Bijlage - Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050

Inhoudsopgave Voorwoord ........................................................................................................................... 2 Samenvatting ....................................................................................................................... 4 Praatplaat ............................................................................................................................. 5 Toekomstvisie – Een krachtig Neder-Betuwe................................................................... 6 Verankering van de Toekomstvisie ................................................................................... 15 Proces ................................................................................................................................. 18 Opbrengst reflectiefase ..................................................................................................... 22 Gemeenteraad ............................................................................................................... 22 Inwoners ........................................................................................................................ 23 Maatschappelijke partners ............................................................................................. 26

1

Voorwoord Wij zijn trots op onze gemeente. Hoe kunnen we het beter verbeelden dan met die prachtige film over Neder-Betuwe die in 2024 is gelanceerd en met deze woorden:

“Wij zijn gemeente Neder-Betuwe, een plek tussen rivieren, een plek achter dijken, een plek van ondernemers, van kwekers en van bouwers. Onze wortels liggen diep vervlochten in de vruchtbare, goede, Gelderse grond. Vanuit nederzettingen, duizenden jaren geleden, bleven wij groeien. Groeien én bloeien. Dankzij onze natuur plukken we de vruchten van onze centrale ligging en reiken onze takken nu de grenzen van Gelderland, én van Nederland ver voorbij. Het fruit valt hier niet ver van de boom. Onze stamvaders beschermden de Romeinse grenzen. Wij bieden weerstand aan het kolkende water.

4

We blijven vernieuwen, bouwen en ondernemen. Met familiebedrijven tussen bomen en fruit. We zwemmen hier in rust en in ruimte maar blijven verbonden door wegen en waterwegen. Al komen we van verschillende takken, hier wonen en werken we samen, horen we elkaar, en leren we van elkaar. Oud en jong, en jong en oud. We bedenken, én hérdenken samen. We koesteren onze kennis, geven die door aan nieuwe generaties en laten frisse ideeën ontkiemen. Want dat is wie we waren en dat is wie we zijn. Het zit in onze natuur. Wij zijn gemeente Neder-Betuwe.”

We zijn trots op de gemeente die we zijn. De jongste gemeente van Gelderland wat betreft leeftijdsopbouw, lage werkloosheid, een indrukwekkende laanboomsector en andere bloeiende bedrijven, vele scholen, een gemeenschap waar we naar elkaar omkijken, een politiek stabiel klimaat. Zo kunnen we nog wel even doorgaan. Dat wat Neder-Betuwe zo mooi maakt koesteren we en dat willen we graag behouden. Dit betekent dus ook: vernieuwen, want de wereld staat niet stil. Deze toekomstvisie gaat over de kracht van NederBetuwe. Hoe zorgen we ervoor dat inwoners en ondernemers op een plezierige manier hier wonen, werken en leven? Hoe behouden we het dorpse karakter terwijl we hard groeien? Hoe behouden we de hoge mate van welvaart en hoe kan dit het mentale en fysieke welzijn van inwoners versterken? Hoe geven we ruimte aan de vele initiatieven vanuit de samenleving terwijl de gemeente tegelijkertijd het voortouw neemt op dat wat niet vanzelf gaat? Hoe blijven we financieel krachtig terwijl er tegelijkertijd bezuinigingen en extra taken vanuit het Rijk op ons afkomen? In deze toekomstvisie kijken we naar het jaar 2050. Dat is een lange blik vooruit met de kennis van het heden en verleden. Een houvast om naar de toekomst te kijken. Deze toekomstvisie helpt om een gezamenlijke koers te varen die we zo nodig onderweg bijstellen.

3

Wij wensen u veel leesplezier en hopen vooral ook

beleidsterreinen en daaruit deze toekomstvisie

dat u zich herkent in de toekomstrichting die we met

filterde. De wereld is complex. Dat vraagt om een

elkaar op willen gaan. Een toekomst waaraan we

benadering waarin we de maatschappelijke opgaven

met vertrouwen en kracht naartoe willen werken.

in samenhang bezien. Met een goede onderlinge samenwerking.

Onze dank gaat uit naar iedereen die gedurende het traject van ruim een jaar meegedacht en

Tot slot bedanken we een ieder, voor de durf om na

meewerkte. Allereerst gaat onze dank uit naar de

te denken over de toekomst. Voor de durf om keuzes

zeer betrokken inwoners die via de enquête en de

te maken en daarmee soms ook te kiezen om iets

gespreksavond hun betrokkenheid toonden en

niet of minder te doen. We vertrouwen er op dat dit

ideeën naar voren brachten.

onze gemeente helpt om krachtig te blijven, om te vernieuwen en daardoor alles waar we trots op zijn

Blij zijn we met de betrokken maatschappelijke partners die meedachten over een goede samenwerking voor de toekomst. Ook danken we de ambtelijke organisatie voor het bij elkaar brengen van de verschillende visies en

te kunnen behouden. Namens het gemeentebestuur, Burgemeester Kottelenberg

Samenvatting We zijn blij met de gemeente die we zijn en waar we vandaan komen. Een relatief jonge bevolkingsopbouw, lage werkloosheid, een indrukwekkende laanboomsector, een gemeenschap waar we naar elkaar omkijken, een politiek stabiel klimaat. Dat wat Neder-Betuwe zo mooi maakt koesteren we en dat willen we graag behouden. Dit kan door keuzes te maken in deze Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050. Zo blijft onze cultuur drager voor de toekomst. Neder-Betuwe kiest ervoor om te groeien naar maximaal 30.000 inwoners. Neder-Betuwe kiest ervoor om meer te focussen op het bevorderen van het welzijn van onze inwoners. Neder-Betuwe kiest ervoor om de kracht van de samenleving zelf leidend te maken en als gemeente vooral faciliterend te zijn. Deze keuzes hebben allerlei gevolgen die met voorbeelden zijn toegelicht. Deze Toekomstvisie is tot stand gekomen door een zorgvuldig proces. In dit proces is geanalyseerd wat voor gemeente we nu zijn. Er zijn scenario’s ontwikkeld over wat voor gemeente we willen zijn. De raad heeft hierover haar voorkeur uitgesproken. Het voorkeursscenario en de grote keuzes zijn getoetst bij de samenleving. Dit is gebeurd door een enquête onder inwoners te houden en door in gesprek te gaan met inwoners en maatschappelijke partners. De grote keuzes werden in grote lijnen bevestigd door de samenleving.

Alleen op de mate van groei kwam duidelijk naar voren dat een groei van meer dan 30.000 inwoners niet wenselijk is.

45

Toekomstvisie 2050 Een krachtig Neder-Betuwe Op deze pagina is de Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050 verbeeld. U ziet hierin drie gebieden waarop Neder-Betuwe de nadruk legt richting de toekomst. Per gebied is een aantal belangrijke speerpunten benoemd. De uitleg daarvan is te vinden in de Toekomstvisie. Deze Toekomstvisie helpt ons samen een gezamenlijke koers te varen.

Neder-Betuwe groeit en behoudt haar dorpse karakter Groei naar 30.000 inwoners

Zelfvoorzienend energie opwekken

We stimuleren de komst van een gezondheidscentrum

Vooral uitbreiden kleine dorpen

Laanboomsector intensiveert

We gaan door met programma's zoals:

Trots op de laanboomsector

Investeren in preventie in het sociaal domein

5

Neder-Betuwe bevordert mentaal en fysiek welzijn

Meer woningen voor starters en ouderen

Groei werkgelegenheid maakindustrie en theoretisch werk

Veilige infrastructuur, focus op fietsvriendelijke gemeente

Iedereen mag zichzelf zijn, we zetten ons in voor iedereen. We geven initiatieven van inwoners en ondernemers de ruimte en helpen ze verder.

