Bijlage 10 - Maatwerkrapport Gymzaal Echteld
Tekst van het document
Maatwerkadvies Gymzaal Echteld Achterstraat 27a 4054 MS Echteld
Helix Advies B.V. Zuidelijk Halfrond 4 2801 DD Gouda
Gecertificeerd inspecteur: Certificaatnummer inspecteur:
G. Goedar EPG 2015-39
Handtekening:
Gecertificeerd adviseur: Certificaatnummer adviseur:
G. Goedar EPG 2015-39
Handtekening:
Inspectiedatum:
2023-07-21
Opleverdatum:
2023-11-24
Werkadres:
Achterstraat 27a
Postcode:
4054 MS
Plaats:
Echteld
Bouwjaar:
1957
Software:
EPA-U Stand-Alone
Ontwikkelaar:
Vabi Software BV
Inhoudsopgave Het Advies 4 Bouwkunde 5 Installaties 6 Huidige energetische kenmerken 7 Vraagstelling 8 Scenario’s overzicht 9 Scenario 1a: BENG 12 Scenario 1b: BENG 14 Scenario 2: ENG 15 Scenario 3: Nul-op-de-Meter 16 Bijlage I: Begrotingen per scenario en maatregelen 17 Bijlage II: Berekening en overzicht energieverbruik 18 Huidig energielabel 18 Berekening energieverbruik 18 Bijlage III: Overzicht energieverbruiken en opwekking 19 Bijlage IV: Vergunningen 20 Bijlage V: Subsidies en financiering 21 Bijlage VI: Isolatie-metingen 22
3
Het Advies Vanwege de stijgende kosten van nutsvoorzieningen en effecten op de exploitatiebegrotingen, heeft de gemeente Neder-Betuwe besloten om versneld onderzoek uit te voeren naar de mate waarin gemeentelijke gebouwen zowel in bouwkundige als elektrotechnische en werktuigbouwkundige zin voldoen en/of moeten worden verduurzaamd. Gymzaal Echteld is een van deze objecten. Het gebouw is al gasloos, maar voldoet nog niet aan de eisen van de gemeente. Er zijn drie scenario’s opgesteld om deze doelen door te rekenen: -
BENG ENG Nul-op-de-Meter
In deze scenario’s worden de investeringskosten, terugverdientijden, energiebesparingen, CO2-besparingen en indicatieve labels gepresenteerd. Het gebouw is beoordeeld conform de NTA 8800 en heeft een indicatief label A+ met een EP2-score van 108,48 kWh/m2. Een grote bijdrage aan de hoogte van deze score is het aandeel hernieuwbare energie, namelijk 31%. Daarnaast heeft het gebouw een aantal eigenschappen die hier tevens invloed op hebben: -
Het gebouw betreft een sportgebouw. De gemiddelde temperatuur zal rond de 18 graden uitkomen, wat een stuk lager is dan de gemiddelde temperatuur in bijvoorbeeld een kantoorgebouw. Het gebouw is enkele jaren geleden van het gas afgehaald en bevat een verwarmingsinstallatie met een elektrische warmtepomp. Deze warmtepomp wordt, naast de elektriciteitsaansluiting, gevoed door de 26 pv-panelen (hernieuwbare energie van 31%). Het gebouw is al zeer goed geïsoleerd. Het bevat grotendeels al LED verlichting.
4
Bouwkunde Het gebouw betreft een sportgebouw verbonden met een school. Het gebouw heeft als bouwjaar 1957. De constructie betreft dragend metselwerk met massieve betonnen vloeren. De vloer van zowel de sporthal als de kantine grenst aan een kruipruimte en bevat 100 mm isolatie. De Rc-waarde hierbij is 2,37. De gevels van de gymzaal zijn opgebouwd uit metselwerk en bevatten 70 mm isolatie wat resulteert in een Rc-waarde van 1,92. De geveldelen van de kantine bevatten 100 mm isolatie wat resulteert in een Rc-waarde van 2,58.
Constructie(s) algemeen
De strook bij de goot van het platte dak t.b.v.. de kantine bevat 100 mm isolatie. Dit resulteert in een Rc-waarde van 2,44. Het platte dak t.b.v. de overige ruimtes bevat 140 mm isolatie. De Rcwaarde die hiermee wordt bereikt is 3,33 De ramen en deuren zijn bevestigd in houten kozijnen. De ramen in de kantine zijn voorzien van HR++ glas. De ramen in de sporthal zijn voorzien van dubbel glas. De deuren zijn ongeïsoleerd.
