Bijlage 9 - Maatwerkrapport Sporthal De Linie
Tekst van het document
Maatwerkadvies Sporthal de Linie Liniestraat 2a 4051 BP Ochten
Helix Advies B.V. Zuidelijk Halfrond 4 2801 DD Gouda
Gecertificeerd inspecteur: Certificaatnummer inspecteur:
G. Goedar EPG 2015-39
Handtekening:
Gecertificeerd adviseur: Certificaatnummer adviseur:
G. Goedar EPG 2015-39
Handtekening:
Inspectiedatum:
2023-07-21
Opleverdatum:
2023-11-24
Werkadres:
Liniestraat 2a
Postcode:
4051 BP
Plaats:
Oochten
Bouwjaar:
1990
Software:
EPA-U Stand-Alone
Ontwikkelaar:
Vabi Software BV
Inhoudsopgave Het Advies 4 Bouwkunde 5 Installaties 6 Huidige energetische kenmerken 7 Vraagstelling 8 Scenario’s overzicht 9 Scenario 1a: BENG 12 Scenario 1b: BENG 14 Scenario 2: ENG 15 Scenario 3: Nul-op-de-Meter 16 Bijlage I: Begrotingen per scenario en maatregelen 17 Bijlage II: Berekening en overzicht energieverbruik 18 Huidig energielabel 18 Berekening energieverbruik 18 Bijlage III: Overzicht energieverbruiken en opwekking 19 Bijlage IV: Vergunningen 20 Bijlage V: Subsidies en financiering 21 Bijlage VI: Isolatie-metingen 22
3
Het Advies Vanwege de stijgende kosten van nutsvoorzieningen en effecten op de exploitatiebegrotingen, heeft de gemeente Neder-Betuwe besloten om versneld onderzoek uit te voeren naar de mate waarin gemeentelijke gebouwen zowel in bouwkundige als elektrotechnische en werktuigbouwkundige zin voldoen en/of moeten worden verduurzaamd. Sporthal de Linie is een van deze objecten. Het gebouw is nog niet gasloos en voldoet, onder andere daardoor, nog niet aan de eisen van de gemeente. Er zijn drie scenario’s opgesteld om de doelen door te rekenen: -
BENG ENG Nul-op-de-Meter
In deze scenario’s worden de investeringskosten, terugverdientijden, energiebesparingen, CO2-besparingen en indicatieve labels gepresenteerd. Het gebouw is beoordeeld conform de NTA 8800 en heeft een indicatief label A met een EP2-score van 147,47 kWh/m2. Een grote bijdrage aan de hoogte van deze score is het aandeel hernieuwbare energie, namelijk 19,7%. Daarnaast heeft het gebouw een aantal eigenschappen die hier tevens invloed op hebben: -
Het gebouw betreft een sportgebouw. De gemiddelde temperatuur zal rond de 18 graden uitkomen, wat een stuk lager is dan de gemiddelde temperatuur in bijvoorbeeld een kantoorgebouw. Het gebouw bevat 159 pv-panelen die voor 19,7% hernieuwbare energie zorgen. Het gebouw is al zeer goed geïsoleerd. De grootste glasoppervlaktes bestaan uit isolatieglas.
4
Bouwkunde Het gebouw betreft een sportgebouw. Het gebouw heeft als bouwjaar 1990. De constructie betreft dragend metselwerk met niet massieve betonnen vloeren.
Het gebouw heeft een plat dak. Deels gebouwd in 1990 en deels gebouwd in 2010. Het deel uit 1990 heeft een een Rc-waarde van 2,00. Het deel uit 2010 heeft een Rc-waarde van 2,50.
De vloer grenst aan een kruipruimte en bevat 130 mm isolatie. De Rc-waarde hierbij is 3,04. De vloer grenzend aan grond heeft een Rc-waarde van 1,30.
De ramen en deuren zijn bevestigd in houten kozijnen. Het grootste deel van de beglazing betreft HR++ glas. Het glas in enkele deuren betreft nog enkelglas. Daarnaast zijn er nog enkele kozijnen met dubbelglas
De gevels van de gymzaal zijn opgebouwd uit metselwerk en sandwichpanelen. Het metselwerk bevat 50 mm isolatie wat resulteert in een Rc-waarde van 1,47. De sandwichpanelen bevatten 100 mm isolatie en betreft een Rc-waarde van 2,58.
Constructie(s) algemeen
Type constructie
Isolatie aanwezig
Rc [m2K/W] U-waarde [W/m2K]
Vloer isolatie onbekend (1988-1991, Rc = 2.00)
Vloer
Onbekend
2.00
Vloer 130 mm isolatie (Rc = 3.04)
Vloer
Ja
3.04
Gevel 50 mm isolatie (Rc = 1.47) uit 1990
Gevel
Ja
1.47
Gevel 100 mm isolatie (Rc = 2.58) uit 2010
Gevel
Ja
2.58
Sandwichgevel isolatie onbekend (1988-1991, Rc = 2.00)
Gevel
Onbekend
2.00
Sandwichgevel isolatie onbekend (1992-2013, Rc = 2.50)
Gevel
Onbekend
2.50
Dak plat isolatie onbekend (1988-1991, Rc = 2.00)
Dak plat
Onbekend
2.00
Dak plat isolatie onbekend (1992-2013, Rc = 2.50)
Dak plat
Onbekend
2.50
Deur ongeïsoleerd (U = 3.40)
Deur
Nee
n.v.t.
