Bijlage 8 - Maatwerkrapport Gemeentehuis Opheusden

Maatwerkadvies Gemeentehuis Neder-Betuwe Burgemeester Lodderstraat 20 4043 KM Opheusden

Helix Advies B.V. Zuidelijk Halfrond 4 2801 DD Gouda

Gecertificeerd inspecteur: Certificaatnummer inspecteur:

G. Goedar EPG 2015-39

Handtekening:

Gecertificeerd adviseur: Certificaatnummer adviseur:

G. Goedar EPG 2015-39

Handtekening:

Inspectiedatum:

2023-07-21

Opleverdatum:

2023-11-24

Werkadres:

Burgemeester Lodderstraat 20

Postcode:

4043 KM

Plaats:

Opheusden

Bouwjaar:

1957

Software:

EPA-U Stand-Alone

Ontwikkelaar:

Vabi Software BV

Inhoudsopgave Het Advies 4 Bouwkunde 5 Installaties 6 Huidige energetische kenmerken 7 Vraagstelling 8 Scenario’s overzicht 9 Scenario 1a: BENG 12 Scenario 1b: BENG 14 Scenario 2: ENG 15 Scenario 3: Nul-op-de-Meter 16 Bijlage I: Begrotingen per scenario en maatregelen 17 Bijlage II: Berekening en overzicht energieverbruik 18 Huidig energielabel 18 Berekening energieverbruik 18 Bijlage III: Overzicht energieverbruiken en opwekking 19 Bijlage IV: Vergunningen 20 Bijlage V: Subsidies en financiering 21 Bijlage VI: Isolatie-metingen 22

3

Het Advies Vanwege de stijgende kosten van nutsvoorzieningen en effecten op de exploitatiebegrotingen, heeft de gemeente Neder-Betuwe besloten om versneld onderzoek uit te voeren naar de mate waarin gemeentelijke gebouwen zowel in bouwkundige als elektrotechnische en werktuigbouwkundige zin voldoen en/of moeten worden verduurzaamd. Het gemeentehuis van Neder-Betuwe is een van deze objecten. Het gebouw is nog niet gasloos en voldoet, onder andere daardoor, nog niet aan de eisen van de gemeente. Er zijn drie scenario’s opgesteld om de doelen door te rekenen: -

BENG ENG Nul-op-de-Meter

In deze scenario’s worden de investeringskosten, terugverdientijden, energiebesparingen, CO2-besparingen en indicatieve labels gepresenteerd. Het gebouw is beoordeeld conform de NTA 8800 en heeft een indicatief label A met een EP2-score van 191,67 kWh/m2. Een grote bijdrage aan de hoogte van deze score is het aandeel hernieuwbare energie, namelijk 10%. Daarnaast heeft het gebouw een aantal eigenschappen die hier tevens invloed op hebben: -

Het gebouw bevat 261 pv-panelen die voor 10% hernieuwbare energie zorgen. Het gebouw is deels in 2011 gebouw wat betekent dat bijna alle gevels en daken al zeer goed geïsoleerd zijn. De grootste glasoppervlaktes bestaan uit isolatieglas. Vanwege de kantoorfunctie is de vraag naar warm tapwater zeer beperkt.

4

Bouwkunde Het gebouw betreft een gemeentehuis bestaande uit verschillende delen met verschillende bouwjaren. Het oudste gedeelte is gebouwd in 1957, deel A. In 1996 is deel B erbij gebouwd. De laatste aanbouw heeft plaatsgevonden in 2011-2012, deel C en D. De vloer van deel A grenst aan een kelder en bevat geen isolatie. De vloer van deel B bevat tevens geen isolatie en grenst aan grond. De vloeren van deel C en D grenzen aan een parkeergarage en bevatten 100 mm isolatie. De Rc-waarde hierbij is 2,37. De gevels van deel A zijn opgebouwd uit metselwerk en bevatten een spouw van 50 mm zonder isolatie wat resulteert in een Rc-waarde van 0,35. De gevels van deel B zijn opgebouwd uit metswelwerk met een spouw van 110 mm, deze spouw bevat 80 mm isolatie. Dit resulteert in een Rc-waarde van 2,14. De gevels van deel C en D zijn beide opgebouwd uit metselwerk met 140 mm isolatie. Dit resulteert in een Rc-waarde van 3,47.

Deel A bevat een hellend dak met 80 mm glaswol isolatie, wat resulteert in een Rc-waarde van 2,00. De knieschotten bevatten geen isolatie. Daarnaast loopt de isolatie van het dak niet volledig tot aan de knieschotten door. Dit zorgt voor een koudebrug. Deel B bevat een hellend dak met 90 mm isolatie bevestigd aan de binnenzijde. Dit resulteert in een Rc-waarde van 2,22. Deel C en D bevatten een plat dak wat 140 mm isolatie bevat. De Rc-waarde die hiermee wordt bereikt is 3,33. De ramen en deuren zijn bevestigd in houten of metalen kozijnen. De metalen kozijnen zijn in deel A en B niet thermisch onderbroken, de metalen kozijnen in deel C en D zijn wel thermisch onderbroken. Deel A bevat nog veel enkel glas, deel B voornamelijk dubbel glas en deel C en D HR++ glas. De deuren zijn ongeïsoleerd.

