Bijlage - Notitie ‘Verwijderen grafbedekking na einde grafrecht' (december 2020)

Verwijderen grafbedekking na einde grafrecht Begraafplaatsen Neder-Betuwe

Auteurs: Datum :

Ronald van der Velden (gemeente Neder-Betuwe) Jan-Willem van Roosmalen december 2020

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Pagina 1

Inhoud 1.

Inleiding ........................................................................................................................................................... 3

2.

Achtergrond .................................................................................................................................................... 3

3.

Situatie ............................................................................................................................................................ 4

4.

Opties .............................................................................................................................................................. 5 4.1 Gemeente onderhoudt gedenktekens ........................................................................................................... 5 4.2 Bovengronds ruimen ..................................................................................................................................... 5 4.3 Voorstel ......................................................................................................................................................... 6

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Pagina 2

1.

Inleiding

Op de gemeentelijke begraafplaatsen in Neder-Betuwe ligt een aantal graven waarvan het grafrecht is beëindigd en waarop een gedenkteken voorkomt. Nabestaanden onderhouden het gedenkteken soms niet meer hetgeen leidt tot verval en verwaarlozing. Dit doet afbreuk aan de beeld en de ruimtelijke kwaliteit van de begraafplaats. Deze notitie beschrijft mogelijkheden om dit tegen te gaan.

2.

Achtergrond

Beheersverordening Gemeente Neder-Betuwe heeft in de beheersverordening vastgelegd dat de gemeente geen onderhoud uitvoert aan grafbedekkingen. De rechthebbende is verantwoordelijk voor het onderhoud en eventueel herstel van de gedenktekens (en grafbeplanting). Een uitzondering daarop is het onderhoud aan een aantal graven op de begraafplaatsen Dalwagenseweg (Opheusden), Markstraat en Nedereindsestraat (Kesteren). Dit is het gevolg van gemaakte afspraken tussen de toenmalige gemeente Kesteren en de rechthebbenden bij de uitgifte van deze graven. Eigendom Na beëindiging van het grafrecht wordt het gedenkteken eigendom van de gemeente. De gemeente is daardoor verantwoordelijk voor deze gedenktekens. Bij verwaarlozing ontstaat het risico van schade aan andere gedenktekens of letsel aan bezoekers, waarvoor de gemeente aansprakelijk wordt gesteld. Ongelijkheid Omdat ook na beëindiging van het grafrecht het gedenkteken op het graf blijft staan is er geen zichtbaar onderscheid tussen de graven waarvoor wel en niet door nabestaanden wordt betaald. Dit leidt tot ongelijkheid tussen betalende en niet-betalende nabestaanden. Er is voor nabestaanden ook geen directe prikkel om grafrechten te verlengen. Dat betekent voor de gemeente een derving van inkomsten.

Beleid historisch waardevolle graven De raad van Neder-Betuwe heeft op 6 december 2018 een lijst vastgesteld van historisch waardevolle graven (zie bijlage 1). Voor deze graven geldt dat de gemeente het gedenkteken (en graf) wil behouden na beëindiging van het grafrecht. De gemeente onderhoudt vanaf dat moment het gedenkteken. Graven onbepaalde tijd Op de begraafplaatsen in Neder-Betuwe zijn in het verleden graven uitgegeven voor onbepaalde tijd. Het zijn vaak oude graven waarvan de rechthebbenden/nabestaanden niet altijd meer bekend zijn. Een aantal gedenktekens op de deze graven vertoont verval. Omdat op deze graven nog een grafrecht rust zijn de rechthebbenden verantwoordelijk voor het onderhoud. Omdat deze graven nooit verlengd hoeven te worden heeft de gemeente weinig tot geen contact met de rechthebbenden van deze graven. Rechthebbenden raken daardoor uit

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Pagina 3

beeld. Om die reden heeft de gemeente in 2014 en 2015 een intensief administratief onderzoek uitgevoerd om de rechthebbenden op te sporen en na te gaan of zij nog belangstelling hebben voor het graf. Het resultaat was dat voor 150 graven een (nieuwe) rechthebbende is gevonden. De opgespoorde rechthebbenden zijn nog niet aangesproken op hun onderhoudsplicht. Voor de overige graven zijn geen reacties binnen gekomen. Voor deze graven is dus geen belangstelling getoond. Daardoor is niet bekend wie verantwoordelijk is voor het onderhoud. Het college heeft nog geen besluit genomen over de toekomst van deze graven. Algemene graven Algemene graven worden uitgegeven voor 10 jaar. De termijn kan niet worden verlengd. In de beheersverordening is bepaald dat alleen op particuliere graven een gedenkteken mag worden geplaatst. Algemene graven zijn slechts gemarkeerd met een bordje met het grafnummer.

3.