Ontmoetingsvriendelijke en beweegvriendelijke openbare ruimte

Uiterwaarden zoveel mogelijk toegankelijk voor recreatie Leefbaarheid door winkels en maatschappelijke voorzieningen

Neder-Betuwe faciliteert en werkt samen

De kracht van de samenleving is leidend We hebben een voortrekkersrol binnen Regio Rivierenland

Samenwerken met maatschappelijke partners, ondernemers en inwoners

Stimuleren van vrijwilligerswerk

Toekomstvisie – Een krachtig Neder-Betuwe

Balans tussen welvaart en welzijn

Inleiding

ambtelijke organisatie. Bijvoorbeeld: Hoe kunnen we de ruimte (in dorpskernen

De Toekomstvisie van gemeente Neder-Betuwe is dat Neder-Betuwe in 2050

en in het buitengebied) zo verdelen dat het welzijn van inwoners hierdoor

een krachtige gemeenschap is. Een gemeente met een eigen koers, werkend

verbetert? Uiteindelijk gaat het om de balans tussen welzijn en welvaart. Meer

vanuit eigen kracht. Met deze visie bouwt Neder-Betuwe doelbewust aan de

focus op welzijn moet er niet voor zorgen dat we welvaart uit het oog verliezen.

toekomst, met behoud van de Betuwse cultuur. In 2050 is de leefomgeving

Welvaart draagt juist ook bij aan welzijn. Er wordt gekozen voor meer focus op

gezond en is het welzijn van inwoners hoog en door goed rentmeesterschap is

welzijn omdat de welvaart in Neder-Betuwe al vrij hoog is (bijvoorbeeld omdat

het prettig wonen in Neder-Betuwe. Op deze manier neemt Neder-Betuwe haar

er veel werkgelegenheid is) terwijl het welzijn in Neder-Betuwe op verschillende

verantwoordelijkheid en geeft hiermee een positieve inbreng op de gezondheid

punten (bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid) nog sterke verbetering

en het welzijn van de Neder-Betuwse samenleving.

behoeft.

Om in 2050 een krachtige gemeente Neder-Betuwe te zijn, kiezen we in de

Rol van de overheid

Toekomstvisie van Neder-Betuwe voor drie belangrijke focuspunten: 1) een

We kiezen voor een faciliterende overheid. De kracht van de samenleving zelf

groei van de bevolking tot ongeveer 30.000, 2) meer focus op welzijn, en 3) een

(inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners) wordt leidend gemaakt. Dit

voornamelijk faciliterende rol als overheid. Hierna leggen we uit waarom het

heeft gevolgen voor de manier waarop beleid tot stand komt en wordt

belangrijk is op deze drie onderwerpen duidelijke keuzes te maken.

uitgevoerd en voor de relatie tussen de gemeente, zowel bestuurlijk als

Meer focus op welzijn heeft gevolgen voor hoe Neder-Betuwe met haar strategische grondstoffen omgaat, zoals ruimte, energie en water. Maar het gaat ook om een verantwoord beheer van geld en de juist inzet van de

ambtelijk, en de samenleving. Financieel betekent dit minder, omdat de rol van Mate van groei

de overheid meer iets zegt over relaties en samenwerking en minder over de

De focus om te groeien naar 30.000 inwoners werkt in heel veel zaken door. De

grootte van de organisatie. Het faciliteren van initiatieven vanuit de samenleving

mate van groei van aantal inwoners heeft gevolgen voor de groei van

en die aan elkaar verbinden vraagt een andere werkwijze van de organisatie.

wooneenheden, groei van energiebehoefte, groei van (energie)infrastructuur,

Tegelijkertijd zijn er ook andere rollen dan faciliterend die op bepaalde

groei van commerciële voorzieningen, groei van maatschappelijke

onderwerpen nodig zijn, zoals een presterende of responsieve gemeente.

voorzieningen, groei van onderwijsinstellingen, groei van werkgelegenheid, etc.

Bewustzijn over wanneer welke rol nodig is, en daarnaar kunnen handelen, is

Daarom is de keuze tot hoever Neder-Betuwe moet groeien een belangrijk

dan ook belangrijk.

kader, het werkt in bijna alles door. In deze visie zijn verschillende voorbeelden aan de hand van deze focuspunten uitgewerkt om een en ander duidelijke te maken hoewel we ons er niet door laten beperken. Want er blijft ruimte om een en ander verder in te vullen.

Neder-Betuwe kiest voor middelmatige groei

Door vergrijzing zullen relatief meer appartementen, levensloopbestendige

In Neder-Betuwe is het prettig wonen volgens een grote meerderheid van onze

woningen en seniorenwoningen nodig zijn en relatief minder gezinswoningen.

inwoners. Ook in 2050 moet dit mogelijk blijven voor onze inwoners. Neder-

Voor starters is het van belang dat er voldoende sociale koopwoningen zijn.

Betuwe is in de afgelopen 25 jaar met zo’n 4.000 inwoners gegroeid van 22.000

Ook de bouw van tiny houses en tijdelijke en flexibele bouw vormen een deel

naar 26.000. In de komende tijd, tot 2050, krijgt Neder-Betuwe er naar

van de oplossing.

verwachting nog eens 4.000 inwoners bij en komt uit op ongeveer 30.000 inwoners. Dit kan duizend inwoners meer of minder zijn, dat is de bandbreedte.

Prettig blijven wonen is voor onze inwoners het belangrijkst. Daarom neemt gemeente Neder-Betuwe meer de regie op het verbeteren van de kwaliteit en

Neder-Betuwe groeit daarmee een stuk harder dan het Nederlands gemiddelde,

het aanbod van woningen door nog duidelijkere afspraken te maken met

maar minder hard dan de grote groei van de afgelopen tien jaar. Er zijn tot 2050

projectontwikkelaars op basis van de doelgroepenverordening. Daarnaast is het

voldoende betaalbare woningen gebouwd voor de autonome groei van de

van belang om lokale initiatiefnemers meer ruimte te geven om woningbouw te

bevolking en zodat jeugd hier kan blijven wonen. Die 30.000 inwoners, dat is

ontwikkelen. Hiervoor zijn de juiste kaders nodig in de ruimtelijke plannen en

geen hard getal. Belangrijk is dat er voldoende woningen worden gebouwd om

visies zodat we hier invloed op houden.

de autonome groei van de Neder-Betuwse bevolking bij te houden en de kleinste dorpen leefbaar. Er liggen al plannen voor het bouwen van voldoende woningen. Tot 2050 wordt niet alleen gebouwd voor de autonome groei van de bevolking, maar voor een groot deel ook voor kleinere huishoudens. Gezinnen worden kleiner, er zijn steeds meer alleenstaande ouderen, jongeren wonen steeds vaker alleen. Dit heeft gevolgen voor het aantal wooneenheden, het type woningen, de manier van bouwen, het aantal netaansluitingen, het aantal parkeerplaatsen, et cetera. Wanneer de huidige plancapaciteit niet lijkt te kunnen voorzien in de autonome bevolkingsgroei en de krimp van de huishoudens, dan is het nodig extra woningbouwplannen te maken. Die extra plannen zijn dan vooral voor de kleinste kernen om deze dorpen ook leefbaar te houden. Om het wonen in Neder-Betuwe prettig te houden, is het niet alleen belangrijk voldoende te bouwen. Het aanbod van nieuwe woningen moet passen bij de veranderende behoefte, zoals hofjes om sociale samenhang te bevorderen en mantelzorgwoningen om mantelzorg makkelijk mogelijk te maken.

7

De groei naar 30.000 inwoners is alleen mogelijk als we radicaal anders

In 2050 zijn geen nieuwe landbouwgronden ingezet voor zonneparken. Zo is

omgaan met het vormgeven van het energiesysteem. Dat wil zeggen netbewust

onze negatieve invloed op het klimaat beperkter en houden we rekening met

bouwen en zorgen voor opwek en gebruik op lokale schaal. In 2050 is Neder-

volgende generaties en hun belang om prettig te kunnen leven in Neder-

Betuwe zelfvoorzienend in duurzame energie. Hiervoor is ingezet op kleine

Betuwe. Deze energievoorzieningen zijn noodzakelijk om de gewenste groei te

modulaire kernreactoren (SMR’s) voor de lange termijn, en daarmee mogelijk

kunnen faciliteren en te bereiken.

ook netto energieleverancier aan grotere steden in de regio. Daarnaast houden ze de energie voor de inwoners van Neder-Betuwe Op de korte termijn zit de winst in kleine windturbines op daken van bedrijven

betaalbaar en zijn we door zelfvoorzienendheid minder kwetsbaar voor

en op grond van agrariërs. Daarnaast zijn in 2050 zoveel mogelijk daken van

eventuele (cyber)aanvallen op onze landelijke energievoorzieningen. Hierdoor

huizen en bedrijven van zonnepanelen voorzien. Kernenergie kan tegelijkertijd

is Neder-Betuwe in 2050 niet afhankelijk van partijen waar we nauwelijks

een bron van warmte opleveren voor woningen en bedrijven.

invloed op hebben en blijven we een krachtige gemeente. De groei naar 30.000 inwoners betekent ook meer vervoersbewegingen per dag. Het zal meer zijn dan ons huidige wegennet aankan. Een flinke aanpak van de infrastructuur zal dan nodig zijn. Hierbij leggen we de focus op meer bewegingen per fiets en minder per auto. Het is hierbij noodzakelijk om goede mobiliteit te behouden. In 2050 is NederBetuwe een fietsvriendelijke gemeente. Dit draagt bij aan de gezondheid van mensen en is goed voor het klimaat. Doordat steeds meer inwoners zich per fiets of te voet verplaatsen, is er minder behoefte aan parkeerplaatsen. Dit biedt kansen om de openbare ruimte anders in te richten: minder parkeerplaatsen, meer openbaar groen en meer woningen per hectare in nieuwbouwwijken. De kosten voor voorzieningen in het sociaal domein lopen door de groei ook op. De huidige budgetten voor wettelijke taken als Maatschappelijke Ondersteuning en Jeugdzorg staan nu al onder druk. Dit vraagt een andere manier van organiseren: investeren in preventie om grotere problemen te voorkomen en mensen in hun kracht te zetten. De focus op preventie is noodzakelijk om deze kosten in 2050 beheersbaar te houden.

