er is al geen sprake meer van omwonenden. Wel van belangstellenden. Het zoekgebied en de te produceren hoeveelheid elektrische stroom staan kennelijk al vast en niet ter discussie !! Ik ben benieuwd, wat de twee gemeenteraden hier van vinden.

Twijfels ?? We zagen al, dat de gemeente Neder-Betuwe niet veel zin had in turbines aan de zuidzijde. Ook Overbetuwe laat zien niet als te enthousiast te worden. Uit een ongedateerd stuk: “Windmolens langs de A15 zijn goed voorspelbaar in deze zone, maar dan wel in een lijnopstellingen en met kleinere maatvoering. Een dubbel opstelling zoals nu is voorgesteld in ruimtelijk ongewenst, …….” en “je rijdt a.h.w. door een windmolenpark, wat wellicht voorspelbaar is bij bv het havengebied van Rotterdam wat heel industrieel is, maar niet in een landelijk gebied”

We benoemen een regisseur Het wordt kennelijk allemaal te ingewikkeld en te rommelig. Dan maken we een noodsprong om alles weer in één lijn te krijgen. En onze regisseur ( houdt niet van onduidelijkheden en

twijfels. Er gaan dus nu brieven uit naar Yard Energy, Maatschap Betuwumolen en Adviesburo Bosch en van Rijn. De teneur van de brieven is duidelijk en eenduidig: - “Beleidsmatig is een windmolenpark voorstelbaar” Geen twijfels meer over Rotterdams landschap. Discussie over één lijn is kennelijk gesloten. - “De omgevingsdialoog kan bepalend zijn voor het uiteindelijk te ontwikkelen plan” Dit is de belangrijkste randvoorwaarde die de gemeente aan de initiatiefnemers stelt. En daarmee geven de gemeenten de leiding van de omgevingsdialoog in handen van de initiatiefnemers. Dit voelt als een ‘handen af’ en we wachten op wat nette nota’s en een participatieplan. Laat dat maar over aan Bosch & van Rijn, het adviesbureau dat de initiatiefnemers hebben ingehuurd om hun zaken te behartigen. Op 20 juni 2019 is er een bijeenkomst van het intern projectteam. Daarbij wordt afgesproken, dat er een projectorganisatie wordt opgezet. Er komt een projectgroep en een stuurgroep. De projectgroep zal eens per drie weken vergaderen. De stuurgroep moet bestuurders en ambtelijke opdrachtgevers informeren over de inhoud en de voortgang van het project en zorgt voor voorbereiding van de bestuurlijke besluitvorming. Laat duidelijk zijn, dat het projectteam bestaat uit de regisseur, medewerkers van de beide gemeenten en de initiatiefnemers.

Op uitnodiging kunnen inhoudelijke specialisten en adviseurs deelnemen. Laat duidelijk zijn: geen inbreng van belanghebbenden behalve de initiatiefnemers.

Projectplan Op 20 november 2019 wordt het projectplan getekend door de twee wethouders. Belangrijk in het projectplan is dat het project wordt ingedeeld in 5 stappen. Na afloop van elke fase kunnen de gemeenten en de initiatiefnemers besluiten om te stoppen of door te gaan met het project. Inmiddels zijn de eerste twee stappen (initiatief en voorbereiding) doorlopen en staan in de stap planontwikkeling. Die stap loop in geheel 2021. In 2022 is de procedurefase gepland en in 2023 de realisatiefase. Het plan is duidelijk over het beoogd resultaat: jaarproductie van elektriciteit van 325-375 TJ. In het beoogde resultaat wordt met geen woord gerept over hoeveel procent van de omwonenden tevreden moet zijn met het windpark. Zolang er maar overleg met de omwonenden (omgevingsdialoog) heeft plaatsgevonden is het prima. Nog wat informatie over de voorbereidingsfase: “De noodzaak (het waarom) staat tijdens de planparticipatie niet ter discussie, maar vormt een uitgangspunt. ……….. hierop geen invloed meer kan worden uitgeoefend. De opgave is immers duidelijk” “Hetzelfde geld ook voor het zoekgebied. Dat ligt ook vast” Wat mag dan wel: Het bepalen van de beste locaties van de windmolens. Degenen die kunnen meepraten zijn: omwonenden, natuur- en milieuorganisaties, dorpsraden, provincie, netbeheerder, grondeigenaren, initiatief nemers alsook raadsleden.

