Bijlage 2 - Versterkingsplan Groene Ontwikkelingszone Zonnewaal Ochten T
Tekst van het document
Versterkingsplan Groene Ontwikkelingszone Zonnewaal, Ochten Door zon gedreven
duurzaam - lokaal - innovatief - natuurinclusief
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
Inhoud
1. Plangebied
4
2. Beoogde ontwikkeling
12
3. Groene ontwikkelingszone
18
a. Maatwerk
22
b. Effectbeoordeling
22
c. Versterkingsmaatregelen
26
Bijlage
2.
28
Inleiding Langs de Waal liggen bedrijven die (veel) energie verbruiken en hun productie willen verduurzamen. Netcongestie maakt invoeden op het net vanuit projecten van duurzame energie en extra afname van elektriciteit door bedrijven onmogelijk. Er zijn nieuwe combinaties nodig om er voor te zorgen dat de energie- en klimaatdoelen worden gehaald. Daarnaast zijn de ruimtelijke opgaven groter dan de beschikbare ruimte. Dit vraagt om multifunctioneel ruimtegebruik. Solinoor heeft het ontwikkelrecht op een plas in de Gouverneurspolder langs de Waal bij Ochten en een voorstel voor een landschappelijk goed ingepast zonne-eiland met een beperkte omvang, verbetering van natuurwaarden en omgevingsparticipatie. Dit zonne-eiland is gekoppeld aan het verbruik van de omliggende bedrijven en levert een flinke bijdrage aan de energietransitie binnen NederBetuwe. De Gouverneurspolder is een uiterwaard van de Waal. Het beoogde zonneveld heeft een oppervlakte van circa 7 hectare.
Op grond van het geldende bestemmingsplan ‘Buitengebied Dodewaard en Echteld’ is de realisatie van het zonne-eiland niet mogelijk. Een zonne-eiland past binnen het gemeentelijk beleid om zon op water onder voorwaarden toe te staan. Om het initiatief mogelijk maken is een (tijdelijke) omgevingsvergunning voor het afwijken van het bestemmingsplan noodzakelijk. Deze omgevingsvergunning is aangevraagd. Een onderdeel van de stukken bij deze vergunningsaanvraag is voorliggend versterkingsplan. Dit versterkingsplan is opgesteld, omdat de locatie onderdeel uitmaakt van de Groene Ontwikkelingszone zoals omschreven in de Verordening van provincie Gelderland. Ontwikkelingen in deze zone worden alleen toegestaan als de kernkwaliteiten of ontwikkelingsdoelen voor dat deelgebied per saldo en naar rato van de ingreep worden versterkt. Voorliggend plan laat zien dat de voorgestelde maatregelen voldoende versterking opleveren. Er zijn bij de totstandkoming van de maatwerk oplossing en onderliggend plan diverse gesprekken met provincie Gelderland gevoerd. De gesprekken en opmerkingen zijn in het plan verwerkt. 3.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
1. Plangebied 4.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
Plangebied Ligging De beoogde locatie voor de ontwikkeling van een drijvend zonne-eiland is een zandwinplas in de Gouverneurspolder, binnen gemeente Neder-Betuwe.
Figuur 1. Gemeente Neder-Betuwe, het plangebied aangegeven ter hoogte van de oranje markering 6.
7.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
Plangebied Ligging
Voor het deelgebied Willemspolder fase 1 is de realisatie gestart en zijn de vergunningen
Relevant is dat de Gouverneurspolder binnen het Midden-Waal gebied is gelegen.
voor een drijvend zonnepark op een bestaande plas binnen de Groene Ontwikkelingszone
Dit gebied wordt komend decennium op basis van de Visie Midden-Waal ontwikkeld
(GO) verleend. Voor het deelgebied de Gouverneurspolder worden de plannen voor de
door de Dekker Groep. Het bedrijf Dekker werkt in samenwerking met rijk, provincie,
integrale gebiedsontwikkeling verder uitgewerkt. Het zal naar verwachting nog enkele
waterschap, gemeente en stakeholders stap voor stap aan de realisatie van de visie
jaren vergen voordat de procedures voor de benodigde vergunningen kunnen worden
Midden-Waal. Hierin worden de Willemspolder (tussen het Amsterdam-Rijnkanaal en
doorlopen en vervolgens de realisatie kan starten.
IJzendoorn) en de Gouverneurspolder (Ochten) omgevormd van grotendeels agrarische
Wel is er al de wens om op korte termijn (2024-2025) een drijvend zonnepark aan
uiterwaarden naar een gebied waarin water, natuur, recreatie en duurzame energie
te leggen op een bestaande diepe zandwinplas in de Gouverneurspolder (Ochten).
