Bijlage 4c - Bijlage 3 bij de Cultuurhistorische beschrijvingen van waardevolle integrale ensembles

RAAP-rapport 5981 / versie 06-02-2023

[84]

Het beste van Neder-Betuwe; cultuurhistorische beschrijvingen van waardevolle integrale ensembles

het interieur. Behalve het kasteel zijn ook het bouwhuis met toren, de historische parkaanleg en een bakstenen brug beschermd als rijksmonument. De bebouwing langs de Voorstraat bestaat uit boerderijen en woonhuizen die merendeels dateren uit de 18e en 19e eeuw. De hallehuisboerderij uit 1836 aan de Voorstraat 16 heeft een voorgevel in schoonmetselwerk met (sporen van) vlechtingen, T-vensters en opgeklampte luiken. Het pand heeft gepleisterde zijgevels en is voorzien van een rietgedekte kap met wolfseind. Aan de overzijde van de Voorstraat staat een 19e-eeuwse boerderij met gepleisterde gevels, zesruits vensters en een wolfsdak met pannendekking. Nabij de Hervormde Kerk bevindt zich ee n voormalige pastorie uit circa 1860, die in classicistische stijl is gebouwd. Aan de Voorstraat 12 staat een woning met voormalige dorpswinkel die dateert uit 1739. Het witgepleisterde pand met wolfsdak valt in ruimtelijk opzicht op door de oriëntatie met de nokrichting parallel aan de weg. De dubbele arbeiderswoning aan de Voorstraat 7 -9 en het dubbele woonhuis ‘Henny’ in Jugendstil -trant aan de Voorstraat 13-15 zijn architectuurhistorisch en cultuurhistorisch waardevol. Diverse panden aan de Voorstraat h ebben door hun dorpse karakteristiek en tradionele vormgeving een beeldondersteunende waarde.

Aan de Wijenburgsestraat 6 staat de voorname boerderij “De Tekkenburg” met bijbehorende middenlangsdeel -schuur, die samen beschermd zijn als rijksmonument. Deze boerderij dateert uit de 19e eeuw en staat op een hoger gelegen terrein. Ten zuiden van het erf liggen de restanten van een gracht. Waardevolle bebouwing In onderstaande tabel is de waardevolle bebouwing opgenomen die voorkomt binnen het integraal ensemble ‘Echteld’.

RAAP-rapport 5981 / versie 06-02-2023

[85]

Het beste van Neder-Betuwe; cultuurhistorische beschrijvingen van waardevolle integrale ensembles

Waardevolle bebouwing

Echteld

Rijksmonumenten Ooisestraat 1

Hervormde kerk

Zaalkerk met toren

Voorstraat 2

Kasteel De Wijenburg

Hoofdhuis

Voorstraat 6

Bouwhuis bij De Wijenburg

Onderdeel kasteelterrein

Voorstraat zn, bij 2

Brug bij De Wijenburg

Onderdeel tuinaanleg

Wijenburgsestraat 6-6a

De Tekkenburg

Hallehuisboerderij met schuur

Gemeentelijke monumenten Voorstraat 1-3

Pastorie

Tweelaags herenhuis met schilddak

Voorstraat 12

Woonhuis

Anderhalflaags pand met dwarskap

Voorstraat 16

Boerderij

Hallehuisboerderij met middenlangsdeel

Voorstraat 17

Boerderij

Hallehuisboerderij met middenlangsdeel

Potentiële gemeentelijke monumenten Ooisestraat zn, bij 1

Kerkelijke begraafplaats Echteld

Ommuurd kerkhof met lijkenhuis en ensemble historische graven

Voorstraat 7-9

Dubbel woonhuis

Dubbele arbeiderswoning

Voorstraat 13-15

Dubbel woonhuis Henny

Eenlaags pand met dwarskap

Beeldondersteunende panden Ooisestraat 2

Woonhuis

Tweelaags bakstenen woonhuis met schilddak en getoogd portiek

Voorstraat 8

Voorhuis T-vormig pand

Witgepleisterd dwarshuis met schilddak

Voorstraat 11

Woonhuis

Eenlaags pand met mansardedak

Voorstraat 14

Woonhuis met stal

Eenlaags pand met mansardedak

Voorstraat zn, naast 8

Schuur

Bakstenen schuur met afgewolfd dak. Jaarankers 1937.

