RV Ontwerpregeling openbaar lichaam Regio Noord Limburg

Raadsvoorstel

Zaaknummer Onderwerp Datum raadsvergadering Raadscommissie Datum raadscommissie Programma Portefeuillehouder

264078 Ontwerp Gemeenschappelijke Regeling Regio NoordLimburg 3 juli 2025 Algemene commissie 25 juni 2025 Bestuur en organisatie I.M. van Dijk

Ontwerp Gemeenschappelijke Regeling Regio Noord-Limburg Inleiding Op 27 februari jl. bent u per raadsinformatiebrief geïnformeerd over het voornemen van de acht Noord-Limburgse colleges om de regionale samenwerking per 1 januari 2026 te formaliseren in een gemeenschappelijke regeling – meer specifiek: een openbaar lichaam. Directe aanleiding van dit voornemen was de constatering dat de bestuurlijke en ambtelijke intensiteit en de financiële belangen rondom de regionale samenwerking zijn toegenomen. Op verzoek van het burgemeestersoverleg is er in de afgelopen periode onderzoek gedaan naar de meest optimale organisatievorm passend bij de regionale inhoudelijke opgaven die er liggen. De meest passende vorm is een openbaar lichaam onder de Wet gemeenschappelijke regelingen gebleken (Wgr). Op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) is uw raad bevoegd om een formele zienswijze te geven op een ontwerp van een gemeenschappelijke (college)regeling. Met voorliggend voorstel wordt u hiermee in de gelegenheid gesteld. Een belangrijk kaderstellend document voor de regionale samenwerking is de Regiovisie. Tijdens de regionale raadsbijeenkomst op 16 april jl. werd de wens uitgesproken dat de ontwerpregeling (governance) en de Regiovisie (inhoud) gelijktijdig worden voorgelegd.

Hoewel de ontwerpregeling zo is opgesteld dat deze universeel hanteerbaar is, waardoor de inhoud van de visie niet van invloed is op de ontwerpregeling, hebben we de sporen governance en inhoud wel nader op elkaar afgestemd. Uw raad wordt nú in de gelegenheid gesteld een zienswijze te geven op de ontwerpregeling. In september vragen wij u om een reactie op de startnotitie voor de regiovisie. Eventuele wensen of bedenkingen worden meegenomen in de uitwerking van de de definitieve regeling of regiovisie. In december leggen wij de definitieve regeling (voor toestemming) en de regiovisie (ter vaststelling) vervolgens gelijktijdig voor aan u voor. Voorstel 1. Bijgevoegde zienswijze indienen ten aanzien van het ontwerpbesluit over het treffen van het openbaar lichaam Regio Noord-Limburg per 1 januari 2026. Beoogd effect Op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) is uw raad bevoegd om een formele zienswijze te geven op het ontwerp van een gemeenschappelijke (college)regeling die het college wil aangaan. Met voorliggend voorstel wordt u hiermee in de gelegenheid gesteld.

Pagina 1 van 5

Ontwerp Gemeenschappelijke Regeling Regio Noord-Limburg

Raadsvoorstel Argumenten 1.1. Met de oprichting van een openbaar lichaam ontstaat er collectief eigenaarschap Een van de huidige knelpunten in de samenwerking is een gebrek aan collectief eigenaarschap ten aanzien van de regionale samenwerking. Deels wordt dit verklaard vanuit de huidige netwerksamenwerking; de netwerksamenwerking, op basis van een bestuursconvenant, biedt veel ruimte aan deelnemers om per situatie te kiezen welke houding zij willen innemen ten opzichte van het samenwerkingsverband. Formeel bezien is de samenwerking gepositioneerd in de bestuurlijke en ambtelijke lijn van de gemeente Venlo. Daarmee staat de samenwerking – vooral voor de gemeenteraden anders dan die van Venlo – echt op afstand. Met een openbaar lichaam ontstaat er collectief eigenaarschap, waarbij ieder college deelnemer is. 1.2. De democratische positie van de gemeenteraden verbetert aanzienlijk ten opzichte van de bestaande praktijk Het uitgangspunt van de wetgever in de Gemeentewet is dat publieke samenwerking gaat bóven private samenwerking. Dat komt doordat de positie van gemeenteraden, en zeker na de wijziging van Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr), sterker is in een publiekrechtelijk construct. De raad heeft in dat geval een kaderstellende en controlerend rol.

