Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 (ontwerp)

INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave ................................................................................................................... 2 Voorwoord van het college ................................................................................................... 3 Leeswijzer .......................................................................................................................... 9 Programmaplan.................................................................................................................. 13 Programma 1 Bestuur en dienstverlening ................................................................... 14 Programma 2 Openbare orde en veiligheid ................................................................. 20 Programma 3 Fysieke leefomgeving........................................................................... 27 Programma 4 Economie ........................................................................................... 44 Programma 5 Wmo, jeugdzorg en participatiewet ........................................................ 50 Programma 6 Onderwijs, sport en welzijn................................................................... 64 Algemene dekkingsmiddelen, overhead, VPB, onvoorzien .............................................

76 Paragrafen ........................................................................................................................ 90 Paragraaf 1 Lokale heffingen .................................................................................... 91 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicomanagement .............................................. 98 Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................. 110 Paragraaf 4 Financiering......................................................................................... 120 Paragraaf 5 Verbonden partijen............................................................................... 127 Paragraaf 6 Grondbeleid......................................................................................... 139 Paragraaf 7 Bedrijfsvoering .................................................................................... 142 Paragraaf 8 Duurzaamheid ..................................................................................... 153 Financiële begroting.......................................................................................................... 156 A: Het overzicht baten en lasten en de toelichting ..................................................... 157 B: Uiteenzetting financiële positie en de toelichting ...................................................

164 C: Het overzicht van lasten en baten per taakveld ..................................................... 176

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

2

VOORWOORD VAN HET COLLEGE Aan de raad van de gemeente Neder-Betuwe, Hierbij bieden wij u de Begroting 2023 en Meerjarenraming 2024-2026 aan. Deze begroting is het eerste planning en controldocument waarin het Coalitieakkoord 2022-2026 Zorgzaam – Duurzaam – Koersvast is verwerkt. In de begroting staan onze beleidsvoornemens voor de komende jaren, de financiële vertaling daarvan voor het jaar 2023 en een financiële doorkijk naar de jaren daarna. In artikel 189 van de Gemeentewet staat dat u er als raad op toeziet dat de begroting sluitend is. Dat betekent: reëel en blijvend in evenwicht. De begroting die wij u voorleggen, voldoet aan die wettelijke eis: alle jaren sluiten met een overschot. Daarmee blijven we op de vorig jaar ingezette route met een solide, duurzaam gezonde financiële positie. Het doet ons goed dat wij u dit jaar een begroting kunnen voorleggen met ruimte voor ambities, terwijl de lastendruk voor onze inwoners ten opzichte van het landelijk gemiddelde daalt.

Wat is er nieuw in deze begroting? In de kaderbrief van juli 2023 stond dat we u in deze begroting zouden voorstellen om de indeling in programma’s gelijk te houden aan die van de afgelopen jaren. Die indeling past bij de opzet van het coalitieakkoord. De opzet is in de afgelopen jaren goed bruikbaar gebleken en het vasthouden hieraan voorkomt een (tijdrovende) herinrichting van de financiële systemen. Binnen die indeling hebben we een aantal veranderingen doorgevoerd die de kwaliteit en de leesbaarheid van de begroting ten goede komen. De ambities en doelstellingen zijn geactualiseerd Binnen de begrotingsprogramma’s worden, net als voorgaande jaren, de eerste twee W-vragen ‘Wat willen we bereiken’ en ‘Wat gaan we daarvoor doen’ beantwoord. De antwoorden op die vragen waren tot vorig jaar volledig gebaseerd op het Coalitieakkoord 2018-2022. In deze begroting zijn de antwoorden daarom geactualiseerd – op twee manieren: • Op basis van het Coalitieakkoord 2022-2025 Zorgzaam – Duurzaam – Koersvast zijn voor ieder begrotingsprogramma een beperkte set ambities geformuleerd. Deze ambities zijn voorzien van doelstellingen en activiteiten uit het coalitieakkoord. Daarbij staat ook het jaartal waarin deze ambities aan de orde zijn.

• Nieuw is dat de doelstellingen en activiteiten niet alleen afkomstig zijn uit het Coalitieakkoord, maar dat deze ook verbonden zijn met doelen en voornemens die de raad eerder heeft vastgelegd in visies en beleid, zoals de Visie Sociaal Domein, de Omgevingsvisie, het Programma Wonen enzovoorts. De weergave van de ambities is ook aangepast. De eerste en tweede W-vraag staan in een tabel. In de komende jaren willen we deze weergave verbeteren naar een structuur met het karakter van een doelenboom. Op die manier kunnen gemakkelijker onderlinge relaties worden gelegd tussen activiteiten en doelen, omdat het regelmatig voorkomt dat we met een activiteit bijdragen aan meerdere doelstellingen. Ook wordt het daardoor gemakkelijker om aan te geven of doelen en activiteiten afgerond zijn.

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

3

Met deze nieuwe opzet van de eerste twee W-vragen leggen we een goede basis om straks in bestuursrapportages en jaarstukken duidelijker verantwoording aan u af te kunnen leggen over het complete werkterrein van de gemeente. De taakvelden in het sociaal domein zijn opnieuw ingericht Gemeenten werken met wettelijk verplichte taakvelden in de begroting. Zo is het mogelijk om gemeentelijke begrotingen met elkaar te vergelijken en realisaties mogelijk te maken. In de afgelopen jaren werkten de gemeenten met een beperkt aantal taakvelden in het sociaal domein: vrij grofmazig en niet altijd even bruikbaar voor een heldere verantwoording van colleges aan raden. Deze zomer hebben de ministeries van Buitenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) een nieuwe, meer verfijnde, indeling van taakvelden voorgesteld. Hierbij zijn de vijf taakvelden voor individuele voorzieningen Wmo en Jeugd opgedeeld in negentien nieuwe taakvelden. Verder hebben twee bestaande taakvelden een nieuwe naam gekregen om te verduidelijken waarvoor deze bedoeld zijn. Ten opzichte van de Begroting 2022 zijn de budgetten daarom opgedeeld en opnieuw ingericht conform de nieuwe taakveldindeling. Dat heeft budgettair gezien een neutraal effect.

Wij wilden de middelen zo realistisch mogelijk toerekenen aan de nieuwe taakvelden, maar de tijd tussen aankondiging en opname in de begroting was relatief kort. Het Rijk heeft 2023 aangemerkt als overgangsjaar. 2023 gebruiken wij om te monitoren of en zo ja in welke mate bijstelling van de geraamde middelen op de nieuwe taakvelden nodig is. Meer hierover vindt u terug in begrotingsprogramma 5 Wmo, jeugdzorg en Participatiewet. De beschrijving van de verbonden partijen is aangescherpt Net als in vorige jaren zijn in ieder begrotingsprogramma de verbonden partijen opgenomen die aan dat programma verbonden zijn. Nieuw is dat duidelijker omschreven wordt welke bijdrage die verbonden partij levert aan dat begrotingsprogramma – in plaats van een algemene omschrijving van de activiteiten waaraan die verbonden partij werkt. Die activiteiten zijn immers al gedetailleerder en actueler opgenomen in de eigen planning & controlcyclus van die verbonden partij zelf. De beschrijving van de verbonden partijen in paragraaf 5 geeft vanaf dit jaar duidelijker het verloop van het vermogen weer over drie boekjaren. Daarmee sluiten we beter aan bij de regelgeving uit het Besluit begroting en verantwoording.