Wijenburgsestraat 2-4

Trotsenburg, woonhuis met werkplaats

Eenlaags pand met mansardedak; ernaast een kleine

Overige bijzondere objecten Ooisestraat zn, bij 1

Herdenkingsmonument 1940-1945

Gedenksteen op sokkel

Tabel 4. Waardevolle bouwkunst in ensemble 4.

2.5.6

Kernwaarden, inclusief kaartbeeld

Algemeen - De zeer goed herkenbare historisch-ruimtelijke relatie tussen oude dorpskern, kasteel, kerk en het direct daaraan grenzende landschap van de stroomru g; - Samenhangen op kleinere schaal, zoals het ensemble van kasteelpark en ‘Laantje naar Parijs’; Waterstaatkundige structuur - De binnen- en buitengracht om kasteel De Wijenburg;

RAAP-rapport 5981 / versie 06-02-2023

[86]

Het beste van Neder-Betuwe; cultuurhistorische beschrijvingen van waardevolle integrale ensembles

- De gracht achter Wijenburgsestraat 6; - Het afwateringssysteem van sloten in het ensemble, inclusief de bermgreppels of -sloten langs de wegen; Infrastructuur - het historische wegenpatroon van de kruisende assen Voorstraat – Wijenburgsestraat en Ooisestraat, met hun smalle profiel en plaatselijk grasbermen; - ‘Laantje naar Parijs’ als enig overgebleven laan naar het kasteelpark; - De Achterstraat als parallelstraat achter de Voorstraat; Bebouwing(sstructuur) - De waardevolle bebouwing (rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, potenti ële gemeentelijke monumenten en beeldondersteunende panden); - Lintbebouwing langs de Voorstraat met rooilijnen tegen de straat; - De kerk met kerkhof en kerkhofmuur en het kasteel met bijgebouw als op zichzelf staande, unieke solitaire bouwmassa’s; - Wijenburgsestraat 6 als een boerderij op ruime afstand van de straat; - Het eenvoudig en sober karakter van de historische bebouwing die bepaald wordt door de traditionele vormgeving, detaillering en materialisatie; Verkaveling - De haakse strokenverkaveling langs de Voorstraat; - De blokverkaveling ten oosten en zuiden van de kerk; Opgaand groen en landgebruik - Het parkbos rond kasteel De Wijenburg; - De laanbeplanting langs het Laantje naar Parijs en de Ooisestraat (ten noorden van de Voorstraat); - De leilinden langs de Voorstraat; - De laanbeplanting langs de Wijenburgsestraat (ter hoogte

van De Wijenburg en oostelijk van het kerkhof); - De eenzijdige bomenrij langs de Ooisestraat ten zuiden van de Voorstraat; - De hoogstamboomgaard met grasland als ondergroei in het zuiden van het ensemble; - De hoogstamboomgaard achter Wijenburgsestraat 6; - Solitaire markante bomen, zoals een drietal bomen op het kerkhof, een boom in een bocht van de Wijenburgsestraat en enkele solitaire bomen bij de Wijenburg (let op: de andere bomen op het terrein maken deel uit van het parkbos en zijn als zodanig waardevol).

RAAP-rapport 5981 / versie 06-02-2023

[87]

Het beste van Neder-Betuwe; cultuurhistorische beschrijvingen van waardevolle integrale ensembles

- Het niet met houtige gewassen beplante grasland ten westen van het Laantje naar Parijs; Zichtrelaties - De aanzichten vanuit het zuiden en zuidoosten op de kerk van Echteld; - Het zicht op de kerk van Echteld vanuit de Voorstraat; - Het zicht op de voorgevel van Wijenburgsestraat 4 vanuit het noordwesten (over de Wijenburgsestraat); - Het zicht over de Ooisestraat op Voorstraat 8 en de poort van De Wijenburg;

2.5.7

Storende aspecten - De deels verdwenen, deels zeer sterk gemarginaliseerde vroegere ontsluitingen van het kasteelpark naar de Stationsweg; - De verkeersremmende maatregelen op het kruispunt Ooisestraat -VoorstraatWijenburgsestraat; - De hoge, dichte, niet-streekeigene erfafscheiding van Wijenburgsestraat 6 in combina tie met de invulling van het erf rond de historische boerderij;

2.5.8

Conclusie

Het ensemble Echteld omvat het gebouwde en groene ensemble van historische dorpskern, kerk met kerkhof en kasteel met kasteelpark inclusief zijn landschappelijke context, die vooral naar het zuiden toe nog gaaf bewaard gebleven is. Samen geeft dit ensemble een goed beeld van een kasteeldorp met kerk en kerkhof in de context van het rivierenlandschap van de Neder -Betuwe, inclusief de voor de historische context zo belangrijke hoogstamboomgaarden.