Type constructie
Isolatie aanwezig
Rc [m2K/W] U-waarde [W/m2K]
Dak plat SWP 140 mm (Rc=4,03)
Dak plat
Ja
4,03
Vloer geïsoleerd (Rc=4,59)
Vloer
Ja
4,59
Binnen muur TR ongeïsoleerd (zonder spouw Rc=0,19)
Gevel
Nee
0,19
Gevel 100 mm (Rc=3,26)
Gevel
Ja
3,26
Gevel SWP 150 mm (Rc=5,00)
Gevel
Ja
5,00
Deur ongeïsoleerd (U=3,40)
Deur
Nee
3,40
Raam dubbel glas (Hout, U=2,90, g=0,75)
Raam
U-waarde
2,90
Raam HR++ glas (Hout, U=1,80 g=0,60)
Raam
U-waarde
1,80
Dak plat kantine
Ja
3,33
Gevel
Ja
1,92
Dak plat 140 mm isolatie (Rc=3,33) Gevel 70 mm isolatie (Rc=1,92)
5
Installaties Verwarming Het gebouw bevat een hybride verwarmingssysteem. Het primaire toestel betreft een lucht/water warmtepomp. Deze warmtepomp wordt zowel voor de ruimteverwarming als voor het warme tapwater gebruikt. De gangen en kantine bevatten radiatoren. Het secundaire toestel betreft een elektrische ketel. Deze is aangesloten om bij te stoken indien de warmtepomp onvoldoende warmte kan leveren. De warmtepompen geven hun warmte af het buffervat waar de luchtbehandelingskast en de radiatoren op zijn aangesloten. De verwarmde lucht wordt via de ventilatoren in de sporthal verspreid. Daarnaast wordt er in de kantine en in de kleedkamers warmte afgegeven via de radiatoren.De verwarming van de sporthal is vanwege de sportfunctie ingesteld op een lagere temperatuur waardoor er minder warmte gevraagd wordt in de ruimte.
Warm tapwater Het tapwater wordt verwarmd door middel van de warmtepompen die ook bij de ruimteverwarming zijn toegepast. De warmtepompen voorzien een buffervat van 300 liter van warm water. Dit warme tapwater wordt gedurende de dag op een temperatuur van 60 graden bewaard (vanwege legionellapreventie). Middels een circulatieleiding worden de tappunten (douches, warm waterkranen) van warm tapwater voorzien. Ventilatie Het gebouw bevat mechanische ventilatie wat wordt voorzien middels een luchtbehandelingskast (LBK). De LBK verzorgd zowel de toevoer van verse lucht als de afvoer. Door middel van een warmtewisselaar wordt de lucht die wordt toegevoerd, voorverwarmd door de lucht die wordt afgevoerd. Naast de mechanische ventilatie is ook natuurlijke ventilatie aanwezig. Dit betreft enkel de kantine.
De distributieleidingen van de installatie zijn niet geïsoleerd.
Waterzijdig schema Gymzaal Echteld
Luchtzijdig schema Gymzaal Echteld
6
Koeling In het gebouw is geen koeling aanwezig Verlichting De verlichting in het gebouw bestaat grotendeels uit LED verlichting. Dit is te vinden in de gymzaal, kantine en kleedkamers. Op de zolder zijn nog TLD lampen aanwezig. De gangen, kasten en speeltoestellen berging bevatten fluorescent lampen. De regeling is in alle ruimtes middels automatische aan/uit schakeling, wat afhankelijk is van de gebruiker. Zonne-energie Het dak bevat 26 pv-panelen van het merk SOLARWATT. De pvpanelen hebben een wattpiekvermogen van 153,61 Wp/m2. Ze zijn allemaal gesitueerd op het zuidwesten onder een hellingshoek van 10 graden.
Huidige energetische kenmerken In onderstaande tabel zijn de huidige waarden wat betreft verbruik en opwekking weergegeven.
Totaal Opp. [m2]
409,91
Oppervlakte verhouding Ag/Als
2,47
Energielabel
A+
EP1 [kWh/m2]
47,37
EP2 [kWh/m2]
108,48
EP3 [%]
31
Totale energiebehoefte [kWh] Totaal primair fossiel energieverbruik [kWh] Hernieuwbare energie [kWh/m2] Totale deelposten (niet primair) [kWh]
35.787
Ventilatie [kWh]
7.104
Verwarming [kWh]
8.894
Tapwater [kWh]
11.059
Koeling [kWh]
0
Verlichting [kWh]
7.421
Hulpenergie elektrisch [kWh]
1.309
Elektriciteitsopwekking (omvormer) [kWh]
5.122
Elektriciteitsverbruik [kWh] Gasverbruik [m3]
0
Het aandeel tapwater is zeer hoog. Door de circulatieleiding die het water constant rondpompt om direct de tappunten van warm water te kunnen voorzien, gaat er veel warmte verloren in de distributie hiervan. Ook wordt het warme tapwater de hele dag warm gehouden op een temperatuur van minimaal 60 graden i.v.m. legionellapreventie. Dit resulteert in een zeer hoog verbruik.
7
Vraagstelling Gymzaal Echteld, gerealiseerd en in gebruik genomen in 1957, is onderdeel van de sporthallen en gymzalen in beheer van de gemeente Neder-Betuwe. Deze locaties zijn in eerste instantie bedoeld om sport op scholen en door verenigingen mogelijk te maken. Overdag zijn de scholen de belangrijkste gebruikers van de sportaccommodaties en in de avonduren zijn dat de verschillende verenigingen.
Werkwijze Om te komen tot een onderbouwd advies is het noodzakelijk om een goede inventarisatie te doen van de huidige situatie. Er is een opname op locatie gedaan om alle energieverbruikers in kaart te brengen, de isolatie van het gebouw te beoordelen en rekenzones vast te stellen. Dit heeft geresulteerd in het huidige energieverbruik en energielabel.
