Bijlage - Baggerplan

Postbus 75 4140 AB Leerdam Prins Mauritsstraat 17 4141 JC Leerdam T +31 88 99 04 800

MEERJAREN BAGGERPLAN WATERGANGEN GEMEENTE NEDER-BETUWE 2022-2031

Ref.: NL202017775-R22-410 30 juni 2022

rps.nl

Gemeente Neder-Betuwe Opdrachtgever Gemeente Neder-Betuwe

RPS advies- en ingenieursbureau bv Auteur B.G. Karreman

Contactpersoon

Mevrouw D. Eggink

Projectleider

T. Spreen Brouwer

Adres

Postbus 20

Projectreferentie Versie

NL202017775-R22-410 1.0 (definitief)

Totaal aantal pagina’s

20

Projectleider: Adviseur/auteur: Controleur:

Tamara Spreen Brouwer Geert Karreman Tamara Spreen Brouwer

4043 ZG Opheusden

In verband met digitale verwerking van deze rapportage ontbreekt de handtekening. Dit rapport is aantoonbaar gecontroleerd en vrijgeven.

Dit rapport is vertrouwelijk. Geen enkel deel van dit rapport mag aan derden openbaar worden gemaakt zonder schriftelijke toestemming van RPS advies- en ingenieursbureau bv of van de opdrachtgever. Alleen aan het originele complete rapport kunnen rechten worden ontleend. Dit rapport mag UITSLUITEND in zijn geheel worden gereproduceerd.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 2 van 20

INHOUDSOPGAVE SAMENVATING ............................................................................................................................................4 1 1.1 1.2 1.3

INLEIDING ....................................................................................................................................7 Aanleiding .....................................................................................................................................7 Doelstelling ....................................................................................................................................7 Werkwijze ......................................................................................................................................8

2 2.1 2.2

PLANGEBIED ...............................................................................................................................9 Gebiedsbeschrijving ......................................................................................................................9 Onderhoudsplicht watergangen ..................................................................................................10

3 3.1 3.2 3.3

DIEPTE SCHOUW, STREEFPEILEN EN NORMPEILEN .........................................................11 Diepteschouw waterschap ..........................................................................................................11 Streefpeilen .................................................................................................................................12 Baggerstrategie ...........................................................................................................................14

4 4.1 4.2 4.3 4.4

HUIDIGE SITUATIE WATERBODEM (IN 2020/2021) ...............................................................15 Uitgevoerde peilwerkzaamheden ................................................................................................15 Hoeveelheid baggerspecie .........................................................................................................15 Kwaliteit baggerspecie ................................................................................................................16 Duikers ........................................................................................................................................16

5 5.1 5.2 5.3

FINANCIËLE UITGANGSPUNTEN ............................................................................................17 Wijze van uitvoering ....................................................................................................................17 Verwerking vrijkomende baggerspecie .......................................................................................17 Financiële uitgangspunten ..........................................................................................................17

6 6.1 6.2

UITVOERINGSPROGRAMMA BAGGERPLAN 2022-2031 ......................................................21 Planperiode .................................................................................................................................21 Baggeropgave .............................................................................................................................21

7

AANDACHTSPUNTEN EN AANBEVELINGEN ........................................................................19

BIJLAGEN: 1. Overzichtstabel met informatie watergangen (Excel) 2. Fotobijlage (zip bestand)

KAARTEN: 1. Trajectindeling, categorie legger en peilgebieden 2. Baggerplanning

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 3 van 20

SAMENVATING De gemeente Neder-Betuwe beheert ruim 112 kilometer aan watergangen geheel of gedeeltelijk. RPSadvies- en ingenieursbureau b.v. (RPS) heeft een beheer- en onderhoudsplan voor het baggeren van deze watergangen opgesteld voor de periode 2022-2031. Omdat de vorming van baggerspecie een natuurlijk proces is, blijft baggeren noodzakelijk. Regelmatig baggeren en het voldoende op diepte houden van watergangen draagt bij aan een goed functionerend watersysteem. Het beheer- en onderhoudsplan geeft inzicht in twee zaken: 1. Huidige situatie waterbodem en onderhoudsplicht baggeren 2. Aanpak voor de toekomst Huidige situatie waterbodem Voor dit plan zijn alle B- en C-watergangen in het beheer van de gemeente Neder-Betuwe onderzocht. Alle A-watergangen worden beheerd door het waterschap. Het onderzoek bestond uit een bureaustudie en een veldonderzoek. De onderhoudsplicht voor het baggeren is door de gemeente in kaart gebracht, vervolgens zijn door RPS de diepte-eisen in kaart gebracht. Tijdens een veldonderzoek zijn de watergangen gepeild ter bepaling van de huidige waterdiepte en hoeveelheid baggerspecie. Op dit moment (eind 2021) ligt circa 27.000 kuub baggerspecie tot aan de vaste bodem in de onderzochte watergangen met een gemiddelde sliblaagdikte van 14 cm. Gemiddeld is 31% van de maximaal haalbare waterkolom (bij opnamepeil) gevuld met een sliblaag.

Voor een optimaal watersysteem moet dit maximaal 30% zijn. Er ligt dus een redelijke hoeveelheid slib in de watergangen. Tijdens de diepteschouw van het waterschap worden alleen de B-watergangen op diepte geschouwd. De gemeente beheert in totaal 61 km aan B-water. Hiervan kan circa 25 km (ca. 41%) niet aan de vereiste leggerdiepte voldoen doordat de vaste bodem boven de leggerdiepte ligt. Van de B-watergangen die wel aan de legger kunnen voldoen, is iets meer dan de helft van de watergangen ook daadwerkelijk op de juiste diepte.