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

4

Paragraaf 7 Bedrijfsvoering is aangevuld met twee nieuwe wettelijke verplichtingen De gemeente heeft te maken met een aantal nieuwe wetten, die ervoor zorgen dat er twee nieuwe vaste onderwerpen zijn opgenomen in paragraaf 7 Bedrijfsvoering. • De Wet open overheid (Woo) schrijft voor dat bestuursorganen in hun begroting vanaf 2023 aandacht moeten besteden aan de beleidsvoornemens rond de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording vanaf 2022 verslag doen van de uitvoering ervan. Daarnaast krijgt de gemeente in 2023 te maken met de Wet elektronische publicaties (Wep) en de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv). Daarom is in programma 7 het onderdeel ‘Digitaal toegankelijke en transparante overheid’ toegevoegd, waarin wordt uitgelegd hoe de gemeente hiermee omgaat. • Vanaf het boekjaar 2023 is het college wettelijk verplicht om verantwoording af te leggen over de rechtmatigheid van haar uitvoering. Dat oordeel wordt nu door de accountant gegeven. Over wat dit betekent voor de organisatie, is in paragraaf 7 het onderdeel ‘Rechtmatigheid’ opgenomen. Paragraaf 8 over Duurzaamheid is toegevoegd Hoewel dit wettelijk niet verplicht is, kiezen we ervoor vanaf dit jaar een paragraaf 8 over Duurzaamheid toe te voegen aan de begroting.

Dat doen we vanwege het integrale karakter van de klimaat- en duurzaamheidsopgave, die vrijwel alle programma’s van deze begroting raakt. In paragraaf 8 hebben we voor de overzichtelijkheid voor uw raad de belangrijkste onderdelen op het gebied van duurzaamheid verzameld. Deze paragraaf zal de komende begrotingen verder worden ontwikkeld, waarbij ook centraal gerapporteerd wordt over de financiële cijfers. Overigens stellen wij u in begrotingsprogramma 3 Fysieke Leefomgeving voor een bestemmingsreserve te vormen voor de financiering van deze opgave in de komende jaren.

Wat zijn de belangrijkste voorstellen in deze begroting? Deze begroting is een omvangrijk document en er is een grote hoeveelheid voornemens, doorrekeningen en ambities verwerkt. Voor de overzichtelijkheid lichten we hierna de belangrijkste voorstellen uit deze begroting toe. 1. We stellen voor behoedzaam om te gaan met de forse bedragen die het Rijk ons in mei heeft toegezegd. In deze begroting vindt de formele financiële doorvertaling plaats van de Meicirculaire 2022 – die een fors positief effect heeft op onze financiële positie. In de raadsinformatiebrief hierover (RIB-43, in juli 2022 op uw raadsagenda) gaven wij al aan dat we een risico zien in dat financieel perspectief. Het Gemeentefonds lift ‘trap op’ nu mee met het flinke uitgavenpakket van het Rijk voor de komende jaren. Maar er is een reële mogelijkheid dat het Rijk in de nabije toekomst besluit tot inperking of uitstel van uitgaven. In dat geval gaat onze Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds ook weer mee 'trap af'. Om te voorkomen dat we in dat geval in de knel komen met geplande uitgaven, stellen we voor om behoedzaam te zijn met het inboeken van de voordelen uit deze circulaire. In deze begroting stellen we u dan ook voor om een stelpost behoedzaamheid op te nemen ter hoogte van € 750.000 voor de jaren 2023 en 2024, aflopend naar € 500.000 voor 2025.

Overigens is in deze begroting de septembercirculaire van het gemeentefonds nog niet verwerkt. Dat is gebruikelijk. De septembercirculaire verschijnt meestal op een te laat moment om in het meerjarig perspectief te kunnen verwerken. We analyseren de effecten van de septembercirculaire zo snel mogelijk en verwerken die informatie in een raadsinformatiebrief. Daarmee kunt u bij de begrotingsbehandeling beschikken over alle informatie die nodig is om een afgewogen besluit te nemen.

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

5

2. We stellen voor een aantal heroverwegingen te herzien in het licht van het nieuwe financiële perspectief en de praktijk van de realisatie Vorig jaar heeft uw raad besloten tot een aantal heroverwegingen waarmee de Begroting 2022 en de Meerjarenraming 2023-2025 sluitend gepresenteerd konden worden. Een deel van die heroverwegingen zou vanaf 2022 en een deel vanaf 2023 gerealiseerd moeten worden. Het financieel perspectief van de nu voorliggende begroting biedt – zelfs wanneer we hiermee behoedzaam omgaan – de mogelijkheid om de noodzaak van deze heroverwegingen kritisch te bezien. Wij stellen u in dat licht in deze begroting voor om een aantal heroverwegingen niet door te laten gaan en per 2023 in te trekken: • Halveren bijdrage aan opvang van (zwerf)dieren • Niet meer meedoen aan Boomfeestdag • Vertragen verledden van lichtmasten • Halveren bijdrage aan Laanboompact alleen in 2023 • Taakstelling op de ambtelijke organisatie Daarnaast blijken in de praktijk niet alle heroverwegingen realiseerbaar voor het vorig jaar vastgestelde bedrag. Daarom stellen we u in deze begroting voor om het bedrag van twee heroverwegingen te verlagen: • Verhogen inkomsten toeristenbelasting • Efficiëntere inzet Avri in het beheer openbare ruimte De uitleg van deze voorstellen treft u aan onder de vraag ‘Wat mag het kosten’ in de bijbehorende begrotingsprogramma’s 3.

We stellen voor een stelpost op te nemen voor beleidsvoornemens en nieuwe ambities In deze begroting leggen wij u een aantal meerjarig uitgewerkte voorstellen voor nieuw beleid en ambities voor. Zo is in deze begroting de financiële doorvertaling van de uitbreiding van het Pantarijn opgenomen, evenals de nieuwbouw van de nieuwe VCOG-school in Kesteren, de herinrichting van jongerenontmoetingsplek de Ples en de overige voornemens voor de uitvoering van de motie ‘Jongerenwerk en veiligheid’, de doorvertaling van het Meerjaren Baggerplan, de uitbreiding van het collectief preventief aanbod, de vorming van een bestemmingsreserve voor Duurzaamheid en de start van het traject om lokale verenigingen en stichtingen te ondersteunen. Tegelijkertijd hebben we te maken met onduidelijkheid van het Rijk over onze inkomsten op de lange termijn. En we kunnen op dit moment nog geen meerjarig effect doorrekenen van de realisatie van het Multifunctioneel Centrum in Dodewaard, overige onderdelen van het Integraal Huisvestingsplan voor onderwijs (IHP), de Randweg Opheusden en een aantal andere ambities uit het coalitieakkoord. Omdat deze begroting wel budgettaire ruimte biedt voor nieuwe ambities, stellen we voor om een stelpost op te nemen voor nieuw beleid en nieuwe ambities, oplopend van € 1.250.000 voor 2023 naar € 1.500.000 in 2026.

We houden hiermee expliciet ruimte in onze begroting voor de realisatie van voornemens die ten goede komen aan onze gemeente en gemeenschap. De voorstellen hiervoor leggen we u voor in de Kadernota 2024, in juli 2023. 4. We stellen voor om de ambtelijke organisatie te versterken door de formatie daarvan incidenteel en structureel uit te breiden In het afgelopen jaar hebben raad en college elkaar meerdere keren gesproken over de personele krapte in de ambtelijke organisatie. Eind 2021 leidde dat ertoe dat het college met het management afspraken heeft gemaakt om tijdelijk prioriteiten te stellen in werkzaamheden. Uw raad heeft in 2022 twee keer een besluit genomen om budget beschikbaar te stellen voor tijdelijke formatie-uitbreiding. Ondertussen zijn onderzoeken uitgevoerd naar de oorzaken van de personele krapte. De uitkomsten van die onderzoeken bevestigen de disbalans tussen de hoeveelheid werk en de beschikbare capaciteit.