Team gebouwenbeheer van de gemeente Neder-Betuwe is belast met het beheer, onderhoud en exploitatie van de gemeentelijke gebouwen. Vanwege toenemende kosten van nutsvoorzieningen en effecten op de exploitatiebegrotingen, heeft de gemeente besloten om vervroegd onderzoek uit te voeren naar de duurzaamheid en noodzakelijke verbeteringen van deze gebouwen. Hoewel dit onderzoek gepland was voor de periode 2026-2029, is het nu naar voren gehaald om kosten en duurzaamheidsoverwegingen.
Het gebouw is door een of meerdere specialisten geïnspecteerd, eventuele bouwtekeningen en bestekken zijn bestudeerd, uw gebouw wordt met een tekenprogramma in een 3d model weergegeven en alle benodigde gegevens zijn in de geattesteerde software ingevoerd. Voorts is de energetische prestatie van de huidige situatie geanalyseerd en zijn mogelijke verbetermaatregelen doorberekend. Ook worden er in dit rapport subsidies beschreven die mogelijk zijn voor uw gebouw.
Het hoofddoel van dit duurzaamheidsonderzoek is gebaseerd op het Energieprestatie Maatwerkadvies Utiliteit, voor de gemeentelijke gebouwen van Neder-Betuwe. Het onderzoek beoogt antwoorden te verschaffen op vragen zoals: - De huidige bouwkundige, elektrotechnische en werktuigbouwkundige staat van de gebouwen; - Welke duurzaamheidsmaatregelen (zowel bouwkundig als elektrotechnisch en werktuigbouwkundig) zijn nodig om aan bepaalde duurzaamheidsscenario’s te voldoen, zoals minimaal BENG (Bijna Energie Neutraal Gebouw), verwarmen zonder aardgas, hybride oplossingen, ENG ambities en nul-op-de-meter of energiepositieve gebouwen; - De investeringen die nodig zijn om degebouwen aan bovenstaande scenario’s te laten voldoen; - Mogelijkheden om de gebouwen in opeenvolgende fases te verduurzamen, beginnend met BENG, dan ENG en uiteindelijk mogelijk nul-op-de-meter of energiepositief.
Tijdens deze opname zijn per ruimte de volgende gegevens vastgesteld: Wat is de gebruiksfunctie per ruimte; Hoe wordt de ruimte geklimatiseerd t.b.v. de gebruiksfunctie en de regeling hiervan; Welke type(s) verlichting is in gebruik; Welk type glas en kozijnwerk is toegepast; Wat zijn de isolatiewaarden van de vloer, ge vels en dak; Steekproef maten worden genomen en verge leken met de bouwtekeningen.
8
Kostenbepaling op basis van Digipesis Alle berekende kosten in dit maatwerkadvies rapport zijn bepaald a.d.h.v. de database van het RvO door Arcadis, Digipesis. De kostprijzen zijn onder voorbehoud van wijzigingen. Wij doen ons uiterste best om de kosten zo accuraat mogelijk weer te geven, maar kunnen niet garanderen dat alle informatie op de site van Digipesis te allen tijde correct is. Aan de informatie op de website van Digipesis kunnen geen rechten worden ontleend. De kosten vermeld in dit maatwerkadvies rapport zijn uitsluitend ter informatie en kunnen onderhevig zijn aan wijzigingen zonder voorafgaande kennisgeving. We streven ernaar om nauwkeurige en actuele kostprijsinformatie te verstrekken, maar kunnen niet garanderen dat de vermelde kosten te allen tijde up-todate zijn. Alle kostprijzen zijn exclusief BTW en andere bijkomende kosten zoals subsidies, belasting aftrek etc., tenzij anders vermeld. De verstrekte kostprijsinformatie vormt geen juridisch bindend aanbod. Voor het definitieve prijsaanbod en eventuele aanvullende voorwaarden raden wij aan om contact op te nemen met een leverancier of installateur voor de betreffende dienstverlening m.b.t. tot een offerte.
