Bijlage 2 - Lijst historisch waardevolle graven en gedenktekens

Notitie

Lijst historisch waardevolle graven en gedenktekens gemeentelijke begraafplaatsen Neder-Betuwe September 2018

P. Kegelaar J. van Roosmalen

Lijst historisch waardevolle graven en gedenktekens Gemeentelijke begraafplaatsen Neder-Betuwe Datum: 28 september 2018 1. Inleiding De gemeente Neder-Betuwe heeft zeven begraafplaatsen in haar beheer. Op drie begraafplaatsen (Markstraat in Kesteren, Kalkestraat in Dodewaard en De Hoef in Ochten) wordt actief begraven. De overige vier begraafplaatsen zijn de niet-actieve begraafplaatsen. Op drie van deze begraafplaatsen (Hiense Kerk in Hien, Nedereindsestraat in Kesteren, Dalwagenseweg in Opheusden) wordt nog incidenteel begraven (veelal bijzettingen). Op één begraafplaats (Dodewaardse Kerk in Dodewaard) wordt niet begraven, deze begraafplaats is gesloten. Op de begraafplaatsen komen uiteenlopende graven en gedenktekens voor, waarvan een aantal waardevol is en de moeite waard is om te behouden. In de beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen NederBetuwe 2014 is een artikel besteed aan de historische graven (zie navolgend). Daarin is bepaald dat het college een lijst bijhoudt van graven die van historische betekenis zijn of waarvan de grafbedekking een opvallende kwaliteit heeft. Deze lijst is nog niet vastgesteld. Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Neder-Betuwe 2014    

Artikel 33 Historische graven 1. Het college houdt een lijst bij van graven die van historische betekenis zijn of waarvan de grafbedekking een opvallende kwaliteit heeft. 2. Alvorens tot ruiming van graven wordt overgegaan, onderzoekt het college of er graven zijn, die in aanmerking komen om op de lijst te worden bijgeschreven. 3. Het college beslist over het ruimen van graven en het verwijderen van grafbedekkingen die op de in het eerste lid bedoelde lijst staan. 4. Het college kan nadere regels stellen voor het plaatsen aan de in het eerste lid genoemde grafbedekkingen.

In deze notitie wordt een voorstel gedaan voor deze lijst. 2. Onderhoud In de Wet op de lijkbezorging is bepaald dat het eigendom van een gedenkteken van een graf met een lopend grafrecht ligt bij de rechthebbende. In de beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Neder-Betuwe 2014 is opgenomen dat de rechthebbende verplicht is de grafbedekking en andere voorwerpen op het graf behoorlijk te onderhouden of te herstellen. Na beëindiging van het grafrecht kunnen de nabestaanden beschikken over het gedenkteken. Als de nabestaanden daar niet voor kiezen vervalt het eigendom van het aanwezige gedenkteken op het graf aan de houder van de begraafplaatsen, in dit geval de gemeente Neder-Betuwe. De gemeente Neder-Betuwe heeft ervoor gekozen om gedenktekens na beëindiging van het grafrecht te behouden. Dat betekent dat de gemeente eigenaar is van al deze gedenktekens en dus verantwoordelijk is voor het onderhoud. Het onderhoud dat door de gemeente wordt uitgevoerd bestaat uit het reinigen van het gedenkteken (2x/jaar)1. De gemeente voert geen reparatiewerkzaamheden uit aan vervallen gedenktekens. Het beheer richt zich alleen op veiligheid. Wanneer de staat van een gedenkteken leidt tot risicovolle situaties treft de

1

De gemeente Neder-Betuwe reinigt alle gedenktekens 2x/ jaar, ook de gedenktekens op graven met een lopend grafrecht.