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

6

Zoals beloofd, maken we in deze begroting inzichtelijk wat voor de komende jaren nodig is om de organisatie op peil te brengen en blijvend te versterken. Dat voorstel is in paragraaf 7 Bedrijfsvoering uitgebreid toegelicht en omvat vijf onderdelen: 1. een investering in de organisatie door een structurele formatie-uitbreiding, 2. een verdere versterking van de organisatie door de formatie tijdelijk voor drie jaar uit te breiden, 3. vanaf 2023 vorming van een jaarlijks wendbaarheidsbudget voor het snel en tijdelijk oplossen van knelpunten en onverwachte ontwikkelingen, 4. vanaf 2024 een jaarlijkse groei van de formatie om de groei van de gemeente bij te houden, 5. inzet van middelen uit de meicirculaire 2022 voor versterking van de formatie voor de uitvoering van enkele specifieke taken. 5. We stellen voor om de onroerendezaakbelasting (ozb) te indexeren met een lager percentage dan het huidige inflatiecijfer Bij de vaststelling van de Begroting 2021 heeft uw raad besloten dat de onroerendezaakbelasting (ozb) de komende jaren jaarlijks wordt geïndexeerd met het inflatiepercentage. Het inflatiecijfer loopt de afgelopen maanden echter hoog op; onze inwoners zien hun dagelijkse uitgaven flink stijgen. In deze tijd vinden wij het daarom niet wenselijk om ook de ozb met het huidige inflatiecijfer te laten meestijgen.

Daarom stellen we in deze begroting voor om het inflatiepercentage voor de ozb aan te houden uit de meest recente meicirculaire: 3%. Daarmee kunnen we er bovendien voor zorgen dat de lastendruk voor onze inwoners ten opzichte van het landelijk gemiddelde opnieuw lager wordt. 6. We gaan er in deze begroting van uit dat de Omgevingswet per 1 januari 2023 in werking treedt, maar dat de raad hierover in december nog de (financieel) benodigde besluiten neemt Door de komst van de Omgevingswet verandert een deel van de gemeentelijke legesstructuur. De inwerkingtreding van deze wet op 1 januari 2023 is echter nog niet zeker. De Eerste Kamer besluit hierover op 15 november – dus na het moment waarop uw raad deze begroting behandelt. Uitstel van raadsbehandeling is niet wenselijk, wettelijk is immers vastgelegd dat het college de door de raad vastgestelde begroting vóór 15 november aan Gedeputeerde Staten van Gelderland stuurt. Om dubbel werk te voorkomen, zijn we in deze begroting voor de leges uitgegaan van de situatie zonder Omgevingswet. Wanneer de Eerste Kamer besluit dat de wet inderdaad op 1 januari 2023 in werking treedt, leggen we uw raad voor de cyclus van december een besluit voor over de legesverordening waarin de Omgevingswet is verwerkt. De financiële effecten worden verwerkt in een begrotingswijziging bij die legesverordening.

Op deze manier vindt alsnog tijdige verwerking in de begroting plaats.

Wat is het financieel effect van deze begroting? Op hoofdlijnen ziet de financiële positie van deze begroting er als volgt uit.

Hoofdlijnen financiële positie gemeente Neder-Betuwe begroting Bedragen x € 1.000,Geraamd resultaat bestaand beleid Nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen Geraamd resultaat bestaand en nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

2022 84

84

begroting

Meerjarenraming

2023 -920

2024 -435

2025 -854

2026 -854

466

-1.172

-2.261

722

-454

-1.607

-3.115

-132

7

Tot slot We leven in een woelige tijd. De afgelopen jaren volgden de crises elkaar in rap tempo op en het ziet er voorlopig niet naar uit dat het rustiger wordt. Het vertrouwen van de samenleving dat politiek en bestuur voor al die vraagstukken een goede aanpak kiezen, daalt. En het zijn onzekere tijden voor onze inwoners, die onder andere te maken hebben met verlies van koopkracht en woningnood. En er komen grote veranderingen op hen af op het gebied van klimaat, energie en stikstof. Onze begroting laat zien dat Neder-Betuwe onverminderd ambitieus is. Tegelijkertijd zijn we ons ervan bewust dat de toekomst zich - ook op relatief korte termijn - lastig laat voorspellen. De kans is groot dat er in 2023 ook onverwachte grote gebeurtenissen zijn, die er wellicht voor zorgen dat we onze plannen (al dan niet tijdelijk) moeten aanpassen. Er wordt ook de komende tijd veerkracht van ons verwacht. Wij zien uit naar de raadsbehandeling van deze begroting. Uw raad mag zich in het werk gesteund weten door het besef dat velen u wijsheid toewensen en met ons bidden om kracht en Gods zegen voor u.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Neder-Betuwe, De secretaris,

De burgemeester,

Gerrit Stam

Jan Kottelenberg

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

8

LEESWIJZER De begroting is voor de gemeenteraad een belangrijk instrument om zijn kaderstellende rol in te vullen. In de begroting geeft de raad aan wat hij het komend jaar wil doen om bepaalde doelen te bereiken en wat dat mag kosten. Daarmee vormt de begroting een duidelijk kader waarbinnen het gemeentebestuur en de organisatie het komend jaar moeten werken. Deze begroting is niet alleen bedoeld voor financieel specialisten, maar voor iedereen. Het gaat immers om het gemeentelijk huishoudboekje dat ieder moet kunnen volgen. Deze leeswijzer geeft aan hoe de begroting is opgebouwd, wat waar te vinden is en welke relaties er liggen met andere documenten uit de planning en control cyclus.

De planning en control cyclus De planning en control cyclus bevat ieder jaar een aantal documenten die elkaar opvolgen. • De kadernota vormt een uitwerking van de bestuurlijke agenda. Deze is koersbepalend met financiële en inhoudelijke kaders voor de daarop volgende begrotingsjaren. • In de begroting worden de voornemens van de kadernota concreet gemaakt. De begroting is een wettelijk voorgeschreven product, waarmee de gemeenteraad het college toestemming geeft om uitgaven voor bepaalde doelen te doen. • Na het vaststellen van de begroting geven bestuursrapportages een tussentijds overzicht van de stand van zaken van de financiën en de uitvoering van beleid. • De jaarstukken bieden tot slot verantwoording over het gevoerde beleid en het financiële beheer. Schematisch ziet dit er als volgt uit.

Voor het boekjaar 2023 is geen kadernota opgesteld, omdat er relatief weinig tijd zat tussen de afronding van het coalitieakkoord en het moment waarop de kadernota gereed had moeten zijn. Daarnaast was een aantal grote ontwikkelingen nog niet zodanig (financieel of inhoudelijk) uitgekristalliseerd, dat die op dat moment al rijp waren voor besluitvorming. In de kaderbrief is de raad geïnformeerd over de route naar de begroting.

De begroting De raad geeft het college in de begroting financiële en inhoudelijke kaders mee voor het beleid en de uitvoering daarvan. Het uitgangspunt voor deze kaderstellende rol in deze begroting is het Coalitieakkoord Zorgzaam - Duurzaam - Koersvast voor de periode 2022-2026. In de begroting geeft de raad aan welke doelen hij wil bereiken en welke maatschappelijke effecten hij beoogt. Om deze maatschappelijke effecten tastbaar te maken, worden er doelstellingen aan gekoppeld. Tot slot benoemt de begroting wat de gemeente gaat doen om deze doelen te halen en hoeveel dat mag kosten.

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

9

Het overzicht geeft de relatie aan tussen (maatschappelijke) doelstellingen van de gemeente en de financiële vertaling daarvan. Uitgangspunt in het schema zijn de maatschappelijke doelen, die we als gemeente willen bereiken. Deze staan beschreven in het Coalitieakkoord Zorgzaam - Duurzaam - Koersvast. De financiële vertaling van al deze wensen en doelen staan in de blauwe blokken.