Gebouwdelen gemeentehuis

5

Constructie(s) algemeen

Type constructie

Isolatie aanwezig

Rc [m2K/W] U-waarde [W/m2K]

Vloer ongeïsoleerd (zonder spouw, Rc = 0.22)

Vloer

Nee

0.22

Gevel isolatie onbekend (<1965, met spouw, Rc = 0.35)

Gevel

Onbekend

0.35

Gevel isolatie onbekend (<1965, zonder spouw, Rc = 0.19)

Gevel

Onbekend

0.19

Dak hellend/plat 80 mm isolatie (Rc = 2.00)

Dak hellend/plat

Ja

2.00

Dak hellend/plat 90 mm isolatie (Rc = 2.22)

Dak hellend/plat

Ja

2.22

Vloer 100 mm isolatie (Rc = 2.37) 2011

Vloer

Ja

2.37

Vloer 120 mm isolatie (Rc = 2.82) 2011

Vloer

Ja

2.82

Vloer isolatie onbekend (1992-2013, Rc = 2.50) 1994

Vloer

Onbekend

2.50

Gevel 80 mm isolatie (Rc = 2.14) 1994

Gevel

Ja

2.14

Gevel 140 mm isolatie (Rc = 3.47) 2011

Gevel

Ja

3.47

Dak hellend/plat

Onbekend

2.50

Dak plat 100 mm isolatie (Rc = 2.44) 2011 lage gang

Dak plat

Ja

2.44

Dak plat 140 mm isolatie (Rc = 3.33) 2011

Dak plat

Ja

3.33

Dak plat 100 mm isolatie (Rc = 2.44)

Dak plat

Ja

2.44

Deur ongeïsoleerd (U = 3.40)

Deur

Nee

n.v.t.

Paneel in kozijn 140 mm isolatie (Metaal (thermisch onderbroken))

Paneel in kozijn

Ja

n.v.t.

Raam Enkel glas (Hout of kunststof, U = 5.10, g = 0.85)

Raam

U-waarde

U-5.10

Raam Dubbel glas (Hout of kunststof, U = 2.90, g = 0.75)

Raam

U-waarde

U-2.90

Raam Dubbel glas (Metaal (niet thermisch onderbroken), U = 4.10, g = 0.75)

Raam

U-waarde

U-4.10

Raam Dubbel glas (Metaal (thermisch onderbroken), U = 3.30, g = 0.75)

Raam

U-waarde

U-3.30

Raam HR++ glas (Metaal (thermisch onderbroken), U = 2.30, g = 0.60)

Raam

U-waarde

U-2.30

Dak hellend/plat isolatie onbekend (1992-2013, Rc = 2.50) 1994

6

Installaties Verwarming Alle gebouwdelen worden verwarmd middels een gasgestookte ketel. Het afgiftesysteem hierbij zijn radiatoren/convectoren. Naast de radiatoren, zorgen de luchtbehandelingskasten ook voor verwarming van de ruimtes. Door het uitwisselen van warmte tussen de toegevoerde en afgevoerde lucht wordt de verse lucht verwarmd voordat het de ruimte ingeblazen wordt. De temperatuur van de ruimtes wordt geregeld via automatische regeling waarbij handmatig overruled kan worden. De distributieleidingen van de installatie zijn niet geïsoleerd t.p.v. verwarmde en onverwarmde ruimtes. Warmtapwater Deel A en B bevatten elektrische close-in boilers die zich in de keukenkastjes bevinden. Deel C en D bevatten buffervaten die door de gasgestookte ketels worden verwarmd. Het betreffen buffervaten met een volume van 100 liter. Ventilatie Deel A bevat natuurlijke ventilatie. De andere gebouwen bevatten allemaal balansventilatie met warmteterugwinning. Dit wordt voorzien middels luchtbehandelingskasten (LBK’s). De LBK’s verzorgen zowel de toevoer van verse lucht als de afvoer. Door middel van een warmtewisselaar wordt de lucht die wordt toegevoerd, voorverwarmd door de lucht die wordt afgevoerd.

Koeling Op deel A na, bevat het gehele bouw koeling via de luchtbehandelingskasten. Door middel van compressiekoeling vindt er indirecte verdamping plaats en wordt de lucht gekoeld voor het de ruimtes in wordt geblazen. De zolder in deel A bevat airconditioning en wordt dus niet gekoeld via de luchtbehandelingskast. Dit i.v.m. niet aanwezige mechanische ventilatie in dit gedeelte. Verlichting De verlichting in het gebouw bestaat gedeeltelijk uit LED verlichting. In deel C en D bevindt zich fluorescente verlichting. De regeling is in alle ruimtes middels vertrekschakeling, wat afhankelijk is van de gebruiker. Daarnaast kan alle verlichting via een centraal punt aan/ uit geschakeld worden. Zonne-energie Alle platen daken van het gemeentehuis bevatten pv-panelen. Dit betekent dat enkel deel A geen panelen bevat. In totaal liggen er 216 panelen op de daken. Deze zijn allemaal gesitueerd richting het zuid-oosten. In totaal zorgen deze panelen voor een percentage hernieuwbare energie van 10%.