Figuur 1: Kritieke situaties toestand waterbodem: waterkolom bestaan voor meer dan 30% uit slib (links) en sliblaag ligt boven leggerdiepte (rechts).

Naast de B-watergangen beheert de gemeente nog ruim 50 km aan C-watergangen. Voor deze categorie gelden vanuit het waterschap geen diepte-eisen, behalve dat deze watergangen niet mogen verlanden en

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 4 van 20

zodoende hun waterbergings- en infiltratiefunctie van overtollig hemel- en kwelwater behouden. Voor dit beheerplan wordt een minimale diepte van 20 cm aangehouden voor C-watergangen. Ruim 34 km aan Cwatergangen (ca.68%) kunnen niet voldoen aan de minimale diepte van 20 cm doordat de vaste bodem boven die diepte ligt. Van de 16 km C-watergangen die wel aan 20 cm kunnen voldoen, is circa 13 km (ca. 80%) ook daadwerkelijk op de juiste diepte. Aanpak voor de toekomst Op basis van de resultaten van de inventarisatie en de eisen uit de legger, is in overleg met het waterschap een baggerplanning vastgesteld. Deze baggerplanning is gebaseerd op de beschikbare budgetten van de gemeente, de schouwplanning van het waterschap en aanwezige knelpunten in het watersysteem. Op basis van de vastgestelde baggerplanning zijn de kosten voor het baggeren voor de komende jaren berekend, rekening houdend met de aanwas van baggerspecie. Naast een budget voor het baggeren van de B- en C-watergangen, is een budget berekend voor het reinigen van de aangrenzende duikers. Tevens is een budget opgenomen voor het ontvangen en verwerken van baggerspecie die vrij komt uit de A-watergangen tijdens baggerwerkzaamheden van het waterschap (ontvangstplicht). In totaal staat ruim 88 km op de planning om gebaggerd te worden. De overige 23 km betreffen droogstaande greppels zonder sliblaag.

Deze kunnen meegenomen worden in het reguliere maaionderhoud en hoeven niet gebaggerd te worden. Binnen de planperiode 2022 t/m 2031 wordt circa 32.700 kuub baggerspecie verwijderd uit de gemeentelijke watergangen. Voor de totale planperiode is een budget nodig van € 2 miljoen. Tabel 1: planjaren baggerwerk en benodigd budget Planjaar gemeente

lengte w atergang (m)

Te baggerkosten Kosten baggeren B- en Cdoorspuiten specie w atergangen duikers (m3)

Onderzoek en voorbereiding

Bestek

Directie & Toezicht

Onvoorzien

2022

Ontvangstplicht Aw atergangen

Totaal

€

140.854 *

2023

11.720

2.687 €

107.488 €

13.016 €

62.011 €

7.500 €

7.524 €

19.754

€

217.292

2024

19.417

5.583 €

223.328 €

32.787 €

- €

- €

15.633 €

27.175 €

5.288 €

304.211

2025

5.728

1.093 €

43.728 €

16.687 €

- €

- €

3.061 €

6.348

€

69.823

€

-

109.565 €

109.565

2026 2027

€

2028 2029

16.065

7.093 €

283.711 €

€

-

16.382 €

103.547 €

7.500 €

19.860 €

43.100

€

474.099 206.651

2030

6.283

4.191 €

167.659 €

8.470 €

- €

- €

11.736 €

18.786

€

2031

29.425

12.077 €

483.061 €

45.261 €

- €

- €

33.814 €

56.214

€

Totaal

88.639

32.724 €

1.308.975 €

132.602 €

165.558 €

15.000 €

91.628 €

171.376 €

255.706

618.350 € 1.999.992

* Ontvangstplicht voor 2022 (t.b.v. A-watergangen) is reeds voldaan en wordt daarom niet meegerekend.

Dit uitvoeringsplan biedt de volgende voordelen: • Evenredige kostenspreiding voor baggeren over de jaren. • De kwaliteit van het water blijft behouden of wordt zelfs verbeterd. Verstoppingen in het watersysteem worden voorkomen. De kans op calamiteiten en dus financiële risico’s wordt daarmee minder. • De belevingswaarde van bewoners wordt verhoogd indien watergangen op orde zijn en er komen minder klachten.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 5 van 20

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 6 van 20

1

INLEIDING

In opdracht van de gemeente Neder-Betuwe heeft RPS advies- en ingenieursbureau bv (RPS) het voor u liggende baggerplan voor de B- en C-watergangen in het beheer van gemeente Neder-Betuwe opgesteld. De baggerplanning geldt voor de periode 2022 tot en met 2031.