en bedrijvigheid een plek krijgen (figuur 1). Hiermee worden doelen op het gebied
Dekker is mede- aandeelhouder van en heeft een ontwikkelovereenkomst met het
van delfstofwinning, hoogwaterveiligheid, natuurontwikkeling en energietransitie via
bedrijf Solinoor. Achtergrond van deze wens is dat er energievragers in de omgeving
meervoudig ruimtegebruik behaald. De Midden-Waal is aangewezen als pilot in het kader
zijn (bedrijven, overnachtingshaven Rijkswaterstaat, dijkversterking Neder-Betuwe) met
van het programma Integraal Rivier Management (IRM). De ontwikkeling van een drijvend
een behoefte aan duurzame elektriciteit die op kortere termijn (5 jaar) niet is in te vullen
zonne-eiland past hier binnen een aanpak van meervoudig ruimtegebruik goed bij. Vorm
door de bestaande netcongestie. Een combinatie van lokale opwek en opslag (batterijen)
en ligging zijn aanpasbaar, zodat kan worden meebewogen met gewenste toekomstige
kan hier invulling aan geven. Een drijvend zonnepark op deze locatie wordt aangemerkt
ontwikkelingen. Het is zo niet alleen een no-regret ontwikkeling, maar kan door het lokaal
als een vooruitgeschoven meerwaarde binnen de integrale gebiedsontwikkeling van de
beschikbaar krijgen van duurzame energie zelfs een belangrijke voorwaarde scheppen
Gouverneurspolder.
voor een toekomstbestendig gebied.
8.
De Gouverneurspolder is gelegen op de noordoever van de Waal tussen de dorpen Dodewaard en Ochten. Aan de overzijde van de Waal, ten zuiden van het plangebied ligt de kern Druten. De uiterwaard heeft vooral een agrarisch karakter, maar wordt tevens gekenmerkt door oude strangen en tichelgaten met langs de oevers opgaande beplanting van zachthoutsoorten. Binnen deze uiterwaard ligt een plas van circa 20 ha die in het verleden door delfstofwinning is ontstaan. De plas is verbonden met de Waal. Dit is de beoogde locatie voor het zonne-eiland. Beplanting is langs de oevers van deze plas beperkt tot de zuidelijke oever. Van oost naar west is een zomerkade in de
Figuur 2. Kaartbeeld Visie Midden-Waal
uiterwaard aanwezig die het gebied opdeelt in een hoog- en laagdynamisch deel. De planlocatie is gelegen in het hoogdynamische deel. Dit betekent dat een zonne-eiland op deze locatie bestand moet zijn tegen stroming en wisselende waterstanden. Over de zomerkade loopt een wandel- en fietspad dat toegang biedt tot de veerverbinding met Druten in de zomerperiode. Met een klompenpad als aanvulling op de zomerkade, biedt de uiterwaard verschillende ommetjes voor wandelaars. Markant punt in de uiterwaard is de locatie van de vm. waardwoning die vrij centraal in het gebied gelegen is. Met andere hoogwatervrije delen vormen deze een belangrijke vluchtplaats voor fauna
Figuur 3. Eindbeeld Gouverneurspolder.
9.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
Plangebied tijdens hoogwater. De dichtstbijzijnde kern is Ochten, waar de Waalbandijk zorgt voor visuele en ruimtelijke scheiding tussen de kern en het naastgelegen gebied. In de directe omgeving van de polder wonen maar zeer beperkt omwonenden die direct zicht hebben op de plas in de Gouverneurspolder. Ongeveer 10 omwonenden op tenminste 650 meter afstand in noordelijke richting ten opzichte van de plas. Aan de overkant ligt een bedrijf, de Waal heeft hier dan ook het karakter van een werkrivier met veel scheepvaart. Tussen de Waal en de plas is de zandige oever gelegen waarop opgaande beplanting aanwezig is. Ook op de zomerdijk aan de noordzijde van de plas is struweel aanwezig (met name meidoorn). Hierover is ook een pad voor wandelaars en landbouwvoertuigen gelegen.
Figuur 4. Gouverneurspolder in vogelvlucht vanuit noordwestelijke richting (bron: GoogleMaps)
De plas heeft vrij steile oevers en heeft een diepte tot 20m. Qua vorm zijn er weinig overeenkomstigheden met het omringende landschap. De plas en de omgeving wordt geregeld bezocht door wandelaars, honduitlaters, strandrecreanten en sportvissers. Varen op de plas is niet toegestaan. Op de naastgelegen afbeeldingen zijn luchtfoto’s van het plangebied te zien en een kaart met de diepte van de plas.
Figuur 5. Gouverneurspolder (bron: GoogleMaps) 10.
5m waterdiepte
Figuur 6. Dieptekaart plas Gouverneurspolder 11.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
2. Beoogde ontwikkeling 12.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
Beoogde ontwikkeling Wijze van inpassing Het drijvende zonne-eiland heeft een omvang van ca. 7,1 ha en wordt vanuit uitvoerbaarheid maar ook vanuit ruimtelijk oogpunt als abstract en autonoom object in het landschap vormgegeven. Inpassing van het zonne-eiland kan op twee manieren worden gerealiseerd. Door het qua kleurgebruik zoveel mogelijk op te laten gaan in de bestaande plas (camoufleren) of door het te voorzien van drijvend groen langs de randen (maskeren). In overleg met de omgeving is gekozen voor het camoufleren van de panelen.