8

Neder-Betuwe kiest voor behoud van het dorpse karakter. In 2050 hebben de dorpen nog steeds hun dorpse karakter. Zij hebben dat behouden doordat voornamelijk de kleinere dorpen zijn gegroeid, er niet teveel is verdicht, door te kiezen voor het bouwen van appartementencomplexen tot maximaal vijf verdiepingen (voor maatwerk is meer dan 5 lagen mogelijk, bijvoorbeeld langs uitvalswegen van de dorpen) en door een groene openbare ruimte die uitnodigt voor ontmoeting en beweging en die bovendien zorgen voor het opnemen van water bij hevige regenval. Door appartementen voor ouderen en jongeren dichtbij bestaande voorzieningen te bouwen houden we de kernen levendig en leefbaar. Nieuwe wijken zijn ruim opgezet met voldoende ruimte voor openbaar groen, speeltuinen, sportvoorzieningen, dorpshuizen, kerken, detailhandel, huisartsen en andere gezondheidsvoorzieningen. Zo blijven de dorpen leefbaar. Door de grote dorpen niet veel groter te laten groeien blijven dagelijkse voorzieningen op loop- en fietsafstand. Het stimuleert minder de auto te pakken voor dagelijkse voorzieningen. Het werkt mee aan meer ontmoeting op straat in 2050 wat weer bijdraagt aan het behoud van het dorpse karakter. Door de inzet voor een fietsvriendelijke gemeente is het relatief veilig op straat en dat nodigt ook meer uit voor kinderen om buiten te spelen.

9

Neder-Betuwe benut het buitengebied voor groei van de dorpen.

gerelateerd binnen de gemeentegrenzen te houden. Ook is het gebruik van

In 2050 is er in het buitengebied zeker nog ruimte voor de agrarische sector

chemische gewasbeschermingsmiddelen sterk gereduceerd zodat er geen last

want ook agrarische activiteiten dragen bij aan het dorpse karakter. Het is een

meer is van spuitzones.

sector waar we trots op zijn en die voor veel werkgelegenheid zorgt. Belangrijk is het dat de agrarische sector duurzaam is en als een goed rentmeester met

De zone tussen de A15 en onze grotere dorpen is in 2050 deels benut voor de

onze grondstoffen (bodem, water en energie) omgaat. Voor onze inwoners is

uitbreiding van onze bedrijventerreinen die getransformeerd zijn naar

het van het grootste belang dat er daarnaast voldoende ruimte is in het

bedrijvenparken. Zowel de maakindustrie als de dienstverlenende sector zorgen

buitengebied voor natuur en recreatie. Ook dit zorgt voor meer ruimte om elkaar

voor meer werkgelegenheid per vierkante kilometer. Daarom is er in het

te ontmoeten, het draagt bij aan gemeenschapszin en het behoud van het

buitengebied - naast meer natuur, woningbouw en openbaar groen - ook

dorpse karakter.

gekozen voor bescheiden ruimte voor kleinschalige kantoren om in de behoefte te voorzien van ruimte voor meer theoretisch werk. Deze kleinschalige kantoren

De prachtige uiterwaarden zijn in 2050 de belangrijkste natuur- en

krijgen met name een plek rondom de kernen en op de bedrijvenparken. Door

recreatiegebieden van onze gemeente en dat zorgt ervoor dat wandelen, fietsen

de groei van het aantal inwoners zal er meer werkgelegenheid nodig zijn.

en sporten er onlosmakelijk mee verbonden zijn. Om dit te bereiken zijn de

Kantoren bieden de mogelijkheid meer banen per vierkante meter te

uiterwaarden na ontzanding ingericht voor natuur en toegankelijk gemaakt voor

huisvesten. Met name theoretisch geschoold werk dat gerelateerd is aan de

recreatie. Ook is er ruimte voor waterberging. Deze inrichting is van goede

laanboom- en fruitteeltsector en de maakindustrie is interessant.

ruimtelijke kwaliteit. Waar mogelijk lopen er in de uiterwaarden kleine groepen vee zodat er ook ruimte voor de agrarische sector blijft. Het ontzanden draagt

Door meer ruimte voor openbaar groen binnen de kernen en op de

bij aan de economie en de woningbouw. Er is een groeiende behoefte aan

bedrijvenparken blijft de wateroverlast en de overlast van hitte door te veel

werkgelegenheid. Omdat we ook rekening moeten houden met de schaarser

verstening in 2050 binnen de perken. Neder-Betuwe kiest voor wijkvernieuwing

wordende ruimte, zetten we meer in op werkgelegenheid die meer banen per

en nieuwe wijken met veel aandacht voor een openbare ruimte en openbaar

vierkante kilometer oplevert.

groen die beweegvriendelijk en ontmoetingsvriendelijk zijn ingericht en bovendien bestand tegen extreme weersinvloeden Dit draagt bij aan een

De laan- en fruitboomteelt is in 2050 erg belangrijk voor Neder-Betuwe, ook vanwege de bijdrage die het levert aan de klimaatopgave. In de laan- en fruitboomteelt heeft verregaande robotisering plaatsgevonden. De sector intensiveert omdat de gemeente gronden die grenzen aan de kernen heeft opgekocht voor woningbouw of omdat ondernemers zelf woningbouw zijn gaan ontwikkelen. De sector intensiveert tegelijkertijd door pottenteelt en geavanceerde teelttechnieken toe te passen waardoor de productie op hetzelfde niveau blijft. Het is van belang dat de laanboomsector groot genoeg blijft want clustering biedt voordelen. Ook is het belangrijk de complete keten van bedrijven die aan de laanboomsector zijn

10

gezonde en veilige werk- en leefomgeving.

Neder-Betuwe kiest voor behoud van gemeenschapszin.

Neder-Betuwe kiest voor meer maatschappelijke voorzieningen.

De gemeenschapszin in de dorpen blijft onverminderd groot. Uiteraard

Gezien de gestage groei van de bevolking zal het aantal maatschappelijke

behandelen we iedereen gelijk. Samen zetten wij ons in voor een zorgzame

voorzieningen, zoals scholen, sportvoorzieningen en kerken toenemen. En er

samenleving waarin de inwoners (blijven) omzien naar elkaar. Wij zijn er voor

zijn lokale hubs van MBO- en HBO-scholen die intensief samenwerken met ons

iedereen, van oud tot jong, ongeacht geloofsachtergrond, geaardheid, afkomst,

bedrijfsleven en de instellingen. Onze scholen zijn kindcentra geworden en

eventuele beperkingen en met welke idealen dan ook.

functioneren steeds meer als de vindplaats voor zorg en ondersteuning voor kinderen in de leeftijd van 0 tot 18 jaar. Gemeente en scholen werken samen

Wij zetten ons in voor een respectvolle samenleving. Ontmoeting is daarbij erg

aan het welbevinden van onze jeugd. Neder-Betuwe blijft een aantrekkelijke

belangrijk. Als gemeente zorgen we ervoor dat onze inwoners elkaar

gemeente voor gezinnen en daarmee ook voor kinderen.

gemakkelijk kunnen ontmoeten, zowel in de dorpen als in het buitengebied. Wij faciliteren en stimuleren dit met de keuze van inrichting van de openbare ruimte.

