Bijlage 4 - Kleinschalige opvang regio Rivierenland (samenvatting)

Kleinschalige opvang asielzoekers Kleinere opvanglocaties zijn een haalbare en aantrekkelijke oplossing voor Rivierenland met goede onderlinge samenwerking als randvoorwaarde

rafgaande toestemming van BMC

Samenvatting (concept)| 04 2024

Partners in verbetering

1

Samenvatting (concept) Kleinere opvanglocaties zijn een haalbare en aantrekkelijke oplossing voor Rivierenland met goede onderlinge samenwerking als randvoorwaarde Rivierenland heeft een voorkeur voor kleinschalige locaties voor de opvang van de ongeveer 1500 asielzoekers, die de regio op basis van de Spreidingswet moet gaan opvangen. Enerzijds is deze kleinschaligheid van groot belang om draagvlak te krijgen onder de inwoners, anderzijds is het een passende oplossing in een landschap met veel kleine kernen. Afgelopen jaren is er in verschillende gemeenten ervaring opgedaan met kleinschalige opvang bij de opvang en huisvesting van nieuwkomers zoals statushouders, ontheemde Oekraieners en AMV’s. Het COA stelt de eisen vast aan de omvang en kwaliteit van opvanglocaties voor asielzoekers. Tot voor kort was dit hoofdzakelijk business case gedreven. Het uitgangspunt was dat alleen locaties met minimaal 150 opvangplekken door het COA werden ondersteund. Onlangs heeft het COA de mogelijkheden voor kleinschalige opvang uitgewerkt. Gemeenten kunnen nu zelf de omvang van de opvanglocatie bepalen. Hierbij geldt op hoofdlijnen dat hoe kleiner de locatie is, des te meer de gemeente zelf moet organiseren.

Bij kleinschalige opvang kent het COA twee basismodellen, namelijk 1) AZC dependance: opvanglocaties met minder dan 150 asielzoekers waarbij gebruik wordt gemaakt van de voorzieningen van een AZC. Het AZC ligt hierbij op maximaal 45 minuten reistijd. 2) Zelfstandige kleinschalige opvanglocaties: ○ Voor een zelfstandige locatie met 100-150 asielzoekers is er enige ondersteuning door het COA en wordt een mobiel begeleidingsteam vanuit het COA ingezet. Daarnaast zullen de gemeenten een deel zelf organiseren. De exacte verdeling vindt in overleg met het COA plaats. ○ Voor een zelfstandige locatie met minder dan 100 bewoners moeten gemeenten onderwijs, zorg, begeleiding en veiligheid in principe zelf organiseren. ○ Voor locaties tussen de 50 en 100 bewoners is het COA bereid om in overleg te gaan met gemeenten voor extra ondersteuning door het COA indien dit nodig blijkt te zijn. Bovenstaande meer zelfstandige woonvormen vragen om bewoners die behoorlijk zelfstandig en zelfredzaam zijn en beperkt begeleiding nodig hebben. Het COA houdt hier in haar toewijzingsbeleid rekening mee en plaatst bij voorkeur asielzoekers die met de regio verbonden zijn/ blijven en de inburgering hebben doorlopen. Dit is tevens de reden dat er voor opvanglocaties onder de 100 asielzoekers geen beveiliging wordt ingezet door het COA.

Naast de door het COA genoemde categorieën is het ook mogelijk om combinaties te maken. Het uitgangspunt van het COA is dat alles bespreekbaar is, mits de optie efficiënt in te richten is.

| 2 | Kleinschalige opvang voor asielzoekers - kansen en mogelijkheden regio Rivierenland

Denk bijvoorbeeld aan het clusteren van meerdere zelfstandige locaties kleiner dan 100 op ongeveer 45 minuten reisafstand van elkaar, zodat de voorzieningen volgens de opgetelde grootte kunnen worden ingericht. Voorzieningen kunnen hierbij verspreid worden over de verschillende locaties, of juist door één centrale voorzieningenlocatie in te richten, bijvoorbeeld in een buurthuis of multifunctioneel centrum. De exploitatie kan door het COA worden gedaan of door gemeenten zelf. Een belangrijk uitgangspunt om dit model te laten slagen is dat buurgemeenten een goede samenwerking hebben aangezien de voorzieningen al snel over gemeentegrenzen heen zullen worden ingericht. Bij het zoeken naar geschikte locaties kan breder gekeken worden dan alleen het gebruik voor de opvang van asielzoekers. Door naast asielzoekers ook andere doelgroepen te huisvesten in zogenaamde multidoelgroeplocaties, wordt de integratie en draagvlak vergroot en draagt het opvangen van asielzoekers tegelijkertijd bij aan het oplossen van de woningnood. Naast dit voorbeeld zijn er meer voorbeelden van hoe de opvang van asielzoekers nieuwe mogelijkheden biedt. Denk bijvoorbeeld aan scholen, winkels en sportclubs die niet gesloten hoeven te worden doordat er meer gebruikers zijn.

Ook zorgt de komst van asielzoekers door de eisen rond reistijd voor verdere urgentie om de openbaar vervoersproblematiek in de regio op te lossen en hierover in overleg te treden met de provincie. Een andere mogelijke kans is de inzet van asielzoekers in het arbeidsproces. Een recente wetswijziging heeft ervoor gezorgd dat asielzoekers sneller aan het werk kunnen. Dit na aanleiding van de positieve ervaring met Oekraïense ontheemden. Voor Rivierenland kan dit mogelijk een kans zijn om de afhankelijkheid van arbeidsmigranten te verkleinen. Het feit dat bij kleinschalige opvanglocaties specifiek wordt gekeken naar zelfredzame mensen die in de regio kunnen blijven, is hierbij een groot voordeel. Het snel laten participeren in de lokale gemeenschap door middel van werk of andere bezigheden heeft als bijkomend voordeel dat er eerder wederzijds begrip en verbinding ontstaat en verveling wordt voorkomen. Hoewel de spreidingswet een feit is en de komst van asielzoekers kansen met zich meebrengt, blijft het van cruciaal belang om inwoners tijdig mee te nemen en duidelijkheid te geven over de gemeentelijke plannen voor asielopvang. Door in gesprek te gaan met inwoners worden zorgen en behoeften duidelijk. Deze richten zich niet altijd op de asielzoekers zelf, maar dikwijls ook op andere zaken die oplosbaar zijn.

Ervaringen van verschillende gemeenten hebben aangetoond dat echt luisteren loont. Kleinschalige opvang is een bereikbare oplossing voor Rivierenland waarbij een goede samenwerking tussen buurgemeenten een belangrijke voorwaarde voor succes is. Daarnaast is het voor het draagvlak van belang dat er bestuurlijk met 1 mond wordt gesproken. Een integraal opvangplan voor Rivierenland zal slagen indien de invulling van de Spreidingswet als een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid wordt gezien van alle acht gemeenten.

| 3 | Kleinschalige opvang voor asielzoekers - kansen en mogelijkheden regio Rivierenland