Figuur 7. Zicht vanaf het klompenpad op zonne-eiland
Ligging Het zonne-eiland wordt gesitueerd binnen de rode contour op naastgelegen kaartbeeld. Deze contour geeft in de plas de bodemdiepte van 5m aan bij gemiddelde waterstanden. Omdat er beneden deze diepte minder plantengroei is (door te weinig licht) wordt er geen impact van het zonne-eiland op dit aspect verwacht. Door de situering van het zonne-eiland wordt verder de ecologische waarde van de oeverzone behouden. Er wordt gebruik gemaakt van een laag systeem van drijvers en panelen, waardoor je er
Figuur 8. Zicht vanaf de entree van de polder op zonne-eiland
over heen kijkt. Door het zonne-eiland zoveel mogelijk in de zuidoosthoek van de plas te situeren is het zicht op het zonne-eiland vanaf de meest toegankelijke oevers en vanuit Ochten het meest beperkt. Daarnaast worden sportvissers (die met name op de noordoever vissen) niet belemmerd, is er voldoende afstand tot het strandje en blijft de invaart van de plas toegankelijk. Figuur 9. Zicht vanaf de Waalbandijk op zonne-eiland 14.
Figuur 10. Gouverneurspolder met schets planvoornemen 15.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
Beoogde ontwikkeling In een aantal werksessies is samen met de omgeving tot een pakket aan
Legenda maatregelen
inpassingsmaatregelen gekomen. Het zijn maatregelen die bijdragen aan de natuur-,
1.
Natuurbeheer
belevings- en gebruikswaarde van de Gouverneurspolder. De maatregelen zijn grofweg
2.
Behoud natuurlijke oever
onder te verdelen in de thema’s: recreatie, natuur en maatregelen voor het dorp. Deze zijn
3.
Biohutten onder het zonne-eiland
opgenomen in het kaartbeeld hiernaast..
4.
Toegang tot zandige oever
5.
Behoud bestaande strandje
6.
Ruimte voor sportvissers
7.
Informatieve kijkwand
8.
Plaatsen bankjes
9.
Speelmogelijkheden
10. Hondenlosloopveldje 11. Opruimen gebied 12. Toegankelijkheid uiterwaard verbeteren (NME / Schoolkinderen) 13. Bijdrage energiecoaching
Figuur 11. Gemeente Neder-Betuwe, het plangebied aangegeven ter hoogte van de oranje markering 16.
13.
2. 1.
10.
2.
11.
7. 12.
8.
1.
4.
6. 3.
5. 8. 9.
3.
4. 17.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
3. Groene ontwikkelzone 18.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
Groene ontwikkelingszone Het plangebied maakt onderdeel uit van de provinciale Groene Ontwikkelingszone
De kernkwaliteiten worden dus niet geschaad. Met maatregelen voor landschappelijke
(GO). Dit netwerk is opgedeeld in deelgebieden. Per deelgebied zijn kernkwaliteiten
inpassing kunnen kernkwaliteiten voor zowel natuur als landschap zelfs worden versterkt
en ontwikkelingsdoelen opgesteld. Het plangebied ligt in deelgebied 157 ‘Noordoever
en kan een bijdrage worden geleverd aan de ontwikkelingsdoelen voor het gebied.
Waal Lent - Echteld’. Hiervoor gelden kernkwaliteiten en ontwikkelingsdoelen die met
Belangrijke randvoorwaarde voor de maatregelen is dat deze geen negatieve effecten
de ontwikkeling niet geschaad maar behouden of versterkt dienen te worden. De
mogen hebben ten aanzien van stuwing en doorstroming. Een andere randvoorwaarde
kernkwaliteiten zijn grofweg op te delen in ruimtelijk landschappelijke en ecologische
is dat de maatregelen passen binnen de bredere plannen voor de Midden-Waal (no-
aspecten. Ten aanzien van ecologie is een natuuronderzoek gedaan naar de ontwikkeling
regret). Daarom is ontwikkeling van zacht- en hardhoutooibos en ontwikkeling van een
van een zonnepark op de zandwinplas en de gevolgen hiervan voor de natuur (Sovon,
coulissenlandschap door aanleg van knotwilgen en hagen niet mogelijk. Er zijn echter
2023). Hieruit blijkt dat er ten aanzien van natuur geen negatieve effecten zijn. Dan
nog voldoende mogelijkheden om bij de overige ontwikkelingsdoelen aan te sluiten. De
resteert nog de toets op de ruimtelijke / landschappelijke kernkwaliteiten in dit gebied.
gekozen ontwikkelingsdoelen waarvoor maatregelen zijn opgenomen zijn:
Deze beschrijven de geologische processen en leesbaarheid van het landschap met
•
ontwikkeling van oever- en waterhabitats
strangen, geulen en groene landschapselementen. Daarnaast worden onbebouwdheid,
•
laag gelegen bloemrijke graslanden
donkerte, rust en ecosysteemdiensten als afvoer en recreatie genoemd.