2.6 Advies voor toetsing Wanneer de juridische bescherming van deze vier gebieden is geregeld, dient bij aanvragen voor een omgevingsvergunning te worden bepaald of de aanwezige cultuurhistorische waarden onevenredig worden geschaad. Behoud van objecten of herstel van landschappelijke kenmerken kan juist betekenen dat de cultuurhistorische waarde van een gebied niet alleen behouden blijft, maar ook versterkt wordt. Dat is vanuit cultuurhistorisch perspectief uiteraard het meest ideale scenario. Dat hoeft niet alleen op reconstructie van bijvoorbeeld verdwenen beplanting te duiden, maar ook het vervangen van een detonerend bouwwerk door een nieuw bouwwerk wat zich meer naar de gebiedskarakteristiek voegt. Nieuw is in dat perspectief zeker niet altijd negatief, maar juist soms ook zeker positief. Het genoemde schaden kan inhouden dat een object of structuur wordt gesloopt of verwijderd, maar ook dat de waardevolle karakteristieken van een gebied of van een object in (te) hoge mate worden aangetast. Voorbeelden van dat laatste zijn de bouw van een woning waardoor een belangrijke zichtlijn wordt onderbroken, of het rooien van een hoogstamboomgaard. Gecompliceerd wordt het, als de negatieve ingrepen heel geleidelijk plaatsvinden. We spreken dan van de gelei delijke erosie van cultuurhistorische waarden.

Is het erg als de helft van een hoogstamboomgaard wordt verwijderd? Hoe erg is het als er twee nieuwe huizen in een breed uitzicht worden geplaatst? Hoe erg is het als één beeldondersteunend pand wordt gesloopt ten behoeve van – passende – nieuwbouw? Dat is in

RAAP-rapport 5981 / versie 06-02-2023

[88]

Het beste van Neder-Betuwe; cultuurhistorische beschrijvingen van waardevolle integrale ensembles

algemene zin heel erg moeilijk te beoordelen. Elke individuele ingreep is misschien geen onevenredige aantasting, maar de optelsom over de jaren zorgt tóch voor een geleidelijke uitholling van de waarde van het ensemble als geheel. Daarom is het wenselijk om bij te houden hoeveel van een bepaalde objectcategorie of structuur is verdwenen, om bij een bepaalde ondergrens op de rem te kunnen trappen. Waar die ondergrens ligt, is in zijn algemeenheid slecht vast te stellen. Het moge duidelijk zijn dat bij bijvoorbeeld rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten sloop voor geen enkel pand wenselijk is, terwijl voor beeldondersteunende panden in specifieke gevallen sloop denkbaar zou kunnen zijn, mits de contextuele waarden dat toelaten en de plannen voor de toekomst een passend alternatief bieden. Hier kan geen percentage als ondergrens aan gehangen worden, want het ene pand is ondersteunender voor het beeld, om in de terminologie te blijven, dan het ander. Voor een hoekpand of vrijstaand pand kan wat anders gelden dan voor een huis in een rijtje. Daar is een geoefend cultuurhistorisch oog wenselijk om een goede afweging te kunnen maken, vergelijkbaar met de beoordeling van bouwplannen van rijks- of gemeentelijke monumenten. Bij herstelbaar erfgoed, zoals groen erfgoed, kan om compensatie worden gevraagd, tenzij het object door zijn ouderdom of omvang van bijzondere waarde is.