In de begroting als huishoudboekje van de gemeenteraad staan de baten en lasten voor het komende jaar. Naast het huishoudboekje kent de gemeente ook ‘spaarpotjes’ in de vorm van reserves. Deze kunnen vanuit de begroting gevuld worden, bijvoorbeeld bij overschotten of door bewust ergens voor te sparen. Alle uitgaven die de gemeente doet – via de begroting of via investeringen – dragen bij aan het realiseren van de doelstellingen en het behalen van maatschappelijke effecten. De begroting en de meerjarenraming zijn opgezet volgens het Besluit Begroting en Verantwoording provincie en gemeenten (BBV). Naast deze bron zijn ook de kaders en criteria zoals genoemd in de Gemeentewet, de Algemene wet bestuursrecht en het Provinciaal Beleidskader Financieel Toezicht belangrijk. De opbouw en indeling van deze begroting zijn uitgangspunt voor de andere documenten in de planning en control cyclus, zoals de bestuursrapportages in 2023 en de jaarstukken over 2023.

Indeling en opbouw begroting De indeling en opbouw van de begroting is zoals genoemd gebaseerd op het Besluit begroting en verantwoording provincie en gemeenten (BBV). De indeling van de begroting start met een voorwoord en een leeswijzer. Verder bestaat de begroting uit drie delen: 1. het programmaplan (programma’s) inclusief de algemene dekkingsmiddelen overhead, vennootschapsbelasting (vpb) en onvoorzien, 2. de paragrafen en 3. de financiële begroting. De eerste twee delen (programmaplan en paragrafen) worden in het BBV ook wel de beleidsbegroting genoemd. 1. Programmaplan (programma’s) Het eerste deel uit de begroting is het programmaplan. Hierin staan zes programma’s, waarin alle gemeentelijke activiteiten en aandachtspunten op een bepaald beleidsterrein zijn verwoord. De indeling van de begroting in programma’s is bedoeld om de kaderstellende en controlerende rol van Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

10

de raad te ondersteunen. Om de indeling van de begroting zo goed mogelijk bij te laten dragen aan een integrale en samenhangende uitvoering van het coalitieakkoord is er gekozen voor zes programma’s. De programma indeling is net als voorgaande jaren als volgt: Programma 1. Bestuur en dienstverlening Programma 2. Openbare orde en veiligheid Programma 3. Fysieke leefomgeving Programma 4. Economie Programma 5. Wmo, Jeugd en Participatiewet Programma 6. Onderwijs, Sport en Welzijn Algemene dekkingsmiddelen, overhead, vpb en onvoorzien. Opbouw van de programma’s: In de missie staat de overkoepelende programmadoelstelling. Een missie maakt meteen duidelijk waar het programma over gaat. De kaderstellende beleidsnota’s zijn alle beleidsstukken, die bij dit programma horen en die de gemeenteraad heeft vastgesteld. Deze nota’s zijn openbaar en op www.nederbetuwe.nl beschikbaar. (In de begrotingswebsite is het mogelijk om op het betreffende beleidsstuk te klikken, dat dan opent als een PDF). Een programma bevat een of meerdere ambities. Per ambitie staat beschreven: Wat willen we bereiken? en Wat gaan we daarvoor doen? Daarnaast zijn per ambitie de actuele ontwikkelingen weergegeven. Onder Wat willen we bereiken? staan de bestuurlijke doelstellingen. Deze zijn gebaseerd op het coalitieakkoord en al eerder vastgestelde beleidsnota’s en kunnen gelden voor meerdere jaren.

Onder Wat gaan we ervoor doen? staan de prestaties die nodig zijn om deze doelstellingen te halen. In de bestuursrapportages en het jaarverslag legt het college hierover verantwoording af. Per programma is vervolgens aangegeven of er verbonden partijen zijn die een bijdrage leveren aan de doelstellingen van dat programma. Ook voor die verbonden partijen zijn actuele ontwikkelingen opgenomen. Per programma wordt ook de vraag Wat mag het kosten? beantwoord. Op programmaniveau geeft de raad immers toestemming voor de budgetten. Daarnaast zijn de verplichte beleidsindicatoren per programma opgenomen. Waar deze niet ingevuld zijn is op dit moment nog geen informatie beschikbaar. Algemene dekkingsmiddelen, overhead, vpb en onvoorzien. De opbouw van dit programma wijkt iets af van die van de beleidsprogramma’s, maar telt financieel wel mee voor de begroting. In dit programma staat welke algemene dekkingsmiddelen er zijn en wat het verloop daarvan is voor de komende vier jaar. Algemene dekkingsmiddelen hebben geen vooraf bepaald bestedingsdoel. 2. Paragrafen Naast de programma’s zijn acht paragrafen opgenomen. Deze gaan over onderwerpen, die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie. Ze bevatten een dwarsdoorsnede van de programma's vanuit bepaalde thema’s waaraan politieke of financiële risico's zijn verbonden. De paragrafen gaan in op de bedrijfsvoering in brede zin.

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

11

In de paragrafen staat de ‘hoe vraag’ centraal: • Hoe gaan we om met heffingen en leges? (paragraaf 1) • Hoe worden risico’s beheerst en welke effecten hebben deze op het weerstandsvermogen? (paragraaf 2) • Hoe onderhouden we onze bezittingen en de openbare ruimte? (paragraaf 3) • Hoe lopen de geldstromen en is onze vermogenspositie? (paragraaf 4) • Met wie vormen wij verbonden partijen en hoe zijn de afspraken geregeld? (paragraaf 5) • Hoe is ons grondbeleid vormgegeven? (paragraaf 6) • Hoe is de bedrijfsvoering geregeld en wat kost dat? (paragraaf 7) • Hoe realiseren we onze klimaat- en duurzaamheidsopgave de komende jaren? (paragraaf 8) 3. Financiële begroting De financiële begroting bestaat uit het overzicht van baten en lasten, een uiteenzetting van de financiële positie en het overzicht van de baten en lasten per taakveld. Het overzicht van baten en lasten geeft de werkelijke baten en lasten van het vorig jaar, het lopende jaar en de komende begrotingsjaren weer. Eigenlijk is het een samenvatting van het deel Wat mag het kosten? dat per programma is opgenomen. De beschrijving van de financiële positie bevat een verwachte balans en geeft inzicht in het verloop van de reserves en voorzieningen en het EMU saldo. Het EMU saldo is het financieringssaldo van een overheid die lid is van de EMU (Economische en Monetaire Unie).

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

12

PROGRAMMAPLAN

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

13

Programma 1 Bestuur en dienstverlening Missie

Bestuur en organisatie staan ten dienste van een samenleving die voortdurend in beweging is. We staan voor uitdagingen die we alleen succesvol kunnen aanpakken als hiervoor een breed draagvlak bestaat bij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. We hebben oog voor de groeiende afstand tussen burger en overheid die in Nederland te zien is. Zorgvuldige communicatie, participatie en een goede dienstverlening zijn daarom belangrijk. Dit verbindt de gemeente met de samenleving en zorgt voor transparantie, vertrouwen en een goede onderlinge relatie. Door de omgeving goed te betrekken zorgen we voor betere plannen en beleid. De opgaven waarvoor wij staan houden niet op bij onze gemeentegrenzen. Daarom werken wij nauw samen met onze buurgemeenten, gemeenschappelijke regelingen en als dat nodig is ook met gemeenten en organisaties op regionaal en provinciaal niveau. Neder-Betuwe heeft een stevige positie in de regio.

Actuele kaderstellende beleidsnota's • • • •

Visie op Communicatie & Participatie Gemeente Neder-Betuwe (2021) Participatie en Inspraakverordening gemeente Neder Betuwe (2015) (bijlage 1) , (bijlage 2) Verordening burgerinitiatief Neder-Betuwe (2016) Implementatieplan Klantcontactcentrum (2014)

Ambities 1.1 De gemeente is communicatief en participatief Wat willen we bereiken?

De gemeentelijke dienstverlening is optimaal en goed toegankelijk

De gemeente informeert haar burgers tijdig, actief en toereikend over activiteiten, beleid, rechten en plichten

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer speelt het?