Ook geldt bijvoorbeeld het vragenrecht van een raadslid ook richting het samenwerkingsverband, heeft de gemeenteraad een zienswijzerecht bij belangrijke besluiten en kan de lokale rekenkamer onderzoek doen naar het samenwerkingsverband. Met het oprichten van een openbaar lichaam wordt daarom de democratische positie van uw raad versterkt. De mogelijkheid bestaat om een gemeenschappelijke raadsadviescommissie in te stellen: een gremium dat optreedt als adviseur van het algemeen bestuur (AB), maar ook een rol vervult als rapporteur richting de eigen raad. Dit gremium is wettelijk niet verplicht, maar in de voorliggende ontwerpregeling kiezen we er bewust voor om de gemeenteraden deze formele positie binnen het samenwerkingsverband te geven. Dit mede naar aanleiding van de tijdens de raadsbijeenkomst op 16 april jl. uitgesproken wens om in de nieuwe gemeenschappelijke regeling een formele raadsadviescommissie in te bouwen. 1.3. De samenwerking krijgt meer slagkracht, zonder dat er raadsbevoegdheden overgaan De ontwerpregeling gaat uit van een collegeregeling. Dat wil zeggen: er gaan géén raadsbevoegdheden over naar het openbaar lichaam. Een belangrijk kaderstellend document voor de regionale samenwerking is de Regiovisie. Deze wordt – ook in de nieuwe situatie – door de gemeenteraden vastgesteld.

Binnen de kaders van de Regiovisie kunnen de colleges bevoegdheden overdragen die het openbaar lichaam in staat stellen om de toegekende taken uit te voeren. Daartoe stelt het algemeen bestuur (AB) één keer per 4 jaar een uitvoeringsprogramma vast, en jaarlijks een begroting (waarop u een zienswijze kunt geven). Doordat er zo meteen een algemeen bestuur (AB) en dagelijks bestuur (DB) zijn die – binnen de afgebakende taken, bevoegdheden en kaders - besluiten kunnen nemen, wint de samenwerking aan slagvaardigheid

Pagina 2 van 5

Ontwerp Gemeenschappelijke Regeling Regio Noord-Limburg

Raadsvoorstel 1.4 Met de voorgenomen formalisering van de Regio Noord-Limburg geven wij opvolging aan eerdere aanbevelingen Het idee om de regionale samenwerking te formaliseren is niet nieuw. Naar aanleiding van de Floriade adviseerde de commissie Hendrikx de – toen – zeven samenwerkende gemeenten binnen de regio “om op korte termijn een onderzoek te starten naar de meest geschikte samenwerkingsvorm op regioniveau, en om tot die tijd in elk geval samenwerkingsverbanden op projectniveau te formaliseren en daartoe telkens een tijdelijke rechtspersoon in te richten’. De aanbevelingen van de commissie zijn destijds door alle gemeenteraden overgenomen, maar tot uitvoering is het om verschillende redenen nadien niet gekomen. In het licht van de toekenning van de Regio Deal II is de urgentie ontstaan om de governance rondom regionale samenwerking opnieuw tegen het licht te houden. In opdracht van het burgemeestersoverleg van de regio is onderzocht welke organisatievormen hierbij denkbaar zou zijn. Vervolgens is tijdens regionale bijeenkomst van de colleges van B&W in september 2024 het gesprek gevoerd over de gewenste vorm, het te doorlopen proces en de inhoud van de toekomstige samenwerking. Tijdens deze bijeenkomst bleken er nog uiteenlopende beelden te bestaan. Naar aanleiding hiervan is het Regionaal Aanjaagteam ingesteld, bestaande uit diverse regionale bestuurders.

Door dit aanjaagteam is ook gekeken naar alternatieve vormen voor een openbaar lichaam. Het eindadvies van het aanjaagteam werd op 20 december 2024 opgeleverd, met als conclusie dat een openbaar lichaam de best passende vorm is. Op 25 februari 2025 hebben de colleges op basis van hun bevoegdheid vervolgens het proces vastgesteld om per 1 januari 2026 de regionale samenwerking te formaliseren in een openbaar lichaam. 1.4. Voorliggende ontwerpregeling bouwt voort op de zienswijzen van de Noord-Limburgse gemeenteraden bij de wijziging van de gemeenschappelijke regelingen in 2024, en is juridisch extern getoetst Naar aanleiding van de wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) zijn alle gemeenschappelijke regelingen in 2024 gewijzigd. De kaderstellende en controlerende bevoegdheden voor gemeenteraden zijn toen verruimd. Op initiatief van de regionale raadswerkgroep hebben de Noord-Limburgse gemeenteraden in 2024 een uniforme zienswijze opgesteld, die vervolgens is verwerkt in de gemeenschappelijke regelingen. Deze zienswijze vormde het vertrekpunt bij het ontwerpen van voorliggende regeling. De ontwerpregeling is vervolgens extern juridisch getoetst door hetzelfde advocatenkantoor dat in 2024 de wijziging van de ontwerpregelingen heeft begeleid. Daarmee zou de ontwerpregeling een goed fundament moeten vormen voor de regionale samenwerking in een openbaar lichaam.

1.5 In de zienswijze vragen wij aandacht voor de maatwerkafspraken Wij zijn een volwaardige deelnemer in de samenwerking Noord Limburg en hebben veel baat bij de samenwerking op onder andere de terreinen veiligheid, recreatie en toerisme en ruimte. Maar gezien het feit dat wij ook in andere regionale verbanden samen werken, vaak ook op dezelfde beleidsterreinen, hebben wij maatwerkafspraken gemaakt met de regio Noord Limburg over onze deelname. Wij doen niet op alle programma’s mee en betalen een aangepaste bijdrage aan het regiobureau en de inhoudelijke programma’s.