Paneel in kozijn isolatiedikte onbekend (1992-2013, Hout of kunststof)
Paneel in kozijn
Ja
Onbekend
Raam Enkel glas (Hout of kunststof, U = 5.10, g = 0.85)
Raam
U-waarde
U-5.10
Raam Dubbel glas (Hout of kunststof, U = 2.90, g = 0.75)
Raam
U-waarde
U-2.90
Raam HR++ glas (Hout of kunststof, U = 1.80, g = 0.60)
Raam
U-waarde
U-1.80
5
Installaties Verwarming Het gebouw wordt verwarmd middels een gasgestookte ketel. De afgiftesystemen hierbij zijn radiatoren/convectoren. Naast de ketel, zorgt de luchtbehandelingskast ook voor verwarming van de ruimtes. Door het uitwisselen van warmte tussen de toegevoerde en afgevoerde lucht wordt de verse lucht verwarmd voordat het de ruimte ingeblazen wordt.
Ventilatie De kantine wordt natuurlijk geventileerd door middel van te openen ramen. Het sportgedeelte wordt mechanische geventileerd door middel van een luchtbehandelingskast (LBK). De LBK verzorgt zowel de toevoer van verse lucht als de afvoer. Door middel van een warmtewisselaar wordt de lucht die wordt toegevoerd, voorverwarmd door de lucht die wordt afgevoerd.
De temperatuur van de ruimtes wordt geregeld via automatische regeling waarbij handmatig overruled kan worden.
Koeling Het sportgedeelte wordt gekoeld via de luchtbehandelingskasten. Door middel van compressiekoeling vindt er indirecte verdamping plaats en wordt de lucht gekoeld voor het de ruimtes in wordt geblazen.
De distributieleidingen van de installatie zijn t.p.v. de onverwarmde ruimtes niet geïsoleerd. Warmtapwater Het tapwater wordt verwarmd door middel van de ketel die ook bij de ruimteverwarming is toegepast. De ketel voorziet een buffervat van 500 liter van warm water. Dit warme tapwater wordt gedurende de dag op een temperatuur van 60 graden bewaard (vanwege legionellapreventie). Middels een circulatieleiding worden de tappunten (douches, warm waterkranen) van warm tapwater voorzien. Ook is er een elektrische close-in boiler aanwezig.
Verlichting De verlichting in het gebouw bestaat grotendeels uit PL en TL verlichting. De regeling is in vrijwel alle ruimtes middels aanwezigheidsdetectie. Zonne-energie Op het platte dak van de sporthal bevinden zich 159 pv-panelen. De panelen zijn gesitueerd richting het zuiden. Ze hebben een wattpiekvermogen van 159,64 Wp/m2. In totaal zorgen de panelen voor een percentage hernieuwbare energie van 19,7%.
6
Huidige energetische kenmerken In onderstaande tabel zijn de huidige waarden wat betreft verbruik en opwekking weergegeven.
Totaal Opp. [m2]
1.364,61
Oppervlakte verhouding Ag/Als
2,4
Energielabel
A
EP1 [kWh/m2]
51,82
EP2 [kWh/m2]
147,47
EP3 [%]
19,7
Totale energiebehoefte [kWh]
70.714
Totaal primair fossiel energieverbruik [kWh]
201.235
Hernieuwbare energie [kWh/m2]
49.575
Totale deelposten (niet primair) [kWh]
219.412
Tapwater
Ventilatie [kWh]
15.288
Verlichting
Verwarming [kWh]
71.974
Hulpenergie elektrisch
Tapwater [kWh]
83.828
Koeling
Verwarming
Koeling [kWh]
1.246
Verlichting [kWh]
43.328
Hulpenergie elektrisch [kWh]
3.748
Elektriciteitsopwekking (omvormer) [kWh]
34.190
Elektriciteitsverbruik [kWh]
77.570
Gasverbruik [m3]
12.649
Het aandeel tapwater is relatief hoog. Door de circulatieleiding die het water constant rondpompt om direct de tappunten van warm water te kunnen voorzien, gaat er veel warmte verloren in de distributie hiervan. Ook wordt het warme tapwater de hele dag warm gehouden op een temperatuur van minimaal 60 graden i.v.m. legionellapreventie. Dit resulteert in een zeer hoog verbruik.