We zorgen voor optimale bereikbaarheid van het klantcontactcentrum en de gemeentewinkel. Bij afwijkende openingstijden is informatie hierover goed te vinden.

continu

We investeren in de optimalisatie van afhandeling van vragen en klachten ook die via sociale media binnenkomen.

continu

Waar dat relevant en passend is, bieden we meer diensten digitaal aan.

2023

We monitoren ook via sociale media wat er leeft onder burgers en hebben de omgeving goed in beeld.

continu

We communiceren helder en begrijpelijk en zoveel mogelijk op B1-niveau.

continu

We leveren maatwerk per doelgroep door keuzes te maken in on- en offline kanalen, taal en toon.

continu

We bouwen aan relaties met intermediairs bij specifieke doelgroepen (sleutelfiguren).

continu

We werken cross mediaal bij algemene boodschappen en crisiscommunicatie voor een zo groot mogelijk bereik.

continu

We zorgen voor een vindbare en toegankelijke, up-to-date website met het keurmerk drempelvrij.

continu

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

14

We werken toe naar een nog meer transparante en actief openbaar makende overheid door een gefaseerde invoering van de Wet open overheid (Woo), de Wet elektronische publicaties (Wep) en Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wembv).

De gemeente werkt samen met burgers, bedrijven en partners voor begrip en draagvlak

2023-2025

We betrekken belanghebbenden of vragen hen te participeren bij gemeentelijke initiatieven.

continu

We stellen duidelijke kaders en zijn helder over doel/impact van participatie.

continu

We delen actief informatie over gemeentelijke initiatieven en zijn transparant over de resultaten van participatietrajecten.

continu

We delen actief kennis met initiatiefnemers over mogelijke participatieaanpak en -methodieken.

2023

Ontwikkelingen voor 2023

Voor het bereiken van bovenstaande ambities gaan we het volgende doen in 2023. We versterken de gemeentelijke dienstverlening Voor 2023 werken we verder aan optimale bereikbaarheid. We starten met de implementatie van een nieuwe telefooncentrale voor ons klantcontactcentrum. Vanuit de implementatie zullen we ook inzicht krijgen in kwaliteit en kwantiteit van de telefonisch dienstverlening. Dit inzicht is het startpunt voor het verder ontwikkelen van digitale dienstverlening. We brengen in 2023 in kaart welke E diensten we nog meer kunnen aanbieden. We streven er naar om in 2023 onze processen zodanig in te richten dat we nog meer integraal naar de vragen van onze inwoners kijken en beantwoorden. We voeren de visie op communicatie en participatie verder uit In 2021 heeft uw raad de visie op communicatie en participatie vastgesteld. Hoofdpunten uit de visie zijn dat de gemeente wil minderen met zenden en nóg meer luistert naar signalen uit de omgeving. Dat de gemeente de samenleving betrekt bij ontwikkelen van plannen en hierbij faciliteert, inspireert en verbindt en voeling houdt met wat de informatiebehoefte is in de samenleving. Kortom de gemeente wil (nog steeds én meer): 1. doelgroepgericht communiceren; 2. vanzelfsprekende participatie voor betere plannen en zorgvuldige besluitvorming; 3.

een communicatieve en participatieve organisatie zijn waarin medewerkers optimaal toegerust zijn om communicatie en participatie te integreren in hun werk; 4. zich positioneren bij regionale initiatieven en laten zien wat ze in huis heeft: een gemeente waarin het goed leven, wonen en werken is (profileren). Om bovenstaande doelstellingen te realiseren zijn in de visie vier actieprogramma’s uitgewerkt met meer dan twintig actiepunten, eenmalig en structureel van aard. In 2022 is een aantal actiepunten opgepakt, in 2023 gaan we verder met het implementeren van de visie, in ieder geval met het doorontwikkelen van de communicatiekanalen en het bouwen van een online participatieplatform voor burgers. Voor dit platform is bij het vaststellen van de visie budget beschikbaar gesteld. Op het platform kunnen burgers kennis nemen van, en belangrijker nog, participeren in lopende en aanstaande projecten. Dit platform kan in een latere fase ook worden ingezet voor burgerinitiatieven.

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

15

We implementeren nieuwe wetten om een meer digitaal toegankelijke en transparantere overheid te worden Vanuit de landelijke overheid wordt in de laatste jaren steeds meer nadruk gelegd op transparantie en digitale toegankelijkheid van overheidsorganisaties: burgers en bedrijven hebben recht om te weten welke informatie over hen verwerkt wordt en op eenvoudige toegang tot overheidsdiensten. Drie belangrijke wetten op dat terrein zijn dit jaar in werking getreden of treden binnenkort in werking: 1. de Wet open overheid (Woo), die overheden verplicht om behalve op verzoek ook pro-actief een aantal categorieën informatie te openbaren; 2. de Wet elektronische publicaties (Wep), die de publicatie van formele besluiten regelt; 3. de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv): deze wet verplicht ons om voor alle diensten en producten een digitaal kanaal in te richten. In 2023 gaan we verder met implementeren van bovengenoemde wetten.

1.2 De gemeente is toekomstbestendig, zelfstandig en daadkrachtig Wat willen we bereiken?

We zetten ons in voor een goede samenwerking met buurgemeenten, de regio en verbonden partijen

We voeren beleid, wetgeving en regelingen verantwoord uit

We nemen in crisissituaties onze verantwoordelijkheid

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer speelt het?

We blijven actief bij het ontwikkelen en benutten van kansen in de regio.

continu

Waar nodig overleggen we met buurgemeenten en regionale organisaties om beleidsmaatregelen onderling af te stemmen, gezamenlijke standpunten in te kunnen nemen en/of belangenbehartiging van de regio mogelijk te maken.

continu

We beleggen taken bij gemeenschappelijke regelingen en andere samenwerkingsverbanden wanneer dit de dienstverlening ten goede komt, de kwetsbaarheid vermindert en/of de kwaliteit en efficiëntie van de uitvoering vergroot.

continu

We dragen bij aan de opgaven en doelstellingen uit de Regio Deal FruitDelta Rivierenland

2020-2023

We bekijken periodiek of de bestaande procedures nog bijdragen aan een goede, rechtvaardige, efficiënte en rechtmatige uitvoering.

continu

Nieuwe wet- en regelgeving voeren we in op een manier die past bij de schaal en de samenleving van NederBetuwe.

continu

Als het Rijk een beroep op ons doet in tijden van (stikstof-, energie-, vluchtelingen- of andere crises), zijn we bereid onze bijdrage te leveren.

continu

De gemeente ondersteunt mensen in nood en stimuleert en faciliteert waar nodig particuliere initiatieven om vluchtelingen op te vangen.

continu

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

16

Ontwikkelingen voor 2023 Voor het bereiken van bovenstaande ambities gaan we het volgende doen in 2023. We blijven intensief (boven)regionaal samenwerken Regionale samenwerking is en blijft belangrijk, zeker ook omdat de regio steeds vaker de rol heeft van spin in het web tussen overheden, bedrijven, kennisinstellingen en inwoners. De uitdagingen voor gemeenten - en dus voor Neder-Betuwe - zijn soms groot en overstijgen vaak de gemeentegrenzen. In deze begroting vindt u samenwerking - vooral op de schaal van Rivierenland - op tientallen plaatsen terug. Zo is 2023 het eerste jaar waarin nieuwe contracten met Wmo- en jeugdzorgaanbieders ingaan en het tweede jaar van uitvoering van het Regionaal Economisch Ambitiedocument, dat via het Regionaal Stimuleringsfonds zorgt voor cofinanciering van initiatieven die aansluiten bij de opgaven. In die regio wordt onder andere ook verder gewerkt aan de opzet van de Regionale Energiestrategie 2.0, de uitwerking van de stikstofopgave, de aanpak van laaggeletterdheid en het vergroten van de zichtbaarheid van het cultureel en historisch erfgoed. In 2023 start een nieuwe lichting in het Traineeship dat de rivierenlandgemeenten samen vormgegeven hebben. Met de gemeenten in het Rijk van Nijmegen werken de rivierenlandgemeenten samen rond beschermd wonen en maatschappelijke opvang.