7

Huidige energetische kenmerken In onderstaande tabel zijn de huidige waarden wat betreft verbruik en opwekking weergegeven.

Totaal Opp. [m2]

3.017,58

Oppervlakte verhouding Ag/Als

1,75

Energielabel

A

EP1 [kWh/m2]

139,42

EP2 [kWh/m2]

191,67

EP3 [%]

10

Totale energiebehoefte [kWh]

420.684

Totaal primair fossiel energieverbruik [kWh]

578.366

Hernieuwbare energie [kWh/m2]

64.731

Totale deelposten (niet primair) [kWh]

577.499

Ventilatie [kWh]

37.221

Verwarming [kWh]

356.825

Tapwater [kWh]

80.735

Koeling [kWh]

26.974

Verlichting [kWh]

65.394

Hulpenergie elektrisch [kWh]

10.350

Elektriciteitsopwekking (omvormer) [kWh]

44.642

Elektriciteitsverbruik [kWh]

145.046

Gasverbruik [m3]

31.237

Het grootste gedeelte van de energie wordt gebruikt voor het verwarmen van het gebouw.

8

Vraagstelling Het gemeentehuis van de gemeente Neder-Betuwe, gerealiseerd en in gebruik genomen in 1957 met een uitbreiding in 1996 en 2011-2012, is onderdeel van de maatschappelijke panden in beheer van de gemeente Neder-Betuwe. Team gebouwenbeheer van de gemeente Neder-Betuwe is belast met het beheer, onderhoud en exploitatie van de gemeentelijke gebouwen. Vanwege toenemende kosten van nutsvoorzieningen en effecten op de exploitatiebegrotingen, heeft de gemeente besloten om vervroegd onderzoek uit te voeren naar de duurzaamheid en noodzakelijke verbeteringen van deze gebouwen. Hoewel dit onderzoek gepland was voor de periode 2026-2029, is het nu naar voren gehaald om kosten en duurzaamheidsoverwegingen. Het hoofddoel van dit duurzaamheidsonderzoek is gebaseerd op het Energieprestatie Maatwerkadvies Utiliteit, voor de gemeentelijke gebouwen van Neder-Betuwe.

Het onderzoek beoogt antwoorden te verschaffen op vragen zoals: - De huidige bouwkundige, elektrotechnische en werktuigbouwkundige staat van de gebouwen; - Welke duurzaamheidsmaatregelen (zowel bouwkundig als elektrotechnisch en werktuigbouwkundig) zijn nodig om aan bepaalde duurzaamheidsscenario’s te voldoen, zoals minimaal BENG (Bijna Energie Neutraal Gebouw), verwarmen zonder aardgas, hybride oplossingen, ENG ambities en nul-op-de-meter of energiepositieve gebouwen; - De investeringen die nodig zijn om degebouwen aan bovenstaande scenario’s te laten voldoen; - Mogelijkheden om de gebouwen in opeenvolgende fases te verduurzamen, beginnend met BENG, dan ENG en uiteindelijk mogelijk nul-op-de-meter of energiepositief.

Werkwijze Om te komen tot een onderbouwd advies is het noodzakelijk om een goede inventarisatie te doen van de huidige situatie. Er is een opname op locatie gedaan om alle energieverbruikers in kaart te brengen, de isolatie van het gebouw te beoordelen en rekenzones vast te stellen. Dit heeft geresulteerd in het huidige energieverbruik en energielabel. Het gebouw is door een of meerdere specialisten geïnspecteerd, eventuele bouwtekeningen en bestekken zijn bestudeerd, uw gebouw wordt met een tekenprogramma in een 3d model weergegeven en alle benodigde gegevens zijn in de geattesteerde software ingevoerd. Voorts is de energetische prestatie van de huidige situatie geanalyseerd en zijn mogelijke verbetermaatregelen doorberekend. Ook worden er in dit rapport subsidies beschreven die mogelijk zijn voor uw gebouw. Tijdens deze opname zijn per ruimte de volgende gegevens vastgesteld: Wat is de gebruiksfunctie per ruimte; Hoe wordt de ruimte geklimatiseerd t.b.v. de gebruiksfunctie en de regeling hiervan; Welke type(s) verlichting is in gebruik; Welk type glas en kozijnwerk is toegepast; Wat zijn de isolatiewaarden van de vloer, ge vels en dak; Steekproef maten worden genomen en verge leken met de bouwtekeningen.

9

Kostenbepaling op basis van Digipesis Alle berekende kosten in dit maatwerkadvies rapport zijn bepaald a.d.h.v. de database van het RvO door Arcadis, Digipesis. De kostprijzen zijn onder voorbehoud van wijzigingen. Wij doen ons uiterste best om de kosten zo accuraat mogelijk weer te geven, maar kunnen niet garanderen dat alle informatie op de site van Digipesis te allen tijde correct is. Aan de informatie op de website van Digipesis kunnen geen rechten worden ontleend. De kosten vermeld in dit maatwerkadvies rapport zijn uitsluitend ter informatie en kunnen onderhevig zijn aan wijzigingen zonder voorafgaande kennisgeving. We streven ernaar om nauwkeurige en actuele kostprijsinformatie te verstrekken, maar kunnen niet garanderen dat de vermelde kosten te allen tijde up-todate zijn. Alle kostprijzen zijn exclusief BTW en andere bijkomende kosten zoals subsidies, belasting aftrek etc., tenzij anders vermeld. De verstrekte kostprijsinformatie vormt geen juridisch bindend aanbod. Voor het definitieve prijsaanbod en eventuele aanvullende voorwaarden raden wij aan om contact op te nemen met een leverancier of installateur voor de betreffende dienstverlening m.b.t. tot een offerte.

