Programmabegroting 2023-2026 (vastgesteld raad 2022-11-10).ondertekend

PROGRAMMABEGROTING 2023 Meerjarenraming 2024 t/m 2026

Vastgesteld (raad 10 november 2022)

Raadhuisplein 6 - Postbus 200 - 6585 ZK Mook - (024) 696 9111 gemeente@mookenmiddelaar.nl - www.mookenmiddelaar.nl

Programmabegroting 2023-2026

Gemeente Mook en Middelaar

PROGRAMMABEGROTING 2023-2026

Foto kaft: prijswinnaar fotowedstrijd 2022

2

Programmabegroting 2023-2026

Inhoudsopgave ALGEMEEN ................................................................................................................5 Voorwoord ........................................................................................................................................6

BEGROTING ...............................................................................................................8 1. BELEIDSBEGROTING ...........................................................................................9 Programmaplan ................................................................................................................................... 10 1.1. Programma Sociale leefomgeving ......................................................................................... 11 1.2. Programma Sociaal Domein .................................................................................................. 15 1.3. Programma Fysieke leefomgeving ......................................................................................... 18 1.4. Programma Toerisme, natuur en duurzaamheid ................................................................... 22 1.5. Programma Bestuur en organisatie ....................................................................................... 26 1.6. Overzicht van de algemene dekkingsmiddelen ..................................................................... 28 1.7. Overzicht van de kosten van overhead .................................................................................. 30 1.8. Bedrag voor de heffing voor de vennootschapsbelasting ...................................................... 32 1.9.

Bedrag voor onvoorzien ......................................................................................................... 34 Paragrafen ............................................................................................................................................ 35 1.10. Paragraaf Lokale heffingen .................................................................................................. 36 1.11. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................................................... 46 1.12. Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................. 56 1.13. Paragraaf Financiering ......................................................................................................... 64 1.14. Paragraaf Bedrijfsvoering ..................................................................................................... 68 1.15. Paragraaf Verbonden partijen .............................................................................................. 71 1.16. Paragraaf Grondbeleid ......................................................................................................... 88 1.17. Paragraaf Informatieveiligheid ............................................................................................. 90

2. FINANCIËLE BEGROTING (INCLUSIEF MEERJARENRAMING) ...................... 91 Overzicht van baten en lasten en toelichting ................................................................................... 92 . 2.1. Overzicht van baten en lasten .............................................................................................. 93 2.2. Financieel overzicht.............................................................................................................. 94 2.3. Begrotingsevenwicht .......................................................................................................... 103 2.4. Overzicht incidentele baten en lasten ................................................................................ 105 2.5. Uitgangspunten en analyse ramingen................................................................................ 106 2.6. Overzicht structurele mutaties reserves ............................................................................. 107 Uiteenzetting van de financiële positie en toelichting ................................................................... 108 2.7. Financiële gevolgen bestaand en nieuw beleid ................................................................. 109 2.8. Geprognosticeerde balans ................................................................................................. 113 2.9.

Emu-saldo .......................................................................................................................... 114 2.10. Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen ...................................................................... 115 2.11. Investeringen .................................................................................................................... 117 2.12. Financiering ...................................................................................................................... 119 2.13. Stand en verloop reserves ............................................................................................... 120 2.14. Stand en verloop voorzieningen ....................................................................................... 123 2.15. Uitgangspunten en analyse financiële positie .................................................................. 126 Overzicht van de geraamde baten en lasten per taakveld ............................................................ 127 2.16. Overzicht van baten en lasten per taakveld ..................................................................... 128

3

Programmabegroting 2023-2026

VASTSTELLINGSBESLUIT.................................................................................... 133 Vaststellingsbesluit ...................................................................................................................... 134

BIJLAGEN .............................................................................................................. 135 Bijlage 1 Beleidsindicatoren ...................................................................................................... 136