Op diverse beleidsterreinen en taken werken we daarnaast via verbonden partijen samen met andere gemeenten. Deze verbonden partijen, zoals Avri, GGD en Regio Rivierenland zijn ieder meer gedetailleerd beschreven in de respectievelijke begrotingsprogramma's en in paragraaf 5 Verbonden Partijen. We passen beleid en regelgeving aan op de Omgevingswet Naar verwachting treedt per 1 januari 2023 de Omgevingswet in werking. Die vervangt een groot aantal landelijke wetten en regelingen, maar brengt ook weer nieuwe regels met zich mee, zoals vier nieuwe Algemene Maatregelen van Bestuur. We actualiseren daarom (grondslagen en verwijzingen in) onze eigen regelgeving, zodat die ook onder de Omgevingswet geldig blijven. De geactualiseerde regelgeving leggen we begin van 2023 aan uw raad voor. Meer over de Omgevingswet vindt u in begrotingsprogramma 3 Fysieke leefomgeving. We zetten ons in voor de opvang van vluchtelingen en huisvesting van statushouders Sinds 19 april 2022 hebben wij in samenspraak met stichting Ruth twee opvanglocaties voor vluchtelingen in Kesteren en sinds 24 mei 2022 is er een derde gemeentelijke opvanglocatie in IJzendoorn, waar op het moment van samenstellen van deze begroting 140 Oekraïense vluchtelingen worden opgevangen. Daarnaast worden in veel particuliere opvanglocaties Oekraïense vluchtelingen opgevangen.

De gemeente verstrekt leefgelden en voor de Oekraïense vluchtelingen in de particuliere opvanglocatie een bijdrage voor de wooncomponent. Daarnaast organiseert de gemeente leerlingenvervoer, sportactiviteiten, fietsprojecten, enzovoort. Voor de organisatie van de opvang en alle activiteiten en coördinatie in IJzendoorn huren we extra capaciteit in. Het Rijk heeft toegezegd dat de opvang van Oekraïense vluchtelingen de gemeente geen geld hoeft te kosten. Een en ander kan budgettair neutraal georganiseerd worden. Via bestuursrapportages houden we uw raad op de hoogte van de ontwikkelingen in de baten en lasten. In 2022 hebben het Rijk en de veiligheidsregio's de gemeenten opgeroepen om een bijdrage te leveren aan het oplossen van de crisis in de asielopvang. We onderzoeken de mogelijkheden die we hebben om extra huisvesting van statushouders te realiseren in Neder-Betuwe.

Overige ontwikkelingen

Binnen dit begrotingsprogramma zijn er geen overige ontwikkelingen.

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

17

Verbonden partijen Regio Rivierenland Wat is de betrokkenheid van deze verbonden partij bij (de realisatie van doelen in) het begrotingsprogramma? Regio Rivierenland is een samenwerkingsverband van acht gemeenten in de Betuwe, Bommelerwaard, Culemborgerwaard, Tielerwaard en het westen van het Land van Maas en Waal. De gemeenten die in de GR deelnemen zijn Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel. Regio Rivierenland is opgericht om gemeenschappelijke belangen van gemeenten op diverse gebieden te behartigen, onder andere op het gebied van verkeer & vervoer, economische zaken, ruimtelijke ordening, volkshuisvesting en onderwijs. Daarnaast voert Regio Rivierenland via dienstverleningsovereenkomsten voor de gemeenten taken uit die door samenwerking effectiever, efficiënter en/of minder kwetsbaar uitgevoerd kunnen worden. Voorbeeld daarvan zijn leerplichttaken, sociale recherche, leerlingenvervoer, Wmovervoer, inkoopondersteuning (in het algemeen en specifiek voor de uitvoering van de Wmo en Jeugdwet) en inburgering. Regio Rivierenland is het overheidsonderdeel van FruitDelta Rivierenland, een overkoepelende samenwerking tussen overheid, ondernemers, onderwijs/onderzoek, organisaties en ondernemende inwoners.

FruitDelta Rivierenland heeft als doel om de economische speerpunten Agribusiness, Economie & Logistiek en Recreatie & Toerisme te stimuleren en te versterken. Een actieve samenwerking in Regio Rivierenland vormt hiermee een belangrijke voorwaarde voor Neder-Betuwe om zelfstandig en daadkrachtig te kunnen blijven opereren.

Ontwikkelingen voor 2023? De samenwerking in Regio Rivierenland strekt zich uit over een breed aantal onderwerpen: van economie (onder andere recreatie, toerisme en arbeidsmigranten) tot mobiliteit (onder andere Rijnbrug en het Verenfonds), energie (Regionale Energiestrategie) en zorg (onder andere Wmo en Jeugd). De samenwerking vindt u dus op verschillende plaatsen in onze begroting terug. Drie belangrijke ontwikkelingen voor het komende jaar laten we hieronder zien. Gebiedsagenda In 2021 is Regio Rivierenland op verzoek van de provincie gestart met het opstellen van een Strategische Gebiedsagenda, die de opgaven aan elkaar verbindt van de zogeheten Pentahelix, de vijfvoudige samenwerking van overheden, ondernemers, inwoners, organisaties en onderwijsinstellingen. De Gebiedsagenda gaat over het sneller en breder realiseren van doelstellingen als brede welvaart, een duurzame economie en een goede leefomgeving. De ontwikkeling van de Gebiedsagenda heeft mede vanwege de coronapandemie enige vertraging opgelopen. De Gebiedsagenda zal naar verwachting begin 2023 voor besluitvorming aan de gemeenteraden worden voorgelegd. Daarna kan met de provincie overlegd kan worden over de toewijzing van financiële middelen voor de uitvoering ervan.

Versterken samenwerking rondom ruimtelijke kwaliteit Nadat de portefeuillehouders Ruimte in 2021 constateerden dat het belangrijk was meer regionaal af te stemmen rondom de aanpak van het stikstofvraagstuk, is in 2022 besloten deze samenwerking verder te intensiveren. Het Rijk stuurt namelijk inmiddels aan op een integrale, gebiedsgerichte aanpak van het stikstofvraagstuk. Maar ook de Gebiedsagenda en de landelijke regie op vraagstukken rond Ruimtelijke Ordening en wonen vragen om meer afstemming. Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

18

Door het overleg rond onderwerpen als stikstof, energie, water, klimaat, wonen, mobiliteit en bedrijvigheid te intensiveren, is een goede afstemming mogelijk voor deze gemeentegrensoverschrijdende onderwerpen. Bovendien kan daarmee de inbreng worden afgestemd voor de “Gelderse puzzel”. Nieuwe inkoop Wmo en Jeugdzorg In 2021 en 2022 is gewerkt aan de voorbereiding van de nieuwe regionale inkoopstrategie voor Wmo en Jeugdzorg. De nieuwe contracten met zorgaanbieders gaan in per 1 juli 2023. Meer hierover is opgenomen in Programma 5 Wmo, jeugdzorg en Participatiewet.