Scenario’s overzicht De drie doelen zijn doorgerekend in drie verschillende scenario’s. In onderstaande tabel zijn de kosten en baten van de scenario’s tegenover elkaar uitgezet. Maatregelen

Huidig

BENG

ENG

Nul-op-de-Meter

M 1: Spouwmuur vullen bij ongeïsoleerde gevel

€ 11.865

€ 11.865

€ 11.865

M 2: Hellend dakisolatie naïsoleren bij dak gebouw A oudbouw

€ 15.572

€ 15.572

€ 15.572

M 3: HR++ glas in bestaand kozijn i.p.v. engelglas en dubbelglas gebouw A en B

€ 30.854

€ 30.854

€ 30.854

M 4: Warmtepomp Lucht/water (Hoog temperatuur) i.p.v. gasgestookteketels

€ 159.000

€ 159.000

€ 159.000

M 5: Tapwater elektrisch doorstroomtoestel

€ 6.450

€ 6.450

€ 6.450

M 6: Tapwater elektrische boiler kantine

€ 2.245

€ 2.245

€ 2.245

M 7: LED verlichting (5.1 W/m2) incl. detectie

€ 75.940

€ 75.940

€ 75.940

M 8: 60 pv-panelen toevoegen

€ 110.060

M 9: 100 pv-panelen toevoegen

€ 185.100

M 10: 120 pv-panelen toevoegen

€ 222.620

Huur kraan

€ 7.686

€ 7.686

€ 7.686

Staartkosten

€ 83.964

€ 98.979

€ 106.486

Onvoorziene kosten

€ 55.416

€ 65.326

€ 70.281

Voorbereiding, engineering en toezicht

€ 95.064

€ 112.064

€ 120.564

Totaal

€ 654.263

€ 771.263

€ 829.763

12,2

11,1

10,7

A++++

A++++

A+++++

TVT [jaar] Indicatief energielabel*

A

CO2 Uitstoot [kg/jaar]

115.072

38.994

16.336

5.007

Elek. totaal netto [kWh]

174.195

114.686

48.045

14.725

€ 51.139

€ 66.733

€ 74.530

Energiekostenbesparing per jaar

* Het label is indicatief, wegens het gebruik van informatie zal dit bij de vaststelling van het definitieve label anders uit kunnen vallen.

10

In onderstaande tabel zijn de maatregelen los tegenover elkaar uitgezet. Daarbij is gekeken naar de vergunningseisen, de toepasbaarheid van de maatregel op zowel bouwfysische kenmerken als de uitvoering van de maatregel en de invloed die deze maatregel op het comfort zal hebben. Bij maatregel 2, het hellende dak naïsoleren bij deel A, is geen terugverdientijd weergegeven. De maatregel op zichzelfstaand levert een te kleine besparing op om een terugverdientijd weer te geven. Gecombineerd levert het echter wel een energie efficiëntie op. Daarom is deze maatregel wel meegenomen in de scenario’s.

Maatregelen M 1: Spouwmuur vullen bij ongeïsoleerde gevel

TVT [Jaar]

CO2 uitstoot

Effect op energielabel

Vergunning

Toepasbaarheid¹

Comfort²

33,3

111.575

A

Nee

-

✓✓✓

115.072

A

Nee

-/+

✓✓

M 2: Hellend dakisolatie naïsoleren bij dak gebouw A oudbouw M 3: HR++ glas in bestaand kozijn i.p.v. engelglas en dubbelglas gebouw A en B

24,6

111.403

A

Nee

-/+

✓✓✓

M 4: Warmtepomp Lucht/water (Hoog temperatuur) i.p.v. gasgestookteketels

159,9

109.708

A+

Nee

+

✓

M 5: Tapwater elektrisch doorstroomtoestel

1,2

102.556

A+

Nee

++

✓✓

M 6: Tapwater elektrische boiler kantine

0,4

103.046

A+

Nee

++

✓✓

M 7: LED verlichting (5.1 W/m2) incl. detectie

21,8

107.746

A

Nee

+++

✓

M 8: 60 pv-panelen toevoegen

7,5

81.085

A+

Mogelijk*

-/+

✓

M 9: 100 pv-panelen toevoegen

7,5

58.427

A++

Mogelijk*

-/+

✓

M 10: 120 pv-panelen toevoegen

7,5

47.098

A++

Mogelijk*

-/+

✓

*In verband met de monumentale status van deel A, is hier mogelijk een vergunning voor nodig. 1 Bij de toepasbaarheid is gelet op bouwfysische kenmerken, maar ook of de maatregel passend is in het pand en/of de maatregel eenvoudig uit te voeren is. (- tot +++). 2 Hoeveel meer comfort zult u ervaren dankzij deze maatregel? (✓ tot ✓✓✓)

11

In onderstaande grafiek zijn de scenario’s tegenover elkaar uitgezet, waarbij de verschillen in investeringen en energiebesparing goed te zien zijn. Let op dat het elektriciteitsverbruik netto is weergegeven, wat het verschil tussen verbruikte en opgewekte energie weergeeft.

