Bijlage 1 - Energievisie Neder-Betuwe
Tekst van het document
EEN LEEFBARE EN GEZONDE TOEKOMST VOOR IEDEREEN!
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE 5 SEPTEMBER 2025 DEFINITIEF, REVISIE 2.0
Inhoudsopgave
Opdrachtgever Gemeente Neder-Betuwe Opstellers Antea Group: Gijsbert Schuur, Jelco Hamstra, Marleen Peeters Datum 20 november 2025 Definitief
2
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
Inleiding
3
Leeswijzer
5
Deel 1: Energiesysteem en toekomstbeelden
6
Deel 2: Ontwikkelrichting toekomstig energiesysteem
26
Deel 3: Speerpunten voor programma
33
Bijlagen
39
Inleiding In 2018 zijn in het Klimaatakkoord afspraken gemaakt over de verduurzaming
Het meest concrete voorbeeld hiervan is netcongestie. Het stroomnet
van het Nederlandse energiesysteem en de uitstoot van broeikasgassen. Een
zit vol waardoor bedrijven en burgers vaak geen stroomaansluiting meer
groot deel van de verdere uitwerking en uitvoering van het Klimaatakkoord
kunnen krijgen of hun stroom niet meer kunnen terugleveren. Dit zet de
is bij de gemeenten neergelegd. De gemeente Neder-Betuwe heeft in 2021
verduurzamingsambities onder druk, zowel voor de opwek van duurzame
een Klimaatnota opgesteld en daarin vastgelegd dat de gemeente aansluit
energie als de elektrificatie van bijvoorbeeld bedrijfsprocessen.
bij de landelijke ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn. De volledige energiebehoefte van de gemeente wordt dan geleverd door hernieuwbare
Deze energievisie sluit aan bij de gemeentelijke Toekomstvisie 2050 en de
energie met als tussendoelen 40% in 2025 en 55% in 2030. In 2022 heeft de
uitgangspunten daarvan vormen de basis voor deze visie. De gemeente
gemeente een Transitievisie Warmte opgesteld waarin is vastgelegd hoe de
wil zowel nu als in de toekomst een gemeente zijn waar het goed toeven is
woningen en panden stap voor stap aardgasvrij worden gemaakt. Het accent
voor de inwoners, een bereikbare gemeente met een goed vestigingsklimaat
ligt hierin op besparen van energie door middel van isoleren. De gemeente is
voor bedrijven en landbouw, en waar energie voor iedereen beschikbaar en
hiermee voortvarend aan de slag gegaan en heeft met subsidieregelingen ca.
betaalbaar is. Om al deze (en toekomstige) ambities te bereiken is een robuust
400 woningeigenaren gestimuleerd om hun woning te isoleren. Ook zijn er in
duurzaam energiesysteem een randvoorwaarde. Neder-Betuwe wil met deze
lijn met de afspraken in de RES-regio flinke vorderingen gemaakt met de opwek
energievisie in regie blijven. Zonder regie van de overheid wordt het lastig om tot
van duurzame zonne- en windenergie.
een duurzaam en robuust energiesysteem te komen. Onderdeel hiervan is een goede startpositie in de gesprekken die in de regio en de provincie plaatsvinden
Dit jaar loopt de Klimaatnota af en ook moet de gemeente voor eind 2026 een
over de inrichting van het toekomstige energiesysteem en de verdeling van de
Warmteprogramma opstellen. Het Warmteprogramma is de opvolger van de
opwek.
Transitievisie Warmte uit 2022. De gemeente heeft dit moment aangegrepen om de voorliggende Energievisie op te stellen. Hiermee kan de eerder uitgezette koers worden herijkt, rekening houdend met de actuele omstandigheden.
3
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
Met deze energievisie wordt richting gegeven en worden randvoorwaarden
Betrokken partijen en rollen
en kaders geschapen voor het toekomstig energiesysteem. Dit geeft
Deze energievisie is tot stand gekomen in samenwerking met een groot aantal
handvatten voor de ontwikkeling van het toekomstige energiesysteem én de
interne en externe partijen. In bijlage A is dit nader toegelicht. Om de opgave aan
ontwikkeling (integraal ontwerpen en programmeren) van de gemeente. De
te gaan is samenwerking met anderen essentieel. Niet alleen met de collega-
visie en ontwikkelstrategie vormen mede input voor het (verplichte) Energie-
overheden, netbeheerders en de woningcorporatie, ook met bedrijven en lokale
en Warmteprogramma en andere relevantie visies/beleidsdocumenten
energiecoöperaties. Door de samenwerking met de partners, en inwoners
die raakvlakken hebben met en beïnvloed worden door het toekomstige
ontstaat draagvlak, denkkracht en uitvoeringskracht voor de maatregelen die
energiesysteem. Doel van de energievisie is:
uitgevoerd moeten worden.
•
Richting geven aan, en inzicht geven in het toekomstige
Daarnaast bouwt deze Energievisie voort op de participatieprocessen die de
energiesysteem (2050);
afgelopen jaren binnen de gemeente zijn doorlopen. Bij het opstellen van de
•
Handelingsperspectief bieden voor uitvoering en input
Klimaatnota 2021–2025, de Transitievisie Warmte (2022), en gebiedsgerichte
leveren voor beleid;
energieprojecten zijn inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties,
•
Belangrijke randvoorwaarden en keuzemomenten in beeld brengen;
energiecoöperaties, netbeheerders en andere belanghebbenden betrokken.
•
Draagvlak voor en betrokkenheid bij de energietransitie vergroten;
De waarden, zorgen en aandachtspunten die in deze trajecten naar voren
•
Basis om vervolggesprek te voeren met interne en externe
kwamen, vormen een belangrijk fundament voor de uitgangspunten van deze
stakeholders.
Energievisie.
In deze energievisie kijken we naar 2050. Eén ding weten we zeker: wat hierin
Daarnaast sluit deze Energievisie aan op de Toekomstvisie Neder-Betuwe
beschreven staat zal nooit op deze manier gebeuren. Wel weten we dat we
2050. In deze strategische visie is mede op basis van brede participatie
vanuit onze blik op het verleden en heden moeten focussen op de horizon.
vastgelegd hoe de gemeente zich ruimtelijk, economisch en maatschappelijk wil
Een visie helpt daarbij, om een gezamenlijke focus te hebben. Dan hebben we
ontwikkelen richting 2050. De toekomstbeelden, scenario’s en uitgangspunten
iets om koers te houden en iets om aan vast te houden.
uit de Toekomstvisie vormen daarom het richtinggevende kader voor deze Energievisie. Hiermee wordt geborgd dat de keuzes in de energietransitie passen binnen de lange termijn koers van de gemeente. Door zowel de eerdere participatieprocessen als de Toekomstvisie te combineren, vormt de Energievisie een logisch en samenhangend vervolg op wat in de afgelopen jaren is opgehaald.
4
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
Vervolg: Energie- en Warmteprogramma Als vervolg op deze energievisie werken we een Energie- en Warmteprogramma uit. Hierin vertalen we de strategische doelen en ambitie uit deze energievisie naar operationele doelen, maatregelen en activiteiten waar we de komende 10 jaar mee aan de slag gaan.
Leeswijzer Deze energievisie bestaat uit drie delen: •
Deel I: het energiesysteem met hierin de toekomstbeelden voor het energiesysteem in 2050;
•
Deel II: de ontwikkelrichting toekomstig energiesysteem met leidende principes en scenario’s;
•
Deel III: de speerpunten voor het programma om de visie in uitvoering te krijgen.
In de bijlagen zijn de methodologie, met de onderbouwing van de cijfers, de bronnen en de gekozen uitgangspunten opgenomen.
5
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
DEEL 1: ENERGIESYSTEEM EN TOEKOMSTBEELDEN
6
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
1.
HUIDIG ENERGIESYSTEEM 1.1
Wat is een energiesysteem?
Voor een visie van het toekomstig energiesysteem is het van belang om eerst
Het grootste deel van de energie die de sectoren momenteel verbruiken, is fossiel
een goed beeld te hebben van hoe het huidige energiesysteem in elkaar zit. Een
opgewekt. Deze fossiele brandstoffen worden stap voor stap vervangen door
energiesysteem omvat de volgende elementen c.q. bouwstenen:
duurzame energiedragers: •
Duurzaam opgewekte warmte: uit bijvoorbeeld de bodem,
oppervlaktewater, zonthermie, geothermie of restwarmte.
•
Duurzaam opgewekte elektriciteit: via zonnepanelen,
windmolens en kernenergie.