7
Vraagstelling Sporthal de Linie, gerealiseerd en in gebruik genomen in 1990, is onderdeel van de sporthallen en gymzalen in beheer van de gemeente Neder-Betuwe. Deze locaties zijn in eerste instantie bedoeld om sport op scholen en door verenigingen mogelijk te maken. Overdag zijn de scholen de belangrijkste gebruikers van de sportaccommodaties en in de avonduren zijn dat de verschillende verenigingen.
Werkwijze Om te komen tot een onderbouwd advies is het noodzakelijk om een goede inventarisatie te doen van de huidige situatie. Er is een opname op locatie gedaan om alle energieverbruikers in kaart te brengen, de isolatie van het gebouw te beoordelen en rekenzones vast te stellen. Dit heeft geresulteerd in het huidige energieverbruik en energielabel.
Team gebouwenbeheer van de gemeente Neder-Betuwe is belast met het beheer, onderhoud en exploitatie van de gemeentelijke gebouwen. Vanwege toenemende kosten van nutsvoorzieningen en effecten op de exploitatiebegrotingen, heeft de gemeente besloten om vervroegd onderzoek uit te voeren naar de duurzaamheid en noodzakelijke verbeteringen van deze gebouwen. Hoewel dit onderzoek gepland was voor de periode 2026-2029, is het nu naar voren gehaald om kosten en duurzaamheidsoverwegingen.
Het gebouw is door een of meerdere specialisten geïnspecteerd, eventuele bouwtekeningen en bestekken zijn bestudeerd, uw gebouw wordt met een tekenprogramma in een 3d model weergegeven en alle benodigde gegevens zijn in de geattesteerde software ingevoerd. Voorts is de energetische prestatie van de huidige situatie geanalyseerd en zijn mogelijke verbetermaatregelen doorberekend. Ook worden er in dit rapport subsidies beschreven die mogelijk zijn voor uw gebouw.
Het hoofddoel van dit duurzaamheidsonderzoek is gebaseerd op het Energieprestatie Maatwerkadvies Utiliteit, voor de gemeentelijke gebouwen van Neder-Betuwe. Het onderzoek beoogt antwoorden te verschaffen op vragen zoals: - De huidige bouwkundige, elektrotechnische en werktuigbouwkundige staat van de gebouwen; - Welke duurzaamheidsmaatregelen (zowel bouwkundig als elektrotechnisch en werktuigbouwkundig) zijn nodig om aan bepaalde duurzaamheidsscenario’s te voldoen, zoals minimaal BENG (Bijna Energie Neutraal Gebouw), verwarmen zonder aardgas, hybride oplossingen, ENG ambities en nul-op-de-meter of energiepositieve gebouwen; - De investeringen die nodig zijn om degebouwen aan bovenstaande scenario’s te laten voldoen; - Mogelijkheden om de gebouwen in opeenvolgende fases te verduurzamen, beginnend met BENG, dan ENG en uiteindelijk mogelijk nul-op-de-meter of energiepositief.
Tijdens deze opname zijn per ruimte de volgende gegevens vastgesteld: Wat is de gebruiksfunctie per ruimte; Hoe wordt de ruimte geklimatiseerd t.b.v. de gebruiksfunctie en de regeling hiervan; Welke type(s) verlichting is in gebruik; Welk type glas en kozijnwerk is toegepast; Wat zijn de isolatiewaarden van de vloer, ge vels en dak; Steekproef maten worden genomen en verge leken met de bouwtekeningen.
8
Kostenbepaling op basis van Digipesis Alle berekende kosten in dit maatwerkadvies rapport zijn bepaald a.d.h.v. de database van het RvO door Arcadis, Digipesis. De kostprijzen zijn onder voorbehoud van wijzigingen. Wij doen ons uiterste best om de kosten zo accuraat mogelijk weer te geven, maar kunnen niet garanderen dat alle informatie op de site van Digipesis te allen tijde correct is. Aan de informatie op de website van Digipesis kunnen geen rechten worden ontleend. De kosten vermeld in dit maatwerkadvies rapport zijn uitsluitend ter informatie en kunnen onderhevig zijn aan wijzigingen zonder voorafgaande kennisgeving. We streven ernaar om nauwkeurige en actuele kostprijsinformatie te verstrekken, maar kunnen niet garanderen dat de vermelde kosten te allen tijde up-todate zijn. Alle kostprijzen zijn exclusief BTW en andere bijkomende kosten zoals subsidies, belasting aftrek etc., tenzij anders vermeld. De verstrekte kostprijsinformatie vormt geen juridisch bindend aanbod. Voor het definitieve prijsaanbod en eventuele aanvullende voorwaarden raden wij aan om contact op te nemen met een leverancier of installateur voor de betreffende dienstverlening m.b.t. tot een offerte.