Toch mooi dat de raadsleden ook mee mogen praten. Er spelen hier zoveel belangen, dat het gaat uitlopen op een Poolse landdag.

Bosch & van Rijn In de stukken, die we via de WOB procedure kregen zit een ongedateerde presentatie. Het is niet bekend voor wie die presentatie gemaakt is. Opvallend is dat een aantal fotomontages van de windturbines in het landschap werd gepresenteerd. Voorts zijn ook de normen waar het park aan moet voldoen weergegeven. Met name voor belasting met geluid en slagschaduw. Wat opvalt is dat er geen ruimte is gemaakt voor twijfels aan de normen en ervaringen elders.

Intentie overeenkomst In februari 2020 wordt een intentieovereenkomst Windpark Midden-Betuwe getekend door 4 partijen: de twee wethouders, Windpark Hemmen en de individuele maten van de Maatschap Betuwemolen. Als je de overeenkomst leest vallen een aantal zaken op: 1. De initiatiefnemers betalen 144.000 euro aan de gemeente als tegenprestatie voor de door de gemeente te verrichten werkzaamheden in de voorbereidingsfase van het project. Een voorschot dus. Afrekening op basis van werkelijke kosten. Daarnaast kunnen nog kosten voor externen door de gemeenten gedeclareerd worden. 2. Ingeval de gemeenten besluiten nemen, die planschade aan derden veroorzaakt, dan wordt die planschade verhaald op de initiatiefnemers. Hiervoor wordt een “planschade overeenkomst” gesloten. En dat geeft de gemeenten de financiële vrijheid om geen rekening te houden met de belangen van derden. 3. Als één van de initiatiefnemers haar contractpositie wil overdoen aan een derde, is toestemming van de gemeenten vereist. Die derde moet dan ook voldoen aan de in het contract gestelde eisen. Je kunt je afvragen wat bijvoorbeeld de positie van de projectleider is. Hij handelt namens de gemeenten en ontvangt (indirect) zijn beloning van de initiatiefnemers.

Participatie ??? Projectplan windpark Midden-Betuwe 28 november 2019: “Er is in alle fasen veel ruimte voor de omgevingsdialoog. Na afloop van iedere fase zullen de beide gemeenten als ook de initiatiefnemers bepalen of zij het verantwoord vinden om de volgende fase in te gaan. Met nadruk wordt gesteld dat het zoekgebied vastligt, maar de exacte locaties van de windmolens nog niet”. “Het is van belang de participatie te beginnen met een uitleg over de noodzaak van energietransitie( het waarom). Deze noodzaak (het waarom) staat tijdens de planparticipatie niet ter discussie, maar vormt een uitgangspunt. Het is van belang dat dit uitgangspunt helder wordt en hierop geen invloed meer kan worden uitgeoefend. De opgave is immers duidelijk. Hetzelfde geldt voor het zoekgebied. Dat ligt ook vast. “ Er mag dus kennelijk geen commentaar geleverd worden op de noodzaak van een windpark en ook niet op de ligging van het zoekgebied. Om één en ander wat te verzachten is er in juni 2020 een communicatie/participatieplan opgesteld. Dat plan heet “Voor de Wind” Daar staan hele mooie woorden in over planparticipatie en projectparticipatie. Verantwoordelijk voor het uitvoeren van het plan zijn de initiatiefnemers (Yard Energy en maatschap Betuwemolen.