Scenario’s overzicht De drie doelen zijn doorgerekend in drie verschillende scenario’s. In onderstaande tabel zijn de kosten en baten van de scenario’s tegenover elkaar uitgezet. Maatregelen
Huidig
BENG
BENG met zonnecollectoren
ENG
Nul-op-deMeter
M 1: Installaties LBK met WTW en verwarming
€ 13.500
€ 13.500
€ 13.500
€ 13.500
M 2: Inregeling verwarming laag temperatuur
€ 11.000
€ 11.000
€ 11.000
€ 11.000
€ 11.989
€ 11.989
€ 34.160
€ 34.160
€ 21.560
€ 21.560
M 3a: Zonnecollectoren voor tapwater M 3b: Indirect gestookt buffervat
€ 23.675 € 5.000
M 4: Ledverlichting inclusief detectieschakeling
€ 11.989
€ 11.989
M 5: PV panelen vervangen in 2040-2045 M 6: 20 PV panelen bijplaatsen
€ 21.560
M 7: Warmtepomp met bodembron (water/water)
€ 154.345
M 8: EBS systeem (regeling klimaatinstallatie)
€ 35.000
€ 35.000 € 32.082
M 9: Uitbouw technische ruimte
€ 32.082
€ 32.082
€ 32.082
M 10: Vervangen huidige warmtepomp
€ 23.680
€ 23.680
€ 23.680
M 11: Elektrisch doorstroomtoestel
€ 19.735
Huur kraan
€ 2.600
Staartkosten (20%) Onvoorziene kosten (11%)
€ 19.735
€ 19.735
€ 1.300
€ 2.600
€ 5.200
€ 27.229
€ 24.445
€ 37.269
€ 67.714
€ 17.971
€ 16.134
€ 24.598
€ 44.691
Voorbereiding, engineering en toezicht (17%)
€ 30.829
€ 27.677
€ 42.196
€ 76.666
Totaal
€ 212.175
€ 190.482
€ 290.409
€ 572.643
VT [jaar]
49,6
41,6
55,4
61,4 A+++++
Indicatief energielabel*
A+
A+++
A+++
A+++++
CO2 Uitstoot [kg/jaar]
17.096
12.424
11.993
11.545
8.008
Elek. totaal netto [kWh]
50.393
36.541
35.275
33.954
23.552
Energiekostenbesparing per jaar € 3.847 € 4.202 € 4.572 € 7.484 * Het label is indicatief, wegens het gebruik van informatie zal dit bij de vaststelling van het definitieve label anders uit kunnen vallen.
9
In onderstaande tabel zijn de maatregelen los tegenover elkaar uitgezet. Daarbij is gekeken naar de vergunningseisen, de toepasbaarheid van de maatregel op zowel bouwfysische kenmerken als de uitvoering van de maatregel en de invloed die deze maatregel op het comfort zal hebben. Bij de maatregel “EBS systeem” is geen terugverdientijd berekend, aangezien dit op zichzelf staand geen energie efficiënte voor het gebouw oplevert. In combinatie met de installaties zal een Energie Beheer Systeem zorgen voor een efficiënter gebruik en zal het de investering dus terug verdiend kunnen worden. De maatregel van de uitbouw van de technische ruimte is niet uit te drukken in een terugverdientijd, aangezien dit niet zorgt voor een energiebesparing op het gebouw. De ruimte zal echter uitgebouwd moeten worden, in verband met de nieuw toe te passen installatie. Als laatste is er ook geen terugverdientijd weergegeven bij het vervangen van de huidige warmtepomp, aangezien dit geen verbetering is van de huidige energie efficiënte van het gebouw en dus ook niet terug te rekenen is in een verdienmodel. De terugverdientijd van de bodemwarmtepomp betreft 216,8 jaar. Doordat er in de huidige situatie al een warmtepomp aanwezig is, zal de terugverdientijd lang zijn. Doordat de warmtepomp op een natuurlijk moment vervangen zal worden, zal de terugverdientijd lager uitvallen. Maatregelen
TVT [Jaar]
CO2 uitstoot
Effect op energielabel
Vergunning
Toepasbaarheid¹
Comfort²
M 1: Installaties LBK met WTW en verwarming
16,9
6.980
A++
Nee
-
✓✓✓
M 2: Inregeling verwarming laag temperatuur
18,7
8.102
A++
Nee
-/+
✓✓✓
M 3a: Zonnecollectoren voor tapwater M 3b: Indirect gestookt buffervat
18,7
8.102
A++
Nee
+
✓✓
M 4: Ledverlichting inclusief detectieschakeling
32,0
9.781
A++
Nee
+++
✓
M 5: PV panelen vervangen in 2030
18,1
6.188
A+++
Nee
++
✓
M 6: 20 PV panelen bijplaatsen
21,5
8.429
A++
Nee
++
✓
M 7: Warmtepomp met bodembron (water/water)
216,8
9.109
A++
Ja
-
✓✓
M 8: EBS systeem (regeling klimaatinstallatie)
10.426
A+
Nee
+++
✓✓✓
M 9: Uitbouw technische ruimte
10.426
A+
Mogelijk
-/+
✓
10.697
A+
Nee
++
✓
8.950
A++
Nee
++
✓✓
M 10: Vervangen huidige warmtepomp M 11: Elektrisch doorstroomtoestel
57,7
1 Bij de toepasbaarheid is gelet op bouwfysische kenmerken, maar ook of de maatregel passend is in het pand en/of de maatregel eenvoudig uit te voeren is. (- tot +++). 2 Hoeveel meer comfort zult u ervaren dankzij deze maatregel? (✓ tot ✓✓✓)
10
In onderstaande grafiek zijn de scenario’s tegenover elkaar uitgezet, waarbij de verschillen in investeringen en energiebesparing goed te zien zijn. Let op dat het elektriciteitsverbruik netto is weergegeven, wat het verschil tussen verbruikte en opgewekte energie weergeeft.