Er is meer ruimte gekomen voor sociaal-maatschappelijke voorzieningen, zoals huisartsenpraktijken en andere gezondheidsdiensten, dorpshuizen en andere

Om vrijwilligerswerk door inwoners extra te stimuleren ondersteunt de

ontmoetingsplaatsen. Onze dorpskernen blijven levendig door aanwezigheid

gemeente in professionele hulp op het gebied van vergunningaanvragen en

van detailhandel. Vanwege de groei van het aantal inwoners ontstaat er meer

verzekeringen en met juridische, financiële en andere hulp. Ook veiligheid en

ruimte voor horeca en specialistische detailhandel die met name is op voedsel.

het zich veilig voelen, net als mogen zijn wie je wilt zijn, dat alles draagt bij aan

We zorgen voor een goed vestigingsklimaat, maar gaan zelf niet ondernemen.

een respectvolle samenleving. Regionaal en lokaal liggen er nog mooie kansen

Voorzieningen staan onder druk. Waar mogelijk proberen we voorzieningen

om verhaallijnen en het historisch besef over onze leefomgeving zichtbaar te

overeind te houden om de dorpen leefbaar te houden.

maken, voor inwoners en recreanten. De geschiedenis van onze gemeente en de regio is iets om trots op te zijn en om erover te vertellen. Dit alles draagt

Inwoners zijn bereid hun steentje bij te dragen in het op peil houden van

eveneens bij aan het behouden van de gemeenschapszin in de dorpen.

bepaalde voorzieningen, zoals sportvoorzieningen, bibliotheken en dorpshuizen. De gemeente ondersteunt waar mogelijk inwoners bij het realiseren en behouden van dergelijke voorzieningen. Voor het realiseren van essentiële voorzieningen als een gezondheidscentrum geeft de gemeente zoveel mogelijk ruimte voor ondernemers om dit te realiseren. Zo blijft NederBetuwe een energieke gemeente door leefbare en levendige dorpen

11

Neder-Betuwe kiest voor meer focus op welzijn. De gemeenschapszin in onze dorpen is in 2050 verder verstevigd omdat scholen, (sport)verenigingen en kerken met elkaar actief (blijven) deelnemen aan de samenleving. Er zijn meer gemeenschappelijk gedragen initiatieven ontstaan die het wij-gevoel in onze dorpen versterken. Inwoners in Neder-Betuwe hebben gekozen voor meer aandacht voor welzijn en willen dat we daarvoor meer inzetten op preventie. In (aanloop naar) 2050 zetten we daarom hoog in op de lange termijn met langdurige trajecten die zijn gericht op preventie. Voorbeelden zijn het succesvolle programma Gezond op eigen wijze, Opgroeien in een Kansrijke Omgeving en Kansrijke Start. Met deze programma’s gaan we door en we breiden ze nog uit om nog meer te faciliteren dat mensen op hun eigen manier kunnen werken aan hun gezondheid. Preventie gaat over gedragsverandering en die bereiken we niet alleen met een proefproject hier of daar. Gedragsverandering lukt niet alleen met een ‘zachte’ aanpak, maar vraagt ook om aanpassing van de fysieke leefomgeving. Denk bijvoorbeeld aan een fruitpluktuin die zowel ontmoeting, beweging en gezonde voeding stimuleert. Of denk aan wandelpaden, fietspaden, bankjes, pleinen

Daarnaast proberen we zoveel mogelijk te voorkomen dat inwoners in armoede

voor ontmoeting, speeltuinen.

terechtkomen, ongezond worden, eenzaam of hulpbehoevend. Met name financiële zekerheid is erg belangrijk als het gaat om zorgen voor welzijn. Dit

Door preventie verbetert de positie van kwetsbare inwoners. Dat is het

staat aan de basis van alle welzijnsmogelijkheden. Daarom is voldoende

belangrijkste doel. Het zorgt er ook voor dat de druk minder toeneemt op de

werkgelegenheid, zoals in de laanboom- en fruitteelt en in de maakindustrie,

kosten van Participatie, Wmo en Jeugdzorg Voor preventie zetten we vooral in

ook in 2050 erg belangrijk.

op tussenkomst waarvan het nut al is gebleken. We passen dit alles aan naar het karakter van Neder-Betuwe. Op die manier zetten we preventie zo effectief

Voor zowel de laanboom- en fruitteelt als de maakindustrie is praktisch

mogelijk in. Inwoners die mantelzorg verlenen krijgen aandacht. Mantelzorg-

geschoold personeel blijvend nodig. Ook in 2050 zijn arbeidsmigranten

ondersteuning is in 2050 van het grootste belang omdat er steeds meer een

onmisbaar maar wel minder in aantal en beter opgeleid dan in 2025.

beroep op hen wordt gedaan. De gemeente zet in op passende ondersteuning

Arbeidsmigranten blijven nodig om de welvaart in Neder-Betuwe te behouden.

en het voorkomen van overbelasting van mantelzorgers. Door inloopplekken in

Hun welzijn is vanzelfsprekend belangrijk voor Neder-Betuwe; zij verdienen net

de wijk te versterken met deskundigheid vanuit ervaringsdeskundigen, GGZ en

als de eigen inwoners een gezonde, veilige en prettige leefomgeving.

de zorg, brengen we ondersteuning eerder en dichterbij onze inwoners.

12

Neder-Betuwe stimuleert een gezonde levensstijl

Neder-Betuwe kiest voor goede en veilige (fiets)verbindingen

De fysieke en mentale gezondheid van de Neder-Betuwse bevolking is

De groei van inwoners vraagt om een betere infrastructuur zodat de dorpen

aanzienlijk verbeterd in 2050. Dit draagt bij aan hun welzijn. Bijkomend voordeel

leefbaar blijven. Met name fietsverbindingen zijn verbeterd waardoor inwoners

is, dat het de gezondheidszorg toegankelijk en betaalbaar houdt. Voorkomen is

sneller de fiets pakken. Er komen snelfietsroutes naar grotere plaatsen in de

beter dan genezen. Wij werken daarbij nauw samen met onze partners. Dit

regio. Zo ontstaan ook veilige verbindingen voor de fietsende (jeugdige)

gebeurt onder meer door gezond bewegen te stimuleren met bijvoorbeeld

inwoner.

wandelroutes in de uiterwaarden, een fietsvriendelijke gemeente zijn en door landelijke en mondiale ontwikkelingen in de verbetering van de zorg te volgen.

Het openbaar vervoer is gericht op directe verbindingen met steden die rondom

Ook door het uitbreiden van de sportvoorzieningen en de oppervlakte openbaar

rivierenland liggen. Utrecht, Nijmegen, Arnhem, ’s Hertogenbosch, Veenendaal

groen per inwoner zijn de Neder-Betuwenaren meer buiten om te bewegen.

en Ede-Wageningen zijn met maximaal één overstap bereikbaar. De reistijd met het openbaar vervoer naar de bestemming is aanzienlijk gedaald ten opzichte

Onze jeugd leert al op jonge leeftijd het belang van gezond en lokaal eten

van het jaar 2025. Hierdoor is de auto minder aanwezig in de openbare ruimte

kennen. Hun ouders zijn zich bewust van hun rol. Er is oog voor fysieke

en het zal daarmee de behoefte aan extra parkeerruimte in de kernen

gezondheid maar ook voor mentaal welbevinden. In krachtige en vitale

verminderen. Neder-Betuwe neemt de regie op het realiseren van de

gemeenschappen kijken de dorpsgenoten naar elkaar om. De inwoners die

verbindingen die we zelf kunnen regelen. Voor het creëren van de regionale

tussen wal en schip dreigen te vallen krijgen tijdig laagdrempelige

infrastructuur en openbaar-vervoersverbindingen is nadrukkelijk ingezet met

ondersteuning bij psychische problemen.

krachtige lobbytrajecten.

De dorpshuizen en bibliotheken zijn ontmoetingsplekken voor het hele dorp. Daar bieden we ook diensten aan op het gebied van zorg en financiën. Actieve vrijwilligers die zich hiervoor inzetten bieden wij hierbij zoveel mogelijk ondersteuning. Er is een nadrukkelijke inzet voor de komst van een gezondheidscentrum. Dit zorgt voor minder druk op de eerstelijnshulp door huisartsen en verlaagt de aanrijtijden voor ambulances. Ketensamenwerking tussen partners in het sociaal domein, veiligheidsdomein en zorgdomein is essentieel. Ook komen er meer integrale centra voor wonen, verpleging en zorg.