Pagina 2 | Gemeente Neder-Betuwe|B004.02 Historisch waardevolle graven

gemeente maatregelen, zoals het platleggen van staande delen of het verwijderen van het gedenkteken. Na vaststelling van de lijst van historisch waardevolle graven zal voor de gedenktekens van de graven op deze lijst, waarvan het grafrecht is vervallen, hiervoor een uitzondering worden gemaakt. Het onderhoud van deze graven richt zich ook op de instandhouding van deze gedenktekens. Van de graven op de lijst met een lopend grafrecht is dat niet het geval. Voor deze graven geldt dat op het moment dat het grafrecht vervalt de gemeente het onderhoud en de instandhouding overneemt van de nabestaanden. 3. Beoordeling historische waarde Begraafplaats Dodewaardse Kerk Op de begraafplaats Dodewaardse Kerk in Dodewaard zijn de meeste gedenktekens in het verleden reeds geruimd. Op deze begraafplaats komen nog slechts enkele gedenktekens voor. In deze notitie wordt aangenomen dat in het verleden al een afweging is gemaakt ten aanzien van het behoud van deze gedenktekens. In bijlage 1 is een lijst weergegeven van de graven op deze begraafplaats waarvan het gedenkteken is behouden. In de beoordeling die in dit hoofdstuk wordt besproken is deze begraafplaats verder buiten beschouwing gelaten.

Cultuurhistorische beoordeling Door een gespecialiseerd bureau is (Hulsman&Hulsman) is een uitvoerige inventarisatie uitgevoerd van de historisch waardevolle graven en gedenktekens op de overige zes begraafplaatsen. De waardering van de gedenktekens is hierin gebaseerd op criteria van - kunsthistorische aard; - funerair historische aard; - religieushistorische aard; - (cultuur)historische aard; - ensemble-waarde. In een eindrapportage zijn de bevindingen van de inventarisatie per begraafplaats opgenomen met een selectie van de waardevolle gedenktekens met een motivatie. Deze rapportage vormt de basis voor de definitieve beoordeling. Overige criteria De gemeente Neder-Betuwe heeft de resultaten van deze inventarisatie voorgelegd aan de Historische Kring Kesteren en omstreken (HKK&O) en de Dragersvereniging Kesteren. Beide partijen hebben geen aanvullingen op de inventarisatie. Door een projectteam van de gemeente Neder-Betuwe zijn de geselecteerde graven aanvullend beoordeeld aan de hand van de volgende criteria: - leeftijd; - maatschappelijke betekenis; - juridische status van het betreffende graf. Waardering Vervolgens zijn de waarderingen vertaald in een puntensysteem. Daarvoor is de waarde uitgedrukt in een aantal punten (zie navolgend). Voor de genoemde cultuurhistorische criteria kunnen voor elk criterium afzonderlijk punten worden gescoord.

Op basis van het aantal punten is bepaald welke graven de grootste waarde hebben.

Pagina 3 | Gemeente Neder-Betuwe|B004.02 Historisch waardevolle graven

Historische waarde Gemeentelijk niveau Regionaal niveau Nationaal niveau Internationaal niveau

Score (punten) 1 2 4 6

Leeftijd >= 150 jaar (in 2018) >= 125 jaar (in 2018) >= 100 jaar (in 2018) < 100 jaar (in 2018)

Score (punten) 5 3 1 0

Maatschappelijke betekenis

Score (punten)

Maatsch. betekenis

1

Juridische status

Score (vermenigvuldigingsfactor) 0 1

Grafrecht lopend Grafrecht beëindigd of onbekend

4. Selectie De voorgaande werkwijze leidt tot een selectie van graven met gedenktekens die de moeite waard zijn om te behouden. Het zijn de graven die in deze beoordeling 5 of meer punten scoren. In het navolgend overzicht is de selectie weergegeven. Het overzicht bestaat uit twee delen: − graven waarvan het grafrecht beëindigd of onbekend is en waarvan het onderhoud en de instandhouding door de gemeente wordt uitgevoerd; − graven met een lopen grafrecht en waarvan het onderhoud en de instandhouding door de rechthebbenden wordt uitgevoerd. Een uitgebreid overzicht van deze selectie is opgenomen in bijlage 2. In de overzichten is de navolgende codering voor de verschillende begraafplaatsen toegepast. Code DW HK KS NS

Begraafplaats Dalwagenseweg, Opheusden Hiense Kerk Kalkestraat, Dodewaard Nedereindsestraat, Kesteren

Pagina 4 | Gemeente Neder-Betuwe|B004.02 Historisch waardevolle graven

SELECTIE GRAVEN VOOR LIJST VAN GRAVEN MET HISTORISCHE BETEKENIS 1.