Energieproductie (opwek)….
•
Groene waterstof: conversie van energie door middel van
… via transport (energie-infrastructuur) …
duurzaam opgewekte elektriciteit.
… naar energieverbruik, met energieopslag en -conversie als mogelijke
•
Groengas: uit bijvoorbeeld groenafval of mest.
Energieketen De basis van het energiesysteem wordt gevormd door de energieketen van:
tussenstations. Iedere energiedrager heeft zijn eigen energieketen van opwek tot afname. De energieketens staan met elkaar in verbinding via conversie en opslag. Zo kan elektriciteit worden gebruikt om warmte of waterstof te produceren. Conversie en opslag zijn belangrijk als de opwek en vraag van bepaalde energiedragers niet met elkaar in balans zijn. Door de opgewekte energie om te zetten in een andere drager en tijdelijk op te slaan, gaat de energie niet verloren en kan de stabiliteit van het energiesysteem worden geborgd.
Sectoren Deze energieketen is traditioneel lineair met een centrale energieproductie.
De energieverbruikers worden in vier landelijk bepaalde sectoren ingedeeld:
In de toekomst wordt energie steeds vaker decentraal opgewekt en afnemers
•
onderwijs, cultuur)
zonnepanelen die hun eigen stroom verbruiken of verkopen via de
7
Gebouwde omgeving: woningen, commerciële dienstverlening (kantoren, horeca, vervoer en opslag) en publieke dienstverlening (overheid,
van energie kunnen ook producent zijn. Denk bijvoorbeeld aan eigenaren van Energiedragers. Traditioneel vormen fossiele brandstoffen – olie, aardgas,
•
Industrie: alle industriële processen
transportbrandstoffen – en fossiel opgewekte elektriciteit de basis van het
•
Mobiliteit: zowel personen- als vrachtvervoer (via weg, water, spoor)
energiesysteem.
•
Landbouw: alle sectoren, van laanbomenteelt tot veeteelt
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
1.2
Huidige energievraag
Om een beeld te krijgen van het totale energieverbruik van de gemeente, is in de
De volgende grafiek toont de huidige energievraag in Neder-Betuwe per
onderstaande figuur het totale energieverbruik per sector weergegeven1 .
energiedrager. De huidige dragers zijn voornamelijk olie, aardgas en elektriciteit.
Figuur 1-1: Huidige energieverbruik gemeente Neder-Betuwe incl. autosnelwegen
Figuur 1-2: Huidige energieverbruik per energiedrager
Het hoogste energieverbruik in de gemeente Neder-Betuwe wordt veroorzaakt
We gaan van een centraal naar een decentraal systeem, aardgas wordt uitgefaseerd
door mobiliteit, voornamelijk door wegverkeer op de A15. Zonder de A15
en er komt meer lokale opwek van elektriciteit. We moeten onze infrastructuur
is het energieverbruik van de sector mobiliteit ca. 60% lager (603 TJ/jaar).
aanpassen, want we zullen bijvoorbeeld veel meer elektriciteit nodig hebben en ons
Na mobiliteit is het energieverbruik in de gebouwde omgeving het grootst.
huidige elektriciteitsnetwerk is hier nog niet op toegerust.
Dit wordt veroorzaakt door woningen en gebouwen in de kernen en de buitengebieden. Industrie volgt daarop waarin bedrijventerreinen en de
In de volgende hoofdstukken zijn achtereenvolgens de ontwikkeling in de sectoren,
verbruikers met name (steenfabrieken) langs de rivieren een belangrijke rol
de energie-infrastructuur en de opwek van energie beschreven. Vervolgens zijn
spelen. Het minste energieverbruik vindt plaats in de landbouw. In de volgende
een aantal scenario’s voor de ontwikkeling van de toekomstige vraag en opwek van
paragrafen zijn de cijfers per sector verder uitgewerkt.
duurzame energie uitgewerkt.
1Bron: klimaatmonitor jaar 2022 Neder-Betuwe
8
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
DEEL 2: ENERGIEVRAAG EN ONTWIKKELING PER SECTOR
9
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
2.
ENERGIEVRAAG EN ONTWIKKELING PER SECTOR 2.1
Algemeen
2.2
Gebouwde omgeving
Dit hoofdstuk beschrijft per sector welke ruimtelijk-economische
De gebouwde omgeving van Neder-Betuwe bestaat uit een diverse mix van
ontwikkelingen worden verwacht en hoe het energiesysteem zich
woonwijken, commerciële gebouwen en openbare voorzieningen.
in deze sectoren ontwikkelt. Daarbij is ook oog voor cross-sectorale ontwikkelmogelijkheden zoals bedrijven die warmte aan woningen
De huidige energievraag van de gebouwde omgeving in Neder-Betuwe (peiljaar
leveren.
2022) wordt grotendeels ingevuld door aardgas (61%) en 39% door elektriciteit. Momenteel is er geen warmtenet aanwezig in Neder-Betuwe, wat betekent dat de
Netcongestie
meeste gebouwen individueel worden verwarmd, voornamelijk door middel van aardgasgestookte installaties.
Het elektriciteitsnet in Nederland zit vol. Er is te weinig capaciteit om de gevraagde en opgewekte stroom te transporteren. Deze netcongestie
De energievraag in de gebouwde omgeving is de afgelopen vier jaar fors gedaald (met
wordt in alle sectoren gevoeld maar vooral bij de bedrijven, ook bij die
ruim 20%). Dit is ingezet door de energiecrisis na de Coronapandemie en heeft zich
in Neder-Betuwe. Diverse grote Nederbetuwse bedrijven geven aan
daarna voortgezet. Veel particuliere woningeigenaren, de woningcorporatie en andere
dat uitbreiding of verduurzaming van hun bedrijf moeilijk is vanwege de
pandeigenaren hebben isolerende maatregelen getroffen om de energievraag van hun
beperkte stroomcapaciteit. Bij verduurzaming van de bedrijfsprocessen
pand te verlagen. Het stimuleringsprogramma van de gemeente en de inzet van het
vervangen de bedrijven aardgas aangedreven processen vaak door elektrische alternatieven. Ook wordt het elektrificeren van het wagenpark door netcongestie bemoeilijkt. Welk deel van de bedrijven momenteel last heeft van netcongestie is onbekend maar de verwachting is dat dit
Energieloket hebben daar een extra versnelling aan gegeven. Woningcorporatie Thius gaat de komende tijd een flinke slag maken met de verdere verduurzaming van de huurwoningen (isoleren tot de Standaard voor woningisolatie).
aantal de komende tijd flink zal toenemen. Ook belemmert netcongestie de vestiging van nieuwe bedrijven omdat deze geen stroomaansluiting
Ontwikkelingen
kunnen krijgen.
Uit de Omgevingsvisie (2021), de Ontwerpvisie Neder-Betuwe 2050 (2024) en de
Ondanks alle inspanningen van de netbeheerders TenneT en Liander
Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050 (2025, concept), enkele andere bronnen en
is de verwachting dat de netcongestieproblematiek nog minstens 10
de gesprekken met stakeholders kan de verwachte ontwikkeling in de gebouwde
jaar voortduurt en ook daarna moet rekening worden gehouden met
omgeving worden afgeleid.
schaarste aan stroom, met name tijdens de piekuren.
10
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
Kernelementen zijn: •
Groei: de verwachting is dat in 2050 het aantal inwoners in
Neder-Betuwe met ruim 4.000 is toegenomen tot maximaal 30.000. Daarvoor zijn ca. 2.000 extra woningen nodig maar ook ruimte voor bedrijven, winkels, scholen en parken.
•
De groei van woningen en utiliteit zal voor een deel binnen de bestaande gebouwde omgeving plaatsvinden (inbreiding) maar de
kernen zijn al vrij compact gebouwd en het bestaande groen moet
worden behouden. Uitbreiding van de kernen zal dan ook
onvermijdelijk zijn, mits dit gepaard gaat met een goede
landschappelijke inpassing en ontsluiting. In alle kernen is behoefte aan extra woningen. De groei van woningen gaat samen met
de groei van mobiliteit.