Bij structuren, zoals wegen of kavelgrenzen, ligt het voor de hand naar inpassing van de structuur in de nieuwe context te kijken. Samenvattend: er kan gedacht worden aan de raadpleging van de gemeentelijke adviescommissie om de afwegingen in complexere gevallen inhoudelijk te onderbouwen , zoals nu al voor beschermde monumenten geldt. In heel veel gevallen gaat het om maatwerk en kunnen daarvoor geen algemene handvatten gegeven worden, dan het algemene handvat: ‘kijk naar wat de ingreep met de plek doet’. Daarnaast is het belangrijk naar de juridische kant van de zaak te kijken: wat wi llen we straks beschermen en hoe zwaar? Koppelen we bijvoorbeeld een sloopverbod aan de beeldondersteunende panden? Hierbij is het denkbaar dat de gemeenteraad zich over meerdere scenario’s mag uitspreken, in dit geval van een bescherming als ‘monument light’ of bijvoorbeeld de mogelijkheid om wel te slopen, maar de eis dat bepaalde kenmerken (zoals footprint en hoofdvorm) in de nieuwbouw terugkomen. Tot slot is de communicatie een belangrijk aspect. Wat betekent de juridische bescherming van het integraal ensemble voor de burger? Waarvoor moet deze straks een vergunning aanvragen, in tegenstelling tot nu? In de fase van de vertaling naar de juridisch bindende instrumenten mag dit onderdeel niet onderschat worden.

RAAP-rapport 5981 / versie 06-02-2023

[89]

Het beste van Neder-Betuwe; cultuurhistorische beschrijvingen van waardevolle integrale ensembles

Literatuur Beaufort, R.F.P. de en H.M. van den Berg,1968, De Nederlandse monumenten van geschiedenis en kunst, Deel III, De provincie Gelderland, Het Kwartier van Nijmegen, onderdeel De Betuwe , ’s-Gravenhage. Berkel, G. van & K. Samplonius, 2006. Nederlandse plaatsnamen: herkomst en historie. Utrecht. Blok, D.P., 1973. De eigen inbreng van de plaatsnaamkunde in de nederzettingsgeschiedenis. Tijdschrift Naamkunde, jaargang 5, aflevering 3-4, p. 223-243. Leuven/Amsterdam. Boosten, M., 2009. De historische beplanting van de Grebbelinie. Resultaten van een veldinventarisatie. Probos, Wageningen. Cohen, K., E. Stouthamer, H.J. Pierik & A.Geurts, 2012. Rhine-Meuse Delta Studies. Digital Basemap for Delta Evolution and Palaeogeography. Departement Fysische Geografie, Universiteit Utrecht. Digitale dataset: https://easy.dans.knaw.nl/ui/datasets/id/easy -dataset:52125 Deys, H., 2011. De Spees 1741-1850. Argumenten en noodzaak tot de bouw van deze schans met batterij. Terugblik 12 (2011), p. 143-154. Jaarboek Stichting Tabula Batavorum, Opheusden. Doorenbos, J., 1950. Opheusden als boomteeltcentrum. Van Gorcum & Comp. N.V., Assen. Hatert, H. van den, 2011. ‘Heer kaptijn Oorlog. Stuur mij snel een klug maanschapen’. Oftewel de Liniedijk Ochten-De Spees in stelling gebracht. Terugblik 12 (2011), p. 217 -228. Jaarboek Stichting Tabula Batavorum, Opheusden. Hoven van Genderen, B.

van den, 1997. De heren van de Kerk. De kanunniken van Oudmunster te Utrecht in de late middeleeuwen. Zutphen. Ingen, K. van, H. Borgstein, H. den Hartog, M. Gardenier & L. de Nijs, 2000. De Spees. Een verdedigingswerk in de gemeente Kesteren. Osenvorenreeks 66. Gemeente Kesteren / Arend Datema Instituut, Kesteren. Jas, J., F. Keverling Buisman, E. Storms-Smeets, A. te Stroete & M. Wingens, 2013. Kastelen in Gelderland. Matrijs, Utrecht. Keunen, L.J., C.J. Frank & N.W. Willemse, 2021a. ‘… daar slingert zich de zware dijk door de vruchtbare weiden en akkers met kloeke hofsteden bezaaid …’. Een cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente Neder-Betuwe. RAAP-rapport 4219. RAAP, Weesp. Keunen, L.J., H. Geurts & C.J. Frank, 2021b. Een rijke erfenis voor de toekomst; erfgoedbeleid van de gemeente Neder-Betuwe. RAAP-rapport 5390. RAAP, Weesp. Keunen, L.J., 2020. Sijn huijs ende hoffstede aende broeckdijck tot Meedel; een historischgeografische studie van een deel van Medel (gemeente Tiel en Nederbetuwe). Te publiceren in het ADC-rapport over de opgravingen van Tiel-Medel. Künzel, R.E., D.P. Blok & J.M. Verhoeff. 1989. Lexicon van Nederlandse toponiemen tot 1200. Publikaties van het P.J. Meertens Instituut voor Dialectologie, Volkskunde en Naamkunde van de Koninklijke Nederlandse Akademie der Wetenschappen 8.