Scenario’s overzicht De drie doelen zijn doorgerekend in drie verschillende scenario’s. In onderstaande tabel zijn de kosten en baten van de scenario’s tegenover elkaar uitgezet. Maatregelen
Huidig
BENG
ENG
Nul-op-de-Meter
M 1: Spouwmuur navullen bij gevel met spouw
€ 10.261
€ 10.261
€ 10.261
M 2: HR++ glas in bestaand kozijn
€ 700
€ 700
€ 700
M 3: Isolerende deuren plaatsen
€ 9.118
€ 9.118
€ 9.118
M 4: Warmtepomp lucht/water (hoog temperatuur)
€ 90.670
M 5a: Luchtgekoeld VRF 3-pijpssysteem (19kW) verwarming met aansluiting op LBK Sporthal oude deel
€ 32.310
€ 32.310
M 5b: Luchtgekoeld VRF 3-pijpssysteem (19kW) koeling met aansluiting op LBK Sporthal oude deel UB118
€ 32.310
€ 32.310
€ 16.225
€ 16.225
M 6: Tapwater elektrisch doorstroomtoestel
€ 16.225
M 7: 40 pv-panelen toevoegen
€ 14.690
M 8: 60 pv-panelen toevoegen
€ 20.910
M 9: LED verlichting (5.1 W/m2) incl. detectie
€ 18.569
M 10: LBK met kruisstroomwisselaar (90% rendement) i.p.v. LBK zonder WTW (D-systeem) Sporthal oude deel
€ 18.569
€ 18.569
€ 81.750
€ 81.750
Huur kraan
€ 2.600
€ 13.000
€ 13.000
Staartkosten
€ 29.629
€ 45.787
€ 47.030
Onvoorziene kosten
€ 19.555
€ 30.219
€ 31.040
Voorbereiding, engineering en toezicht
€ 33.545
€ 51.840
€ 53.248
Totaal
€ 230.872
€ 356.778
€ 366.470
10,4
13,5
11,5
TVT [jaar] Indicatief energielabel*
A
A+++
A+++++
A+++++
CO2 Uitstoot [kg/jaar]
37.452
17.505
-2.752**
-11.815**
Elek. totaal netto [kWh]
43.642
51.486
-8.092**
-34.748**
€ 24.657
€ 26.036
€ 31.559
Energiekostenbesparing per jaar
* Het label is indicatief, wegens het gebruik van informatie zal dit bij de vaststelling van het definitieve label anders uit kunnen vallen. ** Doordat de opbrengst van de opwekking van energie hoger is dan het werkelijke verbruik, vallen de waardes negatief uit.
9
In onderstaande tabel zijn de maatregelen los tegenover elkaar uitgezet. Daarbij is gekeken naar de vergunningseisen, de toepasbaarheid van de maatregel op zowel bouwfysische kenmerken als de uitvoering van de maatregel en de invloed die deze maatregel op het comfort zal hebben. Bij maatregel 1, spouwmuur navullen bij ongeïsoleerde gevel, is geen terugverdientijd weergegeven. De maatregel op zichzelfstaand kan niet worden terugverdiend, waardoor de terugverdientijd negatief zou worden. Gecombineerd levert het echter wel een energie efficiëntie op. Daarom is deze maatregel wel meegenomen in de scenario’s. De terugverdientijd bij maatregel 5b is tevens niet weergegeven. Dit in verband met de weergave van de terugverdientijd bij maatregel 5a. Deze maatregelen kunnen enkel gecombineerd uitgevoerd worden.
Maatregelen
TVT [Jaar]
CO2 uitstoot
Effect op energielabel
Vergunning
Toepasbaarheid¹
Comfort²
-
37.452
A
Nee
-/+
✓✓✓
M 2: HR++ glas in bestaand kozijn
19,7
37.372
A
Nee
+
✓✓✓
M 3: Isolerende deuren plaatsen
125,6
37.326
A
Nee
+
✓✓✓
M 4: Warmtepomp lucht/water (hoog temperatuur)
51,2
33.758
A+
Nee
+
✓✓
M 5a: Luchtgekoeld VRF 3-pijpssysteem (19kW) verwarming met aansluiting op LBK Sporthal oude deel
16,6
32.744
A+
Nee
+
✓✓
M 5b: Luchtgekoeld VRF 3-pijpssysteem (19kW) koeling met aansluiting op LBK Sporthal oude deel UB118
-
-
-
Nee
+
✓✓
M 6: Tapwater elektrisch doorstroomtoestel
4,4
28.793
A+
Ja
+
✓✓
M 7: 40 pv-panelen toevoegen
2,5
19.325
A++
Nee
+++
✓
M 8: 60 pv-panelen toevoegen
2,2
10.262
A+++
Nee
+++
✓
M 9: LED verlichting (5.1 W/m2) incl. detectie
6,8
30.854
A+
Nee
+++
✓
M 10: LBK met kruisstroomwisselaar (90% rendement) i.p.v. LBK zonder WTW (D-systeem) Sporthal oude deel
153,7
36.531
A+
Nee
+
✓
M 1: Spouwmuur navullen bij gevel met spouw
1 Bij de toepasbaarheid is gelet op bouwfysische kenmerken, maar ook of de maatregel passend is in het pand en/of de maatregel eenvoudig uit te voeren is. (- tot +++). 2 Hoeveel meer comfort zult u ervaren dankzij deze maatregel? (✓ tot ✓✓✓)
10
In onderstaande grafiek zijn de scenario’s tegenover elkaar uitgezet, waarbij de verschillen in investeringen en energiebesparing goed te zien zijn. Let op dat het elektriciteitsverbruik netto is weergegeven, wat het verschil tussen verbruikte en opgewekte energie weergeeft. De negatieve waarden geven een hogere opwekking dan verbruik weer 60.000