•
De focus ligt op klimaatneutraal en duurzaam bouwen. De bestaande
bebouwing wordt verder geïsoleerd en aardgasvrij gemaakt. In de Transitievisie Warmte van de gemeente Neder-Betuwe (2022) is aangenomen dat nagenoeg alle woningen en gebouwen in de gemeente stap voor stap worden voorzien van individuele (volelektrische) warmtepompen, ook de nieuwbouw. Een heel klein deel, met name monumentale panden, zal met groengas verwarmd worden. Grootschalige inzet van groengas is, gelet op de beperkte beschikbaarheid en kostprijs, niet waarschijnlijk. Alleen in IJzendoorn is potentie voor een warmtenet, gevoed door aquathermie (TEO). Dit wordt verder onderzocht. De inzet op elektrische warmtepompen leidt tot een forse toename van de elektriciteitsvraag in de gebouwde omgeving. In deel 3 presenteren we enkele alternatieven, zoals collectieve warmte, waarmee de afhankelijkheid van Figuur 1-3: Bevolkingsgroei en groei woningvoorraad Neder-Betuwe
11
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
elektriciteit kan worden verkleind.
2.3
Industrie
Neder-Betuwe beschikt over zeven bedrijventerreinen (in totaal 130 ha) die
Van de totale energievraag van de industrie komt 95% voor rekening van tien
een diverse mix van kleine en middelgrote ondernemingen uit verschillende
bedrijven, de top 10 van de grootverbruikers:
sectoren, waaronder productie, handel en dienstverlening. In totaal zijn
•
48% wordt door de twee steenfabrieken verbruikt;
er 18 grootverbruikers. De energievraag van de bedrijventerreinen wordt
•
47% wordt door de rest van de top 10 grootverbruikers verbruikt;
momenteel ingevuld door aardgas en elektriciteit, waarbij ongeveer 70% door
•
Ongeveer 5%, wordt door de rest van de industrie verbruikt.
aardgasverbruik wordt ingevuld. Sommige grootverbruikers beschikken over restwarmte. Deze kan mogelijk benut worden voor andere toepassingen zoals het verwarmen van de gebouwde omgeving mits de afstand niet te groot is. Er zijn grote verschillen tussen ondernemers. Sommige hebben plannen voor verduurzaming of hebben daar al flinke stappen in gezet en anderen hebben weinig tot geen interesse. Ook proberen ondernemers, zoals op het bedrijventerrein Panhuis, samen tot oplossingen voor netcongestie te komen door het vormen van een energiehub. De organisatiegraad onder de ondernemers op de bedrijventerreinen is wisselend. Het verhogen van de organisatiegraad vergroot het organiseren van gezamenlijke oplossingen.
Figuur 1-4: De huidige totale energievraag van de industrie in Neder-Betuwe (Klimaatmonitor, peiljaar 2022)
Naast bedrijventerreinen is er ook industrie aanwezig langs de Waal en Nederrijn die niet onder bedrijventerreinen vallen. Het gaat hier specifiek om steenfabrieken en zandwinning.
12
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
Ontwikkelingen De gemeente Neder-Betuwe heeft de ambitie om bedrijventerreinen verder
Vanuit de overheid en klanten worden de bedrijven gedwongen om hun
uit te breiden. Verwacht wordt een groei van de bedrijventerreinen met 20
bedrijfsvoering te verduurzamen. Dit begint met het zoveel mogelijk besparen
ha in 2040. De periode daarna is nog onzeker. De uitbreidingen vinden met
van energie. Zo zijn bedrijven verplicht om energiebesparende maatregelen
name plaats op de bedrijventerreinen langs de A15 die getransformeerd
uit te voeren die binnen 5 jaar kunnen worden terugverdiend. Om hun CO2-
zijn naar bedrijvenparken. Verwacht wordt dat het type bedrijvigheid en de
footprint te verminderen willen bedrijven fossiele energie door duurzaam
milieucategorieën in Neder- Betuwe in 2050 niet wezenlijk afwijken van wat er
opgewekte energie vervangen. Omdat hierdoor de processen van de bedrijven
nu is. De focus ligt op gemengde bedrijventerreinen zonder intensieve industrie.
steeds efficiënter worden, zal de beschikbaarheid van restwarmte dalen. Restwarmte zal in de eerste plaats binnen het bedrijf worden hergebruikt voor
Omdat het hier gaat om gemengde bedrijventerreinen zonder intensieve
processen of ruimteverwarming. Slechts een kleine hoeveelheid is beschikbaar
industrie, is de verwachting dat de meeste bedrijven elektrificeren en niet
voor uitkoppeling naar de omgeving. Uitzondering zijn bedrijven met grote
overgaan op duurzame gassen zoals waterstof. Zelfs de steenfabrieken zetten,
koel- of vriesinstallaties, zoals Champi’mer in Kesteren. Deze zullen ook in de
ondanks hun proces met hoge temperaturen, stappen met elektrificatie maar
toekomst over restwarmte beschikken.
hier kan niet worden uitgesloten dat zij uiteindelijk toch voor (een deel van) hun proces duurzame gassen inzetten. Er zijn geen plannen voor warmtenetten op
Verschillende bedrijven geven aan dat de beschikbaarheid van energie steeds
bedrijventerreinen.
meer een vestigingsfactor wordt. Door het gebrek aan aansluitcapaciteit zullen sommige bedrijven hun productie (deels) naar elders gaan verplaatsen, is de verwachting.
13
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
2.4
Mobiliteit
De huidige energievraag (peiljaar 2022) voor personen- en vrachtververvoer
Motorbrandstoffen worden stap voor stap vervangen door duurzame
wordt nagenoeg volledig ingevuld door fossiele brandstoffen. Voor
alternatieven. Europese afspraken zijn hier de belangrijkste drijver voor. De
personenvervoer is er al wel een gedeelte elektrisch, voor vrachtvervoer nog
transitie van fossiele brandstoffen naar elektrisch vervoer is al in gang gezet.
niet. Voor binnenvaart, mobiele werktuigen en railverkeer worden ook alleen nog
In 2022 waren er in totaal 93 publieke laadpunten in de gemeente aanwezig,
fossiele brandstoffen gebruikt.
waarvan 20 snellaadpunten. Daarnaast zijn er steeds meer semipublieke en private laadpunten.
Ontwikkelingen Omdat het aantal inwoners en de bedrijvigheid groeien, zal ook het aantal personen- en vrachtauto’s toenemen, naar verwachting met respectievelijk 1,3% en 0,6% per jaar. De verwachting is dat in 2050 personenauto’s en vrachtauto’s voor het overgrote deel elektrisch zullen zijn. Circa de helft van het zwaar transport zal op waterstof rijden. De verwachting is vooralsnog dat de binnenvaart volledig zal elektrificeren.
Figuur 1-5: De huidige totale energievraag van mobiliteit in Neder-Betuwe incl. autosnelwegen (Klimaatmonitor, peiljaar 2022)
14
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
2.5
Landbouw
De landbouwsector in Neder-Betuwe wordt gekenmerkt door een diversiteit aan agrarische activiteiten, met een sterke nadruk op fruitteelt en laanboomteelt. Het energieverbruik in de landbouwsector betreft voor ruim 52% aardgas en
Daarnaast wordt er veel aandacht besteed aan het implementeren
48% elektriciteit. Elektriciteit wordt veelal gebruikt voor koeling, aardgas voor
van energie-efficiënte technologieën en processen. Kwekers worden
verwarming en drogen van gewassen. Energie uit brandstoffen wordt met name
aangemoedigd om innovatieve technieken te gebruiken die het
voor landbouwmachines en transportvoertuigen gebruikt. Dit is onderdeel van
energieverbruik verminderen. Dit kan variëren van geavanceerde
de sector mobiliteit.
irrigatiesystemen die water en energie besparen tot het gebruik van LED-
Ontwikkelingen In de gemeente Neder-Betuwe spelen de laanboom- en fruitteelt een cruciale
Volgens de Ontwerpvisie Neder-Betuwe 2050 (2024) zal in de toekomst in
rol in zowel de lokale economie als het landschap. De laanboomsector
de laanboom- en fruitteelt verregaande robotisering hebben plaatsgevonden.
vertegenwoordigt ongeveer een derde van alle laanboomteelt in Nederland. De
Hierdoor zal het elektriciteitsverbruik naar verwachting enigszins stijgen. De
ambitie van de gemeente is om de laanboomteelt verder te ontwikkelen met een
sector is qua oppervlakte gekrompen vanwege nieuwe innovaties waardoor
sterke focus op energie-efficiëntie en duurzaamheid. Een van de belangrijkste
minder grond nodig is.
initiatieven is het stimuleren van duurzame energieopwekking binnen de sector. Dit omvat het installeren van zonnepanelen op de daken van kwekerijen, Dit omvat het installeren van zonnepanelen op de daken van kwekerijen, mits de constructie hiervoor geschikt is, en het gebruik van windenergie om de energiebehoeften van de bedrijven te dekken.