RAAP-rapport 5981 / versie 06-02-2023

[90]

Het beste van Neder-Betuwe; cultuurhistorische beschrijvingen van waardevolle integrale ensembles

Mulder, J.R. & P.F.J. Franzen, 2006. Een bodemkundig, archeologisch en historisch onderzoek naar de opbouw en ouderdom van de Rijndijk te Opheusden (Neder-Betuwe). Alterra-rapport 900. Alterra, Wageningen. Stenvert, R. e.a., 2000, Monumenten in Nederland, Gelderland. Zeist.

RAAP-rapport 5981 / versie 06-02-2023

[91]

Het beste van Neder-Betuwe; cultuurhistorische beschrijvingen van waardevolle integrale ensembles

Overzicht van figuren, tabellen, bijlagen en appendices Figuren: Figuur 1. Contour van het integraal ensemble ‘Rijnbandijk – Boveneindsestraat’.

7

Figuur 2. Kaart van de afwatering van de polder buiten de Rijnbandijk, 1610. Het noorden is beneden. Linksboven zien we de kerk van Kesteren tegen de bandijk (bron: Gelders Archief, 0124 Hof van Gelre en Zutphen, inventarisnummer 5040).

9

Figuur 3. Detail uit een kaart uit 1552, met linksonder de kern van Kesteren, toen al aan twee zijden van de dijk. Het noorden is boven (bron: Gelders Archief, 0124 Hof van Gelre en Zutphen, inventarisnummer 4926).

10

Figuur 4. De Oude Rijn ligt deels direct naast de Rijnbandijk (foto: RAAP, 22 september 2022).

11

Figuur 5. De zone tussen de Rijnbandijk (onder) en de Oude Rijn (midden), met de erven aan de zuidzijde van de bandijk, en knotwilgen langs de Oude Rijn, 1552. Het noorden is boven (bron: Gelders Archief, 0124 Hof van Gelre en Zutphen, inventarisnummer 4926).

12

Figuur 6. Het integraal ensemble ‘Rijnbandijk – Boveneindsestraat’ in 1832 (bron: HisGIS Gelderland).

13

Figuur 7. Kaartbeelden van ensemble 1, 1850-heden.

14

Figuur 8. De eendenvijver in de dorpskern van Kesteren, mogelijk een oude doorbraakkolk (foto: RAAP, 22 september 2022).

15

Figuur 9. Een doorbraakkolk langs de Rijnbandijk (foto: RAAP, 22 september 2022).

16

Figuur 10. Eén van beide afwegen ten noorden van de Rijnbandijk, met op de achtergrond het panorama op de Grebbeberg (foto: RAAP, 22 september 2022).

17

Figuur 11. Kavelgrenzen haaks op de Rijnbandijk en Boveneindsestraat zijn relicten van de strokenverkaveling die dit gebied kenmerkte (foto: RAAP, 22 september 2022).

18

Figuur 12. Markante boomgroep aan de Rijnbandijk in de naoorlogse uitbreiding van Kesteren (foto: RAAP, 22 september 2022).

19

Figuur 13. Ter hoogte van de doorbraakkolken zijn de kleine doorzichten op Rhenen en de Grebbeberg heel markant, zoals hier vanaf de Rijnbandijk op de Cuneratoren in Rhenen (foto: RAAP, 22 september 2022).

20

Figuur 14. Verder oostelijk wordt het landschap opener en is het brede panorama op de Grebbeberg over de laagstamboomgaarden niet te missen (foto: RAAP, 22 september 2022).