1.1

Aanleiding

Elk jaar voert waterschap Rivierenland de schouw uit in de B- en C-sloten in het rivierengebied. Daarbij schouwt het waterschap of de watergangen van aangelanden goed genoeg onderhouden zijn. Voor het waterbeheer in het rivierengebied is het belangrijk dat er niet te veel begroeiing in de sloten staat en dat de sloten diep genoeg zijn voor de ongehinderde waterafvoer. Schone, diepe sloten zijn bovendien goed voor de flora en fauna en de kwaliteit van het water. Watergangen mogen niet te veel en niet te weinig water bevatten. Om wateroverlast te voor te zijn is het noodzakelijk voldoende ruimte te hebben om bijvoorbeeld regenbuien op te vangen en af te kunnen voeren. Door tijdig te baggeren kunnen de watergangen op diepte worden gehouden. Daarnaast is het belangrijk dat het water goed door het stelsel van watergangen kan stromen naar sloten, vijvers en grachten zodat deze niet droog komen te liggen. Ook voor een goede doorvoer van water zijn voldoende diepe watergangen noodzakelijk. Baggeren kan tot slot ook nodig zijn wanneer de bodem verontreinigd is, door bijvoorbeeld bedrijfsactiviteiten, calamiteiten en werkende rioolwater overstorten. Een verontreinigde bodem zorgt voor een permanente vervuiling van het water. Een sloot vol bagger geeft algen en kroos vrij spel doordat een dikke baggerlaag veel nutriënten kan naleveren aan het water.

Dit zorgt ervoor dat in het water een tekort aan zuurstof ontstaat. Niet alleen heeft dit soms stankoverlast tot gevolg, het betekent ook dat planten en dieren er niet of nauwelijks meer in kunnen leven. De kwaliteit van het water gaat dan achteruit. Door het verwijderen van bagger krijgt water meer ruimte en kunnen planten, vissen en overige (water)dieren weer terugkeren. Het verwijderen van alle bagger is daarentegen ook niet goed; de aanwezigheid van een kleine sliblaag is van belang voor de leefomstandigheden van onder andere amfibieën. Omdat de vorming van bagger een natuurlijk proces is, blijft baggeren nodig. Om het watersysteem in de gemeente Neder-Betuwe gegarandeerd op voldoende diepte te houden is een meerjarenplanning voor de komende baggerperiode opgesteld. Deze is in dit plan opgenomen met het hiervoor benodigde budget.

1.2

Doelstelling

Het meerjarenbaggerplan omvat de beleidsmatige, technische, organisatorische en financiële uitgangspunten voor het uitvoeren van baggerwerkzaamheden voor een periode 10 jaar. Het doel van het opstellen van een baggerplan is drieledig. Ten eerste wordt inzichtelijk gemaakt voor welke watergangen de gemeente Neder-Betuwe als beheerder verantwoordelijk is voor het onderhoud. Ten tweede wordt inzichtelijk gemaakt wat de huidige onderhoudstoestand is en welke eisen worden gesteld aan het profiel van de watergangen. Het derde doel van het gemeentelijk baggerplan is om overeenstemming tussen gemeente en waterschap te krijgen over de baggerinspanning in het gemeentelijk water.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 7 van 20

1.3

Werkwijze

Voor het opstellen van dit baggerplan is gestart met een inventarisatie van de watergangen in beheer bij de gemeente Neder-Betuwe. Wanneer in dit document wordt gesproken over de onderhoudsplicht, wordt hiermee het baggeronderhoud bedoeld. Per watergang zijn vervolgens de status, leggermaten en het streefpeil geïnventariseerd en zijn in het veld alle watergangen ingemeten. Aan de hand van de inventarisatiegegevens is de huidige situatie van de waterbodem (in 2021/2022) vastgesteld. Nadat alle gegevens bekend waren zijn de eenheidsprijzen voor het baggeren en de verwerking daarvan bepaald en is ten slotte het baggerscenario uitgewerkt. Deze werkwijze is als schema weergegeven (zie figuur 1.1).

Inventarisatie waterbodem • • • • •

Categorie watergang conform de legger WSRL Leggermaat Streefpeil Trajectindeling Meten kwantiteit baggerspecie (peilen d.m.v. puntmetingen en dwarsprofielen)

Huidige situatie waterbodem (2021/2022)

Vaststellen eenheidsprijzen baggeren

Vaststellen planning in overleg met het waterschap en berekenen baggerkosten figuur 1.1: werkwijze opstellen baggerprogramma

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 8 van 20

2

PLANGEBIED

2.1

Gebiedsbeschrijving

De gemeente Neder-Betuwe ligt in de provincie Gelderland en is op 1 januari 2002 ontstaan uit een fusie van de gemeenten Dodewaard, Echteld en Kesteren. De gemeente ligt tussen de rivieren de Nederrijn en de Waal ingeklemd en bestaat uit zes kernen: Dodewaard, Echteld, Kesteren, Ochten, Opheusden en IJzendoorn. De primaire functie van de watergangen is waterafvoer en -berging. De watergangen liggen zowel binnen de bebouwde kom als in het landelijk gebied. Het betreffen veelal (weg)sloten.

figuur 2.1: ligging gemeente Neder-Betuwe (ondergrond: ESRI)

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 9 van 20

2.2

Onderhoudsplicht watergangen

Voor dit baggerplan heeft de gemeente voor alle watergangen die binnen de gemeentegrenzen liggen onderzocht of de baggerplicht bij het waterschap, de gemeente of derden ligt. In de legger van het waterschap wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende drie categorieën wateren: • A-wateren: van primair belang voor het waterbeheer en worden daarom door het waterschap onderhouden. • B-wateren: van secundair belang voor het waterbeheer en dienen door de aangrenzend eigenaren te worden onderhouden. • C-wateren: wateren die van tertiair belang zijn voor het waterbeheer waarvoor geen jaarlijkse onderhoudsplicht geldt. Voor de B- en C-wateren is aan de hand van de kadastrale eigendommenkaart van de gemeente bepaald of de gemeente (deels) onderhoudsplichtig is voor het baggeren. • Watergangen die geheel door of langs percelen lopen die geheel in eigendom van de gemeente zijn: onderhoudsplicht gemeente. • Watergangen die geheel door of langs percelen lopen die niet in eigendom van de gemeente zijn: onderhoudsplicht derden. • Watergangen die slechts aan één zijde langs percelen in eigendom van de gemeente lopen: gedeelde onderhoudsplicht gemeente en derden. Binnen de gemeente Neder-Betuwe ligt ruim 112,1 km watergang waarvan de gemeente geheel of gedeeltelijk onderhoudsplichtig is. Hiervan is 61,2 km B-water en 50,1 km C-water.