15
verlichting.
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
DEEL 3: OPWEK HERNIEUWBARE ENERGIE
16
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
3.
OPWEK HERNIEUWBARE ENERGIE Opwek in 2030 De onderstaande figuur presenteert de opwek van hernieuwbare energie in het
In het kader van het RES-bod 1.0 heeft de gemeente Neder-Betuwe
peiljaar 2023.
de afspraak met de regiogemeenten gemaakt dat de grootschalige opwek door wind en zon in 2030 met 972 TJ/jaar is uitgebreid. Zoekgebieden voor grootschalige opwek zijn in de RES 1.0 van Rivierenland en de Omgevingsvisie bepaald. Ondertussen heeft de gemeente het zoekgebied ten noorden van de A15 bij Dodewaard in lijn gebracht met de gemeente Overbetuwe. De actuele kaart met zoekgebieden is weergegeven in onderstaande figuur.
Figuur 1-6: De huidige opwek van hernieuwbare energie in Neder-Betuwe (RES-monitor 2025 en Klimaatmonitor)
3.1
Opwek hernieuwbare elektriciteit
Het aandeel hernieuwbare elektriciteit in het totale elektriciteitsverbruik (excl. personenvervoer) bedraagt circa 20%. De hernieuwbare elektriciteit wordt deels lokaal opgewekt door de vier windmolens die langs de A15 bij Echteld staan. Daarnaast is er een aantal zonnevelden (met name langs de A15) en liggen er zon-PV-panelen op woningen en gebouwen. Verder is er nog een aantal projecten die sinds 2022 in voorbereiding zijn. Deze zijn niet meegenomen in de berekening van de huidige opwek.
17
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
Figuur 1-7: richtinggevende kaart huidige zoekgebieden Neder-Betuwe (versie 1607-2025)
De zoekgebieden van grootschalige opwek worden in de gemeente Argumenten om het zoekgebied ten noorden van de A15 bij Dodewaard in lijn te
Neder-Betuwe al ontwikkeld tot projecten. Zo zijn er verschillende
brengen met de gemeente Overbetuwe, zijn:
zonneparken langs de A15 en langs de Waal ontwikkeld. Langs de Waal
•
De gemeente Overbetuwe heeft de molens ten noorden van A15 al
wordt nog een tweede zonnepark op water gerealiseerd. Ook staan
geschrapt, Neder-Betuwe volgt dit voorbeeld;
er een tweetal windparken op de planning, waarvan nog niet zeker is
•
Aan de noordzijde van de A15 geldt een hoogtebeperking wegens
of deze er komen. Het gaat om de vervanging van windturbines van
380kV verbinding Dodewaard-Doetinchem. Dit veroorzaakt
Windpark Echteld Lienden en een nieuw Windpark Midden-Betuwe.
verschillende tiphoogtes met zuidzijde A15. Dit is
landschappelijk ongewenst;
Ondanks de verkleining van het zoekgebied voor windmolens, is de
•
Aan noordzijde A15 zijn maximaal 2 windmolens inpasbaar
verwachting dat in 2030 de grootschalige opwek van hernieuwbare
Vergeleken met de 4 tot 5 windmolens ten zuiden van de A15
elektriciteit in Neder-Betuwe voldoet aan het RES-bod. Daar bovenop
geeft dit een rommelig landschappelijk beeld;
komt de kleinschalige opwek van zon-PV op woningen die momenteel
•
Inwoners ten noorden van de A15 nabij de Kerkstraat worden belast
(2023) ca. 65 TJ/jaar bedraagt en, vanwege het wegvallen van de
met reeds vergunde zonneparken, zowel westelijk als oostelijk. Met
salderingsregeling, waarschijnlijk maar beperkt toeneemt in 2030.
nog een windmolen in/naast het zonnepark Hemmen II wordt deze
belasting onevenredig zwaar.
Opwek na 2030
•
Zonder windmolens ten noorden van de A15, kunnen de windmolens
De gemeenteraad heeft zich uitgesproken tegen de verdere uitbreiding
aan zuidzijde maximaal opschuiven tot de perceelsgrens met de A15,
van zonnevelden op land en grote windmolens. Er komen geen extra
waarmee de afstand tot het dorp Wely wordt gemaximaliseerd
zoekgebieden voor windmolens en zonnevelden maar wel blijft er ruimte voor lokaal maatwerk in de buurt van nieuwbouwprojecten en bedrijven. Verder resteren nog de volgende opties: •
Meer zon op dak, zowel op de daken van bedrijven/instellingen als woningen;
•
Kleine windmolens (erfmolens) met een tiphoogte van maximaal 25 meter. Met een vermogen van 80 kW produceren deze molens echter weinig elektriciteit.
Verkenning SMR-inpassing provincie Gelderland 2025, NRG Pallas
18
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
Small Modular Reactors (SMR)
In deel 2 zijn enkele scenario’s uitgewerkt voor de ontwikkeling van de
Een andere mogelijkheid om lokaal elektriciteit op te wekken is de installatie
lokale opwek van elektriciteit na 2030.
van een Small Modular Reactor (SMR), kleine kernreactors die bijvoorbeeld op een bedrijventerrein kunnen staan. De locatie van de oude kerncentrale in
3.2
Dodewaard is mogelijk geschikte voor een SMR. De provincie Gelderland ziet
De afhankelijkheid van elektriciteit als voornaamste energiedrager,
kansen voor SMR’s en heeft onlangs een verkenning laten uitvoeren. Hierin
kan worden verkleind door de inzet van duurzame warmte. Dit past in
komt ook de gemeente Neder-Betuwe als kansrijk naar voren voor de bouw
de trend van netbewust bouwen waarbij het elektriciteitsnet zoveel
van een SMR. Naast elektriciteit produceren SMR’s ook restwarmte wat weer
mogelijk wordt ontzien. In Neder-Betuwe zijn echter weinig duurzame
interessant kan zijn voor andere toepassingen zoals de verwarming van de
warmtebronnen beschikbaar. De meest kansrijke warmtebronnen zijn
gebouwde omgeving. De vraag is echter hoe lang het nog duurt voordat de
hieronder benoemd.
eerste werkende SMR kan worden gerealiseerd. Ondanks de hoopvolle signalen van de provincie achten wij de kans klein dat dit voor 2040 het geval zal zijn.
Opwek warmte
Aquathermie (TEO/TEA) : Aquathermie is een duurzame techniek waarbij warmte wordt gewonnen uit water. Er zijn verschillende vormen van aquathermie, waaronder Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) en Thermische Energie uit Afvalwater (TEA). Kansen in Neder-Betuwe zijn:
TEA: de rioolwaterzuiverings-
TEO: de Waal, de Nederrijn en
installatie (RWZI) in Dodewaard.
de Linge bieden een aanzienlijke
Hier kan de warmte uit het afval-
hoeveelheid thermische energie,
water worden benut om nabijge-
vooral in de zomermaanden. Deze
legen woningen en bedrijven te
warmte zou via een warmtenet
verwarmen.
naar woningen en bedrijven in de omgeving kunnen worden gebracht. Daarnaast zijn er nog overige plassen die mogelijk een rol kunnen spelen.
19
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
Als zonthermie als enige warmtebron wordt ingezet, is seizoensopslag in de bodem of in bovengrondse opslag nodig. Op dit moment is zonthermie als enige warmtebron economisch meestal niet rendabel maar wel als aanvullende bron in een bronnenmix of om bodemenergiesystemen in balans te brengen. De grootschalige inzet van zonthermie vraagt om veel ruimte, op daken of op velden in het buitengebied. Met name zonnevelden concurreren nu al met andere functies in het buitengebied. Om juist deze andere functies ruimte te geven, heeft de gemeente de verdere uitbreiding van het areaal zonnevelden verboden. Dat betekent dat de grootschalige inzet van zonthermie momenteel de facto niet mogelijk is. Figuur 1-8: potentiële aquathermiebronnen Neder-Betuwe
In de bovenstaande figuur zijn de mogelijkheden voor TEO (in blauw) en
Overige bronnen
TEA (in geel) weergegeven.