13

Neder-Betuwe kiest voor een faciliterende en samenwerkende gemeente. Neder-Betuwe werkt nauw samen met andere gemeenten, de provincie en in Europa. Door deze samenwerking blijft Neder-Betuwe krachtig en kunnen we aan al onze grote opgaven werken en efficiënter onze doelen behalen. Door de unieke stabiele politieke positie die gemeente Neder-Betuwe in de regio heeft, vervullen we ook een krachtige voortrekkersrol in de regionale samenwerking van Regio Rivierenland. Neder-Betuwe werkt nauw samen met maatschappelijke partners, ondernemers en met inwoners. Dit gebeurt per maatschappelijke opgave integraal met een coalitie van maatschappelijke partners. Gemeente Neder-Betuwe kan dit alles niet zonder vrijwilligers. Sterker nog: in 2050 hebben we hun nog veel harder nodig. Vrijwilligers ondersteunen de gemeente in het uitvoeren van activiteiten die belangrijk zijn het voor het welzijn van onze inwoners. Dit ontlast de gemeente aanzienlijk. Wel zetten wij in op het optimaal ondersteunen van vrijwilligers in hun werk. De gemeente geeft ondernemers via kaders de ruimte voor innovatie. De gemeente is allereerst faciliterend en daarnaast sturend als dat nodig is om

Faciliteren en tegelijkertijd op bepaalde doelen presteren als gemeente, het,

ambities te behalen. Maatschappelijke partners staan vaak dichter bij inwoners

betekent dat Neder-Betuwe op die onderwerpen voldoende expertise in huis

dan de gemeente zelf. Gemeente Neder-Betuwe stelt doelen en werkt telkens

heeft om snel en krachtig te kunnen schakelen als individuele gemeente. In

zoveel mogelijk samen met lokale partners en partners die onze inwoners al

plaats van beleid op verschillende terreinen is er sprake van een integraal

goed kennen om die doelen voor elkaar te krijgen. Denk hierbij aan kerken,

beleid. We werken daarom veel met programma’s en projecten.

dorpsraden, jongerenwerkers, ondernemersverenigingen, et cetera. De focus ligt op het stimuleren van initiatieven, partners verbinden en initiatief nemen

Artificial Intelligence (AI) zetten we op een veilige en grote schaal in voor

waar nodig. Belangrijk is het presterend kaders te stellen om de uitdagingen op

leefbaarheid, duurzaamheid, inclusiviteit en om de lokale democratie te

gebieden als gezondheid, netcongestie, water, arbeidsmarkt en geschikte

versterken. Dit kan alleen door ethisch verantwoord om te gaan met AI. Het

vervoersverbindingen gezamenlijk met de samenleving en het bedrijfsleven aan

gebruik van AI zal tegelijkertijd zijn weerslag vinden in de fysieke ruimte door

te kunnen.

een gericht aanbod van activiteiten en faciliteiten in bibliotheken, dorpshuizen, integrale centra voor gezondheid, et cetera.

14

Verankering van de Toekomstvisie

Hieronder vindt u een greep uit de concrete punten

plaats waar ze wonen deel te kunnen nemen aan

voor het verankeren van de Toekomstvisie:

maatschappelijke activiteiten. Hiervoor moeten we een eerste inventarisatie doen en de inventarisatie

Omgevingsvisie

baseren op de uitgangspunten uit deze

Deze Toekomstvisie is niet zonder gevolgen. Het

Actualisatie Omgevingsvisie is voorzien voor

Toekomstvisie en het integraal voorzieningenplan

plaatsen van een stip op de horizon en het maken

2026. De kaders uit deze Toekomstvisie

vervolgens vaststellen. Daarna moeten we dit

van keuzes is niet vrijblijvend. Er zijn fundamentele

verwerken we in de Omgevingsvisie. Dat geldt

integraal voorzieningenplan periodiek actualiseren

keuzes gemaakt die we gaan verankeren in meer

voor de keuzes als gevolg van de te realiseren

en vaststellen.

specifieke visies, strategieën, beleid en

groei en de voorkeuren die hierover zijn

uitvoeringsplannen. De belangrijkste zijn in dit

uitgesproken over waar en op welke wijze deze

Detailhandelstructuurvisie

hoofdstuk op een rij gezet met een korte toelichting.

kunnen plaatsvinden. Ook de focus op welzijn en

In deze Toekomstvisie kiezen we voor een

Onderstaande lijst heeft niet de pretentie compleet

wat dit betekent voor het gebruik van de ruimte

bepaalde mate van groei en maken we keuzes in

te zijn. Belangrijker is het, met de Toekomstvisie ‘de

verwerken we in de Omgevingsvisie. Het sociaal

welke dorpskernen deze groei moet plaatsvinden.

boer op te gaan’ zodat mensen in beweging komen.

domein betrekken we hierbij nauw.

De visie spreekt over het behouden en vergroten van de leefbaarheid van de dorpskernen en de rol

We hebben met deze Toekomstvisie een krachtig

Energievisie

van commerciële voorzieningen hierbij. Deze

verhaal te vertellen. We weten waar we naar toe

De voorbereiding van de Energievisie loopt gelijk

uitgangspunten verwerken we in de

willen en hoe we dat gaan doen. Daar hebben we

met de ontwikkeling van deze Toekomstvisie. Er

Detailhandelstructuurvisie.

anderen bij nodig: inwoners, ondernemers,

vindt regelmatig afstemming plaats over de

maatschappelijke organisaties en andere

doorvertaling van de Toekomstvisie naar de

Intergemeentelijke Strategische Visie

overheden. Door overal ‘ons verhaal’ te vertellen

Energievisie. Dit gaat met name over het vertalen

Laanboomcentrum Betuwe 2015

werken we vanuit onze kracht en dit zal inspirerend

van de groeicijfers naar een energiebehoefte.

Deze Toekomstvisie begrenst de uitbreiding van

en motiverend werken. Als voor anderen duidelijk is

Maar ook over het al dan niet zelfvoorzienend

de laanboomteelt. Door de groei van het aantal

wat wij willen, dan kunnen anderen met ideeën

zijn, de wijze van energie opwekken en waar dit

inwoners en de krimp van huishoudens wordt de

komen die daarbij passen.

zou moeten plaatsvinden.

ruimte in Neder-Betuwe schaarser. Dit betekent dat de laanboomteelt niet zonder meer prioriteit

15

Als gemeente hebben we hierbij een belangrijke rol

Integraal voorzieningenplan

heeft in de ruimte ten opzichte van woningbouw,

in het verbinden van de juiste partners. Alleen op

Op dit moment heeft Neder-Betuwe nog geen

natuur en recreatie en andere elementen die het

die manier behouden we de integraliteit die zo

integraal voorzieningenplan. In een integraal

welzijn van onze inwoners verhogen. Deze

belangrijk is in deze Toekomstvisie, ook in de

voorzieningenplan hebben we in beeld welke

doorvertaling verwerken we bij de actualisatie van

uitwerking.

voorzieningen nodig zijn om iedereen binnen

de Intergemeentelijke Strategische Visie

onze gemeente gelegenheid te geven dicht bij de

Laanboomcentrum Betuwe 2015.

Integraal Huisvestingsplan onderwijs

Woonzorgvisie

Doelgroepenverordening

In het Integraal huisvestingsplan onderwijs is

De Woonzorgvisie is in de maak. Deze stellen

De Doelgroepenverordening Neder-Betuwe is

het van belang rekening te houden met de groei

we in december voor aan de raad ter

een document waarin regels staan over het

tot 30.000 inwoners, het gekozen uitgangspunt

vaststelling waarna de uitwerking plaatsvindt in

bouwen en toewijzen van betaalbare huur- en

in deze Toekomstvisie. Ook moet er ruimte zijn

een uitvoeringsprogramma. De woonzorgvisie

koopwoningen, specifiek gericht op bepaalde

in scholen voor laagdrempelige ondersteuning

gaat over het realiseren van passend wonen en

groepen mensen, zoals starters of mensen met

door professionals van buitenaf.

de zorg voor specifieke doelgroepen, waaronder

een laag inkomen. Deze verordening zorgt

ouderen. In de Toekomstvisie noemen we

ervoor dat de woningen daadwerkelijk naar de

Nota Sociaal Domein

zaken over bouwen voor bepaalde behoeften.

beoogde doelgroep gaan. Deze Toekomstvisie

In 2024 is de Nota Sociaal Domein

Dit verwerken we in de Woonzorgvisie

beschrijft nieuwe keuzes en afwegingen die hieraan ten grondslag moeten liggen, zoals

geactualiseerd. Veel van wat er in deze geactualiseerde versie staat is in deze

Programma Wonen

welke doelgroepen onze belangrijkste focus

Toekomstvisie opgenomen. Bij een volgende

In het programma Wonen is opgenomen wat

hebben. Dit betekent dat wij de

actualisatie voeren we ook inhoudelijke

onze plannen zijn voor de komende jaren in

Doelgroepenverordening actualiseren.