•
ontwikkelen weidevogelpopulaties
Met de ontwikkeling van een drijvend zonnepark wordt een element toegevoegd aan het
Bij bouw of ontwikkeling in de GO moeten de kernkwaliteiten van het gebied worden
landschap op een manier die het bestaande beeld en de situatie zo min mogelijk tracht
versterkt door natuur- en landschapselementen aan te leggen. Om te bepalen of er
te verstoren. Zo kan water onder het zonnepark door stromen waarbij er nauwelijks
sprake is van voldoende versterking is een rekenmethodiek vastgesteld waarbij een
sprake is van stuwing en geologische processen niet worden verstoord. Het zonnepark
verlies- en impact- factor ‘verliespunten’ opleveren en de versterkingsmaatregelen
wordt gesitueerd op de bestaande zandwinplas. De contour van deze plas blijft behouden
‘winstpunten’.
waardoor geen bestaande structuren worden aangetast. Met maatvoering en kleurgebruik wordt het zonnepark als onderdeel binnen de bestaande plas opgenomen door maar een deel (35%) van de plas te gebruiken en panelen zo plat mogelijk op het water te plaatsen en zo ver mogelijk van woningen en routes te situeren. Zo wordt de ruimtelijk impact beperkt en het zonnepark zoveel mogelijk opgenomen in het wateroppervlak. 20.
Groene ontwikkelingszone
Gelders Natuur Netwerk Algemeen Kernkwaliteiten
Ontwikkelingsdoelen
Figuur 13. Kernkwaliteiten en ontwikkelingsdoelen voor Noordoever Waal Lent Echteld
Figuur 12. Gelders Natuur Netwerk en Groene Ontwikkelingszone
21.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
Groene ontwikkelingszone Maatwerk
Impact op actuele natuurwaarden
Voor het drijvende zonnepark wordt maatwerk als uitgangspunt genomen. Daarom
Het zonnepark wordt gesitueerd op een diepe plas. De natuurwaarden van diepe
wordt in voorliggend memo eerst ingegaan op de te hanteren verlies- en impactfactor
plassen is in veel gevallen laag, doordat zonlicht de bodem hier niet kan bereiken. Uit
Vervolgens worden de natuurversterkingsmaatregelen gepresenteerd.
de door Sovon (2023) uitgevoerde Natuurtoets zonnepark Gouverneurspolder Ochten blijkt dat er geen impact is op de actuele natuurwaarden. Er is geen verstoring van
Effectbeoordeling
geluid of licht. Een eerder onderzoek naar de invloed van drijvende zonneparken op diepe zandwinplassen geeft ook aan dat het zuurstofgehalte goed genoeg blijft voor
VERLIESFACTOR
een gezond eco-systeem en dat de waterkwaliteit gelijk blijft aan de normale kwaliteit in
De verliesfactor stelt verlies van de huidige waarde in het plangebied vast. De provincie
diepe plassen2 . Dit sluit ook aan bij de conclusies van onderzoek van Deltares en Colibri
Gelderland heeft op basis van de in opdracht van Solinoor door Sovon (2023)
Advies in opdracht van STOWA en Rijkswaterstaat. Zij hebben in 2018 onderzoek gedaan
uitgevoerde Natuurtoets zonnepark Gouverneurspolder Ochten aangegeven (mail d.d.
naar de vergunbaarheid van drijvende zonneparken.
6 juli 2023) dat er geen verlies van natuurwaarden of kernkwaliteiten optreedt door een zonnepark op de diepe plas. De verliespunten kunnen op nul gesteld worden.
IMPACTFACTOR De impactfactor kwantificeert de impact van de nieuwe activiteit of ontwikkeling op actuele en potentiële natuur- en landschapswaarden als gevolg van fysiek ruimtebeslag,
2
https://groenleven.nl/kennisbank/eerste-onderzoeksresultaten-effecten-drijvend-zonnepark-op-
waterecologie- en-biodiversiteit-bekend/https://www.mdpi.com/2071-1050/13/11/6421
verstoring van de omgeving door bijvoorbeeld geluid, licht en fysieke aanwezigheid en
Deze onderzoeken gaan over een zonnepark op de Bomhofsplas in Zwolle. Qua techniek is een drijvend
ligging. Voor een aantal ontwikkelingen (zoals een woonwijk, een bedrijventerrein en
zonnepark op de zandwinplas in de Gouverneurspolder vergelijkbaar. Het gaat beide om diepe plassen,
een zonnepark op land) zijn basispunten om de impactfactor te bepalen aangegeven.
en in beide gevallen wordt ca 30 - 35% van de oppervlakte van het water benut. Een verschil is dat de
Voor een drijvend zonnepark is sprake van een nieuwe functie, maar niet van een open landschap of ligging in een EVZ, waardoor er sprake is van een toeslagfactor van 1,5.
Bomhofsplas een geïsoleerde plas is, en de plas in de Gouverneurspolder een op de Waal aangetakte plas onder invloed van rivierdynamiek. https://specials.deltares.nl/impact_report_2023/advancing_floating_solar, https://www.deltares.nl/en/exper- tise/areas-of-expertise/energy-transition/floating-solar-panels
22.