Restwarmtebronnen zoals de steenfabrieken, voedingsmiddelenindustrie
Zonthermie
of supermarkten lijken nu nog potentie te hebben voor de levering van restwarmte. Door de verduurzaming van de bedrijfsprocessen
Door CE Delft is onderzocht wat de totale potentie van zonthermie is in de
worden deze steeds efficiënter waardoor er in de toekomst veel
RES-regio Rivierenland c.q. de gemeente Neder-Betuwe. De studie laat zien dat
minder restwarmte overblijft. Deze restwarmte wordt dan in de meeste
zonthermie ca. de helft van de ruimtewarmtevraag van woningen en gebouwen
gevallen weer terug in het eigen proces gebracht waardoor er geen
kan leveren door de aanleg van PVT-panelen op daken en velden. Met deze
restwarmte overblijft voor de gebouwde omgeving. Ook liggen de
panelen kan naast warmte ook stroom worden opgewekt, zij het minder dan met
bedrijven met restwarmte vaak te ver bij de gebouwde omgeving
een traditioneel PV-paneel.
vandaan. De meeste van deze bronnen zien we daarom niet als kansrijk voor de energievoorziening richting 2050. Uitzonderingen zijn mogelijk Champi’mer in Kesteren en een toekomstige SMR.
20
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
3.3
Opwek duurzame gassen (groengas en waterstof)
In Neder-Betuwe is slechts beperkt potentie voor de opwek van groengas en waterstof. De hoeveelheid mest en overige agrarische reststromen als bron voor groengas is zeer beperkt. Waterstof zou met behulp van lokaal opgewekte elektriciteit kunnen worden geproduceerd met elektrolysers. Dit kost echter veel elektriciteit en is dus lastig zolang de vraag naar duurzame elektriciteit groter is dan de opwekcapaciteit. Daarnaast is in Neder-Betuwe de lokale vraag naar waterstof beperkt, ook in de toekomst.
21
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
4.
ENERGIE-INFRASTRUCTUUR De energie-infrastructuur binnen Neder-Betuwe omvat een aardgasnetwerk
Dit project omvat het vervangen van stroomkabels door nieuwe kabels met
en elektriciteitsnetwerk. Binnen de gemeente zijn geen warmtenetten
hogere capaciteit op de trajecten Doetinchem-Dodewaard en Dodewaard-
aanwezig. De netbeheerder in de gemeente Neder-Betuwe is Liander.
Wijchen-Maasbracht. Ook zijn drie verouderde 1-fase transformatoren
Elektriciteitsnet
vervangen door één nieuwe 3-fasen transformator met meer capaciteit en worden er de komende jaren nog twee 3-fasen transformatoren bijgeplaatst.
Het grootste deel van het elektriciteitsnet binnen de gemeente wordt
Deze maatregelen maken onderdeel uit van een project om in het gebied van
gevoed vanuit onderstation Dodewaard. Dit betreft onder andere de kernen
Flevopolder, Gelderland en Utrecht (FGU) de huidige netcongestie op het
Dodewaard, Opheusden, Kesteren en Ochten. Een kleiner gedeelte van de
hoogspanningsnet op te lossen.
gemeente, waaronder de dorpen Echteld en IJzendoorn, ontvangt stroom via onderstation Tiel. Beide onderstations worden gevoed vanuit het TenneT
De oorspronkelijke opleverdatum van dit project was 2029. Op 12 juni 2025
hoogspannings-station Dodewaard.
maakte TenneT echter bekend dat de uitvoering met vier tot zes jaar wordt vertraagd. De nieuwe verwachte opleverdatum ligt nu tussen 2033 en 2035. De vertraging is grotendeels het gevolg van problemen bij het vinden van een geschikte locatie voor een nieuw hoogspanningsstation in Utrecht-Noord, dat essentieel is voor de opsplitsing van het huidige net in meerdere deelnetten. De nieuwe situatie op het elektriciteitsnet wordt verder onderzocht. Daarbij worden onder andere de laatste inzichten, scenario’s, congestie op onderliggende middenspanningsnetten en de verwachte nieuwe opleverdata van de hoogspanningsstations meegenomen. Naar verwachting kunnen de netbeheerders in het najaar van 2025 klanten en andere belanghebbenden nader informeren over de precieze gevolgen van de vertraging.
Het elektriciteitsnet in de regio kampt met netcongestie. TenneT werkt aan een oplossing voor het knelpunt bij het hoogspanningsstation Dodewaard.
22
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
Parallel hieraan werkt Liander aan de uitbreiding en verzwaring van het
Energiehubs en andere oplossingen voor netcongestie
laagspannings- en middenspanningsnet. Voor de verzwaring van het
Ter voorkoming van netcongestie is het belangrijk dat het aanbod en de vraag van
laagspanningsnet volgt Liander de buurtaanpak waarmee een complete buurt
opgewekte energie ruimtelijk zo dicht mogelijk bij elkaar zit zodat de transportafstand
in één keer toekomstgereed wordt gemaakt. Voor het middenspanningsnet
minimaal is. Daarbij kunnen energiehubs op bijvoorbeeld bedrijventerreinen soelaas
wordt een meer vraaggestuurde aanpak gevolgd. Hierbij wordt het net
bieden. Hier worden vraag en aanbod zo goed mogelijk op elkaar afgestemd en is
alleen verzwaard op de plaatsen waar daadwerkelijk een grotere vraag naar
ruimte voor de (tijdelijke) opslag en conversie van energie. Een voorbeeld hiervan
middenspanning is.
is de ontwikkeling van een energiehub nabij de overnachtingshaven IJzendoorn. Hier wordt gebruik gemaakt van zonnevelden, laadpleinen, batterijen en waterstof
Ondanks alle inspanningen van de netbeheerders is de verwachting dat de
om de energievraag lokaal op te wekken en te gebruiken. Een ander voorbeeld is de
netcongestieproblematiek op het hoogspanningsnet nog minstens 10 jaar
ontwikkeling van een energiehub met een groepscontract op het bedrijventerrein
voortduurt en ook daarna moet rekening worden gehouden met schaarste aan
Medel. Andere oplossingen zijn onder andere:
stroom, omdat de middenspannings- en laagspanningsnetten ook nog uitgebreid moeten worden.
23
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
•
Energiemanagement systemen
•
Netbewuste nieuwbouw
•
Netefficiënte installaties
•
Netbewust laden elektrische voertuigen
Warmtenet De uitbreiding van het elektriciteitsnet bestaat niet alleen uit verzwaring van de
Momenteel liggen er geen warmtenetten in de gemeente. Er zijn verschillende
kabels maar ook het aantal trafostations, laadpunten en batterijopslagen neemt
warmtebronnen beschikbaar waarmee woningen en gebouwen van duurzame
fors toe. Dit heeft een grote ruimtelijke impact.
warmte zouden kunnen worden voorzien, zoals aquathermie uit de rivieren,
Voor de elektrificatie in de gebouwde omgeving neemt het aantal trafohuisjes
restwarmte van bedrijven of zonthermie. Technisch gezien kunnen de
flink toe, in veel buurten kan dit aantal verdubbelen. Daarmee samenhangend
genoemde warmtebronnen worden gebruikt voor collectieve warmtenetten. In
moet ook het aantal middenspanningsstations worden vergroot.
IJzendoorn zijn er kansen voor een warmtenet, gevoed door aquathermie (TEO).
De elektrificatie van mobiliteit vraagt om een forse toename van het aantal
In de meeste kernen staan de woningen echter te ver uit elkaar (lage
EV-laadpunten, zowel voor AC-(standaard)laden als DC-(snel)laden. Het aantal
warmtedichtheid) om momenteel op grootschalige wijze een economisch
standaard laadpunten zal naar verwachting stijgen van 170 naar 6.764 punten
rendabel warmtenet te realiseren. Kleinschalige warmtenetten voor bijvoorbeeld
en het aantal snellaadpunten stijgt naar verwachting van 25 naar 191 punten6 .
nieuwbouwlocaties of micro-warmtenetten (10-50 woningen) voor de bestaande bouw zijn mogelijk wel haalbaar. Dit past in de trend van netbewust
Voor de elektrificatie van de binnenvaart zijn walstroomlocaties langs de rivieren
bouwen waarin warmte wordt ingezet om het elektriciteitsnet zo min mogelijk
nodig. Met name in de overnachtingshaven IJzendoorn zal hier een toename
te belasten.
worden verwacht in het elektriciteitsverbruik . Met Rijkswaterstaat wordt momenteel al gesproken over het realiseren van walstroom. Voor de elektrificatie van de industrie zal met name het aantal middenspanningsstations moeten worden vergroot. Ook kunnen grootschalige batterijopslagen nodig zijn voor de tijdelijke opslag van lokaal opgewekte energie. 6 Outlook dashboard Elaad, Gemeente Neder-Betuwe, geraadpleegd: 05-03-2025
24
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
Gassen De transportleiding van Gasunie (ArcGIS - Mijn scene) loopt door de gemeente
Delta Rhine Corridor (DRC)
langs de A15 en takt af bij de verschillende dorpen. De grootste afnemer van
Dit is het initiatief om meerdere ondergrondse buisleidingen aan te
aardgas binnen de gemeente zijn de steenfabrieken, nabij Opheusden en
leggen tussen Rotterdam en de Duitse grens, via de industrie in Moer-
Echteld. Er zijn geen transportleidingen binnen de gemeente die andere gassen
dijk en Geleen. Het gaat vooralsnog om buisleidingen voor het trans-
transporteren. Gelet op de beperkte vraag en opwekpotentie voor waterstof
port van waterstof en CO2. De Delta Rhine Corridor is in
en groengas in de gemeente is het niet te verwachten dat er een waterstof- of
Nederland ongeveer 270 kilometer lang en doorkruist
groengasnetwerk in Neder-Betuwe wordt aangelegd.