Situatie

De navolgende tabel geeft het aantal graven per begraafplaats waarop een gedenkteken voorkomt terwijl het particuliere grafrecht volgens de begraafplaatsadministratie is beëindigd. De tabel geeft de situatie weer op basis van de begraafplaatsadministratie. Daarbij zijn de volgende uitgangspunten toegepast: − het betreft de particuliere graven en kindergraven; − de vermelde afstandsdatum in de administratie is 1/1/2020 of eerder; − de vermelde rechthebbende in de administratie is gemeente Neder-Betuwe; − aan de hand van een inventarisatietekening uit 2013 is gecontroleerd op welke van deze graven een gedenkteken ligt; sinds 2013 zijn er nagenoeg geen gedenktekens meer verwijderd; − de informatie uit begraafplaatsadministratie is leidend, de graven voor onbepaalde tijd waarvan uit de administratieve inventarisatie uit 2014/2015 geen belangstelling is gebleken zijn alleen in deze telling meegenomen als er in de administratie een afstandsdatum is vermeld; − graven die aan voorgaande voorwaarden voldoen maar zijn vermeld op de lijst van te behouden historisch waardevolle graven (zie bijlage 1) zijn niet meegerekend; − gedenktekens op meer dan 1 graf tellen mee als dubbel gedenkteken.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Pagina 4

Graven met vervallen grafrecht met een gedenktekens Enkel Dubbel Totaal 21 6 27 6 0 6 38 4 42 199 47 246 30 24 54 18 4 22 312 85 397

Begraafplaats Dalwagenseweg Opheusden de Hoef Ochten Hiense Kerk Dodewaard Kalkestraat Dodewaard Markstraat Opheusden Nedereindsestraat Kesteren Totaal

4.

Opties

4.1 Gemeente onderhoudt gedenktekens De gemeente kan er voor kiezen het onderhoud en eventuele restauratie op zich te nemen. Dat brengt extra kosten met zich mee. Een aandachtspunt daarbij is de vraag of de gemeente deze kosten wil laten dekken door de inkomsten uit grafrechten. Om enige kosten te besparen kan de gemeente hiervoor vrijwilligers inzetten. Bij eenvoudig onderhoud en eenvoudige reparaties is dat geen groot risico. Het risico is groter als het specifieker werk is, zoals gebroken stenen herstellen. Als dit niet goed gebeurt en er ontstaat later schade aan derden dan is de gemeente hiervoor aansprakelijk. Zij is immers de eigenaar van de het gedenkteken. Deze specifieke werkzaamheden uitbesteden aan een deskundig bedrijf heeft daarom de voorkeur. De ongelijkheid voor betalende en niet-betalende nabestaanden blijft hiermee bestaan.

4.2 Bovengronds ruimen Verwijderen gedenkteken Een andere optie is de gedenktekens van graven verwijderen na beëindiging van het grafrecht (bovengronds ruimen). Rechthebbenden krijgen vooraf de gelegenheid om zelf over het gedenkteken te beschikken. Is die wens er niet dan verwijdert de gemeente, bijvoorbeeld 1x per jaar, de aanwezige gedenktekens van de graven waarvan in de afgelopen periode het grafrecht is beëindigd. De ongelijkheid voor betalende en niet-betalende nabestaanden verdwijnt daarmee. In Neder-Betuwe zijn sinds geruime tijd geen bovengrondse ruimingen uitgevoerd. Op dit moment (december 2020) zijn er ca. 397 gedenktekens op voormalige particuliere graven en kindergraven die voor bovengronds ruimen in aanmerking komen (zie hoofdstuk 3). Markering Bovengronds ruimen betekent dat het ondergrondse graf niet meer herkenbaar is. Uit respect voor de overledene en de nabestaanden kan het wenselijk zijn dat zowel voor

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Pagina 5

bezoekers als beheerders duidelijk blijft welke graven zonder gedenkteken nog in gebruik zijn. Een markering van het graf is in dat geval noodzakelijk.

4.3 Voorstel Verwijderen gedenkteken Het voorstel is om te kiezen voor een tussenvariant. Daarbij worden alleen zwaar verwaarloosde gedenktekens verwijderd. De navolgende criteria zullen daarbij worden toegepast: a. de gemeente is rechthebbende van het graf en daardoor eigenaar van het gedenkteken; b. het gedenktekens is niet vermeld op de lijst van monumentale gedenktekens; en c. het te verwijderen onderdeel van het gedenkteken levert door zijn vervallen staat een aanzienlijk gevaarzettende situatie op voor bezoekers van de begraafplaats; of d. het te verwijderen onderdeel van het gedenkteken veroorzaakt door zijn vervallen staat schade of zal op korte termijn schade veroorzaken aan een naastgelegen gedenkteken; of e. het te verwijderen onderdeel van het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats. De ongelijkheid voor betalende en niet-betalende nabestaanden blijft hiermee grotendeels bestaan. Uit een inventarisatie (december 2020) blijkt dat er in totaal 39 graven zijn waarvan het gedenkteken op basis van bovenstaande criteria geheel of gedeeltelijk voor verwijdering in aanmerking komt. De verdeling per begraafplaats is als volgt: Dodewaard, Kalkestraat Dodewaard, Waalbandijk (Hiensche kerk) Kesteren, Nedereindsestraat Opheusden, Dalwagenseweg Opheusden, Markhof

14 2 3 14 6

st. st. st. st. st.