21

Figuur 15. De beeldbepalende dorpskerk van Kesteren (foto: RAAP, 22 september 2022).

22

Figuur 16. De zuidoostelijke rand van het Dorpsplein, met rechts van het pad de herdenkingsboom met hek (foto: RAAP, 22 september 2022).

23

Figuur 17. Eén van de kenmerkende T-boerderijen (foto: RAAP, 22 september 2022).

24

Figuur 18. Een beeldondersteunende woning met mansardedak aan de Boveneindsestraat (foto: RAAP, 22 september 2022).

25

Figuur 19. De waardevolle parkachtige zone rond de Rijnbandijk in de bebouwde kom van Kesteren (foto: RAAP, 22 september 2022).

29

Figuur 20. Contour van het integraal ensemble ‘De Spees – Rijnbandijk – Opheusdens Veer’.

31

Figuur 21. Zicht op de kerktoren van Opheusden vanaf de Rijnbandijk (foto: RAAP, 22 september 2022).

33

Figuur 22. De wallen van het Fort De Spees (foto: RAAP, 22 september 2022).

34

RAAP-rapport 5981 / versie 06-02-2023

[92]

Het beste van Neder-Betuwe; cultuurhistorische beschrijvingen van waardevolle integrale ensembles

Figuur 23. Nieuwbouw op het voormalige steenfabrieksterrein, dat door zijn hogere ligging nog steeds herkenbaar is (foto: RAAP, 22 september 2022).

36

Figuur 24. Het integraal ensemble ‘De Spees – Rijnbandijk – Opheusdens Veer’ in 1832 (bron: HisGIS Gelderland).

37

Figuur 25. Kaartbeelden van ensemble 2, 1850-heden.

38

Figuur 26. De met bomen beplante veerdam (foto: RAAP, 22 september 2022).

39

Figuur 27. Eén van de weggetjes die op de Rijnbandijk aansluit (foto: RAAP, 22 september 2022).

40

Figuur 28. Markante erfgebonden beplanting (foto: RAAP, 22 september 2022).

41

Figuur 29. Rechts in beeld een zomerkade door de uiterwaard (foto: RAAP, 22 september 2022).

42

Figuur 30. Eén van de fraaiste panorama’s in de gemeente: het zicht op het einde van de Grebbeberg (foto: RAAP, 22 september 2022).

43

Figuur 31. Beeldondersteunende bebouwing tegen de buitenzijde van de dijk (foto: RAAP, 22 september 2022).

44

Figuur 32. Een markante boerderij aan de dijkvoet (foto: RAAP, 22 september 2022).

45

Figuur 33. De met opslag omgeven gracht rond het hoornwerk aan de binnendijkse zijde (foto: RAAP, 22 september 2022).

46

Figuur 34. Zicht op het veerhuis (midden achteraan) naast de veerdam (foto: RAAP, 22 september 2022).

47

Figuur 35. Naast de meidoornstruik zien we de resten van een gemetseld sluisje in de zomerkade (foto: RAAP, 22 september 2022).

50

Figuur 36. Vergezichten over de begaanbare dijkkruin (foto: RAAP, 22 september 2022).

51

Figuur 37. Bij kleine buitendijkse dijkwoningen is de hoeveelheid historisch groen juist gering (foto: RAAP, 22 september 2022).

52

Figuur 38. Doorzicht op de uiterwaarden, oostelijk van de veerdam (foto: RAAP, 22 september 2022).

53

Figuur 39. Contour van het integraal ensemble ‘dijkzone Dodewaard & Hien’.

55

Figuur 40. Het oude kerkelijk ensemble van Dodewaard, met N.H. kerk en pastorie (foto: RAAP, 22 september 2022).

57

Figuur 41. Het fraaie nog resterende binnendijks cultuurlandschap bij Dodewaard (foto: RAAP, 22 september 2022).

58

Figuur 42. De uiterwaarden bij Hien, 1723 (bron: Gelders Archief, 0003 Staten van het Kwartier van Nijmegen en hun Gedeputeerden, inventarisnr. 429).

59

Figuur 43. De uiterwaarden van Dodewaard en Hien, 1778 (bron: Gelders Archief, 0003 Staten van het Kwartier van Nijmegen en hun Gedeputeerden, inventarisnr. 478).