Pagina 3 van 5

Ontwerp Gemeenschappelijke Regeling Regio Noord-Limburg

Raadsvoorstel We vinden het een goede zaak dat de samenwerking met voorliggende regeling wordt geformaliseerd. Hierdoor wordt de samenwerking meer transparant waardoor uw raad, ons college en de ambtelijke organisatie beter regie kunnen voeren op de samenwerking. Mede gezien het feit dat wij veel tijd kwijt zijn aan het samenwerken in verschillende regio’s is het daarnaast voor ons van meerwaarde dat de samenwerkingsverbanden waaraan wij deelnemen slagkrachtig zijn, zodat zij taken voor ons kunnen uitvoeren zonder dat ons dit lokaal meer werk oplevert dan wenselijk of noodzakelijk. De tijd die ons dit scheelt kunnen wij vervolgens besteden aan een goede invulling van onze regietaak ten aanzien van de samenwerking. Wel moeten wij voorkomen dat de verder formalisering van de samenwerking onze gemeente onvoldoende ruimt geeft om op maat hieraan deel te nemen. In de ontwerpregeling staan een tweetal zaken opgenomen die, zonder nadere uitwerking of verduidelijking, contrair zijn aan de met onze gemeente gemaakte afspraken. Dit betreft de bepaling van de hoogte van de inwonerbijdrage en de gemeentelijk bijdrage aan het stimuleringsfonds, waar wij niet aan meedoen. In de zienswijze vragen wij hier aandacht voor, en verzoeken wij het samenwerkingsverband de regeling op deze punten waar nodig aan te passen.

Kanttekeningen 1.1 De oprichting van een nieuwe entiteit regelt niet alles ‘vanzelf’ Met het treffen (oprichten) van een regeling ontstaat er in juridische zin een organisatie, maar er moet vervolgens ook nog in praktische zin een organisatie gebouwd worden. De voorbereidingen hiervoor worden momenteel getroffen. Gedacht kan worden aan mandaten die de individuele colleges moeten geven aan het openbaar lichaam, het uitvoeringsprogramma, een eerste begroting, of producten zoals een directiestatuut of huishoudelijk reglement. Maar ook in personele zin is het belangrijk om op te merken dat (een deel van) de medewerkers van het regiobureau op dit moment een overeenkomst voor onbepaalde tijd heeft c.q. hebben met een gemeente. Met deze medewerkers zal gesproken worden over een passende oplossing, zoals bijvoorbeeld: in dienst treden bij het openbaar lichaam of gedetacheerd worden. Het oprichten van een openbaar lichaam is dus niet alleen een juridische aangelegenheid, maar vergt in de nabije toekomst ook nadere organisatiekeuzes. Financiën De aanleiding om de regio te formaliseren tot een openbaar lichaam is niet financieel van aard. Wij gaan er ook niet van uit dat de samenwerking door de oprichting van een openbaar lichaam meer gaat kosten.

Wel zal er op financieel vlak een belangrijke procesmatige wijziging plaatsvinden: de samenwerking krijgt een eigen begroting, waar alle gemeenteraden jaarlijks een zienswijze op kunnen geven. Waar de netwerksamenwerking nu nog vooral leunt op de gemeente Venlo (en daarvoor ook een vergoeding betaalt), zal het beoogde samenwerkingsverband diensten zoals ICT, administratie of juridische advisering zelf moeten organiseren. Daarbij is samenwerking met de individuele gemeenten (bijvoorbeeld aan de hand van dienstverleningsovereenkomsten) nog altijd denkbaar, maar hiermee worden de kosten van de samenwerking wel transparanter. Uitvoering Nadat alle Noord-Limburgse gemeenteraden een eventuele zienswijze naar voren hebben gebracht, vindt er een beoordeling door de colleges plaats of – en zo ja hoe – de ontwerpregeling aangepast dient te worden. De gemeenteraden worden vervolgens gevraagd om toestemming aan hun college te geven om over te kunnen gaan tot het treffen van de gemeenschappelijke regeling. Toestemming kan onthouden worden op basis van twee gronden: strijdigheid met het recht, of strijd met het algemeen belang.

Pagina 4 van 5

Ontwerp Gemeenschappelijke Regeling Regio Noord-Limburg

Raadsvoorstel

Bijlage(n) 1. Raadsbesluit ontwerp Gemeenschappelijke Regeling Regio Noord-Limburg 2. Ontwerpregeling openbaar lichaam Regio Noord-Limburg 3. Zienswijze ontwerpregeling openbaar lichaam Regio Noord-Limburg

Mook, 10 juni 2025 Het college van burgemeester en wethouders van Mook en Middelaar,

De gemeentesecretaris drs. W. Mariman

Pagina 5 van 5

De burgemeester I.M. van Dijk

Ontwerp Gemeenschappelijke Regeling Regio Noord-Limburg