€ 400.000
50.000
€ 350.000
40.000
€ 300.000
30.000
€ 250.000
20.000 10.000
€ 200.000
-
€ 150.000
-10.000
€ 100.000
-20.000
€ 50.000 €-
-30.000 Huidig
BENG €230.872
ENG €356.778
Investering
Elek. Totaal netto [kWh]
NOM €366.470
-40.000
11
Scenario 1: BENG Scenario 1b betreft tevens het voldoen aan de ENG eisen: gasloos gebouw (is in de huidige situatie al van toepassing) met een maximale EP2-score van 90 kWh/m2 en het gebouw wekt minimaal 30% van het energieverbruik zelf op. Maatregelen
BENG
M 1: Spouwmuur navullen bij gevel met spouw
€ 10.261
M 2: HR++ glas in bestaand kozijn
€ 700
M 3: Isolerende deuren plaatsen
€ 9.118
M 4: Warmtepomp lucht/water (hoog temperatuur)
€ 90.670
M 6: Tapwater elektrisch doorstroomtoestel
€ 16.225
M 9: LED verlichting (5.1 W/m2) incl. detectie
€ 18.569
Huur kraan
€ 2.600
Staartkosten
€ 29.629
Onvoorziene kosten
€ 19.555
Voorbereiding, engineering en toezicht
€ 33.545
Totaal
€ 230.872
Totale investering per m2 BVO
€ 169
TVT [jaar]
10,4
Indicatief energielabel
A+++
EP1 [kWh/m2]
50,67
EP2 [kWh/m2]
57,33
EP3 [%]
57,5 Besparing 17.505
-53%
Elek. totaal netto [kWh]
51.486
-18%
Energiekostenbesparing per jaar
€ 24.657
CO2 Uitstoot [kg/jaar]
In het scenario wordt een label A+++ behaald met een EP2-score van 57,33 kWh/m2 en een aandeel hernieuwbare energie van 57,5%. In dit scenario worden acht maatregelen voorgesteld om tot een bijna energie neutraal gebouw te komen.
12
Het gebouw bevat gevels met metselwerk en gevels met sandwichpanelen. Beide gevelconstructies zijn geïsoleerd, echter bevat de metselwerk gevel een spouw van 55 mm. In het scenario is gerekend met het navullen van de spouw van de gevel met 50 mm isolatie tot een dikte van 105 mm isolatie. Er is gerekend met minerale wol vlokken met een Rc-waarde van 1,4. Enkele kozijnen in het gebouw bevatten nog enkel en dubbel glas. Hierbij wordt met een U-waarde van 2,9 voor dubbel glas en 3,2 voor enkelglas gerekend. Let op, hoe lager de U waarde hoe beter de thermische weerstand is (bij Rc-waardes is dit andersom). Het voordeel van HR++ glas is niet alleen de thermische weerstand, maar ook het geluiddempende effect. HR++ glas kan in het bestaande kozijn gemonteerd worden. Het effect van vacuümglas is ook doorgerekend. Dit geeft een zeer minimaal verschil met betrekking tot de energiebehoefte, met name door de lage hoeveelheid glas in de thermische schil van het gebouw. Daarnaast brengt het plaatsen van vacuümglas extra kosten met zich mee van 250 tot 300 euro/m2. Vanwege de hoge prijzen en het lage effect, zal de terugverdientijd zeer hoog zijn. Het advies is om het glas te vervangen door HR++ glas.
De verwarming in het pand wordt momenteel verzorgd door een gasgestookte ketel. Vanwege de gasloze doelstellingen en een efficiënter energiegebruik wordt in dit scenario geadviseerd om een hoog temperatuur warmtepomp te installeren. Door het toepassen van een hoog temperatuur warmtepomp waarbij de bron de buitenlucht zal zijn, is er geen verdere vergunning nodig voor het plaatsen van de installatie. Daarnaast zal het afgiftesysteem niet vervangen hoeven worden. Naast de ruimteverwarming, verwarmt de gasgestookte ketel ook het warme tapwater in het gebouw. Vanwege de gasloze doelstellingen en een efficiënter energiegebruik is in dit scenario gerekend met een doorstroomtoestel voor het verwarmen van het warme tapwater. Een doorstroomtoestel verwarmt alleen wanneer er vraag is naar warm water. Gezien het lage verbruik van het warmte tapwater in het gebouw, zorgt dit ervoor dat er niet constant verwarmd moet worden om de temperatuur hoog te houden. Zo wordt onnodig energieverbruik tegengegaan. De verlichting betreft in de huidige situatie nog niet volledig LED, er bevindt zich veel PL en conventionele TL verlichting. In dit scenario zal alle verlichting volledig LED worden met aanwezigheidsdetectie als schakeling.