€ 900.000

200.000

€ 800.000

180.000 160.000

€ 700.000

140.000

€ 600.000

120.000

€ 500.000

100.000 € 400.000

80.000

€ 300.000

60.000

€ 200.000

40.000

€ 100.000 €-

20.000 Huidig

BENG €654.623

ENG €771.263

Investering

Elek. Totaal netto [kWh]

NOM €829.763

-

12

Scenario 1: BENG Scenario 1b betreft tevens het voldoen aan de ENG eisen: gasloos gebouw (is in de huidige situatie al van toepassing) met een maximale EP2-score van 90 kWh/m2 en het gebouw wekt minimaal 30% van het energieverbruik zelf op. Maatregelen

BENG

M 1: Spouwmuur vullen bij ongeïsoleerde gevel

€ 11.865

M 2: Hellend dakisolatie naïsoleren bij dak gebouw A oudbouw

€ 15.572

M 3: HR++ glas in bestaand kozijn i.p.v. engelglas en dubbelglas gebouw A en B

€ 30.854

M 4: Warmtepomp Lucht/water (Hoog temperatuur) i.p.v. gasgestookteketels

€ 159.000

M 5: Tapwater elektrisch doorstroomtoestel

€ 6.450

M 6: Tapwater elektrische boiler kantine

€ 2.245

M 7: LED verlichting (5.1 W/m2) incl. detectie

€ 75.940

M 8: 60 pv-panelen toevoegen

€ 110.060

Huur kraan

€ 7.686

Staartkosten

€ 83.964

Onvoorziene kosten

€ 55.416

Voorbereiding, engineering en toezicht

€ 95.064

Totaal

€ 654.263

Totale investering per m2 BVO

€ 217

TVT [jaar]

12,2

Indicatief energielabel*

A++++

EP1 [kWh/m2]

126,24

EP2 [kWh/m2]

39,02

EP3 [%]

77,7 Besparing

CO2 Uitstoot [kg/jaar]

38.994

-66%

Elek. totaal netto [kWh]

114.686

-34%

Energiekostenbesparing per jaar

€ 51.139

In het scenario wordt een label A++++ behaald met een EP2-score van 39,02 kWh/m2 en een aandeel hernieuwbare energie van 77,7%. In dit scenario worden acht maatregelen voorgesteld om tot een bijna energie neutraal gebouw te komen.

13

Het gebouw bevat in deel A geen isolatie, maar wel een spouwmuur. Door het vullen van de spouwmuur met isolatie, wordt de Rc-waarde van de gevel verhoogd van 0,35 naar 1,47. Hierbij is gerekend met het toevoegen van minerale wol vlokken met een dikte van 55 mm. Deel A bevat naast ongeïsoleerde gevels, ook ongeïsoleerde daken. Door het isoleren van het dak, door het aanbrengen van Bio EPS met een dikte van 200 mm, wordt de Rc-waarde verhoogd van 0,22 naar 6,3. Geadviseerd wordt om de isolatie aan te brengen alvorens pv-panelen bij te plaatsen. Aandachtspunt: Deel A betreft een monumentaal gedeelte. Er zal eerst onderzoek verricht moeten worden naar de mogelijkheden. De beglazing in met name deel A bestaat momenteel uit dubbel glas en enkelglas. Hierbij wordt met een U-waarde van 2,9 voor dubbel glas en 3,2 voor enkelglas gerekend. Let op, hoe lager de U waarde hoe beter de thermische weerstand is (bij Rc-waardes is dit andersom). Het voordeel van HR++ glas is niet alleen de thermische weerstand, maar ook het geluiddempende effect. HR++ glas kan in het bestaande kozijn gemonteerd worden. Triple glas zou niet mogelijk zijn in het bestaande kozijn. Het effect van vacuümglas is ook doorgerekend. Dit geeft een zeer minimaal verschil met betrekking tot de energiebehoefte. Daarnaast brengt het plaatsen van vacuümglas extra kosten met zich mee van 250 tot 300 euro/m2.

Vanwege de hoge prijzen en het lage effect, zal de terugverdientijd zeer hoog zijn. Het advies is om het glas te vervangen door HR++ glas. De verwarming in het pand wordt momenteel verzorgd door gasgestookte ketels in combinatie met luchtverwarming via de luchtbehandelingskasten. Vanwege de gasloze doelstellingen en een efficiënter energiegebruik wordt geadviseerd om een hoog temperatuur warmtepomp te installeren. Door het toepassen van een hoog temperatuur warmtepomp waarbij de bron de buitenlucht zal zijn, is er geen verdere vergunning nodig voor het plaatsen van de installatie. Daarnaast zal het afgiftesysteem niet vervangen hoeven worden.