4

Programmabegroting 2023-2026

ALGEMEEN

5

Programmabegroting 2023-2026

Voorwoord Samen bouwen aan Mook en Middelaar. Onder deze titel presenteerden wij juni 2022 ons beleidsprogramma voor deze bestuursperiode. Een beleidsprogramma dat recht doet aan de hoofdlijnen waarop de coalitiepartijen in hun akkoord afspraken hebben gemaakt. Het doel is een gemeente te zijn en te blijven waar iedereen kan meedoen, zich thuis voelt en met trots woont. Dit is waar het college van burgemeester en wethouders de komende jaren werk van gaat maken, samen met inwoners, ondernemers, verenigingen en ons regionale netwerk. Uiteraard beseffen we daarbij dat we leven in snel veranderende tijden waarin zowel gemeente als ook gemeenschap te maken hebben met grote uitdagingen. Bijvoorbeeld de terechte zorgen over stijgende inflatie en energieprijzen, de naweeën rondom Covid-19 en een onzekere toekomst door de oorlog in Oekraïne. Al met al vraagt dit om een stabiele koers vanuit de gemeente met voortzetting van goed bestaand beleid, maar ook om het maken van keuzes zodat we ook in toekomst houvast kunnen bieden aan iedereen in de gemeente. We zetten in 2023 verder in op ondersteuning van inwoners die hulp behoeven. Vanuit het sociaal domein krijgt preventie een belangrijkere rol, bijvoorbeeld door vervolg van de pilot praktijkondersteuner GGZ jeugd waarbij we jongeren met psychische problemen sneller en beter ondersteunen.

Aandachtspunt is eveneens de versterking van het minimabeleid door in 2023 uitvoering te gaan geven aan een nieuw beleid dat zich kenmerkt door verruiming en versoepeling voor inwoners met een (te) laag inkomen. Onze inwoners moeten zich bovendien veilig en thuis voelen. Daarvoor zorgen we door de fysieke leefbaarheid in onze kernen op peil te houden of waar mogelijk verbeteren. Met aandacht voor verkeersveiligheid, bereikbaarheid, meer betaalbare woningen en een optimale inrichting van de openbare ruimte. Bij het duurzaamheidsbeleid zullen we huidige doelstellingen tegen het licht houden zodat er een haalbare en realistische planning komt om toe te werken naar een energie-neutrale gemeente. Vanaf 2023 gaan we werken aan de hand van het nieuwe beleidskader inwonerparticipatie. Hierdoor worden inwoners en ondernemers steeds actiever betrokken door onze gemeente. Dit doen we door inwoners en ondernemers helder en op tijd te informeren, samen naar mogelijkheden te kijken, naar ze te luisteren en hun kennis te benutten. Met deze nieuwe aanpak voor inwonerparticipatie willen we ervoor zorgen dat we samen onze kernen zo goed mogelijk inrichten. Uit het beleidsprogramma blijkt al dat het college de ambitie heeft om op enkele toonaangevende dossiers keuzes te maken en stappen te zetten.

Denk aan de ontwikkeling van de Ecozone (spoorzone) in Molenhoek met speciale aandacht voor de verkeersproblematiek, het project om Plasmolen aantrekkelijker te maken voor ondernemers, inwoners en toeristen, en aan de nieuwbouwlocatie Molenhoek Zuid. Al met al staan we voor de nodige uitdagingen als gemeente en gemeenschap. Het is goed om te kunnen constateren dat we na een financieel moeilijke periode weer een sluitende begroting kunnen presenteren en voorzichtig optimistisch naar de toekomst kijken. Om alle uitdagingen het hoofd te bieden en daarnaast op majeure dossiers daadwerkelijk stappen te kunnen zetten, is een stabiele organisatie vereist. Daar waar we in het verleden al zagen dat de organisatie geen vet op de botten heeft, kiezen we in 2023 voor een gerichte uitbreiding van onze organisatie. We kijken met vertrouwen uit naar aankomend jaar.