GRAVEN WAARVAN HET GRAFECHT BEEINDIGD OF ONBEKEND IS (onderhoud en instandhouding door gemeente) Begraafpl. Graf nr Tenaamstelling DW HK HK DW KS KS NS DW DW HK DH DW DW HK HK HK HK HK HK HK HK NS NS NS

1 1 48 29 3 89 1 1 44 2 308 2 355-356 1 1 22-25 1 1 203 192 1 261 1 1 45 1 1 18 1 1 71 1 262 1 263 1 264 1 267-265 1 273 1 282-281 1 286-283 1 310 1 2 39-41 2 12 120 2 12 121

Totale score

familie Van Gendt de Leeuw & Arendts J.H. van Ingen Antoni P.W. van Gendt de Leeuw A.J. Burns / P.E.T. Tiernan oorlogsgraf geallieerde soldaat familie van den Berg oorlogsgraf geallieerde soldaat oorlogsgraf geallieerde soldaat H. Budding K. Van Gendt de Leeuw Z.T. Diehl S.M. Homoet H.P. Tap J.D. Tap K.H. Tap A.P. & A.H. Tap / C.D. Tap / H.J. Sipman D. Driessen D.G. Duijs / J. de Haas C. Taats (286) / G. Slingervoet (285) / G. Taats (284) S. van den Berg familie Den Hartog Ezn W. van Vlaanderen F. v.d. Wetering

GRAVEN MET LOPEND GRAFRECHT (onderhoud en instandhouding door rechthebbenden) Begraafpl. Graf nr Tenaamstelling

9 8 8 7 7 7 7 6 6 6 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5

2.

Totale score

NS DW DW NS

1 7 12 1 1 53 1 1 40-41 1 1 2-4

J. van Zanten A. van Herwaarden E.W. Jager & Gebrs Den Hartog H.B. van Lutterveld

16 7 5 5

NS NS NS

1 1 33 1 2 28-30 2 2 31-34

D.A. van Zetten kinderen van G.C. van Versendaal en H. Bouman familie van Luttervelt

5 5 5

Voorgesteld wordt om de geselecteerde graven en de aanwezige graven op de begraafplaats bij de Dodewaardse Kerk (zie bijlage 1) te plaatsen op de Lijst van graven met een historische betekenis, zoals is bedoeld in de beheersverordening (zie hoofdstuk 1).

Pagina 5 | Gemeente Neder-Betuwe|B004.02 Historisch waardevolle graven

5. Kosten In de exploitatiebegroting van de gemeentelijke begraafplaatsen is € 6.000,-- opgenomen voor de instandhouding van de gedenktekens op deze lijst (waarvan het grafrecht beëindigd of onbekend is). Dit bedrag is leidend voor de jaarlijks uit te voeren werkzaamheden voor de instandhouding van deze graven. Elk jaar wordt opnieuw bepaald welke werkzaamheden voor dit bedrag worden uitgevoerd. Daarbij heeft het voorkomen van risicovolle situaties steeds de grootste prioriteit.