Naast de ruimteverwarming, voorzien de gasgestookte ketels ook het warme tapwater in het gebouw door het water in de buffervaten te verwarmen. Vanwege de gasloze doelstellingen en een efficiënter energiegebruik is in dit scenario gerekend met een doorstroomtoestel voor het verwarmen van het warme tapwater. Hierbij is gekeken wat de besparingsmogelijkheden zijn t.o.v. de huidige situatie. Een doorstroomtoestel verwarmt alleen wanneer er vraag is naar warm water. Gezien het lage verbruik van het warmte tapwater in het gebouw, zorgt dit ervoor dat er niet constant verwarmd moet worden om de temperatuur hoog te houden. Zo wordt onnodig energieverbruik tegengegaan. Daarnaast wordt de keuken van de kantine voorzien van een elektrische boiler van 120 liter. De verlichting betreft in de huidige situatie nog niet volledig LED, er bevindt zich nog PL en conventionele TL verlichting. In dit scenario zal alle verlichting volledig LED worden met aanwezigheidsdetectie als schakeling. Om aan de BENG eis te voldoen, zullen er 60 extra pv-panelen bijgeplaatst moeten worden. De panelen kunnen mogelijk op het dak van deel A en boven de parkeerplaats geplaatst worden middels een overkapping. De pv-panelen betreffen panelen met een wattpiekvermogen van 220 Wp/m2. Ze zullen geplaatst moeten worden richting het zuiden onder een hellingshoek van 10 graden.

Het percentage hernieuwbare energie gaat door het toevoegen van de extra pv-panelen omhoog. Dit, in combinatie met een energiezuinigere installatie, zorgt voor een verlaging van 77,7% op de totale netto elektriciteitsbehoefte. Aandachtspunt: Deel A betreft een monumentaal gedeelte. Het parkeerterrein bevat mogelijk een schaduwbelemmering voor de panelen. Mogelijk is er de gelegenheid om pv-panelen middels kunstmatige bomen op het perk van het gemeentehuis te plaatsen. De mogelijkheden hiervan zullen nader onderzocht moeten worden.

14

Scenario 2: ENG Scenario 2 betreft het voldoen aan de ENG eisen: gasloos gebouw (is in de huidige situatie al van toepassing) en het gebouw wekt evenveel energie op als dat het verbruikt. Maatregelen

BENG

M 1: Spouwmuur vullen bij ongeïsoleerde gevel

€ 11.865

M 2: Hellend dakisolatie naïsoleren bij dak gebouw A oudbouw

€ 15.572

M 3: HR++ glas in bestaand kozijn i.p.v. engelglas en dubbelglas gebouw A en B

€ 30.854

M 4: Warmtepomp Lucht/water (Hoog temperatuur) i.p.v. gasgestookteketels

€ 159.000

M 5: Tapwater elektrisch doorstroomtoestel

€ 6.450

M 6: Tapwater elektrische boiler kantine

€ 2.245

M 7: LED verlichting (5.1 W/m2) incl. detectie

€ 75.940

M 9: 100 pv-panelen toevoegen

€ 185.100

Huur kraan

€ 7.686

Staartkosten

€ 98.979

Onvoorziene kosten

€ 65.326

Voorbereiding, engineering en toezicht

€ 112.064

Totaal

€ 771.263

Totale investering per m2 BVO

€ 256

TVT [jaar]

11,1

Indicatief energielabel*

A+++++

EP1 [kWh/m2]

126,24

EP2 [kWh/m2]

6,74

EP3 [%]

96,1 Besparing

CO2 Uitstoot [kg/jaar]

16.336

-86%

Elek. totaal netto [kWh]

48.045

-72%

Energiekostenbesparing per jaar

€ 66.733

In het scenario wordt een label A+++++ behaald met een EP2-score van 6,74 kWh/m2 en een aandeel hernieuwbare energie van 96,1%. Scenario 2 bevat dezelfde maatregelen als scenario 1 met het toevoegen van een extra hoeveelheid pv-panelen. Om aan de ENG eisen te voldoen is het toevoegen van 100 extra panelen ten opzichte van de huidige situatie voldoende. Aangezien er maar beperkte ruimte is op de daken en boven het parkeerterrein is het plaatsen van 100 extra pv-panelen echter niet goed te realiseren.

15

Scenario 3: Nul-op-de-Meter Scenario 3 betreft het voldoen aan de Nul-op-de-Meter eisen: naast de eisen van ENG, wekt het gebouw voldoende energie op om tevens de niet gebouw gebonden apparatuur te voorzien. Maatregelen