13
Scenario 2: ENG Scenario 2 betreft het voldoen aan de ENG eisen: gasloos gebouw (is in de huidige situatie al van toepassing) en het gebouw wekt evenveel energie op als dat het verbruikt. Maatregelen
BENG
M 1: Spouwmuur navullen bij gevel met spouw
€ 10.261
M 2: HR++ glas in bestaand kozijn
€ 700
M 3: Isolerende deuren plaatsen
€ 9.118
M 5a: Luchtgekoeld VRF 3-pijpssysteem (19kW) verwarming met aansluiting op LBK Sporthal oude deel
€ 14.323
M 5b: Luchtgekoeld VRF 3-pijpssysteem (19kW) koeling met aansluiting op LBK Sporthal oude deel UB118
€ 14.323
M 6: Tapwater elektrisch doorstroomtoestel
€ 16.225
M 7: 40 pv-panelen toevoegen
€ 14.690
M 9: LED verlichting (5.1 W/m2) incl. detectie
€ 18.569
M 10: LBK met kruisstroomwisselaar (90% rendement) i.p.v. LBK zonder WTW (D-systeem) Sporthal oude deel
€ 81.750
Huur kraan
€ 13.000
Staartkosten
€ 45.787
Onvoorziene kosten
€ 30.219
Voorbereiding, engineering en toezicht
€ 51.840
Totaal
€ 356.778
In het scenario wordt een label A++++ behaald met een EP2-score van 0,07 kWh/m2 en een aandeel hernieuwbare energie van 99,9%. Scenario 2 bevat vrijwel dezelfde maatregelen als scenario 1. In het scenario is gerekend met een lucht/lucht warmtepomp in plaats van een hoog temperatuur lucht/water warmtepomp. Daarnaast worden er pvpanelen toegevoegd om aan de ENG eisen te voldoen.
Totale investering per m2 BVO
€ 262
TVT [jaar]
13,5
Indicatief energielabel*
A+++++
EP1 [kWh/m2]
50,67
EP2 [kWh/m2]
0,07
EP3 [%]
99,9
CO2 Uitstoot [kg/jaar]
-2.752
-107%
Elek. totaal netto [kWh]
-8.092
-119%
Energiekostenbesparing per jaar
€ 26.036
Besparing
14
De verwarming in het pand wordt momenteel verzorgd door een gasgestookte ketel. Vanwege de gasloze doelstellingen en een efficiënter energiegebruik wordt in dit scenario geadviseerd om een VRF 3-pijpssystemen te installeren. Dit systeem kan aangesloten worden op de LBK van het nieuwe gedeelte. Daarnaast is rekening gehouden met het aanbrengen van een extra LBK met warmteterugwinning middels een kruisstroomwisselaar voor de oudere gymzaal die momenteel voorzien is van natuurlijke ventilatie. Ook hier zal het VRF systeem op aangesloten worden. Met deze installatie zal er via de lucht verwarmd en gekoeld worden. Omdat het om lucht/lucht warmtepompen gaat, zijn er geen verdere vergunningen benodigd.
Om aan de ENG eis te voldoen, zullen er 40 extra pv-panelen bijgeplaatst moeten worden. De panelen kunnen boven de parkeerplaats geplaatst worden middels een overkapping. De mogelijkheden hiervan zullen nader onderzocht moeten worden. De pv-panelen betreffen panelen met een wattpiekvermogen van 220 Wp/m2. Ze zullen geplaatst moeten worden richting het zuiden onder een hellingshoek van 10 graden. Het percentage hernieuwbare energie gaat door het toevoegen van de extra pvpanelen omhoog. Dit, in combinatie met een energiezuinigere installatie, zorgt voor een verlaging van 104% op de totale netto elektriciteitsbehoefte.