39 st. Op de graven waarvan om een van bovenstaande redenen het gedenkteken volledig of gedeeltelijk wordt verwijderd plaatst de gemeente na verwijdering een bordje met de naam van de overledene, tenzij de nabestaanden daar bezwaar tegen hebben. Het bordje wordt geplaatst aan de hoofdzijde van het graf (in de schoffelstrook van de haag of sierbeplanting).

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Pagina 6

In 2021 wordt een inhaalslag uitgevoerd waarbij de betreffende gedenktekens worden verwijderd. De ontstane open ruimten worden met gras ingezaaid. Hierbij wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van duurzame materialen De navolgende tabel geeft de raming van de totale kosten weer.

Kosten bovengronds ruimen aantal Verwijderen en afvoeren gedenkteken, aanvullen met teelaarde - enkel gedenkteken - dubbel gedenkteken Leveren en plaatsen grafmarkering (naambordje) - op nog bovengronds te ruimen graven (aanname 75%) Totale kosten (excl. btw)

kosten/st

totaal

31 8

€ €

50 75

€ 1.550 € 600

30

€

30

€ 900 € 3.050

De totale kosten voor het inzaaien of beplanten van de vrijgekomen oppervlakten ramen we op € 1.450,--. De kosten betalen we uit de exploitatie. Vervolgstappen Het voorstel is tevens om daarna jaarlijks een schouw uit te voeren van de onderhoudssituatie van de gedenktekens op de graven waarvan het grafrecht is beëindigd. Van graven waarvan de staat van het aanwezige gedenkteken zodanig is dat wordt voldaan aan de hiervoor genoemde criteria worden nabestaanden aangeschreven met het verzoek het gedenkteken te herstellen. Indien binnen 3 maanden1 na aanschrijving geen herstel heeft plaatsgevonden komt het gedenkteken in aanmerking voor verwijdering. De gemeente voert jaarlijks de verwijdering uit van deze gedenktekens.

1 Gebruikelijke termijn voor Neder-Betuwe die ook wordt toegepast bij graven met lopend grafrecht, beheersverordening

art. 29, lid 4

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Pagina 7

Bijlagen 1.

Lijst graven historisch waardevolle graven Vastgesteld door de raad op 6 december 2018

SELECTIE GRAVEN VOOR LIJST VAN GRAVEN MET HISTORISCHE BETEKENIS 1.

GRAVEN WAARVAN HET GRAFECHT BEEINDIGD OF ONBEKEND IS (onderhoud en instandhouding door gemeente) Begraafpl. Graf nr Tenaamstelling DW 1 1 48 HK 29 HK 3 89 DW 1 1 44 KS 2 308 KS 2 355-356 NS 1 1 22-25 DW 1 1 203 DW 192 HK 1 261 DH 1 1 45 DW 1 1 18 DW 1 1 71 HK 1 262 HK 1 263 HK 1 264 HK 1 267-265 HK 1 273 HK 1 282-281 HK 1 286-283 HK 1 310 NS 1 2 39-41 NS 2 12 120 NS 2 12 121 2.

GRAVEN MET LOPEND GRAFRECHT (onderhoud en instandhouding door rechthebbenden) Begraafpl. Graf nr Tenaamstelling NS DW DW NS

1 7 12 1 1 53 1 1 40-41 1 1 2-4

NS NS NS

1 1 33 1 2 28-30 2 2 31-34

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 1

2.

Te verwijderen gedenktekens

Dodewaard, Kalkestraat Actie: Restanten van fundering opruimen. Criteria: Gedenkteken levert door zijn vervallen staat een aanzienlijk gevaarzettende situatie op voor bezoekers van de begraafplaats.

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats. Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 2

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Losse stenen verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 3

Actie: Losse stenen verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Banden verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Banden verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 4

Actie: Banden verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Banden verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 5

Actie: Banden verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 6

Dodewaard, Waalbandijk (Hiensche kerk) Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Kesteren, Nedereindsestraat Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 7

Actie: Banden verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Opheusden, Dalwagenseweg Actie: Monument verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 8

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats. Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 9

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 10

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Graf ernstig verzakt. Daarom verwijderen. Criteria: Gedenkteken levert door zijn vervallen staat een aanzienlijk gevaarzettende situatie op voor bezoekers van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 11

Actie: Graf ernstig verzakt. Daarom verwijderen. Criteria: Gedenkteken levert door zijn vervallen staat een aanzienlijk gevaarzettende situatie op voor bezoekers van de begraafplaats.

Actie: Graf ernstig verzakt. Daarom verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Graf ernstig verzakt. Daarom verwijderen. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 12

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Opheusden, Markhof Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 13

Actie: Losse stenen / kantbanden verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Graf is ernstig verzakt. Dekplaat verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Actie: Graf is ernstig verzakt. Dekplaat verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 14

Actie: Graf is ernstig verzakt. Dekplaat verwijderen. Indien mogelijk het staande deel laten staan. Criteria: Het gedenkteken is dermate ernstig beschadigd dat het een sterk negatieve invloed heeft op het beeld van een beeldbepalend deel van de begraafplaats.

Grafonderhoud Neder-Betuwe | december 2020 | Bijlage pagina 15