Pagina 6 | Gemeente Neder-Betuwe|B004.02 Historisch waardevolle graven

BIJLAGEN

Pagina 7 | Gemeente Neder-Betuwe|B004.02 Historisch waardevolle graven

Bijlage 1 Begraafplaats Dodewaardse kerk Behouden gedenktekens begraafplaats Dodewaardse Kerk, Dodewaard (zie hoofdstuk 1)

Begraafplaats Dodewaardse Kerk Nr. Jaar Overledene(n) 1 1891 J van Dodeweerd / MJM Crum 2 1889 G. Slothouber 3 1891 J. Slothouber 4 1901 J.G. Slothouber 5 1899 H. van den Bos 6 1898 A.T. van den Bos 7 1908 Dirk Ramondt 8 1898 Karel Ramondt 9 1898 Adriana D. Ramondt 10 1875 Gerarda Ramondt 11 1892 Marinus H. Ramondt 12 1892 W.C. van Wessem 13 1892 Johanna H. v.d. Wedden 14 1856 J.W. Duijs / N. Slingervoet 15 1898 P.J. Duijs 16 1894 J. v. Aalst

Pagina 8 | Gemeente Neder-Betuwe|B004.02 Historisch waardevolle graven

Bijlage 2 Selectie

SELECTIE GRAVEN VOOR LIJST VAN GRAVEN MET HISTORISCHE BETEKENIS Gemeentelijke begraafplaatsen Neder-Betuwe Augustus 2018 Begrpl.

Graf nr

Tenaamstelling

Jaartal oudste graf DW

1 1 48

1845

HK

29

HK DW KS KS NS

Waardering historisch onderzoek (Hulsman&Hulsman)

Kunst historisch

Funerair Religieus historisch historisch

2

1942

familie Van Gendt de Leeuw & Arendts J.H. van Ingen

3 89 1 1 44 2 308 2 355-356 1 1 22-25

1940 1846 1944 1939 1913

Antoni P.W. van Gendt de Leeuw A.J. Burns / P.E.T. Tiernan Oorlogsgraf geallieerde soldaat familie van den Berg

DW

1 1 203

1944

Oorlogsgraf geallieerde soldaat

DW

192

1944

Oorlogsgraf geallieerde soldaat

HK DW DW

1 261 1 1 45 1 1 18

1879 1845 1847

H. Budding K. Van Gendt de Leeuw Z.T. Diehl

1 1 1

DW

1 1 71

1888

S.M. Homoet

1

HK HK HK

1 262 1 263 1 264

1875 1874 1872

H.P. Tap J.D. Tap K.H. Tap

1 1 1

1 1 1

HK HK HK HK

1 267-265 1 273 1 282-281 1 286-283

1869 1866 1865 1861

1 1 1 1

1 1 1 1

HK NS

1 310 1 2 39-41

1881 1897

A.P. & A.H. Tap / C.D. Tap D. Driessen D.G. Duijs / J. de Haas C. Taats (286) / G. Slingervoet (285) / G. Taats S. van den Berg familie Den Hartog Ezn

NS NS NS DW DW NS NS NS

2 12 120 2 12 121 1 7 12 1 1 53 1 1 40-41 1 1 2-4 1 1 33 1 2 28-30

1945 1945 1944 1855 1845 1905 1901 1898

NS

2 2 31-34

1897

W. van Vlaanderen F. v.d. Wetering J. van Zanten A. van Herwaarden E.W. Jager & Gebrs Den H.B. van Lutterveld D.A. van Zetten kinderen van G.C. van Versendaal en H. Bouman familie van Luttervelt