Nul-op-demeter

M 1: Spouwmuur vullen bij ongeïsoleerde gevel

€ 11.865

M 2: Hellend dakisolatie naïsoleren bij dak gebouw A oudbouw

€ 15.572

M 3: HR++ glas in bestaand kozijn i.p.v. engelglas en dubbelglas gebouw A en B

€ 30.854

M 4: Warmtepomp Lucht/water (Hoog temperatuur) i.p.v. gasgestookteketels

€ 159.000

M 5: Tapwater elektrisch doorstroomtoestel

€ 6.450

M 6: Tapwater elektrische boiler kantine

€ 2.245

M 7: LED verlichting (5.1 W/m2) incl. detectie

€ 75.940

M 10: 120 pv-panelen toevoegen

€ 222.620

Huur kraan

€ 7.686

Staartkosten

€ 106.486

Onvoorziene kosten

€ 70.281

Voorbereiding, engineering en toezicht

€ 120.564

Totaal

€ 829.763

Totale investering per m2 BVO

€ 275

TVT [jaar]

10,7

Indicatief energielabel*

A+++++

EP1 [kWh/m2]

126,24

EP2 [kWh/m2]

-9,39

EP3 [%]

105,3 Besparing

CO2 Uitstoot [kg/jaar]

5.007

-96%

Elek. totaal netto [kWh]

14.725

-92%

Energiekostenbesparing per jaar

€ 74.530

In het scenario wordt een label A+++++ behaald met een EP2-score van -9,39 kWh/m2 en een aandeel hernieuwbare energie van 105,3%. Scenario 3 bevat dezelfde maatregelen als scenario 2 met het toevoegen van een extra hoeveelheid pv-panelen. Om aan de nul-op-de-meter eisen te voldoen is het toevoegen van 120 extra panelen ten opzichte van de huidige situatie voldoende. Aangezien er maar beperkte ruimte is op de daken en boven het parkeerterrein is het plaatsen van 120 extra pv-panelen echter niet goed te realiseren.

16

Bijlage I: Begrotingen per scenario en maatregelen Begroting Scenario’s Gemeentehuis Neder Betuwe.xlsx In dit Excel-bestand zijn per scenario de kostenberekeningen weergegeven.

Begroting Maatregelen Installaties Gemeentehuis Neder Betuwe.xlsx Betuwe In dit Excel-bestand zijn per installatiemaatregel uit de scenario’s de kostenberekeningen weergegeven.

Begroting Maatregelen Bouwkundig Gemeentehuis Neder Betuwe.xlsx Betuwe In dit Excel-bestand zijn per bouwkundige maatregel uit de scenario’s de kostenberekeningen weergegeven.

17

Bijlage II: Berekening en overzicht energieverbruik Huidig energielabel In het kader van de Europese richtlijn (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van het gebouw, een energiecertificaat te overhandigen. Dit betreft het definitieve energielabel berekend middels de Energie Prestatiescore (EP2). Hieronder treft u de huidige score van uw gebouw. Resultaat Energielabel

A

EP2 [kWh/m2]

139,42

Berekening energieverbruik Met behulp van de softwareapplicatie Vabi, is het energiegebruik van het gebouw berekend. Hierbij is het gemiddelde klimaat van KNMI meetstation Herwijnen gebruikt, aangezien dit het meest overeenkomt met de locatie van het gebouw, en de berekende verbruiken onafhankelijk zijn van de verschillen in het weer per jaar. Het stedelijke hitte eiland is 0.5 graden Celsius. Het berekende elektriciteitsverbruik heeft betrekking op de gebouw gebonden installaties en niet op apparatuur (zoals koelkast, computers, wasmachine, droger, etc.). Een aantal installatie onderdelen die eventueel aanwezig zijn in dit gebouw kunnen alleen meegenomen worden in de berekening als het verbruik van deze onderdelen te bepalen is. Deze dienen individueel te worden ingevoerd. Mocht dit verbruik niet bekend zijn, zal de software uitgaan van gemiddelde waardes. Een aantal voorbeelden van dit soort onderdelen zijn het elektrisch verbruik van een lift of de verlichting van de algemene ruimtes. Het berekend elektriciteitsverbruik omvat wel (indien aanwezig): verwarming, tapwater, hulpenergie (voor verwarmingsinstallatie, ventilatiesysteem en zonneboiler), verlichting (standaard omstandigheden), zonnecellen (Pv), micro-WKK. Het gemiddelde stroomverbruik is de laatste jaren niet veel gedaald. Apparaten worden wel zuiniger, maar we hebben er ook meer.

In de volgende tabel wordt het gas- en elektrisch verbruik samen met de CO2-emissie getoond. Deelpost

Resultaat

Elektriciteitsverbruik [kWh]

218.489

Totaal elektriciteit (netto) [kWh]

174.195

Gasverbruik [m3]

31.237

Warmteverbruik [GJ] CO2 uitstoot [kg]

0 115.072

18

Bijlage III: Overzicht energieverbruiken en opwekking Overzicht energieverbruiken (gas en elektra) van de afgelopen 3 jaar 2020 Corona jaar

2021 Corona jaar

2022 Corona jaar

Elektriciteitsverbruik (kWh/jaar)

259.230

263.099

265.394

Aardgasverbruik (m3/jaar)

2.078

32.579

40.148

Warmtenet

-

-

-

Inkoop (kWh/jaar)

210.228

212.461

216.537

Opwek (kWh/jaar)

-

-

-

Opwek verwacht (kWh/jaar)

53.835

53.835

53.835

Teruglevering (kWh/jaar)

4.833

3.197

4.978

19

Bijlage IV: Vergunningen Voor het verbouwen of restaureren van een rijksmonument, een gemeentelijk monument of een beschermd stadszicht is in veel gevallen een omgevingsvergunning nodig. Voor het uitvoeren van een aantal aanbevolen maatregelen zijn mogelijk vergunningen benodigd.