Wat mag het kosten? Programma: 1

BESTUUR EN DIENSTVERLENING Rekening

begroting

Meerjarenraming

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Lasten

2.903

3.173

2.873

2.846

2.847

2.847

Baten

-436

-336

-346

-346

-346

-346

Geraamd resultaat bestaand beleid

2.467

2.836

2.526

2.500

2.500

2.500

Nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen Lasten

87

87

87

87

Baten

-5

-5

-5

-5

Saldo nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen

82

82

82

82

2.609

2.582

2.583

2.583

Bedragen x € 1.000,Bestaand beleid

Geraamd resultaat bestaand en nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen

2.467

2.836

Nieuw beleid, ontwikkelingen, ambities en heroverwegingen

Actualisatie urencalculaties en kostendekkendheid leges met effecten voor alle taakvelden die onder dit programma vallen. (Structureel nadeel € 82.000) In het kader van het jaarlijks samenstellen van de urencalculaties en het bepalen van de kostendekkendheid van leges is de beschikbare ambtelijke capaciteit op een juiste wijze toegeschreven naar de betreffende taakvelden. Dit is gebaseerd op de meest recente rijksnotities in de BBV. Het gevolg is dat binnen al de programma’s een verschuiving in ambtelijke uren heeft plaatsgevonden. Daarnaast is de kostendekkendheid van leges geactualiseerd, wat heeft geresulteerd in een actualisatie van de legesopbrengsten en bijkomende kosten. Het effect voor dit programma van deze twee onderwerpen bedraagt structureel € 82.000 nadelig.

Investeringen

Binnen dit begrotingsprogramma zijn er geen investeringen.

Mutaties in reserves

Binnen dit begrotingsprogramma zijn er geen mutaties in reserves.

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

19

Programma 2 Openbare orde en veiligheid Missie

In Neder-Betuwe is het fijn wonen en leven. Veiligheid is een belangrijke voorwaarde om in vrijheid te kunnen leven. Het gaat hierbij zowel om de harde cijfers als het gevoel van veiligheid. We versterken onze veiligheid door in te zetten op het tegengaan van ondermijning, het versterken van onze politiecapaciteit, het voorkomen en bestrijden van mensenhandel en het tegengaan van uitbuiting van arbeidsmigranten. Deze missie komt overeen met de vastgestelde visie in de Integrale Beleidsnota Sociaal Domein. De ambities en ontwikkelingen binnen dit programma komen deels terug in de nota of de bijbehorende uitvoeringsplannen.

Actuele kaderstellende beleidsnota's • • • • • • • • • • • • • •

Integrale Beleidsnota Sociaal Domein "Samen verder op de ingeslagen weg" 2021 - 2024 (2021) Uitvoeringsplan Meedoen en Samenleven (2022) Uitvoeringsplan Optimaal Ontwikkelen en Opgroeien (2022) Uitvoeringsplan Gezond en Vitaal (2022) Kadernota Integraal Veiligheidsbeleid 2019-2022 (2018) Jaarplan Veiligheid 2022 (2022) Veiligheidsstrategie 2019-2022 Oost-Nederland (2019) Meerjarenbeleidsplan 2019-2022 politie Oost-Nederland (2019) Regionaal Beleidsplan Veiligheidsregio Gelderland-Zuid 2020-2023 (2019) Regionaal Risicoprofiel Veiligheidsregio Gelderland-Zuid 2020-2023 (2019) Regionaal Crisisplan Veiligheidsregio Gelderland-Zuid 2020-2023 (2019) Generiek Rampbestrijdingsplan VRGZ (2018) Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Neder-Betuwe 2022-2024 (2021) Eerste wijziging Algemene Plaatselijke Verordening Neder-Betuwe 2021 (2022); Bijlage 1; Bijlage 2;

Ambities 2.1 Neder-Betuwe is een veilige gemeente om te wonen en te leven Wat willen we bereiken?

Samen met onze inwoners wordt het gevoel van veiligheid versterkt

Het middelengebruik (alcohol, roken, drugs) onder onze (jonge) inwoners neemt af

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer speelt het?

Het ondersteunen van initiatieven gericht op buurtpreventie

continu

Het volgen van het landelijke beleid t.a.v. vuurwerk en ontwikkelen vooralsnog geen eigen beleid voor een vuurwerkverbod.

continu

We zetten ons in voor het behoud van de zondagsrust, o.a. ten aanzien van de openingstijden van winkels, het houden van evenementen en (infrastructurele) werkzaamheden

continu

We onderzoeken de mogelijkheden van de toepassing van het IJslands preventiemodel in onze gemeente

2023

We zetten in op betere naleving van leeftijdsgrenzen en openingstijden bij alcoholverstrekkers

continu

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

20

Dit draagt ook bij aan de realisatie van ambitie 5.2: Inwoners van Neder-Betuwe leven gezond en zijn vitaal Voor ondermijnende criminaliteit, uitbuiting en mensenhandel is in Neder-Betuwe geen plaats en we bestrijden dit hard, realistisch en effectief

Het actief aanpakken van productielocaties van verdovende middelen en monitoren van leegstaande gebouwen binnen onze gemeente

continu

Het verhogen van de (digitale) weerbaarheid van onze samenleving

continu

We werken samen met bedrijven om mensenhandel en arbeidsuitbuiting actief tegen te gaan

continu

Ontwikkelingen voor 2023 Voor het bereiken van bovenstaande ambitie gaan we het volgende doen in 2023. Samen met onze inwoners versterken wij het gevoel van veiligheid De Kadernota Veiligheid 2019-2022 en de bijbehorende jaarplannen Veiligheid vormen de rode draad van de activiteiten die we uitvoeren in het kader van het Veiligheidsbeleid. De focus ligt met name op integrale samenwerking, inzet van preventiemaatregelen en op beleidsontwikkeling van actuele prioriteiten op het gebied van ondermijning. Op het moment van schrijven zijn de voorbereidingen gestart voor de nieuwe Kadernota Veiligheid 2023-2026. Uw raad wordt hierin actief betrokken. We willen onze jeugd beschermen tegen middelengebruik door preventie en handhaving Uw raad heeft op 9 december 2021 het Preventie- en handhavingsplan Alcohol gemeente NederBetuwe 2022 - 2024 vastgesteld. Vanuit de kaders en richtlijnen in dit plan werken we aan het beschermen van de jeugd onder de 18 jaar tegen de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik. Hier wordt uitvoering aan gegeven middels regelgeving, toezicht en handhaving op de Alcoholwet en door educatie en bewustwording. Zo zetten we in samenwerking met IrisZorg en de GGD in op het werken aan alcoholpreventie op scholen volgens wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen voor verslavingspreventie. Hierbij is ook aandacht voor roken en drugs.

We richten ons ook op sportverenigingen en op het bereiken van ouders. Dit doen we onder meer via communicatie over de risico’s van alcohol (met name onder de 18 jaar), de Alcoholwet en alcoholregels. Om het effect van afzonderlijke handhavings- of preventieve interventies te versterken worden deze zoveel mogelijk in samenhang ingezet. Daarnaast zetten we als gemeente in op gerichte persoonlijke hulpverlening bij verslavingsproblematiek door onze partner IrisZorg. Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO): we willen het middelengebruik onder jongeren verminderen door het verbeteren van hun leefomstandigheden We onderzoeken hoe we de leefomstandigheden van jongeren positief kunnen verbeteren om er daarmee aan bij te dragen dat het middelengebruik (o.a. alcohol, roken en drugs) onder deze groep afneemt. In samenwerking met onder meer het Trimbos Instituut en onze partners op het gebied van (jongeren)welzijn en gezondheid onderzoeken we of implementatie van de aanpak ‘Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)’ (gebaseerd op het IJslands preventiemodel) hiervoor het meest passend is en haalbaar voor Neder-Betuwe. Een eerste verkenning hiervoor vindt in 2023 plaats, zodat eventuele uitwerking en implementatie vanaf 2024 kan starten. Dit is geborgd in het Uitvoeringsplan Gezond en Vitaal.