Het resultaat van deze studie is een handreiking voor vergunningverlening voor
Op initiatief van het Gelders Energieakkoord en in opdracht van provincie Gelderland
initiatieven voor drijvende zonneparken (STOWA 2018-73 Handreiking voor
is de ZonneWijzer, de Gelderse gebiedsgids voor zonneparken opgesteld. Hierin wordt
vergunningverlening drijvende zonneparken op water). De geldende wet- en regelgeving
geconcludeerd dat zonnevelden op (grote) waterpartijen een relatief beperkte ruimtelijke
is geïnventariseerd en met een rekeninstrument kunnen de effecten van drijvende
impact hebben en dat er goede aanknopingspunten zijn voor natuurinclusiviteit3. In de
zonneparken op de waterkwaliteit en ecologie indicatief in beeld worden gebracht.
Zonnewijzer wordt specifiek voor drijvende zonnevelden op grote diepe plassen in de
De mogelijke effecten van de drijvende zonnepanelen op het watersysteem zijn
uiterwaarden en in de komgebieden opgemerkt dat deze een zeer beperkte impact op
uitgebreid onderzocht. Er is gekeken naar effecten op de waterkwaliteit en de ecologie,
de beleving van de karakteristieken van dit landschapstype hebben.
zowel in kwalitatieve als kwantitatieve zin. Deltares heeft hierbij gebruik gemaakt van
Op basis van bovenstaande wordt geconcludeerd dat er niet tot nauwelijks impact is op
systeemkennis en modelberekeningen. De resultaten laten veranderingen zien in de
de actuele natuur- en landschapswaarden.
temperatuur, de verdeling van de temperatuur over de waterkolom (stratificatie en menging), het zuurstofgehalte, de biomassa en de samenstelling van het fytoplankton en het areaal geschikt voor waterplanten. De veranderingen die in het watersysteem optreden kunnen mogelijk de waterkwaliteit en de ecologie nadelig beïnvloeden.
3
Ook het behalen van de KRW doelen kan in gevaar komen. De meeste verschillen
tot de waarnemer). Indien zonnepanelen op bestaande wateren worden geplaatst, kunnen deze echter wel
met de oorspronkelijke situatie treden op bij een bedekking van 50% of meer. De bedekkingsgraad van de zonnepanelen is natuurlijk bepalend voor de effecten, maar ook
De panelen vallen minder op door de lage ligging en de kleur (en vaak ook door de relatief grote afstand
een negatief effect hebben op de aanwezige aquatische ecologie. Uit onderzoek van Deltares in opdracht van STOWA (zie ‘Handreiking voor vergunningverlening drijvende zonneparken op water; Rapport 2018.73’) blijkt dat er veranderingen kunnen optreden in de watertemperatuur, de verdeling van de temperatuur
de locatie. Zo zal een bedekking van 10% geplaatst boven diep water nauwelijks effect
over de waterkolom, het zuurstofgehalte, de biomassa en de samenstelling van het fytoplankton en het
hebben op de waterkwaliteit en de ecologie. Vanuit de wettelijke kaders is in het STOWA-
areaal dat geschikt is voor waterplanten. De meeste verschillen treden op bij een bedekking van 50% van
rapport een rangschikking van watertypen gegeven voor de kansrijkheid van een initiatief
het water of meer. Een bedekking tot 10% zal nauwelijks effect hebben op de waterkwaliteit en de ecologie onder water mits de panelen boven diep water worden geplaatst, omdat diepe delen ecologisch gezien
voor mogelijke plaatsing van een PV-systeem op water. Wateren van particulieren of
minder interessant zijn dan ondiepe oeverzones. Vooral grotere wateren kunnen echter belangrijke rust-
wateren van bedrijven waarbij het water een onderdeel vormt van het bedrijfsproces,
en foerageergebieden zijn voor trekvogels en overwinterende watervogels. De plaatsing van zonnepanelen
waaronder zandwinplassen, worden als meest kansrijk beoordeeld.
heeft naar verwachting een negatief effect op deze vogels. Door drijvende eilanden of kunstmatige onderwaterstructuren toe te voegen kan er wel weer een andere ecologische waarde worden gecreëerd, waar watervogels ook van kunnen profiteren (voedsel). Deze effecten zijn (nog) niet goed bekend.
23.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
Groene ontwikkelingszone en oeverhabitats
Impact op potentiële natuurwaarden De eventuele impact op potentiële natuur- en landschapswaarden als gevolg van fysiek
•
Ontwikkeling hard- en zachthoutooibossen
ruimtebeslag, verstoring van de omgeving door bijvoorbeeld geluid, licht en fysieke
•
Ontwikkeling moerassen, ruigteranden en laag gelegen bloemrijke graslanden
aanwezigheid en ligging wordt hieronder beschreven. Zoals eerder genoemd is er van
•
Ontwikkeling populaties van water-, oever- en moerasvogels; behoud foerageergebied voor zwanen en smienten
verstoring door geluid en licht geen sprake. Er blijft dan een eventuele impact op potentiële •
natuur- en landschapswaarden als gevolg van fysiek ruimtebeslag over.