wijzigingen door. In deze Toekomstvisie ligt de

Neder-Betuwe op het gebied van woningbouw.

nadruk op de verwevenheid tussen het fysieke

In deze Toekomstvisie zijn keuzes gemaakt

Strategie Regionale Samenwerking

en het sociale domein. Om blijvend te werken

voor hoeveel Neder-Betuwe nog wil groeien en

Op dit moment is er geen visie op regionale

aan het welzijn van onze inwoners is een

welke typen woningen daarvoor met name

samenwerking. We merken echter steeds vaker

verdere doorvertaling nodig van de inhoud van

nodig zijn. Dit biedt kaders voor de hoeveelheid

dat we de grote opgaven alleen kunnen

de Nota Sociaal Domein naar wat dit betekent

en kwaliteit van de woningen; dit werkt door in

realiseren door een goede regionale

voor de fysieke leefomgeving. In deze

het Programma Wonen. Gezien de doorlooptijd

samenwerking. Dat vraagt om strategische

Toekomstvisie zijn hierover al voorbeelden

van het programma tot 2030 is actualisering in

keuzes. Aan de hand van deze Toekomstvisie

gegeven, maar een complete doorvertaling

een eerder stadium nodig.

kunnen we een eerste Strategie Regionale

ontbreekt nog. Na de doorvertaling zal dit in de

Samenwerking ontwikkelen. Focus hierbij is de

Omgevingsvisie moeten landen. Daarnaast is

rol die Neder-Betuwe kan spelen in Regio

het van belang dat deze doorvertaling het

Rivierenland als politiek de meest stabiele

startpunt is voor alle projecten op het gebied

gemeente.

van inrichting, beheer en onderhoud van de openbare ruimte, zoals wijkrevitaliseringen.

16

Kansenagenda

Participatieverordening

Maatwerk per dorp

De gemeenten in Regio Rivierenland zijn recent

Door de ‘Wet versterking participatie op

De Toekomstvisie betekent voor elk dorp in

begonnen met het opstellen van een

decentraal niveau’ is een nieuwe

gemeente Neder-Betuwe weer iets anders. Elk

Kansenagenda, een soort toekomstvisie voor

Participatieverordening in ontwikkeling. Met

dorp heeft zijn eigen unieke kenmerken. In

Regio Rivierenland. De kaders uit de

name de rol van de overheid en wat dit betekent

samenwerking met partners als een dorpsraad

Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050 moeten een

voor de relatie tussen gemeente Neder-Betuwe

kijken we wat de Toekomstvisie betekent voor

plek krijgen in de Kansenagenda zodat dit mooi

en haar inwoners, ondernemers en

elk dorp.

aansluit op het regionale beleid en de visies van

maatschappelijke organisatie werkt door. Zo

andere gemeenten.

zullen we meer met overheidsparticipatie en inwonersinitiatieven gaan doen om een

Visie op Dienstverlening

faciliterende overheid te kunnen zijn. Er is

De Visie op Dienstverlening stellen we

regelmatige afstemming om de grondhouding

gelijktijdig met de Toekomstvisie vast. Met

van een faciliterende overheid in het

name de rol van de overheid en wat dit betekent

Participatiebeleid door te vertalen.

voor de wijze waarop we onze dienstverlening vormgeven werkt door. De Visie op

Informatiebeleidsplan

Dienstverlening en de Toekomstvisie zijn

In deze Toekomstvisie staan verschillende

daarom nauw met elkaar verbonden. In de

onderwerpen benoemd die hun weerslag

voorliggende Visie op Dienstverlening is het

hebben op hoe we met informatie omgaan.

gebruik van AI nog weinig uitgewerkt. Dit zal in

Onder andere de rol van de overheid (vooral

een geactualiseerde Visie op Dienstverlening

faciliterend), onze relatie met inwoners,

verder uitgewerkt zijn, in lijn met deze

ondernemers en maatschappelijke organisatie,

Toekomstvisie. Dit vraagt op termijn

het gebruik van AI, open data, integraal werken

investeringen; nu zijn ze nog niet nodig.

aan opgaven door projecten en programma’s, et cetera. Dit nemen we in een geactualiseerd Informatiebeleidsplan op zodat het informatiebeleid en de informatiesystemen hieraan ondersteunend kunnen zijn.

17

Proces

1. Oriëntatiefase

Inleiding

Betuwe. Hieruit kwamen naar voren: Wonen, Werken, Voorzieningenaanbod,

IIn dit hoofdstuk wordt teruggeblikt op het proces dat is gelopen om te komen

Leren/ontwikkelen, Mobiliteit, Inrichting persoonlijk leven (Vrije tijd, Religie),

tot deze Toekomstvisie. In juni 2024 gaf het college van burgemeester en

Veiligheid, Gezondheid, Zorg, Leefomgeving, Inclusie/diversiteit, Vertrouwen in

wethouders opdracht gegeven om uitvoering te geven aan de bestuursopdracht

de overheid / Goed Lokaal Bestuur.

In de oriëntatiefase is onderzocht wat relevante onderwerpen zijn voor Neder-

‘Strategische koers Neder-Betuwe’. Een belangrijk resultaat van dit traject is deze Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050. Een zorgvuldig proces is doorlopen.

Voor die onderwerpen is onderzocht welke trends en ontwikkelingen er zijn die

Hoe dat is gegaan en welke verdere stappen volgen lichten we hierna verder

invloed hebben op Neder-Betuwe. Ook zijn de belangrijkste bestaande visies en

toe.

strategieën naast elkaar gelegd en is beoordeeld in hoeverre deze op elkaar zijn afgestemd. Aan de hand van een analyse is een beeld ontstaan over wat voor gemeenten we nu zijn en welke kansen dat oplevert en met welke

1 Oriëntatie

2 Afweging

3 Reflectie

4 Besluit

knelpunten we rekening moeten houden. Enkele van de belangrijkste punten hieruit waren: Het gaat goed met de economie in Neder-Betuwe, er is lage werkloosheid. Neder-Betuwe is een relatief veilige gemeente. Neder-Betuwe heeft van alle gemeenten in Gelderland het hoogste percentage overgewicht. Neder-Betuwe heeft van alle gemeenten in Gelderland het laagste percentage openbaar groen in Gelderland. De afstand tot openbaar groen is relatief groot. Het aantal inwoners is de afgelopen jaren veel harder gegroeid dan gemiddeld in Nederland. Dit legt druk op bestaande infrastructuur en de voorzieningen.

18

2. Afwegingsfase

Deze scenario’s zijn door het college en de raad besproken. Vervolgens heeft

Vervolgens is nagedacht over wat nu de belangrijkste onderliggende dilemma’s

het college de raadsfracties gevraagd hun voorkeuren uit te spreken. De

zijn die invloed hebben op wat voor gemeente willen we zijn. Hierbij zijn drie

raadsfracties waren unaniem voorstander van een middelmatige groei van de

dilemma’s geformuleerd, mede op basis van planvorming die op veel plekken in

bevolking (30.000 tot 35.000 inwoners). De meeste raadsfracties kozen voor

Nederland en daarbuiten plaatsvindt:

een scenario met focus op welzijn. Er werd ook een alternatief scenario

1. De mate van groei

ontwikkeld door een van de raadsfracties zonder een duidelijke focus op welzijn

2. Balans tussen welzijn en welvaart

of welvaart. Deze voorkeuren zijn vervolgens door het college verwerkt in een

3. De rol van de overheid/wijze van samenwerking (met inwoners,

Ontwerpvisie: een voorzichtig antwoord op de vraag ‘wat voor gemeente willen

ondernemers, maatschappelijke partners, regionaal, etc.)

we zijn?’.

Op basis van de eerste twee dilemma’s zijn vier scenario’s ontwikkeld. Het derde dilemma is in de tekst van de scenario’s verder uitgewerkt. Zie hieronder de vier scenario’s:

Scenario 3

Scenario 4

Niet uitgewerkt

Neder-Betuwe

Duurzame groei

scenario

Niet uitgewerkt

Scenario 1

Scenario 2

scenario

Plattelands-

Neder-Betuwe

gemeente

Welvarend

gezond

Welvaart 19

Grote groei bevolking

Kleine groei bevolking

Welzijn

3. Reflectiefase

4. Besluitvormingsfase

Doel van deze fase was te reflecteren op het voorzichtige antwoord op de vraag

Het college heeft de reflectiefase geëvalueerd en kijkt hier positief op terug.