Verbouwen van rijks- en gemeentelijke monumenten

Beschermd stadsgezicht

Een vergunning voor een rijksmonument is nodig wanneer er veranderingen aangebracht worden aan het monument. Dit geldt zowel voor de buitenkant als de binnenkant van het monument. De vergunning wordt afgegeven door de gemeente waarin het monument zich bevindt. Bij de aanvraag van de vergunning moet er een plan worden ingediend waarin duidelijk wordt gemaakt welke veranderingen er worden aangebracht en wat de gevolgen hiervan zijn voor het monument. Het niet verkrijgen van de vereiste vergunning voor werkzaamheden aan een rijksmonument kan leiden tot juridische en financiële gevolgen. Het is dus essentieel om de juiste procedures te volgen en de benodigde vergunningen te verkrijgen voordat je wijzigingen aanbrengt aan een rijksmonument.

Een vergunning voor een beschermd stadsgezicht is vereist wanneer er veranderingen aan een gebouw of perceel worden aangebracht die het karakter van het stadsgezicht kunnen aantasten. Het doel van de bescherming is om historische en culturele waarden te behouden en te versterken. De vergunning wordt afgegeven door de gemeente en kan verschillen per locatie. Het is daarom verstandig om contact op te nemen met de gemeente waar het betreffende stadsgezicht zich bevindt voor specifieke informatie over de vergunningsprocedure. Een vergunningsaanvraag is niet van toepassing op het gebouw.

Een vergunningsaanvraag is niet van toepassing op het gebouw.

20

Bijlage V: Subsidies en financiering Voor het toepassen van duurzame maatregelen voor het gebouw zijn diverse subsidies en regelingen beschikbaar. Hieronder zijn de mogelijke subsidies samengevat.

Energie-investeringsaftrek (EIA) voor ondernemers Heeft u een bedrijf dat investeert in een bedrijfsmiddel dat zorgt voor minder CO2-uitstoot? Energiezuinig is? Of wilt u investeren in duurzame energie? Maak dan gebruik van de regeling Energieinvesteringsaftrek (EIA). U kunt dan 45,5% van de investeringskosten aftrekken van de winst. Dit verlaagt uw fiscale winst. Meer informatie vindt u hier: https://www.rvo.nl/subsidies-financiering /isde/zakelijkegebruikers

Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA)

Bent u eigenaar van maatschappelijk vastgoed? Of houdt u zich bezig met het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed? Zoals scholen, overheidsgebouwen, zorginstellingen of rijksmonumenten? De subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) komt eigenaren van bestaand maatschappelijk vastgoed tegemoet in de kosten om te verduurzamen.

Stimulering Duurzame Klimaattransitie (SDE++)

Energieproductie

en

De Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) geeft subsidie aan bedrijven en non-profitorganisaties die grootschalig hernieuwbare energie opwekken of de CO2-uitstoot verminderen. Oriënteert u op de achtergrond en werking van deze regeling. Of ga direct door naar de aanvraagfase, de realisatiefase of de productiefase. Meer informatie vindt u hier: Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) (rvo.nl)

MIA en Vamil voor ondernemers

Bent u ondernemer en wilt u fiscaal voordelig investeren in milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen en technieken? Dat kan met de Milieu-investeringsaftrek (MIA) en de Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (VAmil).

Inforgraphics RvO Om te achterhalen welke subsidies precies toepasbaar zijn voor uw situatie, zie onderstaande link. https://infographics.rvo.nl/sectorplaten/gebouwdeomgeving/ Subsidies stapelen is beperkt Van cumulatie van subsidies is sprake wanneer meerdere subsidies worden verstrekt voor hetzelfde project. Het kaderbesluit EZK en LNV-subsidies beperkt de mogelijkheid van stapelen van subsidies. Het te verlenen subsidiebedrag plus eventueel andere subsidies mag niet hoger zijn dan het maximale subsidiebedrag van de subsidieregeling. Voor de niet EZ-regelingen geldt veelal een soortgelijke bepaling, óf in de subsidieregeling zelf óf in een kaderregeling.

Meer informatie vindt u hier: https://w w w.r vo.nl/subsidies-financiering /mia-vamil/ ondernemers

Meer informatie vindt u hier: https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/dumava

Laatste controle op actualiteit subsidies: 4-8-2023

21

Bijlage VI: Isolatie-metingen Onderstaande tabellen geven weer welke isolatie-metingen zijn verricht en wat de uitkomst is van dit destructieve onderzoek.

Constructie 1: Dak

Positie meting: Deel A Spouw:

Nee

Isolatie:

Ja

Isolatie:

Ja

Constructie 1: Gevel

Positie meting: Deel C en D Spouw:

Ja

22

Constructie 1: Dak

Positie meting: Deel C en D Spouw:

Nee

Isolatie:

Ja

Isolatie:

Ja

Constructie 1: Gevel

Positie meting: Deel B Spouw:

Ja

23