6

Programmabegroting 2023-2026 Financieel zien de begrotingssaldi voor 2023 en volgende jaren er als volgt uit: Bedragen x € 1.000 Omschrijving

2023

2024

2025

2026

Saldo Zomerrapportage 2022

748 V

672 V

828 V

121 N

Nagekomen mutaties bestaand beleid

288 N

337 N

376 N

311 N

Subtotaal bestaand beleid

460 V

335 V

453 V

432 N

Nagekomen mutaties nieuw beleid

423 N

323 N

323 N

323 N

Begrotingssaldo

37 V

12 V

130 V

755 N

Voor een nadere toelichting op de nagekomen mutaties verwijzen wij u naar onderdeel ‘2.7 Financiële gevolgen bestaand en nieuw beleid’. In de jaren 2023-2025 is ons begrotingssaldo positief. In 2026 voorzien wij echter een (fors) tekort. Dit tekort wordt verklaard door het feit dat de rijksoverheid een andere manier van bekostigen van gemeenten na 2025 voorziet. Door de ingrepen in de normeringssystematiek van het gemeentefonds ontstaat er vanaf 2026 een financieel ‘ravijn’ voor alle gemeenten van ongeveer € 4 miljard. In de Miljoenennota 2023 reserveert het kabinet € 1 miljard voor het dempen van dit ravijn, maar dit biedt dus nog geen afdoende oplossing. De VNG voert hierover de komende jaren uiteraard intensieve gesprekken met de rijksoverheid. Op dit moment is het voor vrijwel alle gemeenten onmogelijk een sluitende meerjarenraming over 2026 (en verder) te overleggen. In 2023 kiezen wij onder meer voor indexatie van de salarissen van 5% (gesprekken over een nieuwe CAO per 1 januari 2023 zijn nog gaande), verhoging van de energielasten met 70% en gerichte versterking van de personele formatie, waarbij de conclusies uit het ZBB-rapport (Zero Based Budgeting) meegenomen zijn in de gemaakte afweging.

7

Programmabegroting 2023-2026

BEGROTING

8

Programmabegroting 2023-2026

1. BELEIDSBEGROTING

9

Programmabegroting 2023-2026

Programmaplan Deze programmabegroting bestaat uit de volgende vijf programma's:  programma Sociale Leefomgeving;  programma Sociaal Domein;  programma Fysieke leefomgeving;  programma Toerisme, natuur en duurzaamheid;  programma Bestuur en organisatie.

10

Programmabegroting 2023-2026

1.1. Programma Sociale leefomgeving

Doelstelling / beoogd maatschappelijk effect

De sociale leefbaarheid in onze kernen moet de komende bestuursperiode op niveau blijven. We hebben het dan over onderwerpen als welzijn, volksgezondheid, onderwijs, sport, cultuur, verenigingen, veiligheid en openbare orde. Een gevoel van veiligheid is een belangrijke voorwaarde voor leefbaarheid. We zullen inwoners zo goed mogelijk beschermen door inzet van toezicht en handhaving en een zo optimaal mogelijk functionerende veiligheidsketen. Voor sport, jeugd en verenigingen zetten we als gemeente daar waar mogelijk in op ondersteuning en wijzen we wijzen inwoners actief op mogelijkheden. Hierbij vinden we het belangrijk om onze jeugd zoveel mogelijk aan het sporten te houden en te krijgen.

Wat gaan we daarvoor doen?

Een veilige gemeente creëren door versterkte ketenregie Inwoners moeten zich in onze gemeente veilig voelen. Het gevoel van veiligheid is subjectief en verschilt van mens tot mens, wat vaak tot uitdrukking komt in bijvoorbeeld de mate waarin mensen zich ’s avonds veilig voelen op straat. In de gemeente Mook en Middelaar kun je ’s avonds veilig over straat lopen, maar er zijn wel aandachtspunten. Zo zijn er gebieden waar inwoners vragen om aandacht voor hangjeugd, slecht verlichte plaatsen, rommel en verloedering. Maar ook parkeeroverlast en verkeersveiligheid zijn regelmatig terugkerende aandachtspunten die wij willen aanpakken. Een veilige gemeente is breder dan toezicht en handhaving. Subjectieve veiligheid wordt onder andere mede bepaald door het jeugd- en jongerenbeleid, het onderhoud van de openbare ruimte en het lokale verkeersbeleid. Een nieuw aspect vormt de sociale veiligheid in dit verhaal. Met de decentralisatie van Rijkstaken naar de gemeente heeft de gemeente ook de problematiek rondom ‘personen met onbegrepen gedrag’ en beschermd wonen op het bordje gekregen. Een thema dat met een minimale politiecapaciteit in onze regio bijzondere aandacht vraagt van onze gemeente, gezien ook onze ligging ten opzichte van onze veiligheidspartners (Politie, Veiligheidsregio en Openbaar Ministerie) in Limburg-Noord en onze zorgpartners in het Rijk van Nijmegen.