29 gemeenten in de provincies Zuid-Holland, Noord-Brabant en Limburg. Gasunie is initiatiefnemer van het project, mede namens BASF, OGE en Shell. De verwachting is dat er geen aftakking van de DRC naar de gemeente Neder-Betuwe zal komen.
25
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
DEEL 2: ONTWIKKELRICHTING TOEKOMSTIG ENERGIESYSTEEM
26
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
1.
LEIDENDE PRINCIPES In deel 1 hebben we laten zien hoe het energiesysteem en de verschillende sectoren zich de komende jaren gaan ontwikkelen. Voor een deel is dit een autonoom proces, aangestuurd door nationale en internationale ontwikkelingen, waar de gemeente weinig vat op heeft. Op andere delen heeft de gemeente wel sturingsmogelijkheden of heeft zelfs de regie vanuit het Rijk toebedeeld gekregen. Dit speelt met name in de gebouwde omgeving waar de gemeente de regie over warmtetransitie heeft en ervoor moet zorgen dat alle woningen en gebouwen in 2050 aardgasloos zijn. De gemeente kan hier bijvoorbeeld de keuze maken om collectieve warmtenetten te ontwikkelen. Met de nieuwe instrumenten uit de Wet gemeentelijk instrumentarium warmtetransitie (Wgiw) en Wet collectieve warmte (Wcw) heeft de gemeente meer mogelijkheden om zelf sturing aan de aanleg van collectieve warmtenetten te geven. Maar ook kan de gemeente richting geven aan de energievoorziening op bedrijventerreinen. Deel 1 laat zien dat de beschikbaarheid van energie een steeds belangrijkere vestigingsfactor voor bedrijven wordt. In deel 2 wordt uiteengezet welke ontwikkelrichtingen mogelijk zijn en welke keuzes daarvoor gemaakt moeten worden. Als basis hiervoor heeft de gemeente leidende principes geformuleerd. Deze kunnen gezien worden als richtsnoeren voor de ontwikkeling van het energiesysteem in 2050.
Deze doen recht aan de identiteit van Neder-Betuwe waar mogelijk en bieden handelingsperspectief bij het maken van toekomstige keuzes. De leidende principes zijn in de figuur hiernaast weergegeven.
27
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
2.
TENDENSEN EN DILEMMA’S De toekomstbeelden in deel 1 laten drie duidelijke tendensen zien:
Dit leidt tot de volgende dilemma’s:
1. Elektrificatie: in alle sectoren wordt duurzaam opgewekte elektriciteit
•
De invulling van het begrip ‘local for local’: kan en wil de gemeente
volledig zelfvoorzienend zijn in de toekomst en alle benodigde
de belangrijkste energiedrager. De vraag naar elektriciteit neemt enorm toe, evenals het aanbod.
28
energie binnen de gemeentegrenzen opwekken of is het toch beter
2. Netcongestie: door de toenemende vraag naar en aanbod van
om energie van buiten de gemeente te importeren? Wat zijn de
elektriciteit slibt het elektriciteitsnet dicht. Dee verwachting is dat
consequenties van lokale zelfvoorzienendheid en afhankelijkheid
de huidige netcongestieproblematiek nog minstens 10 jaar voortduurt
van import van buiten de gemeente?
en ook daarna moet rekening worden gehouden met schaarste
•
Hoe combineren we de groeiambitie (bevolking, bedrijvigheid) met
aan stroom. Om het stroomnet minder te belasten, moeten alternatieve
de ruimte die nodig is voor het toekomstige energiesysteem
energiedragers als duurzame warmte of gassen serieus worden
bekeken. Daarnaast moeten opwek en gelijktijdig verbruik op een
•
Omgaan met netcongestie: welke lokale oplossingen kunnen
zo lokaal mogelijk niveau aan elkaar worden gekoppeld om zo de vraag
netcongestie verzachten en hoe kan de gemeente daarin bijdragen?
(opwek, opslag en infrastructuur)?
aan transportcapaciteit zo klein mogelijk te maken en te houden.
Welke bijdrage kan duurzame warmte daaraan leveren?
3. Van een centrale naar decentrale opwek van energie: in de toekomst
•
Energierechtvaardigheid: hoe verdelen we de lusten en lasten van de
wordt het grootste deel van de gevraagde energie lokaal opgewekt,
energietransitie? Hoe voorkomen we kwetsbare achterblijvers?
bijvoorbeeld door middel van wind en zon. Met het principe ‘local for
local’ hebben de provincie, regio en gemeente aangegeven zoveel
mogelijk de vraag en opwek van energie op zo kort mogelijke afstand
van elkaar te willen hebben. Hiermee wordt de afhankelijkheid van
grootschalige energie-infrastructuur en fossiele brandstoffen verkleind
en het transport van energie over langere afstanden beperkt. Dit draagt
bij aan het voorkomen van verdere netcongestie. Ook is het een
invulling van strategische autonomie.
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
3.
ONZE INVULLING VAN ‘LOCAL FOR LOCAL’ De ambitie van de gemeente is om toe te werken naar een decentraal
We ondersteunen het principe dat de benodigde energie op zo kort mogelijke
energiesysteem waarin de vraag en opwek van energie op zo kort mogelijke
afstand wordt opgewekt. Het beperken van het transport van energie kan
afstand plaatsvindt. De meest extreme uitwerking hiervan is dat de gemeente
netcongestie helpen oplossen en het maakt onze inwoners en bedrijven minder
zelfvoorzienend wordt. We hebben aan de hand van drie scenario’s onderzocht
afhankelijk van (inter)nationale ontwikkelingen. De provincie en de gemeente
hoeveel extra energie de gemeente lokaal moet opwekken om zelfvoorzienend
hebben zich echter tegen het plaatsen van extra windmolens en zonnevelden
te zijn. Hiermee kan de gemeente keuzes maken of zij daadwerkelijk
uitgesproken, bovenop het RES-bod 1.0. We houden vast aan deze koers, ook
zelfvoorzienend wil zijn, of toch afhankelijk wil zijn van energie van buiten de
omdat we zien dat verdere groei van het aantal windmolens of zonnevelden
gemeente. Uitzondering is waterstof, het is minder logisch om dat binnen de
andere ruimtelijke opgaves kan belemmeren, zoals de bouwopgave voor
eigen gemeentegrenzen op te wekken omdat hiervoor een lokale elektrolyser
woningen en het creëren van ruimte voor natuur en recreatie. Dat betekent niet
nodig is. Dat lijkt weinig opportuun. Verder is onderzocht welke bijdrage
dat er geen uitzonderingen mogelijk zijn. In het kader van netcongestie kan het
duurzame warmte kan leveren. In bijlage B zijn de scenario’s nader toegelicht
plaatsen van een extra windmolen bij bijvoorbeeld een bedrijventerrein een
met de bijbehorende aannames.
oplossing bieden om bedrijven van stroom te voorzien.
De drie scenario’s laten zien dat er na het realiseren van het RES-bod 1.0 in 2030 en het maximaal benutten van de daken voor zonnepanelen nog een flinke inspanning nodig is om uiteindelijk in 2050 binnen de gemeente zelfvoorzienend te zijn. Dan moet er een SMR van minimaal 10 MW worden gebouwd, nog 7-8 grote windmolens worden geplaatst of ongeveer 100 ha zonnevelden worden aangelegd. En dan moet er ook nog 3.400 ton waterstof jaarlijks worden geïmporteerd.