Nut en Noodzaak: Wie heeft het zoekgebied bepaald ?? Dan is er nog een brief van 21 januari 2019 van de initiatiefnemers aan de gemeente Overbetuwe. Het komt er op neer dat beide initiatiefnemers na veel overleg hebben besloten om 9 windturbines in het gebied te gaan ontwikkelen. Ze stellen nog dat op basis van de uitgangspunten in de Windvisie er meerdere locaties langs de A15 in Gelderland geschikt zijn voor windmolenparken. Na een verdere analyse van deze locaties door initiatiefnemers zouden er toch heel wat locaties afvallen. Zo stellen de initiatiefnemers volgens eigen onderzoek Maar “bij onze locatie hebben wij ook de andere mogelijke knelpunten geanalyseerd en daarbij geen

problemen gevonden” Dat is wel heel kort door de bocht: Criteria voor het bepalen van een zoekgebied worden niet gegeven. Ook de argumenten waarom dit zoekgebied het beste is worden niet gegeven. De redenen waarom lijken duidelijk: de initiatiefnemers hebben naar een bepaalde locatie toe geredeneerd. We zien in dit proces duidelijk dat de gemeenten en initiatiefnemers bij het vinden van het zoekgebied en er alles aangedaan hebben de bevolking buiten te sluiten. Dit in tegenstelling tot diverse citaten uit adviezen om een openbare bijeenkomst over de plannen te houden. De openbare discussie over nut en noodzaak heeft nooit plaats gevonden. We zien dat het huidige zoekgebied niet is uitgekozen door de beide gemeenteraden, maar door de initiatiefnemers zelf.

Coördinatieregeling Gemeente Neder Betuwe en Overbetuwe hebben een afspraak gemaakt om samen op te trekken. Normaal zou ook de provincie Gelderland hier een rol in spelen, maar die heeft e.e.a. overgedragen aan de twee gemeenten. Dat heeft gevolgen en uitzonderingen. 1. Ten aanzien van het indienen van bezwaren op de omgevingsvergunning is de normale gang van zaken: eerst naar de gemeente, dan naar de rechtbank en vervolgens naar de raad van state. Als gevolg van de coördinatieregeling worden de eerste twee stappen overgeslagen. Je kunt dus direct naar de raad van state. 2. Het bovenstaande geldt niet voor de MER (milieu effect rapportage) Daar geld de normale gang van zake en zal de gemeente moeten beslissen over bezwaar en beroep.

Open vragen Omdat niet alle WOB stukken zijn ontvangen kunnen we over een aantal zaken geen verslag doen. Wat we niet kunnen vinden in de stukken zijn de antwoorden op de volgende vragen: 1. Wat gebeurt er als het project of het gerealiseerde windpark wordt verkocht. Hoe kan een volgende eigenaar aan de nu gemaakte afspreken gehouden worden en wie ziet daarop toe ? 2. Wat zijn de gevolgen van het project voor de onroerend zaak belasting op het vastgoed ? 3. Waarom is er in het projectplan sprake van een dubbel rij windmolens, terwijl de adviezen van de gemeentelijke deskundigen het park beperkt wilden houden tot een enkele rij. 4. Waarom wordt in het communicatie/participatieplan en in het projectplan geen rekening gehouden met de laatste inzichten in de gevaren voor de volksgezondheid.

Conclusie Na inzage van de door het WOB verzoek verkregen stukken kunnen we een aantal conclusies trekken: 1. 2. 3. 4. 5.

Het hele proces is zeer ondemocratisch verlopen. Het zoekgebied is aangedragen door de initiatiefnemers. Er is sprake van schendig van diverse algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Er is absoluut geen sprake van zorgvuldige voorbereiding. Van fair play tegenover de bewoners is hier geen sprake: de bewoners zijn buitenspel gezet.

Wij verwijten de wethouders dat ze aan de leiband van de initiatiefnemers lopen. Vereniging Mallemolens Midden Betuwe i.o. 11 april 2021