Naast de wettelijke plicht om de B-watergangen te onderhouden, kiest de gemeente er ook voor om de C-watergangen op diepte te houden. C-watergangen leveren een belangrijke functie aan het gehele watersysteem door het bergen en infiltreren van overtollig hemel- en kwelwater. Circa 800 meter watergang is niet opgenomen in de legger van het waterschap. In kaartset 1 “Traject en categorie” in de bijlagen zijn kaarten opgenomen waarop de B- en C-watergangen zijn gevisualiseerd. Ook de trajectindeling en peilgebiedsgrenzen van het waterschap zijn hierop weergegeven.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 10 van 20

3

DIEPTE SCHOUW, STREEFPEILEN EN NORMPEILEN

3.1

Diepteschouw waterschap

Het waterschap schouwt B-watergangen en vergelijkt deze met de leggerdiepte om te controleren of een watergang op diepte is. Deze diepteschouw op B-watergangen voert het waterschap doorgaans een jaar na de ronde hun eigen baggerprogramma van de A-watergangen uit. Binnen de gemeente Neder-Betuwe bevinden zich zes baggerblokken van het waterschap, met diverse baggerjaren. Het waterschap baggert eens in de 15-20 jaar. In figuur 3.1 is de ligging van de baggerblokken en de baggerplanning van het waterschap weergegeven.

figuur 3.1: baggerblokken waterschap Rivierenland (WSRL) binnen gemeente Neder-Betuwe (gemeentegrenzen rood omrand). Labels geven de naam en code van de baggergebieden en bijhorend baggerjaar van het waterschap aan.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 11 van 20

3.2

Streefpeilen

Het waterschap hanteert zomer-, winter- en vaste peilen. Het zomerpeil wordt als schouwpeil gebruikt om te controleren of de watergangen op diepte zijn. Voor alle watergangen in de gemeente Neder-Betuwe zijn de peilen opgezocht. Voor 151 van de in totaal 742 watergangen (circa 20%) geldt dat de watergang (gedeeltelijk) droog stond ten tijde van de inmeting. Daarnaast is gebleken dat bij circa 45% van de watervoerende watergangen het opnamepeil meer dan 15 cm afwijkt van het zomerpeil. Voor deze verschillen zijn diverse verklaringen: • De zomerpeilen zijn vastgesteld voor de A-watergangen. Een B- en of C-watergang kan soms net hoger of lager liggen. • De peilgrenzen op kaart zijn niet altijd nauwkeurig weergegeven op de B- en C-watergangen. Hierdoor wordt voor een aantal watergangen een afwijkend peil gehanteerd. • Lokale bemalingen een peilgebied leiden tot peilverschillen. • Een verstopte of verzakte duiker. Voor dit baggerplan worden twee normprofielen gebruikt: het leggerprofiel en het onderhoudsprofiel. Aan de hand van deze normprofielen zijn de baggerkosten bepaald. Hieronder worden de gebruikte profielen nader toegelicht. Leggerprofiel Door het waterschap is een legger vastgesteld. Deze geeft de minimale waterdiepte ten opzichte van het vigerende peil aan, die in de betreffende watergang bij onderhoud gerealiseerd moet worden.

Voor de watergangen in dit baggerplan gelden de volgende leggermaten: • B-water: Voor B-watergangen worden drie leggerdiepten onderscheiden, afhankelijk van de breedte van de watergang op zomerpeilhoogte: – breder dan 2 m: 0,50 m t.o.v. zomerpeil; – tussen 1 en 2 m breed: 0,40 m t.o.v. zomerpeil; – smaller dan 1 m: 0,30 m t.o.v. zomerpeil. • C-water: Voor C-watergangen geldt dat deze niet droog mogen vallen. Voor dit baggerplan is voor deze watergangen een diepte van 20 cm ten opzichte van zomerpeil aangehouden.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 12 van 20

Onderhoudsprofiel Naast een leggerprofiel wordt een onderhoudsprofiel gehanteerd. Dit is de diepte tot waar gebaggerd wordt. Het onderhoudsprofiel ligt 20 cm onder de legger van het waterschap. Door onder de legger te baggeren kan worden gegarandeerd dat een watergang minimaal 10 jaar aan de legger zal voldoen alvorens weer gebaggerd wordt. Door volgens deze overdiepte te baggeren voldoen de watergangen weer voor een langere periode. Figuur 3.2 geeft een schematische weergave van het legger- en onderhoudsprofiel.

figuur 3.2: normprofielen: leggerdiepte (blauw) en onderhoudsprofiel (geel)