‘wat voor gemeente willen we zijn?’ zoals geformuleerd in de Ontwerpvisie. De

Voor een groot deel komt de input overeen met wat de raadsfracties als

raad, inwoners en maatschappelijke partners zijn gevraagd hierop te

voorkeur hebben doorgegeven, zoals samengevat in de Ontwerpvisie. Dit laat

reflecteren. Hiervoor zijn verschillende activiteiten georganiseerd:

zien dat zowel de raad als het college goed heeft aangevoeld wat er onder

Enquête onder inwoners. Hierop kwam een relatief hoge respons in

inwoners en maatschappelijke partners leeft. Met de input uit de reflectiefase is

vergelijking met andere gemeenten. Doel hiervan was om te ontdekken hoe

de Ontwerpvisie verder uitgewerkt en ingekleurd met alles wat gezegd is. Dit

de samenleving over de verschillende dilemma’s denkt. De verschillende

resulteerde in een concept Toekomstvisie. Deze is in juni 2025 aangeboden

dorpen en leeftijden zijn goed vertegenwoordigd onder de respondenten. Dit

aan de raad. De raad krijgt gelegenheid om hier nog schriftelijk feedback op te

wijst op een redelijke representativiteit en hoge betrokkenheid.

geven. De feedback wordt verwerkt en de definitieve versie wordt in de

College-informatieavond met de raad. Doel hiervan was om met de raad

raadsvergadering van september 2025 behandeld.

door te denken over wat het betekent om een kant van de dilemma’s te kiezen. Bijvoorbeeld, wat betekent een groei naar 35.000 inwoners, en in hoeverre is dit wenselijk? Gespreksavond van college en raad met inwoners en maatschappelijke partners. Doel hiervan was erachter te komen waarom er op een bepaalde manier over de dilemma’s wordt gedacht. Het college heeft nagedacht over de concrete consequenties van de verschillende kanten van de dilemma’s. De reacties vanuit inwoners en maatschappelijke partners op deze activiteiten waren over het algemeen positief.

20

Vervolg Nu deze Toekomstvisie is vastgesteld begint het grote werk pas echt. Uit deze Toekomstvisie komt ‘huiswerk’ voort: aanpassingen aan bestaande visies, beleid, strategieën, werkwijzen en samenwerkingen. Daarnaast vormt de Toekomstvisie het toetsingskader voor nieuw beleid. Het betekent dat nieuwe ideeën moeten passen bij deze Toekomstvisie. Tijdens de reflectiefase is samen met maatschappelijke organisatie en inwoners nagedacht over het vormgeven van de Neder-Betuwse samenleving. Dat is geen eenmalige actie, het is het begin van een beweging waarin we als gemeente maatschappelijke partners en inwoners gaan verbinden. Met de Toekomstvisie stellen we duidelijke doelen, samen met maatschappelijke partners en inwoners werken we aan die doelen. Belangrijk is om de Toekomstvisie met enige regelmaat te herijken. Want de wereld verandert, dus ijken wij steeds opnieuw om te zien of we moeten bijstellen om op koers te blijven. Voor een mooi en krachtig Neder-Betuwe.

21

Opbrengst reflectiefase

De raad ziet dat er veel initiatief komt vanuit de samenleving, bijvoorbeeld rondom de dorpshuizen.

‘Met zulke groeiambities is een

De combinatie tussen ondersteuning door de

toekomstvisie keihard nodig omdat

gemeente en uitvoering door de samenleving is

In dit hoofdstuk wordt een samenvatting gegeven

de omgeving hier veel van gaat

belangrijk. Hiervoor vindt de raad het belangrijk dat

van de input die die gedurende de reflectiefase is

merken.’

de gemeentelijke organisatie goed toegerust moet

opgehaald. Hieronder wordt per groep

Raadslid

zijn. Het is belangrijk om eerst te bepalen wat nodig is, daarna te kijken welke organisatie daarbij nodig is

weergegeven welke input is opgehaald.

om de samenleving voldoende te ondersteunen. Te veel uitbesteden helpt daarbij niet als partners de

Gemeenteraad De gemeenteraad heeft aangegeven niet te willen

groei van de afgelopen jaren heeft meer druk gezet

Neder-Betuwe samenleving niet kennen. De raad

bouwen om het bouwen. De gemeenteraad

op de infrastructuur. Om het dorp uit te komen is nu

geeft aan het belangrijk te vinden vooral met lokale

constateerde dat eerder wel eens het getal van

soms al lastig. Er moet volgens de raad niet alleen

partners samen te werken omdat zij de Neder-

35.000 inwoners is geroepen en dat dit een eigen

gebouwd worden, maar de (energie)infrastructuur

Betuwse samenleving goed kennen.

leven is gaan leiden. Bij nader inzien vindt de raad

moet gelijk meegroeien, net zoals huisartsen en

35.000 inwoners wel erg veel, dat betekent namelijk

(sport)voorzieningen.

om te voorkomen dat inwoners in armoede vallen,

een groei van bijna 40% tot aan 2050, terwijl De raad geeft aan de balans tussen welzijn en

ongezond of eenzaam worden. Vooral voor het

welvaart belangrijk te vinden. Zonder welvaart geen

welzijn van inwoners maar ook voor de financiën van

De raad heeft aangegeven dat 30.000 inwoners

welzijn en andersom. Om het welzijn te bevorderen

de gemeente is het volgens de raad van belang om

eerder realistisch is, maar dat een hard getal niet

geeft de raad aan vooral faciliterend te willen zijn.

te voorkomen dat inwoners in de problemen komen

leidend moet zijn. Het is volgens de raad van

De eigen kracht van inwoners is belangrijk. Zo

en er veel geld aan het vangnet uitgegeven moet

belang dat er een balans is tussen voldoende

kunnen inwoners ook gaan hardlopen of wandelen

worden. Hierbij vindt de raad het belangrijk om niet

woningen om de autonome groei te kunnen

om gezonder te worden. Als bepaalde doelen om

telkens allerlei pilots te doen zonder dat duidelijk is

faciliteren en tegelijkertijd het dorpse karakter

het welzijn te bevorderen niet behaald worden

wat het meetbare effect is.

weten te behouden. Hiervoor is het volgens de raad

vanuit de eigen kracht van de samenleving, dan zal

met name van belang om de juiste type woningen

de gemeente wel iets moeten gaan doen, en dat

te bouwen zodat dit aansluit bij de behoefte van

kost dan geld. Dit betekent niet direct een

jongeren en ouderen. Dit kan deels ook in de vorm

lastenverhoging, maar dat kan het wel betekenen

‘Er is in de raad vrij eenstemmig

van hoogbouw tot 4 of 5 verdiepingen. De grote

als dit nodig is.

gesproken over de dilemma’s.’

Nederland maar 10% groeit in diezelfde periode.

22

Samenwerken met lokale partners is ook belangrijk

Raadslid

Inwoners

gaan. Volgens inwoners moet de gemeente Neder-

Veel inwoners geven aan dat ze het fijn wonen

Betuwe zich in de toekomst minder bezighouden

vinden in Neder-Betuwe. De Waal, de Rijn, de

met thema’s als inclusie/diversiteit/inrichting

dijken en de uiterwaarden zijn plekken die inwoners

persoonlijk leven.

hoog waarderen en die bijdragen aan het met plezier wonen in Neder-Betuwe. Voldoende woningen Als inwoners nadenken over de toekomst, dan vinden zij het belangrijkst dat er voldoende

Dilemma 1: mate van groei

woningen zijn die aansluiten op de behoefte, van

Hier kunt u aangeven in welke mate de

met name jongeren en ouderen. Inwoners vinden

bevolking van Neder-Betuwe mag groeien.

het belangrijker wat we gaan bouwen dan hoevéél we gaan bouwen. 2-onder-1-kap-woningen zijn er

Neder-Betuwe blijf een kleinschalige

genoeg en ook zijn er veel rijtjeshuizen. Er is vooral

gemeente met een dorps karakter

behoefte aan betaalbare woningen, zoals tiny

met maximaal 30.000 inwoners.

50,6% (131 keuzes)

houses voor jongeren. Ook is er behoefte aan appartementen voor ouderen. Inwoners vinden het

Dit betekent dat het huidige karakter en identiteit van de gemeente grotendeels in stand blijft. Maar de

ook mooi als jongeren en ouderen gemixt kunnen

betaalbaarheid van voorzieningen (detailhandel, scholen, dorpshuizen, etc) onder druk komt te staan.

wonen zodat ze iets voor elkaar kunnen betekenen.