11
Scenario 1a: BENG Scenario 1 betreft het voldoen aan de eisen van BENG conform het bouwbesluit nieuwbouw: een maximale EP2-score van 90 kWh/m2 en minimaal 30% van het energieverbruik zelf opwekken). Maatregelen
BENG
M 1: Installaties LBK met WTW en verwarming
€ 13.500
M 2: Inregeling verwarming laag temperatuur
€ 11.000
M 4: Ledverlichting inclusief detectieschakeling
€ 11.989
M 6: 20 PV panelen bijplaatsen
€ 21.560
M 9: Uitbouw technische ruimte
€ 32.082
M 10: Vervangen huidige warmtepomp
€ 23.680
M 11: Elektrisch doorstroomtoestel
€ 19.735
Huur kraan
€ 2.600
Staartkosten
€ 27.229
Onvoorziene kosten
€ 17.971
Voorbereiding, engineering en toezicht
€ 30.829
Totaal
€ 212.175
Totale investering per m2 BVO
€ 518
TVT [jaar]
49,6
Indicatief energielabel
A+++
EP1 [kWh/m2]
47,37
EP2 [kWh/m2]
43,59
EP3 [%]
58,7 Besparing
CO2 Uitstoot [kg/jaar]
12.424
-27%
Elek. totaal netto [kWh]
36.541
-27%
Energiekostenbesparing per jaar
€ 3.847
In het scenario wordt een label A+++ behaald met een EP2-score van 43,59 kWh/m2 en een aandeel hernieuwbare energie van 58,7%. Er worden zeven maatregelen, met betrekking tot de installatietechnische en bouwkundige elementen van het pand, voorgesteld.
12
De ventilatie in de sporthal wordt, in dit scenario, voorzien middels een luchtbehandelingskast (LBK) met warmteterugwinning in de vorm van een platen- of buizenwarmtewisselaar. Het ontwerp voor deze installaties is opgesteld door Kees Leijs van KLi Advies. De platen- of buizenwarmtewisselaar zorgt ervoor dat de afgevoerde lucht langs de aangevoerde lucht stroomt en daarbij de warmte wordt uitgewisseld. De aangevoerde lucht wordt door de warmte uitwisseling voorverwarmd. De lucht die wordt aangevoerd in de ruimte is daardoor minder koud en behoeft minder verwarmd te worden. Dit zorgt voor een energiezuinigere installatie. Het comfort in de ruimte zal verbeteren door de instroom van verse lucht met een hogere temperatuur. Door het inregelen van de verwarming op een lage temperatuur, 50 graden aanvoer en 42 graden retour, zal de warmtepomp minder hard moeten werken om tot de gewenste temperatuur te komen. De afgiftesystemen in het gebouw zijn voldoende om met deze temperatuur te verwarmen. De verlichting is in de huidige situatie nog niet volledig LED, met name de sporthal bevat nog geen LED. In dit scenario zal alle verlichting volledig LED worden met bewegingsdetectie als schakeling. Om aan de BENG eis te voldoen, zullen er 20 extra pv-panelen bijgeplaatst moeten worden. De panelen kunnen op het dak van de sporthal erbij geplaatst worden.
De pv-panelen betreffen panelen met een wattpiekvermogen van 220 Wp/m2. Ze zullen geplaatst moeten worden richting het zuiden onder een hellingshoek van 10 graden. Het percentage hernieuwbare energie gaat door het toevoegen van de extra pv-panelen omhoog. Dit, in combinatie met een energiezuinigere installatie, zorgt voor een verlaging van 27% op de totale netto elektriciteitsbehoefte.
De voorgestelde maatregelen betreffen een grotere installatie wat meer ruimte vergt voor zowel plaatsing als onderhoud. Om de installatie opnieuw te kunnen organiseren, zal er een uitbreiding van de technische ruimte moeten plaatsvinden. De kosten voor deze maatregel zijn opgenomen in de begroting, echter is hier geen terugverdientijd aan te verbinden. De verwarming in het pand wordt momenteel verzorgd door een hoog temperatuur warmtepomp. Vanwege zeer intensief gebruik in verband met onvoldoende capaciteit in de winterperiode is de warmtepomp op korte termijn aan vervanging toe. Deze warmtepomp zal worden vervangen en opnieuw gekoppeld worden aan de buffervaten. Door de warmteterugwinning in de LBK, zal de warmtepomp minder hard moeten werken voor hetzelfde effect. Hierdoor zal de warmtepomp niet worden overbelast. Door het toepassen van een hoge temperatuur warmtepomp waarbij de bron de buitenlucht zal zijn, is er geen verdere vergunning nodig voor het plaatsen van de installatie. Daarnaast zal het afgiftesysteem niet vervangen hoeven worden. In dit scenario is gerekend met een doorstroomtoestel voor het verwarmen van het warme tapwater. Een doorstroomtoestel verwarmt alleen wanneer er vraag is naar warm water. Gezien het lage gebruik van het warmte tapwater in het gebouw, zorgt dit ervoor dat er niet constant verwarmd moet worden om de temperatuur hoog te houden.
Zo wordt onnodig energiegebruik tegengegaan.