Ontwikkelen biotopen voor vlinders, reptielen, amfibieën, w.o. kamsalamander en vissen
Daarbij dient te worden opgemerkt dat een drijvend zonnepark een tijdelijke functie is. In
•
Ontwikkeling populatie bevers (en otters)
lijn met de instructieregels zonneparken in het buitengebied uit de Omgevingsverordening
•
Ontwikkeling
coulissenlandschap
met
strangen,
knotwilgenrijen
en
zal de gemeente slechts een tijdelijke vergunning afgeven. Na afloop van de tijdelijke
meidoornhagen (evenwijdig aan de stroom) met lokaal doorzichten op de rivier,
vergunning is het gebied weer volledig beschikbaar voor volledige omvorming ten behoeve
dorpen en steden •
van natuur en landschap. Om de impact op potentiële natuur- en landschapswaarden
Behoud reliëf oeverwallen, strangen en andere stromingspatronen
door fysiek ruimtebeslag in te schatten zijn verschillende aspecten relevant. 1.
Een drijvend zonnepark is een vorm van multifunctioneel ruimtegebruik, die de
Het wijzigen van de huidige diepe plas in moeras of land wordt niet als een reële optie
onderliggende functie (water) in tact laat. Onder het zonnepark kan zich (enige)
gezien. Het zou de grootschalige aanvoer van materiaal van buiten (‘verondieping’) vergen,
natuurwaarde (onderwaterleven) ontwikkelen. De techniek van de drijvers met de
wat gegeven de huidige omstandigheden niet haalbaar wordt geacht4.
zonnepanelen er op laat lucht en licht toe onder en tussen de panelen. Het directe
2.
ruimtebeslag op het water van de drijvers is beperkt tot 20%. Zie hiervoor ook de als
Op basis van bovenstaande wordt geconcludeerd dat de impact van een drijvend
bijlage 1 opgenomen beelden.
zonnepark op potentiële natuur- en landschapswaarden (de doelen) zeer beperkt is. Er is
De beoogde doelen van het GO hebben met name betrekking op de ontwikkeling
4
van landhabitat. Het plangebied ligt in het deelgebied 157. Noordoever Waal Lent –
bergen
Echteld. De GO- doelen voor dit deelgebied zijn namelijk:
(Daarnaast houden we vast aan ons beleid tegen verondiepen van plassen).
• 24.
Ontwikkeling stroomdalgraslanden en glanshaverhooilanden ontwikkeling water-
Zie
https://gelderland.notubiz.nl/document/9005007/1/Bijlage_Notitie_Baggeren%2C_bewerken_en_ en
https://media.gelderland.nl/Coalitieakkoord_Gelderland_Gewoon_Doen_6dfd31dc75.pdf
Impactfactor voor een drijvend zonnepark
Monitoring
In het licht van bovenstaande dient de impactfactor van een drijvend zonnepark te worden
De mogelijke invloed van het zonnepark op het water zal worden gemonitord. De
bepaald. Zoals hiervoor onderbouwd wordt er geconcludeerd dat er niet tot nauwelijks
monitoring wordt uitgevoerd met als uitgangspunt het Advies Meetplan zoals opgenomen
impact is op actuele natuur- en landschapswaarden. De impact van een drijvend zonnepark
in STOWA 2018-73 Handreiking voor vergunningverlening drijvende zonneparken op
op potentiële natuur- en landschapswaarden is zeer beperkt.
water. De volgende parameters zullen worden gemeten:
Twee argumenten zijn met name van belang voor het bepalen van deze impact:
•
onderwaterlicht (W.m-2);
1. Onder het zonne-eiland kan zich (enige) natuurwaarde (onderwaterleven) ontwikkelen.
•
troebelheid (NTU/FNU);
•
watertemperatuur (°C);
•
opgelost zuurstof (mg/l);
•
chlorofyl-a (μg/l);
•
lokale meteorologie: luchttemperatuur (°C), windsnelheid (m/s), globale straling
De techniek van de drijvers met de zonnepanelen er op laat lucht en licht toe onder en tussen de panelen en het ruimtebeslag op het water van de drijvers is beperkt tot 20%. Dit betekent dat van de oppervlakte (ca 7 ha) van het zonneveld ca 1,4 ha directe waterbedekking is. Op het overige deel (ca 5,6 ha) is er sprake van lichtinval en ook van
(W.m2), bewolkingsgraad (%) en relatieve luchtvochtigheid (%) op basis van de
contact met lucht en golven. Zie hiervoor ook de uitwerking in bijlage 1. Voor het zonne-
gegevens van het KNMI-weerstation Herwijnen.
eiland is dezelfde techniek (van drijvers) beoogd als toegepast in de Bomhofsplas, Zwolle . 5
Daar gaat het om een bedekking van 35% van de plas. Dit is net als in Ochten een diepe zandwinplas. Verschil is dat de Bomhofsplas een geïsoleerde plas is, terwijl het in Ochten
Zie verdere toelichting over monitoring in bijlage 1 ‘Monitoring als onderdeel van Sparkles’ 5
Er is onderzoek uitgevoerd naar de effecten van het drijvende zonnepark op de Bomhofsplas op de
ecologie en waterkwaliteit. Hiervoor zijn onder meer zuurstof en temperatuur gemeten. De resultaten van
om een plas gaat die in directe verbinding staat met de Waal. Hierdoor is er sprake van
de studie zijn: "In this work, water quality sensors continuously monitored key water quality parameters at
meer dynamiek (doorstroming, verversing van het water).