59

Figuur 44. Het integraal ensemble ‘Dijkzone Dodewaard & Hien’ in 1832 (bron: HisGIS Gelderland).

60

Figuur 45. Kaartbeelden van ensemble 3, 1850-heden.

61

Figuur 46. Een rij wilgen (links van het midden) met wilgenopslag daarachter, in de uiterwaard nabij Dodewaard (foto: RAAP, 22 september 2022).

62

Figuur 47. Het smalle, landelijke profiel van de Dalwagen (foto: RAAP, 22 september 2022).

63

Figuur 48. Het agrarisch gebruikte cultuurland achter de kerk van Hien (foto: RAAP, 22 september 2022).

64

Figuur 49. De lommerrijke tuinaanleg van Eindakkers (foto: RAAP, 22 september 2022).

65

Figuur 50. Eén van de kenmerkende zichten van Dodewaard is niet loodrecht, maar parallel aan de dijk: de kerktoren van Dodewaard is ondanks zijn beperkte hoogte een bijzonder landmark (foto: RAAP, 22 september 2022).

66

Figuur 51. Kleinschalige lintbebouwing langs de voet van de dijk (foto: RAAP, 22 september 2022).

67

Figuur 52. De naoorlogse boerderij Dalwagen 2 (foto: RAAP, 22 september 2022).

68

RAAP-rapport 5981 / versie 06-02-2023

[93]

Het beste van Neder-Betuwe; cultuurhistorische beschrijvingen van waardevolle integrale ensembles

Figuur 53. De traditionele landschappelijke inbedding van Waalbandijk 100 (foto: RAAP, 22 september 2022).

73

Figuur 54. Contour van het integraal ensemble ‘Echteld’.

75

Figuur 55. Het kerkhof rond de Echteldse kerk (foto: RAAP, 30 november 2019).

77

Figuur 56. Het bebouwingslint van de Voorstraat (foto: RAAP, 30 november 2019).

78

Figuur 57. Het integraal ensemble ‘Echteld’ in 1832 (bron: HisGIS Gelderland).

79

Figuur 58. Kaartbeelden van ensemble 4, 1850-heden.

80

Figuur 59. De gemoderniseerde weginrichting op de kruising van Voorstraat en Ooisestraat (foto: RAAP, 30 november 2019).

81

Figuur 60. Het parkbos rond de Wijenburg (foto: RAAP, 30 november 2019).

82

Figuur 61. Het karakteristieke kasteel De Wijenburg (foto: RAAP, 30 november 2019).

84

Tabellen: Tabel 1. Waardevolle bouwkunst in ensemble 1.

27

Tabel 2. Waardevolle bouwkunst in ensemble 2.

48

Tabel 3. Waardevolle bouwkunst in ensemble 3.

71

Tabel 4. Waardevolle bouwkunst in ensemble 4.

86

Bijlagen: Bijlage 1. Tijdschaal

Appendices Waardenkaarten 1 – 4 van de integrale ensembles.

RAAP-rapport 5981 / versie 06-02-2023

[94]

Bijlage 1. Tijdschaal Archeologische perioden Datering

Tijdperk

Recente tijd

- 1945 C

Nieuwe tijd

- 1850

B

- 1650

A

- 1500

Laat B Laat A

Vroeg

Middeleeuwen

D: Ottoonse tijd

C: Karolingische tijd B: Merovingische tijd

A: Volksverhuizingstijd Laat

Romeinse tijd

Midden

Vroeg Laat

IJzertijd

Midden

Vroeg Laat

Bronstijd

Midden

Prehistorie

Vroeg Laat

Neolithicum (Nieuwe Steentijd)

Midden Vroeg Laat

Mesolithicum (M idden Steentijd)

Midden Vroeg Laat

Paleolithicum (Oude Steentijd)

Jong B Jong A Midden

Oud tabel1_standaard_Archeologisch_RAAP_2014

- 1250 - 1050 - 900 - 725

- 525 - 450

- 270 - 70 na Chr. - 15 voor Chr. - 250 - 500 - 800 - 1100 - 1800 - 2000

- 2850 - 4200 - 4900/5300 - 6450 - 8640 - 9700

- 12.500 - 16.000

- 35.000 - 250.000