13
Scenario 1b: BENG Scenario 1b betreft tevens het voldoen aan de ENG eisen: gasloos gebouw (is in de huidige situatie al van toepassing) met een maximale EP2-score van 90 kWh/m2 en het gebouw wekt minimaal 30% van het energieverbruik zelf op. Maatregelen
BENG met zonnecollectoren
M 1: Installaties LBK met WTW en verwarming
€ 13.500
M 2: Inregeling verwarming laag temperatuur
€ 11.000
M 3a: Zonnecollectoren voor tapwater M 3b: Indirect gestookt buffervat
€ 23.675 € 5.000
M 4: Ledverlichting inclusief detectieschakeling
€ 11.989
M 9: Uitbouw technische ruimte
€ 32.082
M 10: Vervangen huidige warmtepomp
€ 23.680
Huur kraan
€ 1.300
Staartkosten
€ 24.445
Onvoorziene kosten
€ 16.134
Voorbereiding, engineering en toezicht
€ 27.677
Totaal
€ 190.482
Totaal investering per m2 BVO
€ 465
TVT [jaar]
41,6
Indicatief energielabel*
A+++
EP1 [kWh/m2]
47,37
EP2 [kWh/m2]
54,27
EP3 [%]
49,8
In het scenario wordt een label A+++ behaald met een EP2score van 54,27 kWh/m2 en een aandeel hernieuwbare energie van49,8%. In dit scenario worden dezelfde maatregelen als in scenario 1a voorgesteld, echter verschilt de installatie voor het warme tapwater. In plaats van het toepassen van elektrische doorstroomtoestellen, wordt er een combinatie van zonnecollectoren met een indirect gestookt buffervat voorgesteld. In deze opstelling zullen de zonnecollectoren het water in het buffervat voorverwarmen door de gewonnen zonne-energie. Het buffervat hoeft hierdoor minder energie te verbruiken om het water te verwarmen en op een constante temperatuur van minimaal 60 graden te houden i.v.m. legionellapreventie. De investering zal minder groot zijn t.o.v. scenario 1a, maar zal een kleinere energiebesparing opleveren.
Besparing CO2 Uitstoot [kg/jaar]
11.993
-30%
Elek. totaal netto [kWh]
35.275
-30%
Energiekostenbesparing per jaar
€ 4.202
14
Scenario 2: ENG Scenario 2 betreft het voldoen aan de ENG eisen: gasloos gebouw (is in de huidige situatie al van toepassing) en het gebouw wekt evenveel energie op als dat het verbruikt. Maatregelen
ENG
M 1: Installaties LBK met WTW en verwarming
€ 13.500
M 2: Inregeling verwarming laag temperatuur
€ 11.000
M 4: Ledverlichting inclusief detectieschakeling
€ 11.989
M 5: PV panelen vervangen in 2040-2045
€ 34.160
M 6: 20 PV panelen bijplaatsen
€ 21.560
M 8: EBS systeem (regeling klimaatinstallatie)
€ 35.000
M 9: Uitbouw technische ruimte
€ 32.082
M 10: Vervangen huidige warmtepomp
€ 23.680
M 11: Elektrisch doorstroomtoestel
€ 19.735
Huur kraan
€ 2.600
Staartkosten
€ 37.269
Onvoorziene kosten
€ 24.598
Voorbereiding, engineering en toezicht
€ 42.196
Totaal
€ 290.409
Totale investering per m2 BVO
In het scenario wordt een label A++++ behaald met een EP2score van 34,79 kWh/m2 en een aandeel hernieuwbare energie van 67%. Scenario 2 bevat dezelfde maatregelen als scenario 1a met twee extra maatregelen om tot een energieneutraal gebouw te komen. Naast het bijplaatsen van pv panelen, zullen de huidige pv panelen op het natuurlijke vervangingsmoment in 2040-2045 vervangen worden door panelen met een wattpiekvermogen van 220 Wp/m2. Mogelijk zal in de toekomst het wattpiekvermogen nog verhogen. De oppervlakte van de nieuwe panelen zijn 0,05 m2 per paneel groter. Het dak biedt momenteel ruimte voor 20 extra panelen naast de 26 huidige panelen. Deze extra panelen zijn tevens in de berekening meegenomen. De tweede maatregel betreft het toepassen van een energie beheer systeem. Op deze manier kan de regeling van de klimaatinstallatie efficiënter plaatsvinden, waarbij er niet onnodig energie verbruikt zal worden.