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 13 van 20

3.3

Baggerstrategie

Per watergangdeel is een baggerstrategie vastgesteld, afhankelijk van het type watergang. B-watergangen moeten voldoen aan de voorgeschreven leggermaat van het waterschap. C-watergangen moeten minimaal 20 cm diep zijn. Er zijn echter meerdere watergangen waarbij de voorgeschreven leggerdiepte niet haalbaar is, omdat de vaste bodem te hoog ligt. Deze watergangen worden tot de vaste bodem (is baggerschoon) gebaggerd. Indien in het jaar van baggeren minder dan 10 cm baggerspecie binnen het onderhoudsprofiel ligt, wordt eveneens tot vaste bodem gebaggerd. Dit omdat een laag van minder dan 10 cm niet te baggeren is in de praktijk. Wanneer een watergang volledig droog staat en er ook geen sliblaag waarneembaar is valt deze niet onder het baggeronderhoud maar dient deze jaarlijks gemaaid en geschoond te worden. In figuur 3.3 is de beslisboom voor de baggerstrategie weergegeven. figuur 3.3: baggerstrategie per type watergang

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 14 van 20

4

HUIDIGE SITUATIE WATERBODEM (IN 2020/2021)

4.1

Uitgevoerde peilwerkzaamheden

In de zomer en het najaar van 2021 zijn de B- en C-watergangen van de gemeente gepeild. Per meetpunt is een foto gemaakt. Deze zijn in de bijlagen opgenomen. Dwarsprofielen Voor het baggergebied Onder (zie figuur 4.1, blauwe gebied onder Opheusden) is een afspraak met het waterschap gemaakt om de watergangen in 2023 te baggeren. Voor dit deelgebied zijn daarom om de circa 75 meter dwarsprofielen ingemeten. Deze dwarsprofielen vormen de basis voor de hoeveelheidsberekening van het baggerwerk in 2023. figuur 4.1: ligging gebied ‘Onder’

Puntmetingen Voor de overige baggergebieden is in de watergangen om de circa 100 m een puntmeting verricht in het midden van de watergang, waarbij het waterpeil, de bovenkant en de onderkant van de sliblaag ten opzichte van NAP zijn bepaald. Voor droogstaande watergangen is alleen de ligging van de vaste bodem ten opzichte van NAP ingemeten. Daarnaast is ter hoogte van elk meetpunt de breedte van de watergang bepaald. Met deze geïnventariseerde gegevens is vervolgens de hoeveelheid baggerspecie berekend.

4.2

Hoeveelheid baggerspecie

In de onderzochte watergangen is ten tijde van inmeten in totaal ruim 27.700 kuub baggerspecie tot de vaste bodem met een gemiddelde sliblaagdikte van 14 cm. Gemiddeld is 31% van de maximaal haalbare waterkolom (bij opnamepeil) gevuld met een sliblaag. Voor een optimaal watersysteem is dit maximaal 30%. Er ligt dus een redelijke hoeveelheid slib in de watergangen. In tabel 4.1 is een overzicht van de huidige situatie per kern weergegeven. Tabel 4-1: huidige situatie waterbodem per kern kern baggerspecie tot gem. slibdikte tot baggerspecie in gem. slibdikte in vaste bodem (m3) vaste bodem (m) legger legger (m3) (m) Dodewaard Echteld IJzendoorn Kesteren Ochten Opheusden totaal

4.567 7.324 3.710 4.770 5.559 1.798 27.728

0,08 0,13 0,17 0,21 0,19 0,12 0,14

1.257 1.016 511 569 756 396 4.504

0,03 0,03 0,04 0,03 0,05 0,04 0,04

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 15 van 20

Haalbaarheid normprofiel legger Tijdens de diepteschouw van het waterschap worden alleen de B-watergangen op diepte geschouwd. De gemeente beheert in totaal 61,1 km aan B-watergang. Hiervan kan circa 25,2 km (ca. 41%) niet aan de leggerdiepte voldoen doordat de vaste bodem boven de leggerdiepte ligt. Van de B-watergangen die wel aan de legger kunnen voldoen, is iets meer dan de helft van de watergangen ook daadwerkelijk op de juiste diepte. Naast de B-watergangen beheert de gemeente nog 50,1 km aan C-watergangen. Voor deze categorie gelden vanuit het waterschap geen diepte-eisen. behalve de eis dat deze watergangen niet mogen verlanden zodat hun waterafvoerende functie gewaarborgd blijft.. Voor dit beheerplan wordt daarom een minimale diepte van 20 cm aangehouden voor C-watergangen. Ruim 34 km aan C-watergangen (ca.68%) kunnen niet voldoen aan de minimale diepte van 20 cm omdat de vaste bodem boven die diepte ligt. Van de 16,1 km C-watergangen die wel kunnen voldoen, is circa 12,8 km (ca. 80%) ook daadwerkelijk op de juiste diepte. Bij de door het waterschap gehanteerde dieptematen geldt dat niet dieper dan de vaste bodem gebaggerd hoeft te worden. Deze watergangen dienen baggerschoon te worden gebaggerd en niet tot aan de leggerdiepte. Alleen bij peilaanpassingen kan het nodig zijn om eenmalig dieper dan de vaste bodem te baggeren.

Dit moet dan met het waterschap afgestemd worden.

4.3

Kwaliteit baggerspecie

Binnen de gemeente zijn geen gegevens bekend met betrekking tot de milieu hygiënische kwaliteit van de waterbodem. Om toch een beeld te krijgen zonder te bemonsteren is gekeken naar de kwaliteit van de waterbodem in de omliggende gemeenten Druten en Buren. De baggerspecie in deze gemeenten is over het algemeen “verspreidbaar op aangrenzend perceel” conform het Besluit bodemkwaliteit. Er komen weinig verontreinigingen voor. Voor de gemeente Neder-Betuwe wordt hetzelfde beeld verwacht.