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

21

We bestrijden ondermijnende criminaliteit Het bestrijden van ondermijnende criminaliteit doen we door: − het aanpakken van drugsproductie- en handel door het uitvoeren van het beleid op grond van artikel 13b Opiumwet en het Regionaal Hennepconvenant. − het vergroten van bewustzijn bij onze inwoners, ondernemers en bezoekers door hen mee te nemen in de actuele problematiek en ze te stimuleren signalen te melden. − verhoging van gerichte (integrale) toezicht op straat door diverse veiligheidspartners zoals boa’s, politie en overige toezichthouders. We gaan cybercrime tegen met bewustwording en het vergroten van de weerbaarheid Op landelijk niveau is het aantal incidenten op het gebied van cybercrime toegenomen. Dit vraagt om meer bewustzijnsbevordering bij inwoners om zo slachtoffers te voorkomen. We zetten hier actief op in door middel van diverse preventiecampagnes. Toch is de verwachting dat cybercrime de komende jaren steeds verder zal toenemen. De omvang van de impact van cybercrime wordt steeds groter en om die reden verbreden we de invulling van de aanpak samen met de veiligheidspartners. Bewustwording en het vergroten van weerbaarheid onder de verschillende doelgroepen zoals ouderen, jongeren en ondernemers, krijgen daarbij prioriteit.

We zetten ons in voor een veilig buitengebied Er is gerichte aandacht voor het buitengebied van Gelderland-Zuid door middel van samenwerkingsafspraken tussen (toezichthoudende) partners, de inzet op bewustzijnsbevordering bij inwoners en ondernemers en hen te stimuleren signalen te melden bij de politie en/of bij Meld Misdaad Anoniem.

2.2 Inwoners van Neder-Betuwe kunnen vertrouwen op goede en tijdige hulp en ondersteuning van de hulpdiensten en BOA's Wat willen we bereiken?

We bevorderen de openbare orde en veiligheid

We streven naar behoud van een goed functionerende (vrijwillige brandweer) Tijdige aanrijtijden en kwalitatief hoogwaardige ambulancedienst voor onze inwoners

Wat gaan we daarvoor doen?

Wanneer speelt het?

We zetten in op optimale inzet van onze wijkagenten

continu

Het college evalueert jaarlijks de prioriteiten voor de inzet van de boa’s

jaarlijks

Het behouden van de huidige korpsen en hun capaciteit

continu

We stimuleren het behouden van de jeugdbrandweer

continu

We blijven ons inzetten voor betere aanrijtijden, binnen de normtijd van de ambulance.

continu

Ontwikkelingen voor 2023

Voor het bereiken van bovenstaande ambitie gaan we het volgende doen in 2023.

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

22

Inzet van onze wijkagenten en veiligheidspartners op basis van de actualiteiten Maandelijks voeren we zowel ambtelijke als bestuurlijke overleggen met onze veiligheidspartners en komen de veiligheidscijfers, trends en ontwikkelingen aan de orde. Aan de hand van deze overleggen bespreken wij de inzet van de betreffende veiligheidspartners voor de korte en lange termijn. We volgen actief de knelpunten bij de brandweerkorpsen in onze gemeente Dit doen we onder andere in de maandelijkse overleggen met de brandweer. We bespreken dan gezamenlijk de mogelijke oplossingen en denken bijvoorbeeld mee bij het werven van eventuele nieuwe vrijwilligers. In 2023 worden de effecten van de denkrichting Taakdifferentiatie Brandweer bekend In opdracht van het Veiligheidsberaad en de minister van Justitie en Veiligheid heeft de Denktank Taakdifferentiatie Brandweer gewerkt aan een denkrichting waarbij vrijwilligheid behouden blijft. De minister van Justitie en Veiligheid heeft in oktober 2021 de Tweede Kamer aangegeven dat het bestaande systeem van vrijwilligheid bij de brandweer Nederland wellicht in stand kan blijven. In 2023 zal blijken wat de exacte effecten van deze ontwikkelingen zijn voor de brandweer. We toetsen de resultaten (opkomsttijden) van de ambulancedienst Dit doen we door middel van het opvragen en bespreken van tussentijdse rapportages.

Overige ontwikkelingen

Evaluatie Wet veiligheidsregio's De Commissie evaluatie Wet veiligheidsregio’s heeft onderzocht in hoeverre de Wet veiligheidsregio’s (Wvr) bijdraagt aan de beheersing van risico’s voor burgers. Daarnaast is onderzocht hoe de aanpak van crises aansluit op de nieuwe trends in crises, crisisbeheersing en brandweerzorg. De adviezen van de Commissie evaluatie Wvr zijn in diverse gremia besproken en vertaald naar implicaties voor de praktijk. Uiteindelijk betekent dit dat de betreffende implicaties gefaciliteerd moeten worden via een nieuwe wet. Wanneer deze wet wordt verwacht is op dit moment nog onduidelijk. De Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (VRGZ) blijft nauw aangesloten bij de ontwikkelingen. Waar mogelijk wordt de ontwikkeling naar de brandweer en regionale crisisorganisatie vertaald. Dit past ook bij de herziening van het Regionaal Crisisplan 2020-2023 VRGZ.

Beleidsindicatoren Naam Indicator: Winkeldiefstallen

Eenheid: Bron: aantal per CBS 1.000 inwoners

Geweldsmisdrijven

aantal per CBS 1.000 inwoners

Diefstallen uit woning

aantal per CBS 1.000 inwoners

Verwijzingen Halt

aantal per Bureau 1.000 Halt jongeren

2015 0,20

2016 0,40

2017 0,20

2018 2019 0,20 0,60

2020 0,60

Landelijk NederBetuwe

2,40 3,30

2,30 3,30

2,20 3,40

2,20 3,40

2,30 2,10

2,00 2,50

1,80

Landelijk NederBetuwe

5,50 2,40

5,30 2,20

5,00 1,90

4,80 2,10

4,90 1,50

4,60 1,40

4,30 0,80

Landelijk NederBetuwe

3,80

3,30 7,00

2,90 8,00

2,50 5,00

2,30 5,00

1,80 12,00

1,30 6,00

14,00

13,00

12,00 13,00

11,00

8,00

NederBetuwe

Landelijk

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

2021

23

Verbonden partijen Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Wat is de betrokkenheid van deze verbonden partij bij (de realisatie van doelen in) het begrotingsprogramma? De Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (VRGZ) is een organisatie voor brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening, meldkameractiviteiten en voorbereiding en coördinatie op het gebied van (gemeentelijke) rampenbestrijding en crisisbeheersing. Dit regionale samenwerkingsverband van veertien gemeenten is gebaseerd op de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) en de Wet veiligheidsregio’s (Wvr). In het Regionaal Beleidsplan 2020-2023 VRGZ staat de ambitie als volgt omschreven: "De VRGZ is dé partner op het gebied van fysieke veiligheid met oog voor sociale veiligheid. Wij leveren uitstekende dienstverlening en worden gekenmerkt als verbinders van veiligheid en staan midden in de samenleving." De belangrijkste accenten in het beleid van de VRGZ zijn: • Samenwerking en afstemming • Risicogericht werken • Een weerbare samenleving • Toekomstbestendige veiligheidsregio • Gevolgen van nieuwe risico's

Ontwikkelingen voor 2023? Extra focus op een viertal risico's Gezien de ontwikkelingen die op ons afkomen, onderzoekt de VRGZ een viertal risico's. Het gaat om: • Gevolgen cyberrisico's • Gevolgen criminaliteit voor fysieke leefomgeving/fysieke veiligheid • Gevolgen extreem weer • Gevolgen energietransitie Omgevingswet De Omgevingswet bundelt en moderniseert de wetten voor de leefomgeving. Naar verwachting treedt de Omgevingswet op 1 januari 2023 in werking. Aanvullend aan de al gehouden opleidingen en trainingen wordt onderzocht wat in 2023 nog nodig is om aan de landelijke kwalificatieprofielenen normen te voldoen.

Begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026

24

Wat mag het kosten? Programma: 2

OPENBARE ORDE EN VEILIGHEID Rekening

begroting

Meerjarenraming

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Lasten

2.377

2.606

2.439

2.443

2.440

2.440

Baten

-85

-207

-64

-64

-64

-64

2.292