15
Scenario 3: Nul-op-de-Meter Scenario 3 betreft het voldoen aan de Nul-op-de-Meter eisen: naast de eisen van ENG, wekt het gebouw voldoende energie op om tevens de niet gebouw gebonden apparatuur te voorzien. Maatregelen
Nul-op-demeter
M 1: Spouwmuur navullen bij gevel met spouw
€ 10.261
M 2: HR++ glas in bestaand kozijn
€ 700
M 3: Isolerende deuren plaatsen
€ 9.118
M 5a: Luchtgekoeld VRF 3-pijpssysteem (19kW) verwarming met aansluiting op LBK Sporthal oude deel
€ 14.323
M 5b: Luchtgekoeld VRF 3-pijpssysteem (19kW) koeling met aansluiting op LBK Sporthal oude deel UB118
€ 14.323
M 6: Tapwater elektrisch doorstroomtoestel
€ 16.225
M 8: 60 pv-panelen toevoegen
€ 20.910
M 9: LED verlichting (5.1 W/m2) incl. detectie
€ 18.569
M 10: LBK met kruisstroomwisselaar (90% rendement) i.p.v. LBK zonder WTW (D-systeem) Sporthal oude deel
€ 81.750
Huur kraan
€ 13.000
Staartkosten
€ 47.030
Onvoorziene kosten
€ 31.040
Voorbereiding, engineering en toezicht
€ 53.248
Totaal
€ 366.470
Totale investering per m2 BVO
€ 125
TVT [jaar]
11,5
Indicatief energielabel*
A+++++
EP1 [kWh/m2]
50,67
EP2 [kWh/m2]
-28,48
EP3 [%]
121,1
In het scenario wordt een label A+++++ behaald met een EP2-score van -28,48 kWh/m2 en een aandeel hernieuwbare energie van 121,1%. Scenario 3 bevat dezelfde maatregelen als scenario 2 met het toevoegen van een extra hoeveelheid pv-panelen. Om aan de nul-op-de-meter eisen te voldoen, is het toevoegen van 20 extra panelen voldoende.
Besparing CO2 Uitstoot [kg/jaar]
-11.815**
Elek. totaal netto [kWh]
-34.748**
Energiekostenbesparing per jaar
€ 31.559
-132% -180%
16
Bijlage I: Begrotingen per scenario en maatregelen Begroting Scenario’s Sporthal De Linie.xlsx In dit Excel-bestand zijn per scenario de kostenberekeningen weergegeven.
Begroting Maatregelen Installaties Sporthal De Linie.xlsx Linie In dit Excel-bestand zijn per installatiemaatregel uit de scenario’s de kostenberekeningen weergegeven.
Begroting Maatregelen Bouwkundig Sporthal De Linie.xlsx Linie In dit Excel-bestand zijn per bouwkundige maatregel uit de scenario’s de kostenberekeningen weergegeven.
17
Bijlage II: Berekening en overzicht energieverbruik Huidig energielabel In het kader van de Europese richtlijn (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van het gebouw, een energiecertificaat te overhandigen. Dit betreft het definitieve energielabel berekend middels de Energie Prestatiescore (EP2). Hieronder treft u de huidige score van uw gebouw. Resultaat Energielabel
A
EP2 [kWh/m2]
147,47
Berekening energieverbruik Met behulp van de softwareapplicatie Vabi, is het energiegebruik van het gebouw berekend. Hierbij is het gemiddelde klimaat van KNMI meetstation Herwijnen gebruikt, aangezien dit het meest overeenkomt met de locatie van het gebouw, en de berekende verbruiken onafhankelijk zijn van de verschillen in het weer per jaar. Het stedelijke hitte eiland is 0.5 graden Celsius. Het berekende elektriciteitsverbruik heeft betrekking op de gebouw gebonden installaties en niet op apparatuur (zoals koelkast, computers, wasmachine, droger, etc.). Een aantal installatie onderdelen die eventueel aanwezig zijn in dit gebouw kunnen alleen meegenomen worden in de berekening als het verbruik van deze onderdelen te bepalen is. Deze dienen individueel te worden ingevoerd. Mocht dit verbruik niet bekend zijn, zal de software uitgaan van gemiddelde waardes. Een aantal voorbeelden van dit soort onderdelen zijn het elektrisch verbruik van een lift of de verlichting van de algemene ruimtes. Het berekend elektriciteitsverbruik omvat wel (indien aanwezig): verwarming, tapwater, hulpenergie (voor verwarmingsinstallatie, ventilatiesysteem en zonneboiler), verlichting (standaard omstandigheden), zonnecellen (Pv), micro-WKK. Het gemiddelde stroomverbruik is de laatste jaren niet veel gedaald. Apparaten worden wel zuiniger, maar we hebben er ook meer.
In de volgende tabel wordt het gas- en elektrisch verbruik samen met de CO2-emissie getoond. Deelpost
Resultaat
Elektriciteitsverbruik [kWh]
77.570
Totaal elektriciteit (netto) [kWh]
43.642
Gasverbruik [m3]
12.649
Warmteverbruik [GJ] CO2 uitstoot [kg]
0 37.452
18
Bijlage III: Overzicht energieverbruiken en opwekking Overzicht energieverbruiken (gas en elektra) van de afgelopen 3 jaar 2020 Corona jaar
2021 Corona jaar
2022 Corona jaar
Elektriciteitsverbruik (kWh/jaar)
59.946
63.127
65.827
Aardgasverbruik (m3/jaar)
11.460
13.373
12.309
Warmtenet
-
-
-
Inkoop (kWh/jaar)
34.891
36.454
44.132
Opwek (kWh/jaar)
-
-
-
Opwek verwacht (kWh/jaar)
37.740
37.740
37.740
Teruglevering (kWh/jaar)
12.685
11.067
16.045
19
Bijlage IV: Vergunningen Voor het verbouwen of restaureren van een rijksmonument, een gemeentelijk monument of een beschermd stadszicht is in veel gevallen een omgevingsvergunning nodig. Voor het uitvoeren van een aantal aanbevolen maatregelen zijn mogelijk vergunningen benodigd.