€ 709
TVT [jaar]
55,4
Indicatief energielabel*
A+++++
EP1 [kWh/m2]
47,37
EP2 [kWh/m2]
34,79
EP3 [%]
67 Besparing
CO2 Uitstoot [kg/jaar]
11.545
-32%
Elek. totaal netto [kWh]
33.954
-32%
Energiekostenbesparing per jaar
€ 4.572
15
Scenario 3: Nul-op-de-Meter Scenario 3 betreft het voldoen aan de Nul-op-de-Meter eisen: naast de eisen van ENG, wekt het gebouw voldoende energie op om tevens de niet gebouw gebonden apparatuur te voorzien. Maatregelen
Nul-op-deMeter
M 1: Installaties LBK met WTW en verwarming
€ 13.500
M 2: Inregeling verwarming laag temperatuur
€ 11.000
M 4: Ledverlichting inclusief detectieschakeling
€ 11.989
M 5: PV panelen vervangen in 2040-2045
€ 34.160
M 6: 20 PV panelen bijplaatsen
€ 21.560
M 7: Warmtepomp met bodembron (water/water)
€ 154.345
M 8: EBS systeem (regeling klimaatinstallatie)
€ 35.000
M 9: Uitbouw technische ruimte
€ 32.082
M 11: Elektrisch doorstroomtoestel
€ 19.735
Huur kraan
€ 5.200
Staartkosten
€ 67.714
Onvoorziene kosten
€ 44.691
Voorbereiding, engineering en toezicht
€ 76.666
Totaal
€ 572.643
TVT [jaar]
61,4
Indicatief energielabel*
A+++++
EP1 [kWh/m2]
47,37
In het scenario wordt een label A+++++ behaald met een EP2-score van -3,04 kWh/m2 en een aandeel hernieuwbare energie van 103,1%. Scenario 3 bevat dezelfde maatregelen als scenario 2 met een verandering van warmtepomp. In het scenario is gerekend met het plaatsen van een warmtepomp met bodembron. Deze warmtepomp haalt de warmte tientallen meters uit de grond. Voor het aanbrengen van de bron zijn meerdere boringen nodig. Door middel van een warmte-koude opslag, zou er tevens koeling toegepast kunnen worden. Dit zal nader onderzocht moeten worden. Deze maatregel vereist een vergunning.
EP2 [kWh/m2]
-3,04
EP3 [%]
103,1
CO2 Uitstoot [kg/jaar]
8.008
-53%
Elek. totaal netto [kWh]
19.287
-53%
Energiekostenbesparing per jaar
€ 7.484
Besparing
16
Bijlage I: Begrotingen per scenario en maatregelen Begroting Scenario’s Gymzaal Echteld.xlsx In dit Excel-bestand zijn per scenario de kostenberekeningen weergegeven.
Begroting Maatregelen Installaties Gymzaal Echteld.xlsx In dit Excel-bestand zijn per installatiemaatregel uit de scenario’s de kostenberekeningen weergegeven.
Begroting Maatregelen Bouwkundig Gymzaal Echteld.xlsx In dit Excel-bestand zijn per bouwkundige maatregel uit de scenario’s de kostenberekeningen weergegeven.
17
Bijlage II: Berekening en overzicht energieverbruik Huidig energielabel In het kader van de Europese richtlijn (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van het gebouw, een energiecertificaat te overhandigen. Dit betreft het definitieve energielabel berekend middels de Energie Prestatiescore (EP2). Hieronder treft u de huidige score van uw gebouw. Resultaat Energielabel
A
EP2 [kWh/m2]
153,18
Berekening energieverbruik Met behulp van de softwareapplicatie Vabi, is het energiegebruik van het gebouw berekend. Hierbij is het gemiddelde klimaat van KNMI meetstation Herwijnen gebruikt, aangezien dit het meest overeenkomt met de locatie van het gebouw, en de berekende verbruiken onafhankelijk zijn van de verschillen in het weer per jaar. Het stedelijke hitte eiland is 0.5 graden Celsius. Het berekende elektriciteitsverbruik heeft betrekking op de gebouw gebonden installaties en niet op apparatuur (zoals koelkast, computers, wasmachine, droger, etc.). Een aantal installatie onderdelen die eventueel aanwezig zijn in dit gebouw kunnen alleen meegenomen worden in de berekening als het verbruik van deze onderdelen te bepalen is. Deze dienen individueel te worden ingevoerd. Mocht dit verbruik niet bekend zijn, zal de software uitgaan van gemiddelde waardes. Een aantal voorbeelden van dit soort onderdelen zijn het elektrisch verbruik van een lift of de verlichting van de algemene ruimtes. Het berekend elektriciteitsverbruik omvat wel (indien aanwezig): verwarming, tapwater, hulpenergie (voor verwarmingsinstallatie, ventilatiesysteem en zonneboiler), verlichting (standaard omstandigheden), zonnecellen (Pv), micro-WKK. Het gemiddelde stroomverbruik is de laatste jaren niet veel gedaald. Apparaten worden wel zuiniger, maar we hebben er ook meer.
In de volgende tabel wordt het gas- en elektrisch verbruik samen met de CO2-emissie getoond. Deelpost
Resultaat
Elektriciteitsverbruik [kWh]
48.373
Totaal elektriciteit (netto) [kWh]
43.049
Gasverbruik [m3]
0
Warmteverbruik [GJ]
0
CO2 uitstoot [kg]
14.637
18
Bijlage III: Overzicht energieverbruiken en opwekking Overzicht energieverbruiken (gas en elektra) van de afgelopen 3 jaar Elektriciteitsverbruik (kWh/jaar) Aardgasverbruik (m3/jaar) Warmtenet
2020 Corona jaar
2021 Corona jaar
2022 Corona jaar
27.531
33.792
46.860
-
-
-
-
-
-
Inkoop (kWh/jaar)
23.879
30.140
43.208
Opwek (kWh/jaar)
-
-
-
Opwek verwacht (kWh/jaar)
8.140
8.140
8.140
Teruglevering (kWh/jaar)
4.488
4.488
4.488
19
Bijlage IV: Vergunningen Voor het verbouwen of restaureren van een rijksmonument, een gemeentelijk monument of een beschermd stadszicht is in veel gevallen een omgevingsvergunning nodig. Voor het uitvoeren van een aantal aanbevolen maatregelen zijn mogelijk vergunningen benodigd.