2

Cultuur historisch

Historisch Ensembl e

Subtotaal

Juridisch

Totale score

Waardering Maatleeftijd schappelijke betekenis

Subtotaal

Juridische status

Totale score

Bijzonderheden

2

6

3

9

1

9

4

4

8

0

8

1

8

4 2

4 2

8 4 6 6 6

0 3 0 0 1

8 7 7 7 7

1 1 1 1 1

8 7 7 7 7

6

6

0

6

1

6

Oorlogsgraf geallieerde soldaat

6

6

0

6

1

6

Oorlogsgraf geallieerde soldaat

1

3 2 2

2 3 3

6 5 5

1 1 1

6 5 5

overledene (burgemeester

3

2

5

1

5

1 1 1

3 3 3

2 2 2

5 5 5

1 1 1

5 5 5

1

3 2 2 2

2 3 3 3

5 5 5 5

1 1 1 1

5 5 5 5

3 4

2 1

5 5

1 1

5 5

4 4 16 4 2 4 4 4

0 0 0 3 3 1 1 1

5 5 16 7 5 5 5 5

1 1 0 0 0 0 0 0

5 5 0 0 0 0 0 0

4

1

5

0

0

6 6 2

1 2

4

Totaal

Aanvullend

4 1 1 2 2 2 2

2

2

1 1 1

1

1

1

1

1 2

4 1 1 2 2 2 2

4 4 4 1

1 1

1

1 1

Oorlogsgraf geallieerde soldaat Oorlogsgraf geallieerde soldaat

tevens van belang als tevens van belang als tevens van belang als onderdeel van de begraafplaats van de familie Tap die Huis Vrijenburg bewoonde tevens van belang als

Nederlands oorlogssgraf Nederlands oorlogssgraf

Bijlage 3 Motivatie

Hiense Kerk

Nedereindsestraat, Kesteren

Dalwagenseweg, Opheusden

Kalkestraat, Dodewaard

Lijst van historisch waardevolle graven SELECTIE GRAVEN VOOR LIJST VAN GRAVEN MET HISTORISCHE BETEKENIS GRAVEN WAARVAN HET GRAFECHT BEEINDIGD OF ONBEKEND IS (onderhoud en instandhouding door gemeente) Begraafpl.* Graf nr Tenaamstelling DW HK HK DW KS KS NS DW DW HK DH DW DW HK HK HK HK HK HK HK HK NS NS NS DK DK DK DK DK DK DK DK DK DK DK DK DK DK DK DK

1 1 48 29 3 89 1 1 44 2 308 2 355-356 1 1 22-25 1 1 203 192 1 261 1 1 45 1 1 18 1 1 71 1 262 1 263 1 264 1 267-265 1 273 1 282-281 1 286-283 1 310 1 2 39-41 2 12 120 2 12 121

familie Van Gendt de Leeuw & Arendts J.H. van Ingen Antoni P.W. van Gendt de Leeuw A.J. Burns / P.E.T. Tiernan oorlogsgraf geallieerde soldaat familie van den Berg oorlogsgraf geallieerde soldaat oorlogsgraf geallieerde soldaat H. Budding K. Van Gendt de Leeuw Z.T. Diehl S.M. Homoet H.P. Tap J.D. Tap K.H. Tap A.P. & A.H. Tap / C.D. Tap / H.J. Sipman D. Driessen D.G. Duijs / J. de Haas C. Taats (286) / G. Slingervoet (285) / G. Taats (284) S. van den Berg familie Den Hartog Ezn W. van Vlaanderen F. v.d. Wetering J van Dodeweerd / MJM Crum G. Slothouber J. Slothouber J.G. Slothouber H. van den Bos A.T. van den Bos Dirk Ramondt Karel Ramondt Adriana D. Ramondt Gerarda Ramondt Marinus H. Ramondt W.C. van Wessem Johanna H. v.d. Wedden J.W. Duijs / N. Slingervoet P.J. Duijs J. v. Aalst

GRAVEN MET LOPEND GRAFECHT (onderhoud en instandhouding door rechthebbenden) Begraafpl.* Graf nr Tenaamstelling NS DW DW NS

1 7 12 1 1 53 1 1 40-41 1 1 2-4

J. van Zanten A. van Herwaarden E.W. Jager & Gebrs Den Hartog H.B. van Lutterveld

NS NS NS

1 1 33 1 2 28-30 2 2 31-34

D.A. van Zetten kinderen van G.C. van Versendaal en H. Bouman familie van Luttervelt

*Code DK DW HK KS NS

Begraafplaats Dodewaardse Kerk, Dodewaard Dalwagenseweg, Opheusden Hiense Kerk Kalkestraat, Dodewaard Nedereindsestraat Kesteren