two different locations: (i) underneath a floating solar park; (ii) at a reference location positioned in open
2. De plas zelf is weinig geschikt om de ontwikkelingsdoelen, die voor dit voor dit gebied zijn gesteld, te behalen.
water. An underwater drone was used to obtain vertical profiles of water quality and to collect underwater images. The results showed little differences in the measured key water quality parameters below the solar panels. The temperature at the upper layers of water was lower under the solar panels, and there were less detected temperature fluctuations. A biofouling layer on the floating structure was visible in the underwater
Dit pleit ervoor om een drijvend zonnepark van een impact te voorzien van 300 basispunten per hectare. Hiermee komt het aantal impactpunten op 7,1 ha maal 300 basispunten per ha maal 1,5 (toeslagfactor EVZ) = 3.195.
images a few months after the construction of the park." (de Lima, R.L.P.; Paxinou, K.; C. Boogaard, F.; Akkerman, O.; Lin, F.-Y. In-Situ Water Quality Observations under a Large-Scale Floating Solar Farm Using Sensors and Underwater Drones. Sustainability 2021, 13, 6421. https://doi.org/10.3390/su13116421). Dit ondersteunt de stellingname dat er (ook) in het geval van het zonne-eiland ruimte is voor de ontwikkeling van onderwaterleven.
25.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
Groene ontwikkelingszone Te nemen versterkingsmaatregelen De vereisten voor de realisatie van een drijvend zonne-eiland binnen de Groene
De meerwaarde zit er vooral in dat duurzaam wordt geborgd dat het perceel als kruiden
Ontwikkelzone zijn in overeenstemming met de provinciale Verordening en de door GS
& faunarijk grasland wordt ingericht (beheerd) en als zodanig in stand wordt gehouden.
vastgestelde beleidsregels uitgewerkt in een natuur-inclusieve ontwikkeling. Hierbij wordt aangesloten bij de kernkwaliteiten en ontwikkelingsdoelen. Met de grondeigenaar van het onderstaand gebied heeft Solinoor besproken dat het onderstaand gebied kan worden versterkt (zie figuur 3). Het gebied is 3,2 ha groot (inclusief water). De poel is circa 0,5 hectare. Het gebied wordt op het moment regulier agrarisch gebruikt (grasland). Er is/wordt geen SNL-subsidie aangevraagd voor dit gebied. Dit terrein kan worden beheerd als kruiden & faunarijk grasland. Dit terrein ligt binnen het Gelders Natuur Netwerk en de ontwikkeling sluit aan op de GO-doelen van het deelgebied.
Met de grondeigenaar is een overeenkomst te sluiten waarin de afspraken over het beheer als kruiden & faunarijk grasland kan worden vastgelegd. Indien in de toekomst omvorming van het gebied in het kader van de integrale gebiedsontwikkeling van de Gouverneurpolder aan de orde zou zijn, dan wordt de natuurversterking hierin op- / overgenomen. De ingrediënten van de te sluiten overeenkomst omvatten onder meer: 1.
Een nul-meting, uit te voeren in mei 2024, van de natuurwaarden van het gebied (grasland). Hierbij wordt gebruik gemaakt van de kwaliteitsbepaling van SNL voor Kruiden- en faunarijk grasland (zie N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland - BIJ12).
2.
Een inrichtings en beheerplan (op basis van Beheeradvies N12.02 Kruiden en Faunarijk Grasland).
3.
Een monitoring van de natuurwaarden (ontwikkeling van het kruiden- en faunarijk grasland) 3 jaar na de start.
26.
Figuur 14. Kaart met afbakening gebied voor kruiden en faunarijk grasland en een recente foto van dit gebied.
Figure 2: Juveniles of cyprinids feeding on a Biohut in Bomhofsplas
On the two other groups of Biohut (group 1 and 2), we had no opportunity to observe juvenile It is important to note that in all the Biohut groups that we observed, we observed the presence of Cyprinids fish there, but we observed one individual of the species Perca fluviatilis per group. Each many Daphnia sp. (planktonic arthropods). This finding is of significant interest, as Daphnia sp. are individual measured around 100 mm. at the base of the trophic chain as a food base. They are an essential food source for many species of fish (figure 4).
Daarnaast worden in het water ‘biohutten’ geplaatst (bijlage 1). Dit zijn korven gevuld met schelpen om schuil- en nestgelegenheid te bieden aan het onderwaterleven. Zeker in diepe plassen bieden deze een hoge mate van extra waarde als paai en -schuil gelegenheid voor vissen. Ook bieden de ‘biohutten’ leefgebied voor macroflora en -fauna, zoals kleine algen en mosselen. Die zorgen voor filtering van het water, wat weer goed is voor de waterkwaliteit. Voor biohutten zijn geen basispunten vastgesteld. Bio-hutten dienen als paaiplaats en daardoor eerder te vergelijken met een bijenhotel dan met een stobbenwal/takkenril. Een vaste puntentelling per biohut lijkt hiervoor logischer. Er wordt aangesloten bij de puntentelling voor een10 bijenhotel: 10 punten per m2 functionele oppervlakte. De functionele oppervlakte (verticale vlakken) van één biohut is 2,7 m2. De (ecologische) waarde van de biohutten wordt ook na het aflopen van de termijn van de tijdelijke omgevingsvergunning voor het drijvende zonne-eiland in het gebied behouden.