29
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
We zien wel kansen voor het plaatsen van een SMR in onze gemeente maar beseffen ook dat dit mogelijk pas op langere termijn, mogelijk pas na 2040, realiteit kan worden. We zullen ons als gemeente inzetten om de bouw van een SMR te versnellen. Dat betekent dat we onze wens om lokaal zelfvoorzienend te zijn, loslaten en we koersen op een energiesysteem waarin een deel van de benodigde energie buiten de gemeente wordt opgewekt. Deze energie kan afkomstig zijn uit de regio of van daarbuiten. We zien sowieso dat een aanzienlijk deel van de energievraag (ca. 40%) samenhangt met de mobiliteit op de A15. De energievraag van deze rijksweg wordt in de klimaatmodellen c.q. de Klimaatmonitor weliswaar aan onze gemeente toebedeeld maar we stellen ons op het standpunt dat de opwek van deze energie niet binnen onze gemeente hoeft plaats te vinden. Dit past meer bij de nationale energieopgave. In de fossiele situatie komt deze energie nu ook van buiten de gemeente. In de toekomstige situatie zullen elektrisch aangedreven (vracht)auto’s vooral thuis en op het werk geladen worden. Daardoor hoeft slechts een relatief klein deel van het elektrisch energieverbruik van passerende voertuigen binnen de gemeentegrenzen van energie te worden voorzien. We zullen ons wel blijven inzetten voor het maximaal benutten van de daken voor zonnepanelen of eventueel zonnecollectoren (voor de opwek van warmte).
Ook hechten we veel waarde aan het stimuleren van dubbel ruimtegebruik voor de opwek van energie. Een voorbeeld hiervan is het opwekken van zonne-energie boven parkeerplaatsen voor auto’s.
30
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
4.
GEKOZEN ONTWIKKELRICHTING 4.1 Besparen van energie Alle ontwikkelscenario’s gaan uit van besparing van energie in alle sectoren. Dat
•
Netbewust bouwen: bij de nieuwbouw van woningen en bedrijven moeten
is de eerste en de belangrijkste stap in de energietransitie. Alle energie die je niet
energieoplossingen worden gekozen die het stroomnet zo min mogelijk
verbruikt, hoef je ook niet op te wekken en ook niet te betalen. De ervaring leert
belasten. Dit kan door gebruik te maken van lokale warmte en door de lokale
dat het besparen van energie niet vanzelf gaat. Binnen onze cirkel van invloed
opwek en opslag van elektriciteit.
moeten we dit blijven stimuleren, faciliteren en handhaven. In de Klimaatnota
•
Bestaande capaciteit stroomnet maximaal gebruiken: niet alleen bedrijven
2021-2025 hebben we doelen gesteld voor de gebouwde omgeving en
maar ook eigenaren van woningen en gebouwen moeten zoeken naar
bedrijven. Met name in de gebouwde omgeving zien we dat de uitgevoerde
oplossingen die de piekvraag/-aanbod van elektriciteit zoveel mogelijk
maatregelen vruchten beginnen af te werpen: steeds meer woningen en
beperken. Dit kan door energie (tijdelijk) op te slaan, onderling uit te
gebouwen worden geïsoleerd. Bij de bedrijven zien we dat er meer druk is
wisselen of om te zetten in andere energiedragers. De gemeente wil de
gekomen om energiebesparende maatregelen te treffen. In deze energievisie
ontwikkeling van energiehubs stimuleren en faciliteren. Verder willen we
houden we vast aan de doelen uit de Klimaatnota. Concreet betekent dit een
pilots en slimme innovaties (voor en achter de meter)
besparingsdoelstelling van 1,5% per jaar voor de gebouwde omgeving en het
maximale ruimte geven.
stimuleren en handhaven van bedrijven om energiebesparende maatregelen te
•
Onderzoek en ontwikkeling van kleine collectieve warmtenetten in
treffen (zonder kwantitatieve invulling, we volgen landelijke regelgeving).
de bestaande gebouwde omgeving: we verwachten dat het realiseren
van grootschalige warmtenetten in onze woonkernen niet mogelijk is
4.2 Omgaan met netcongestie
vanwege de geringe bebouwingsdichtheid maar kleinschalige
We zien dat netcongestie een rem zet op ruimtelijke en economische
warmtenetten voor 10-50 woningen zijn mogelijk wel realiseerbaar.
ontwikkelingen in onze gemeente. Dit speelt zowel bij de bouw van extra
Dit geeft een lagere netbelasting dan individuele warmtepompen. We
woningen als de uitbreiding en nieuwbouw van bedrijven een steeds grotere
willen de ontwikkeling van kleinschalige warmtenetten stimuleren en faciliteren.
rol. We verwachten dat dit probleem minstens tot 2035 zal voortduren en ook daarna zullen we met de beperkingen van het stroomnet rekening
We willen een gemeente blijven waar bedrijven kunnen bloeien en groeien en we
moeten houden. Om netcongestie het hoofd te bieden zien we de volgende
zien dat netcongestie de vestiging en uitbreiding van bedrijven hindert. Dit vraagt
oplossingsrichtingen:
van de bedrijven om tijdig na te denken over de toekomstige energievoorziening en zelf naar oplossingen te zoeken. De gemeente kan de bedrijven bijstaan en samen met de netbeheerders en eventuele andere partijen kijken welke oplossingen mogelijk zijn.
31
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
4.3 Energierechtvaardigheid
Afwegingskader aanwijsbevoegdheid
We vinden het belangrijk dat energie voor iedereen toegankelijk en betaalbaar
Met de ingang van de Wet gemeentelijk instrumentarium warmtetransitie (Wgiw)
blijft. Binnen onze cirkel van invloed vertaalt zich dat naar:
krijgt de gemeente(raad) een aanwijsbevoegdheid. Dit is een mogelijkheid om
•
Financiële participatie: inwoners moeten de vruchten plukken van
gebieden aan te wijzen die voor een bepaalde datum overgaan op een duurzame
grootschalige projecten van projectontwikkelaars voor de opwek
alternatieve warmtebron ter vervanging van aardgas. Dit wordt vastgelegd in het
van wind- of zonne-energie en batterijopslagen. We realiseren dit
omgevingsplan. Er moet dan wel een redelijk alternatief voorzien worden door de
door de inwoners mede-eigenaar te laten worden of door
gemeente. Dit geeft inwoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen, huurders en
projectontwikkelaars een periodieke vergoeding te laten betalen
de netbeheerder een duidelijk tijdspad wanneer de transitie van aardgas naar een
in een publiek fonds. De Stichting Gebiedsfonds Neder-Betuwe, waarin
duurzame alternatieve warmtebron gaat plaatsvinden.
mede toezicht wordt gehouden door een afgevaardigde van de Gemeente Neder-Betuwe, is het publieke fonds waarmee inwoners kunnen profiteren
De aanwijsbevoegdheid heeft een versnellend effect op de warmtetransitie en
van grootschalige energieprojecten van projectontwikkelaars voor de opwek
versterkt het daadkrachtige vermogen van de gemeente als regisseur van de
van wind- of zonne-energie, kernenergie en batterijopslagen. Een gebieds-
warmtetransitie. Voor de inzet van de aanwijsbevoegdheid hanteren we het
fonds beschikt over een onafhankelijk bestuur. Hierop wordt toegezien in
volgende afwegingskader:
het participatietraject en de besluitvorming bij
•
Haalbaarheid: de gekozen warmteoplossing is technisch
zonne- wind- en kernenergieprojecten.
robuust en uitvoerbaar;
•
Warmtetransitie: in de keuze van warmteoplossingen zien we erop
•
Betaalbaarheid: de gekozen warmteoplossing is voor de eindgebruiker
toe dat de lusten en lasten eerlijk verdeeld zijn. Met gericht
qua kosten vergelijkbaar of goedkoper dan realistische alternatieve
subsidiebeleid ondersteunen we de laagste inkomensgroepen.
duurzame warmteoplossingen;
In de prestatieafspraken met de woningcorporatie borgen we
•
Energierechtvaardig: de warmteoplossing is toegankelijk voor alle
de betaalbaarheid voor sociale huur.
4.4 Warmtetransitie Het beleid voor de warmtetransitie is erop gericht om alle woningen en gebouwen uiterlijk in 2050 aardgasvrij te hebben. De gemeente stimuleert en monitort deze transitie maar we beseffen ons ook dat netcongestie hier een rem op zet. Daarom zetten we in de periode tot en met 2035 vooral in op energiebesparing en het aardgasvrijgereed maken van de bestaande gebouwde omgeving. Daarnaast gaan we actief op zoek naar warmteoplossingen die het stroomnet zo min mogelijk belasten, zie paragraaf 4.2.