Verbouwen van rijks- en gemeentelijke monumenten
Beschermd stadsgezicht
Een vergunning voor een rijksmonument is nodig wanneer er veranderingen aangebracht worden aan het monument. Dit geldt zowel voor de buitenkant als de binnenkant van het monument. De vergunning wordt afgegeven door de gemeente waarin het monument zich bevindt. Bij de aanvraag van de vergunning moet er een plan worden ingediend waarin duidelijk wordt gemaakt welke veranderingen er worden aangebracht en wat de gevolgen hiervan zijn voor het monument. Het niet verkrijgen van de vereiste vergunning voor werkzaamheden aan een rijksmonument kan leiden tot juridische en financiële gevolgen. Het is dus essentieel om de juiste procedures te volgen en de benodigde vergunningen te verkrijgen voordat je wijzigingen aanbrengt aan een rijksmonument.
Een vergunning voor een beschermd stadsgezicht is vereist wanneer er veranderingen aan een gebouw of perceel worden aangebracht die het karakter van het stadsgezicht kunnen aantasten. Het doel van de bescherming is om historische en culturele waarden te behouden en te versterken. De vergunning wordt afgegeven door de gemeente en kan verschillen per locatie. Het is daarom verstandig om contact op te nemen met de gemeente waar het betreffende stadsgezicht zich bevindt voor specifieke informatie over de vergunningsprocedure. Een vergunningsaanvraag is niet van toepassing op het gebouw.
Een vergunningsaanvraag is niet van toepassing op het gebouw.
20
Bijlage V: Subsidies en financiering Voor het toepassen van duurzame maatregelen voor het gebouw zijn diverse subsidies en regelingen beschikbaar. Hieronder zijn de mogelijke subsidies samengevat.
Energie-investeringsaftrek (EIA) voor ondernemers Heeft u een bedrijf dat investeert in een bedrijfsmiddel dat zorgt voor minder CO2-uitstoot? Energiezuinig is? Of wilt u investeren in duurzame energie? Maak dan gebruik van de regeling Energieinvesteringsaftrek (EIA). U kunt dan 45,5% van de investeringskosten aftrekken van de winst. Dit verlaagt uw fiscale winst. Meer informatie vindt u hier: https://www.rvo.nl/subsidies-financiering /isde/zakelijkegebruikers
Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA)
Bent u eigenaar van maatschappelijk vastgoed? Of houdt u zich bezig met het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed? Zoals scholen, overheidsgebouwen, zorginstellingen of rijksmonumenten? De subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) komt eigenaren van bestaand maatschappelijk vastgoed tegemoet in de kosten om te verduurzamen.
Stimulering Duurzame Klimaattransitie (SDE++)
Energieproductie
en
De Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) geeft subsidie aan bedrijven en non-profitorganisaties die grootschalig hernieuwbare energie opwekken of de CO2-uitstoot verminderen. Oriënteert u op de achtergrond en werking van deze regeling. Of ga direct door naar de aanvraagfase, de realisatiefase of de productiefase. Meer informatie vindt u hier: Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) (rvo.nl)
MIA en Vamil voor ondernemers
Bent u ondernemer en wilt u fiscaal voordelig investeren in milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen en technieken? Dat kan met de Milieu-investeringsaftrek (MIA) en de Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (VAmil).
Inforgraphics RvO Om te achterhalen welke subsidies precies toepasbaar zijn voor uw situatie, zie onderstaande link. https://infographics.rvo.nl/sectorplaten/gebouwdeomgeving/ Subsidies stapelen is beperkt Van cumulatie van subsidies is sprake wanneer meerdere subsidies worden verstrekt voor hetzelfde project. Het kaderbesluit EZK en LNV-subsidies beperkt de mogelijkheid van stapelen van subsidies. Het te verlenen subsidiebedrag plus eventueel andere subsidies mag niet hoger zijn dan het maximale subsidiebedrag van de subsidieregeling. Voor de niet EZ-regelingen geldt veelal een soortgelijke bepaling, óf in de subsidieregeling zelf óf in een kaderregeling.
Meer informatie vindt u hier: https://w w w.r vo.nl/subsidies-financiering /mia-vamil/ ondernemers
Meer informatie vindt u hier: https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/dumava
Laatste controle op actualiteit subsidies: 4-8-2023
21
Bijlage VI: Isolatie-metingen Onderstaande tabellen geven weer welke isolatie-metingen zijn verricht en wat de uitkomst is van dit destructieve onderzoek.
Constructie 1: Dak
Positie meting: Spouw:
Nee
Isolatie:
Ja
Nee
Isolatie:
Ja
Constructie 1: Vloer
Positie meting: Spouw:
22
Constructie 1: Gevel
Positie meting: Spouw:
Ja
Isolatie:
Ja
23