Figure 4: High density of Daphnia sp. (zooplankton) on a Biohut in Bomhofsplas
The first Biohut group seems to be the most functional in terms of habitat for fish larvae. This can be explained by its proximity to the shoreline, as well as its position further away from the dredging zone compared to the other groups.
Figure 3: Juvenile of Proterorhinus semilunaris (40mm) resting on a sponge fixed on a Biohut in Bomhosfplas MONITORING OF MOBILE FAUNA
This monitoring process is complementary to the UVC fish protocol. In 2021, no fish were observed during the visual census monitoring, and this protocol allowed to sample several individuals of fish and invertebrates inside the Biohut. The year after, for species like Proterorhinus semilunaris, this protocol allowed to sample about 10 times more individuals than with the UVC monitoring. However, it was not possible to observe cyprinids fish, it’s thus very important to combine the two technics when possible. In 2021, one Biohut was sampled in each of the 3 Biohut groups, it was brough up to the surface inside a net, and emptied, all the macro-organisms present inside the substrate were collected, results are presented in the figure 5. During the first year, the abundance of fish observed per Biohut is not very high (1.3/Biohut on average, which is correct for freshwater), but juveniles of common perch (Perca fluviatilis, Fig. 10) and tubenose goby (Proterorhinus semilunaris) were present inside 2 of 3 of the Biohut investigated, despite the weather conditions. Some invertebrates, like gammarids shrimps, have been observed and they are known to be kick starters of trophic network by degrading organic matter and serving as prey for bigger organisms. 11
Balans Bij het gebruik van 300 basispunten voor de impact en een toeslagfactor van 1,5 omdat er sprake is van een nieuwe functie op deze locatie is een vereiste versterking van 3.195 punten nodig. Met 2,7 hectare aan kruiden en faunarijk grasland en 20 biohutten wordt een versterking van 2,7 maal 1.000 + 20*27 = 3.240 punten gehaald. Figuur 15. Referentieafbeeldingen en beoogde inrichting gebied. 27.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
Bijlage Bijlage 1: Biohutten, licht en lucht onder drijvend zonnepark Biohutten leveren aanzienlijke voordelen voor het behoud en stimuleren van biodiversiteit
Monitoring als onderdeel van Sparkles Solinoor is onderdeel van het ‘Sparkles’ consortium waarin wetenschappers, publieke en private partners
en water- kwaliteit. Deze kunstmatige structuren fungeren als ideale habitats voor
samenwerken aan de verantwoorde opschaling van ‘Zon op water’ (zie: https://www.nwo.nl/nieuws/
verschillende waterdieren, waaronder vissen, amfibieën en ongewervelde organismen.
consortium-onderzoekt-natuurinclusief-gebruik-van-drijvende-zonnepanelen-via-nwa-programma-
Ze bieden schuilplaatsen en broedplaat- sen, wat vooral belangrijk is voor jonge dieren
verantwoorde-opschaling-van-zon-op-water). Sparkles is een consortium van partijen (wetenschappers, publieke en private partijen) die onderzoek gaat doen naar het gebruik van drijvende zonnepanelen.
en bedreigde soorten. Bovendien fungeren ze als biolo- gische filters en dragen ze bij
Solinoor is onderdeel van dit consortium. Het consortium wil de technologische, ecologische en
aan de zuivering van het water door overtollige voedingsstoffen op te nemen. Deze
maatschappelijke voorwaarden vastleggen waaronder drijvende zonne-energie voor mens en natuur – in
multifunctionele structuurelementen spelen daarom een belangrijke rol in het herstellen van waterecosystemen en het bevorderen van de veerkracht van deze kwetsbare habitats in het licht van toenemende menselijke invloeden en klimaatverandering.
verschillende landschappen – een duurzame toekomst heeft. NWO heeft hiervoor ruim 2,8 miljoen euro toegewezen. Het consortium agreement is afgerond, in april 2024 is de kick-off bespreking. De rol van Solinoor in het consortium is mede om een of enkele locaties van drijvende zonneparken in te brengen om monitoringsactiviteiten uit te kunnen voeren. Het zonne-eiland in Ochten kan hiervoor een goede locatie zijn. De monitoring van het voorliggende drijvende zonnepark zal bij voorkeur in het kader van Sparkles
Productspecificaties •
Afmetingen (H x B x L): 1.04 x 0.8 x 0.5 m
•
Afmetingen metalen gaas: 5 x 5 cm
•
Materiaal: metaal + schelpen
plaatsvinden.
Biohutten zijn toegepast onder andere drijvende zonneparken. Recent is een monitoringsrapportage verschenen van de werking van de biohutten bij een drijvend zonnepark in de Bomhofsplas, Zwolle ( https://groenleven.nl/wp-content/ uploads/2024/01/2023_Bomhofsplas_ecological_report.pdf). Hieruit blijkt dat de biohutten worden benut door mossels, sponzen, ongewervelden en vissen.
28.
Figuur 16. Referentie afbeelding van biohut
29.
Versterkingsplan Zonnewaal Ochten
30. 30