4.4

Duikers

Duikers die verzakt zijn of verstopt zitten zorgen voor een verslechterde doorstroming van het water. De gemeente kiest er daarom voor om gelijktijdig met het baggeren de aangrenzende duikers te reinigen en eventuele verzakkingen te herstellen. Daarnaast dienen ook de duikers in de droogstaande greppels (die niet gebaggerd worden, maar in het maaibestek zijn opgenomen) gereinigd te worden. Het efficiëntst is om dit in hetzelfde planjaar te doen wanneer de watervoerende watergangen binnen het gebied ook gebaggerd worden. Voorafgaand aan het schonen van deze duikers is het aan te raden om deze te inspecteren. Met behulp van digitaal kaartmateriaal zijn de duikers binnen de watergangen waarvoor de gemeente onderhoudsplichtig is in kaart gebracht. In totaal liggen er ruim 990 duikers binnen de door de gemeente te onderhouden watergangen met een totale lengte van circa 11 km.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 16 van 20

5

FINANCIËLE UITGANGSPUNTEN

Door te werken met een baggerplan wil de gemeente haar watersysteem op orde houden. Door watergangen op diepte te houden wordt een goede aan- en afvoer van water geborgd. Tevens draagt een juiste waterdiepte bij aan een goede (ecologische) waterkwaliteit en het waterbergend vermogen binnen het watersysteem. Dit hoofdstuk gaat in op de financiële uitgangspunten van het baggerwerk.

5.1

Wijze van uitvoering

Voor het baggeren binnen de gemeente Neder-Betuwe is een aantal methoden geschikt. Gezien de diverse type watergangen en de omgeving van de watergangen zijn niet alle methoden overal toepasbaar. Voor het baggeren van de watergangen binnen de gemeente worden de volgende baggertechnieken geschikt geacht: • Met een hydraulische kraan voorzien van een dichte bak de watergang uitbaggeren vanaf de kant. • De bagger opduwen met een duwboot naar een verzamelpunt en vervolgens met kraan de bagger uitscheppen. In dit baggerplan wordt geen keuze gemaakt voor een bepaalde toe te passen techniek. Vanwege verschillende omgevingen en bereikbaarheid van watergangen wordt de keuze voor de best toepasbare techniek overgelaten aan de aannemer, waarbij de gemeente en eventueel het waterschap hun wensen en/of eisen kunnen aangeven of voorschrijven.

5.2

Verwerking vrijkomende baggerspecie

De verwachting is dat de baggerspecie uit de watergangen binnen het beheerplan overwegend milieuhygiënische verspreidbare baggerspecie betreft. Omdat er binnen de gemeente geen plek is voor de baggerspecie is voor dit baggerplan het uitgangspunt dat alle baggerspecie wordt afgevoerd naar een depot elders (bijvoorbeeld een grootschalige bodemtoepassing).

5.3

Financiële uitgangspunten

In deze paragraaf worden de uitgangspunten voor de berekening van de baggerkosten toegelicht. De totale kosten zijn opgebouwd uit de kosten voor het baggeren van B- en C-watergangen, het reinigen van duikers, algemene kosten en de ontvangstplicht vanuit de A-wateren. Onderstaand volgt een toelichting per kostenonderdeel conform het prijspeil van 2022. Kosten baggeren B- en C-watergangen gemeente Kosten baggeren, transport en verwerking De kosten voor het baggeren zijn gesteld op € 10,= per kuub. De kosten voor het transport is afhankelijk van de afstand, voor dit baggerplan gaan we uit van € 20,= voor 1 kuub baggerspecie, dit is een gemiddelde prijs. De verwerkingskosten bij een depot zijn circa € 10,= per kuub. De totale kosten voor het baggeren, transporteren en verwerken van 1 kuub baggerspecie binnen de gemeente Neder-Betuwe komen daarmee op € 40,=.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 17 van 20

Kosten doorspuiten duikers Voor het reinigen (doorspuiten) van de in de watergangen aanwezige duikers wordt rekening gehouden met een bedrag van € 12,= per meter. Algemene kosten Voor elk planjaar zijn naast de kosten voor het baggeren ook algemene kosten opgenomen ten behoeve van de voorbereiding (waterbodemonderzoek, bestek), directie en toezicht op het baggerwerk en voor onvoorziene kosten. Het uitgangspunt voor de kosten van de voorbereidende onderzoeken (o.a. kwalitatief en kwantitatief waterbodemonderzoek, quickscan Wet natuurbescherming) is circa € 2.000,= per km watergang. Voor directie en toezicht wordt gerekend met € 2.800,= per 1000 kuub baggerspecie. De onderbouwing hiervoor is weergegeven in tabel 5.1. Tabel 5.1: onderbouwing kosten directie en toezicht Directie en toezicht (voor 1.000 te baggeren kuubs per week, incl. opstart en afronding) 20 uur toezicht per week à € 80 per uur: € 1.600 12 uur directie per week à € 100 per uur: € 1.200 € 2.800