Verbouwen van rijks- en gemeentelijke monumenten
Beschermd stadsgezicht
Een vergunning voor een rijksmonument is nodig wanneer er veranderingen aangebracht worden aan het monument. Dit geldt zowel voor de buitenkant als de binnenkant van het monument. De vergunning wordt afgegeven door de gemeente waarin het monument zich bevindt. Bij de aanvraag van de vergunning moet er een plan worden ingediend waarin duidelijk wordt gemaakt welke veranderingen er worden aangebracht en wat de gevolgen hiervan zijn voor het monument. Het niet verkrijgen van de vereiste vergunning voor werkzaamheden aan een rijksmonument kan leiden tot juridische en financiële gevolgen. Het is dus essentieel om de juiste procedures te volgen en de benodigde vergunningen te verkrijgen voordat je wijzigingen aanbrengt aan een rijksmonument.
Een vergunning voor een beschermd stadsgezicht is vereist wanneer er veranderingen aan een gebouw of perceel worden aangebracht die het karakter van het stadsgezicht kunnen aantasten. Het doel van de bescherming is om historische en culturele waarden te behouden en te versterken. De vergunning wordt afgegeven door de gemeente en kan verschillen per locatie. Het is daarom verstandig om contact op te nemen met de gemeente waar het betreffende stadsgezicht zich bevindt voor specifieke informatie over de vergunningsprocedure. Een vergunningsaanvraag is niet van toepassing op het gebouw.
Een vergunningsaanvraag is niet van toepassing op het gebouw.
20
Bijlage V: Subsidies en financiering Voor het toepassen van duurzame maatregelen voor het gebouw zijn diverse subsidies en regelingen beschikbaar. Hieronder zijn de mogelijke subsidies samengevat.
Energie-investeringsaftrek (EIA) voor ondernemers Heeft u een bedrijf dat investeert in een bedrijfsmiddel dat zorgt voor minder CO2-uitstoot? Energiezuinig is? Of wilt u investeren in duurzame energie? Maak dan gebruik van de regeling Energieinvesteringsaftrek (EIA). U kunt dan 45,5% van de investeringskosten aftrekken van de winst. Dit verlaagt uw fiscale winst. Meer informatie vindt u hier: https://www.rvo.nl/subsidies-financiering /isde/zakelijkegebruikers
Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA)
Bent u eigenaar van maatschappelijk vastgoed? Of houdt u zich bezig met het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed? Zoals scholen, overheidsgebouwen, zorginstellingen of rijksmonumenten? De subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) komt eigenaren van bestaand maatschappelijk vastgoed tegemoet in de kosten om te verduurzamen.
Stimulering Duurzame Klimaattransitie (SDE++)
Energieproductie
en
De Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) geeft subsidie aan bedrijven en non-profitorganisaties die grootschalig hernieuwbare energie opwekken of de CO2-uitstoot verminderen. Oriënteert u op de achtergrond en werking van deze regeling. Of ga direct door naar de aanvraagfase, de realisatiefase of de productiefase. Meer informatie vindt u hier: Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) (rvo.nl)
MIA en Vamil voor ondernemers
Bent u ondernemer en wilt u fiscaal voordelig investeren in milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen en technieken? Dat kan met de Milieu-investeringsaftrek (MIA) en de Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (VAmil).
Inforgraphics RvO Om te achterhalen welke subsidies precies toepasbaar zijn voor uw situatie, zie onderstaande link. https://infographics.rvo.nl/sectorplaten/gebouwdeomgeving/ Subsidies stapelen is beperkt Van cumulatie van subsidies is sprake wanneer meerdere subsidies worden verstrekt voor hetzelfde project. Het kaderbesluit EZK en LNV-subsidies beperkt de mogelijkheid van stapelen van subsidies. Het te verlenen subsidiebedrag plus eventueel andere subsidies mag niet hoger zijn dan het maximale subsidiebedrag van de subsidieregeling. Voor de niet EZ-regelingen geldt veelal een soortgelijke bepaling, óf in de subsidieregeling zelf óf in een kaderregeling.
Meer informatie vindt u hier: https://w w w.r vo.nl/subsidies-financiering /mia-vamil/ ondernemers
Meer informatie vindt u hier: https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/dumava
Laatste controle op actualiteit subsidies: 4-8-2023
21
Bijlage VI: Isolatie-metingen Onderstaande tabellen geven weer welke isolatie-metingen zijn verricht en wat de uitkomst is van dit destructieve onderzoek.
Constructie 1: Gevel
Positie meting: Metselwerk Spouw:
Ja
Isolatie:
Ja
Isolatie:
Ja
Constructie 1: Vloer
Positie meting: Kruipruimte Spouw:
Ja
22