32
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
bewoners en de lusten en lasten zijn eerlijk verdeeld. In het warmteprogramma wordt aan de hand van dit afwegingskader per buurt bepaald of en wanneer de aanwijsbevoegdheid wordt ingezet.
DEEL 3: SPEERPUNTEN VOOR PROGRAMMA
33
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
1.
INLEIDING
2.
GEBOUWDE OMGEVING
In deel 2 hebben we de gewenste ontwikkelrichting geschetst. Om deze koers
Energiebesparing en aardgasvrij gereedmaken. In de eerste plaats zetten we
in uitvoering te krijgen, wordt door het college van B&W een Energie- en
ons op de verdere isolatie van woningen en utiliteit. We zeten de huidige aanpak
Warmteprogramma opgesteld. Hierin wordt voor de komende 10 jaar vastgelegd
door en blijven woning- en gebouweigenaren stimuleren om hun pand te
welke stappen de gemeente en andere partijen moeten gaan zetten om tot een
isoleren. De bestaande subsidieregelingen en duurzaamheidsleningen blijven
duurzaam en robuust energiesysteem te komen. In deel 3 zijn per sector de
van kracht.
speerpunten voor dit programma beschreven. Ook gaan we door met de aanpak van energiearmoede. De gemeente ontvangt rijksmiddelen (SPUK energiearmoede) voor de bestrijding van energiearmoede. We zetten ons in om deze middelen volledig en zo doelmatig te besteden waarbij gestreefd wordt naar een structurele verbetering van de kwaliteit van de woningen.
Overgang naar aardgasvrij We verwachten dat de individuele warmteoplossingen met elektrische warmtepompen voor een groot deel van de woningen in de gemeente technisch en financieel het meest aantrekkelijk zullen zijn. Omdat deze oplossingen veel van het stroomnet vragen, willen we waar mogelijk ook inzetten op de ontwikkeling van collectieve warmtenetten. We richten ons daarbij op:
34
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
•
Netbewuste nieuwbouw: we onderzoeken, eventueel samen met
projectontwikkelaars, welke kansen collectieve warmtenetten voor
nieuwbouw van woningen en utiliteit bieden.
•
Bestaande gebouwde omgeving: we onderzoeken de kansen voor
micro-warmtenetten voor ca. 10-50 woningen. Voor IJzendoorn zijn
we reeds gestart met een onderzoeken naar de kansen
voor aquathermie.
•
Onderzoek restwarmte: dit speelt met name bij Champi’mer en in
de toekomst ook bij een evt. bouw van een SMR. We onderzoeken of
de restwarmte effectief ingezet kan worden voor de
gebouwde omgeving.
3. INDUSTRIE Naleven energiebesparing
Grootschalige opwek zon op dak
Om het energieverbruik in de industrie te verlagen en te verduurzamen zetten
van zonne-energie. In het kader van het Besluit bouwwerken leefomgeving
we in op de naleving van de bestaande verplichtingen. Het landelijke beleid
(Bbl) heeft de gemeente de bevoegdheid om via een zogenoemde maatwer-
bevat veel verplichtingen met grote verwachte effecten waar de industrie de
kregel in het Omgevingsplan te eisen dat nieuwe en bestaande gebouwen voor
komende jaren mee aan de slag moet:
industrie en overige functies (schuren, parkeergarages, etc.) hun dak moeten
We willen dat daken van bedrijven zoveel mogelijk benut worden voor de opwek
gebruiken voor duurzame opwek van energie of klimaatadaptatie. De gemeen•
Bedrijven voldoen aan de informatieplicht cf. Besluit activiteiten
te kan hierbij gebiedsgericht differentiëren. Voorwaarde bij nieuwbouw is dat
leefomgeving: melden energiegebruik en energiemaatregelen.
de daken niet al onder de voorgenomen BENG-eisen (Bijna Energieneutrale
•
Bedrijven met elektriciteitsgebruik van meer dan 50.000 kWh/jaar of
Gebouwen) vallen.
gasgebruik van meer dan 25.000 m3/jaar implementeren maatregelen
met een terugverdientijd van minder dan 5 jaar. Daarbij maken ze
De BENG-eisen verplichten tot de opwek van minimaal 50% hernieuwbare
gebruik van de erkende maatregelenlijsten.
energie, gerelateerd aan eigen energieverbruik van het gebouw. De gemeente
•
Bedrijven met een kleiner energiegebruik implementeren zoveel
onderzoekt op welke wijze van deze bevoegdheid gebruik gemaakt kan worden.
mogelijk maatregelen met een terugverdientijd van minder dan 5 jaar.
Gedacht wordt aan de uitwerking hiervan in het Omgevingsplan.
•
Bedrijven met geschikte daken benutten deze zoveel mogelijk voor
duurzame energieopwekking met zonnepanelen.
•
Bedrijven verduurzamen hun wagenpark.
De gemeente ziet via de omgevingsdienst Rivierenland toe op het naleven van deze verplichtingen.
35
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
Dempen gevolgen van netcongestie
Onderzoek SMR
De verwachting is dat bedrijven nog tot ten minste 2035 last ondervinden van
De provincie Gelderland voert onderzoek uit naar de kansen voor de plaatsing
netcongestie. Ook daarna moet rekening worden gehouden met de beperkte
van Small Modular Reactors (SMR) in de provincie en de gemeente Neder-
capaciteit van het stroomnet. Om ervoor te zorgen dat bedrijven toch kunnen
Betuwe komt als één van de kansrijke gemeenten uit de bus. We faciliteren de
uitbreiden of nieuwbouwen, richten we ons op het dempen van de gevolgen
verkenning naar de mogelijkheden en behoefte voor een SMR in de gemeente.
van deze problematiek. Binnen onze cirkel van invloed doen we dat door:
Naast de technische en maatschappelijke haalbaarheid, zetten wij ook in op de bredere (economische) meerwaarde voor Dodenwaard, onze gemeente en de
•
Energieloket voor bedrijven: we maken een doorstart met het
energieloket in waar bedrijven terecht kunnen met hun vragen over het
netcongestie c.q. het opwekken van stroom of het verkrijgen van (extra) aansluitcapaciteit. We stimuleren het eigen initiatief van ondernemers.
•
Lokale energienetwerken en energiehubs: we stimuleren en faciliteren
de aanleg van het lokaal delen van energie en energiehubs.
We ondersteunen de ondernemers bij het doorlopen van vergunningen en procedures en vereenvoudigen deze waar mogelijk.
36
•
Ruimte voor lokale opwek zon- en windenergie: we werken mee aan
het plaatsen van nieuwe windmolens, zonnepanelen, batterijopslagen
en conversie-installaties bij bedrijven(terreinen) als dit nodig is om een
bedrijf te laten uitbreiden of nieuw te bouwen.
•
Ruimte voor pilots en experimenten: de technische en organisatorische
ontwikkelingen voor het hoofd bieden aan netcongestie volgen elkaar
snel op. We geven ruimte aan pilots en experimenten om deze nieuwe
ontwikkelingen uit te proberen.
•
Samenwerken met gebiedspartners: we werken op een positieve
oplossingsgerichte manier samen met Liander, Tennet, regio en
provincie en zoeken gezamenlijk naar uitwegen voor de
netcongestieproblematiek.
ENERGIEVISIE GEMEENTE NEDER-BETUWE
regio Rivierenland.
4.
MOBILITEIT
De energietransitie vraagt om slimme keuzes die mobiliteit en
Duurzame inrichting van woonwijken •
woningbouwlocaties. We richten buurten zo in dat het aantrekkelijk en
geven stimuleren we duurzame mobiliteit en dragen we bij aan een
gemakkelijk is om de fiets te pakken, bijvoorbeeld door een goede aansluiting op
toekomstbestendige energie-infrastructuur.
het fietsroutenetwerk en het parkeren van auto’s te organiseren in parkeerkoffers aan de rand of op centrale plekken in de wijk. Dit vergroot de leefkwaliteit en
Stimuleren van duurzame mobiliteit
37
We stimuleren duurzame mobiliteit al in de ontwerpfase van nieuwe
energievoorziening met elkaar verbinden. Met de volgende speerpunten
maakt het eenvoudiger om voor de fiets te kiezen, zonder beperkend te zijn voor
•
Elektrificatie van vervoer
We versnellen de uitrol van laadinfrastructuur voor elektrische
voertuigen,met prioriteit voor strategische locaties zoals dorpskernen,
mogelijkheid van elektrisch laden bij parkeervoorzieningen. Denk hierbij aan