De kosten voor het opstellen van een bestek zijn circa € 7.500,=. Voor eventuele onvoorziene kosten is per baggerjaar 10% over de totale kosten gerekend. Kosten ontvangstplicht A-watergangen De eigenaren van de gronden langs de A-watergangen zijn verplicht de milieuhygiënisch verspreidbare baggerspecie uit de betreffende watergangen te accepteren. Deze ontvangstplicht geldt ook voor de gemeente. De ontvangstplicht van baggerspecie is geregeld in de Waterwet. In artikel 5.23 lid 2 van deze wet staat: “Rechthebbenden ten aanzien van gronden, gelegen aan of in een oppervlaktewaterlichaam waarvan het onderhoud geschiedt door of onder toezicht van een beheerder, zijn gehouden op die gronden specie en maalsel te ontvangen, die tot regulier onderhoud van dat oppervlaktewaterlichaam worden verwijderd.” De gemeente heeft gronden langs ruim 90 km aan A-watergangoevers. Dit kan betekenen dat de gemeente aan één of twee zijden langs een A-watergang gronden heeft. In een grove analyse is per oever watergang aangegeven of de gemeente gronden heeft. Indien de gemeente voor de helft van de watergang ontvangstplicht heeft, wordt dit ook als dusdanig berekend. De volgende uitgangspunten zijn gehanteerd voor het berekenen van de kosten voor de ontvangstplicht: • • •

Per strekkende meter watergang komt 1 kuub baggerspecie vrij. Alle vrijkomende baggerspecie wordt in een weilanddepot verwerkt à € 10,= per kuub. De kosten worden gemaakt in het jaar dat het waterschap de watergangen baggert, uitgaande van de baggerplanning van het waterschap.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 18 van 20

Tabel 5.2: verwachte kosten ontvangstplicht jaar kosten 2021*

€

140.854

2024

€

5.288

2027

€

109.565

totaal

€

255.706

* Kosten voor ontvangstplicht A-water aangegeven door WSRL

Kosten voor watergangen met gedeelde onderhoudsplicht Voor veel watergangen geldt een gedeelde onderhoudsplicht, waarbij de gemeente verantwoordelijk is voor de helft van de baggerspecie. Voor dit baggerplan is echter voor deze watergangen de totale hoeveelheid baggerspecie meegerekend in de kosten. De gemeente ziet het als haar verantwoordelijkheid om het watersysteem op orde te houden en levert graag de service aan haar inwoners door ook de ‘andere helft’ van de watergang te onderhouden.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 19 van 20

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 20 van 20

6

UITVOERINGSPROGRAMMA BAGGERPLAN 2022-2031

Om tot en met 2031 een evenredige spreiding van uitgeven te hebben en zo veel mogelijk aan te sluiten op het baggerprogramma van het waterschap worden de baggerwerkzaamheden verdeeld over de komende planperiode. In dit hoofdstuk wordt het baggerprogramma met de bijbehorende kosten nader toegelicht.

6.1

Planperiode

Uitgangspunt voor de gemeentelijke baggerplanning is de baggerplanning van het waterschap. Voordeel hiervan is dat er niet versnipperd door het gebied gebaggerd wordt, maar gebiedsgewijs waardoor er zo min mogelijk overlast is voor de inwoners van de gemeente. Omdat het waterschap haar watergangen binnen de gemeente in slechts drie jaargangen baggert (waarvan een groot deel al is gebaggerd in 2021) en de gemeente de komende jaren een beperkt budget heeft, is de gemeente genoodzaakt enigszins van de waterschapsplanning af te wijken. De gemeente houdt wel dezelfde prioritering van watergangen aan. Dit betekent dat als eerste de watergangen worden opgepakt die het waterschap in 2021 heeft gebaggerd. Deze baggerplanning is met het waterschap afgestemd en akkoord bevonden. De gemeente baggert in de perioden 2023 t/m 2025 en 2029 t/m 2031. Door het baggerwerk als twee driejarige klussen aan te bieden bespaart de gemeente op voorbereidings- en aanbestedingskosten. De kosten voor het uitvoeren van het waterbodemonderzoek, het opstellen van een bestek en het aanbesteden van het driejarig baggerwerk worden in het eerste jaar van de twee rondes genomen. De watergangen in de Willemspolder en Gouverneurspolder (uiterwaarden) in het zuidwesten van de gemeente zijn opgenomen voor onderhoud in 2030. De uiterwaarden worden namelijk op korte termijn herontwikkeld.

Wanneer de herontwikkeling gereed is moet bekeken worden of de situatie gewijzigd is en of het baggeren van de betreffende watergangen (door de gemeente) nog relevant is.

6.2

Baggeropgave

De aanwas van slib is van een aantal factoren afhankelijk. Zo kunnen organisch afval, afspoeling vanaf de oevers, kwel en veetrap zorgen voor het verondiepen van de watergangen. Slibtransport vanuit de aanliggende wateren kan op bepaalde plaatsen ook zorgen voor een toename van slib. Om een inschatting te maken van de hoeveelheid baggerspecie in het planjaar, is gerekend met een jaarlijkse slibaanwas van 1,5 cm. Voor dit plan is per watergang berekend hoeveel baggerspecie verwijderd dient te worden conform de vastgestelde baggerstrategie (paragraaf 3.3). In totaal staat ruim 88 km op de planning om gebaggerd te worden. De overige 23 km betroffen droogstaande greppels zonder sliblaag. Deze kunnen meegenomen worden in het reguliere maaionderhoud en hoeven niet gebaggerd te worden. Binnen de planperiode 2022 t/m 2031 wordt circa 32.700 kuub baggerspecie verwijderd uit de gemeentelijke watergangen. Voor de totale planperiode is een budget nodig van € 2 miljoen. In tabel 6.1 is de kostenraming per planjaar opgenomen.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 21 van 20

Planjaar gem eente

lengte w atergang (m )