En de beschikbaarheid van betaalbare woningen laag blijft voor toekomstige generaties.

Het uitbreiden van het aantal woningen mag echter niet ten koste gaan van het dorpse karakter. Dat is iets wat inwoners erg belangrijk vinden om ook in

De bevolking van Neder-Betuwe

de toekomst te behouden.

mag doorgroeien naar 30.000 tot 35.000 inwoners in 2050.

49,4% (128 keuzes)

Zorg, gezondheid en veiligheid De leefomgeving, zoals voldoende natuur en

Dat betekent dat er 1.500 tot 3.400 woningen bij moeten komen. Dit vraagt veel inzet van de gemeente.

schone lucht, is belangrijk om in de toekomst veel

Het betekent ook dat er meer druk op de schaarse ruimte wordt gelegd en dat er iets anders moet

aandacht voor te hebben en te houden. Zorg,

verdwijnen. Bijvoorbeeld openbaar groen of agrarisch gebied. Bij 35.000 inwoners kan het kleinschalige

gezondheid en veiligheid zijn de belangrijkste

karakter verdwijnen.

thema’s waarvan inwoners willen dat daar in de toekomst minstens zoveel aandacht naar toe blijft

23

gaan. Volgens inwoners moet de gemeente Neder-

Welvaart en welzijn

Betuwe zich in de toekomst minder bezighouden

Welvaart (werkgelegenheid, inkomen en bezit) en

met thema’s als inclusie/diversiteit/inrichting

welzijn (lichamelijke en mentale gezondheid,

Dilemma 2: balans tussen welvaart en

persoonlijk leven.

ontmoeting en verbondenheid) sluiten elkaar niet uit.

welzijn

Ze zijn beide belangrijk en vullen elkaar aan.

Welvaart (werkgelegenheid, inkomen en

Minder ruimte voor de agrarische sector

Inwoners geven in grote meerderheid aan dat de

bezit) en welzijn (lichamelijke en mentale

Inwoners willen dat er minder ruimte komt voor de

gemeente meer aandacht moet geven aan welzijn

gezondheid, ontmoeting en

landbouw en de agrarische sector. Zo vinden

als we in 2050 prettig willen blijven leven in Neder-

verbondenheid) sluiten elkaar niet uit. Ze

inwoners dat er best wat hectares laanboomteelt

Betuwe.

zijn beide belangrijk en vullen elkaar aan.

mogen verdwijnen als daar woningen voor

Maar welke van de twee vraagt wat u

terugkomen. Zo mag de gemeente Neder-Betuwe

Meer groen en voorzieningen

betreft de meeste aandacht van de

volgens inwoners doorgroeien tot ongeveer 30.000

Inwoners willen in de toekomst ook vooral ruimte

gemeente als we in 2050 prettig willen

inwoners. De helft vindt dat het ook minder kan, van

voor openbaar groen, commerciële en

leven in Neder-Betuwe?

de andere helft mag het ook wel iets meer.

maatschappelijke voorzieningen in de dorpen.

Leefbaarheid (kleinere) dorpen

Minder ruimte voor parkeren, wegen en bedrijven

Welzijn zou meer aandacht van

Ook willen inwoners de uitbreiding het liefst rondom

Ten opzichte van groen en voorzieningen willen

de gemeente moeten krijgen

de kleinere dorpen zodat die ook leefbaar blijven en

inwoners voor parkeren, wegen en bedrijven minder

dan welvaart.

het voorzieningenniveau gehandhaafd blijft.

ruimte in de dorpen. Inwoners zien in de toekomst

Inwoners zien liever dat het buitengebied (zoals

het liefst veel ruimte voor natuur, fruitteelt en

laanboompercelen) wordt gebruikt om nieuwe

recreatie in het buitengebied. Inwoners willen in de

woningen neer te zetten. Een minder groot deel van

toekomst minder ruimte in het buitengebied voor

de inwoners ziet hoogbouw ook wel zitten, als

infrastructuur, de laanboomteelt en opwek van

woningbouw maar niet ten koste gaat van bestaand

hernieuwbare energie.

79,5% (206 keuzes)

openbaar groen. Ook vinden inwoners het

Welvaart zou meer aandacht van

belangrijker dat er in nieuwe wijken ruimte is voor

de gemeente moeten krijgen

openbaar groen en voorzieningen, dan dat er

dan welzijn.

zoveel mogelijk woningen worden gebouwd. Nu verdwijnen er soms voorzieningen uit de kleine dorpen waardoor het karakter anders wordt. Inwoners willen graag dat de dorpen leefbaar blijven door voldoende voorzieningen en dat het dorp voor iedereen is.

24

20,5% (53 keuzes)

Zelfvoorzienend met energie

Sociale voorzieningen belangrijk

gemeente nog meer de inzet van vrijwilligers

Inwoners willen niet dat Neder-Betuwe niet een

Inwoners vinden de komst van een

waardeert, bijvoorbeeld door ze in het zonnetje te

netto-leverancier van hernieuwbare energie wordt

gezondheidscentrum erg belangrijk. Ook geven

zetten met een speld of door mantelzorgers een

voor andere gemeenten, maar dat Neder-Betuwe

inwoners aan blij te zijn met buurtsportcoaches en

dagje uit cadeau te geven en ze een dag te

alleen zelfvoorzienend is door hernieuwbare

sociaal maatschappelijk werk. Inwoners zijn

ontlasten.

energie. Inwoners vinden het wel belangrijk dat de

grotendeels bereid bij te dragen aan het realiseren

gemeente een grote rol heeft in het rekening

van bepaalde zaken zoals sportvoorzieningen,

houden met de volgende generaties als een goed

bibliotheken en dorpshuizen, en dan vooral in de

rentmeester zodat het in de toekomst ook nog

vorm van vrijwillige inzet. In mindere mate zijn

prettig leven is. Inwoners willen ook graag dat de

inwoners ook bereid meer belastinggeld te betalen

gemeente meer inzet op veilige en comfortabele

als het maar duidelijk is wat het oplevert en het

fietsverbindingen en minder op autoverbindingen.

transparant is. Er zijn ook inwoners die niet meer

Initiatief aan de samenleving, faciliterende rol

Ook een inwoner gaf later per mail nog feedback op de gespreksavond:

‘Graag wil ik u complimenteren met

belastinggeld kunnen betalen, daar moet ook

deze geslaagde gespreksavond,

rekening mee worden gehouden.

maandagavond. De toepasselijke vraagstellingen en de uitwerking,

gemeente Inwoners zien in de toekomst een gemeente voor

Koesteren vrijwilligers

het verslag hiervan, gaven een

zich die vooral faciliterend is en initiatieven vanuit

Inwoners zien in de toekomst graag dat de

goed en duidelijk beeld.’

de samenleving ondersteunt. Inwoners en

gemeente minder aanbodgericht werkt, maar

ondernemers moeten vooral veel ruimte krijgen om

onderzoekt wat de vraag is onder inwoners.

zelf initiatief te nemen en dingen te realiseren. Zo

Inwoners geven aan dat het belangrijk is als de

moet de gemeente overheidsgeld niet gebruiken om economische activiteit te stimuleren. Inwoners zien wel een rol voor de gemeente om zaken te organiseren die inwoners niet alleen kunnen

Dilemma 3: Rol van de overheid

organiseren, zoals wegenaanleg, veiligheid,

Welke rol verwacht u van de gemeente richting inwoners, ondernemers en organisaties en

onderwijs en zorgvoorzieningen.

waarop ligt wat u betreft meer de nadruk richting 2050?

Tegengaan armoede en eenzaamheid

Een gemeente die vooral het

Inwoners vinden het ook belangrijk dat de

initiatief uit de samenleving

gemeente een actieve rol speelt in het voorkomen

stimuleert en ondersteunt.

66,8% (173 keuzes)

dat inwoners in armoede of eenzaamheid terechtkomen, of dat inwoners niet mee kunnen doen.

Een gemeente die veel zelf realiseert en daar ook de middelen (geld en personeel) voor moet

25

hebben.

33,2% (86 keuzes)

Maatschappelijke partners

Vast aanspreekpunt

Maatschappelijke partners pleiten ook voor het

Een selectie van maatschappelijke partners is ook

Het is belangrijk voor maatschappelijke partners om

opnemen van ruimte voor maatschappelijke

uitgenodigd mee te denken over deze

een vast aanspreekpunt bij de gemeente te hebben.

voorzieningen in nieuwe wijken, zoals voldoende

Toekomstvisie. We zijn ons er zeer van bewust dat

Het helpt daarbij niet als er veel inhuur bij de