Te baggeren specie (m 3)

baggerkosten Kosten B- en Cdoorspuiten w atergangen duikers

Onderzoek en voorbereiding

Bestek

Directie & Toezicht

Onvoorzien

Ontvangstplicht Aw atergangen

2022

€

2023

11.720

2.687 €

107.488 €

13.016 €

62.011 €

7.500 €

7.524 €

19.754

2024

19.417

5.583 €

223.328 €

32.787 €

- €

- €

15.633 €

27.175 €

2025

5.728

1.093 €

43.728 €

16.687 €

- €

- €

3.061 €

6.348

140.854 * €

217.292

5.288 €

304.211

€

69.823

€

-

109.565 €

109.565

€

-

2026 2027

€

Totaal

2028 2029

16.065

7.093 €

283.711 €

16.382 €

103.547 €

7.500 €

19.860 €

43.100

€

474.099

2030

6.283

4.191 €

167.659 €

8.470 €

- €

- €

11.736 €

18.786

€

206.651

2031

29.425

12.077 €

483.061 €

45.261 €

- €

- €

33.814 €

56.214

€

618.350

Totaal

88.639

32.724 €

1.308.975 €

132.602 €

165.558 €

15.000 €

91.628 €

171.376 €

255.706

* Ontva ngs tpl i cht voor 2022 (t.b.v. A-wa terga ngen) i s reeds vol da a n en wordt da a rom ni et meegerekend. Tabel 6.1: planjaren baggerwerk en benodigd budget

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 22 van 20

€ 1.999.992

7

AANDACHTSPUNTEN EN AANBEVELINGEN

Kwaliteit baggerspecie De kwaliteit van de trajecten is gebaseerd op aannames. Voor de gemeente Neder-Betuwe is de kwaliteit van de baggerspecie gebaseerd op de kwaliteit van de aangrenzende gemeenten Buren en Druten. Hieruit blijkt de waterbodem in de omgeving doorgaans de kwaliteit ‘verspreidbaar op aangrenzend perceel’ heeft conform het Besluit bodemkwaliteit. Ter voorbereiding van de baggerwerkzaamheden dient de kwaliteit van de baggerspecie te worden onderzocht volgens de geldende richtlijnen (NEN5717 en NEN5720). Kwantiteit baggerspecie Tijdens de inventarisatie is de hoeveelheid baggerspecie grotendeels bepaald aan de hand van puntmetingen met een rekenkundige compensatiefactor voor de taluds. Deze methode geeft een indicatief beeld van de aanwezige hoeveelheid baggerspecie binnen de trajecten. Voor aanvang van de baggerwerkzaamheden dient de waterbodem opnieuw en volledig ingemeten te worden conform de SIKBrichtlijn 2501. Duurzaamheid Er zijn meerdere manieren om een baggerproject te verduurzamen: • Vrijkomende baggerspecie kan in andere projecten binnen de gemeente worden hergebruikt als bouwsteen, bijvoorbeeld in een (geluids-)wal, als oeververdediging of ter ophoging van een stuk land. Ander voordeel van hergebruik binnen de gemeente is dat de transportafstanden worden beperkt waardoor de uitstoot van CO2 lager is dan wanneer naar een depot elders wordt vervoerd.

• Tijdens de uitvoering van het baggerwerk kan aandacht worden besteed aan CO2-reductie. Hiertoe dient niet alleen op laagste prijs gegund te worden maar ook basis van het plan van aanpak waarin de aannemer beschrijft hoe voor duurzaamheid in het project zorgt. Een aannemer kan een fictieve korting worden gegeven op de inschrijfprijs als hij (deels) gebruik maakt van elektrisch aangedreven materieel of biobrandstof toepast in alle materieelstukken. Flora en fauna Met de uitvoering van het baggerwerk dient rekening gehouden te worden met de aanwezige flora en fauna. Ter voorbereiding op het project wordt onderzocht of binnen het projectgebied beschermde soorten voor komen en op welke wijze deze schade kunnen ondervinden aan het baggerwerk. Onderdeel van het bestek is een ecologisch werkprotocol waarin wordt beschreven welke maatregelen de aannemer moet nemen om de aanwezige flora en fauna zo min mogelijk te verstoren. Indien nodig wordt het baggerwerk begeleid door een ecoloog. Als er sprake is van zwaarder beschermde soorten dient een ontheffing aangevraagd te worden. Baggeren dient daarnaast buiten het broedseizoen uitgevoerd te worden (15 maart – 15 juli). Diepteschouw Voor watergangen die worden afgekeurd tijdens de schouw dient goed te worden nagegaan of de leggerdiepte ten opzichte van het vigerende streefpeil daadwerkelijk haalbaar is.

Uit analyse van de huidige dataset blijkt namelijk dat het opnamepeil vaak afwijkt van dit streefpeil. Wanneer er enkel op de waterdiepte wordt geschouwd, zonder de leggerhoogte en hoogte van de vaste waterbodem in m NAP te vergelijken, kan het zijn dat watergangen worden afgekeurd terwijl dat onterecht is. Daarnaast is gebleken dat meerdere watergangen niet aan de legger kunnen voldoen. Ook hier is het van belang dat tijdens de schouw goed wordt gekeken naar de bodemopbouw.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 19 van 20

Wijzigingen onderhoudsplicht Wij adviseren om voor aanvang van de baggerwerkzaamheden de kadastrale eigendommen en leggerwijzigingen te controleren in verband met de onderhoudsplicht van de watergangen.

rps.nl Ref.: NL202017775-R22-410 | 30 juni 2022 Pagina 20 van 20