Dit vraagt om verdere versterking van ketenregie en aanpak van zorg en veiligheidsthema’s, zowel binnen de gemeente over vakgebieden heen als met de ketenpartners. Richting geven aan de inzet van de politie De politie kent vijf thema’s die richtinggevend zijn voor de inzet, maar zeker niet allesomvattend: - Ondermijning; - High Impact Crime en Cyber crime ; - Terrorisme, radicalisering en polarisatie; - Huiselijk geweld en kindermishandeling; en - Kwetsbare personen.

11

Programmabegroting 2023-2026

In het huidige beleidsplan van de politie is een verdeling van de beschikbare politiesterkte over de basisteams in Limburg opgenomen. Op dit punt wringt de schoen. Vooralsnog is er geen zicht op uitbreiding van politiecapaciteit vanuit de rijksoverheid. Het is tekenend dat bijvoorbeeld ter wille van een snellere inzetbaarheid de basisopleiding voor politiemensen is ingekort van drie naar twee jaar. De krapte in politiecapaciteit wordt overal gevoeld in Limburg. Met name ook binnen het Politie Basisteam Venray-Gennep, omdat het thema van de vergrijzing hier nog sterker speelt dan in andere delen van ons land. Het naleefgedrag vergroten Bewoners, ondernemers en bezoekers van de gemeente Mook en Middelaar mogen van de gemeente verwachten dat er actief en daadkrachtig wordt opgetreden tegen strafbare feiten, maar ook dat wordt geacteerd in geval van onwenselijke situaties. We voeren toezicht- en handhavingsactiviteiten uit met als doelstelling een afname van de criminaliteit en ongewenst gedrag. Deelnemen aan de veiligheidsregio De veiligheidsregio heeft tot doel het bevorderen van een zo optimaal eenduidig en gelijkwaardige dienstverlening op het terrein van veiligheid (brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing) en gezondheid (publieke gezondheidszorg) aan alle burgers in het regionale verzorgingsgebied LimburgNoord.

Voor de regio Limburg-Noord zijn 15 deelnemende gemeenten betrokken: gemeente Mook en Middelaar, Gennep, Bergen, Venray, Horst aan de Maas, Venlo, Beesel, Peel en Maas, Roermond, Weert, Nederweert, Maasgouw, Roerdalen, Leudal en Echt-Susteren. De Veiligheidsregio is voor onze gemeente met al de geboden (specifieke) expertise van grote meerwaarde. Gemeenten leveren een bijdrage gebaseerd op de verdeelsleutel in het gemeentefonds. De grootste (financiële) risico’s lopen de gezamenlijke gemeenten door onbekende gevolgen die niet vooraf te bepalen zijn. De veiligheidsregio’s maken roerige en drukke tijden mee. De brandweerpost Mook en Middelaar is erin geslaagd door middel van een eigen wervingscampagne de afgelopen periode meerdere nieuwe jongere brandweervrijwilligers aan te trekken. Dat is een bijzondere prestatie in een tijd waarin dit bij diverse posten in zowel Noord Limburg als daarbuiten een probleem is. Samenwerken met het RIEC Het RIEC (Regionale Informatie- en Expertise Centrum), waarbij we aangesloten zijn, draagt zorg voor de continuering van samenwerking tussen overheidspartners. De regio Limburg bereidt zich voor om verder te bouwen aan een organisatorisch en financiële stabiele structuur voor de samenwerking in de aanpak van ondermijnende criminaliteit.

Er is een aantal onderwerpen als versterkingslijnen uitgezet, namelijk: - Integraal inzicht en kennis; - Weerbare overheid; - Ondermijningsdomeinen; - Maatschappelijke weerbaarheid; - Internationaal; - Innovatie. Landelijk vindt er een doorontwikkeling plaats van samenwerkende weerbare overheden naar een weerbare samenleving/ maatschappij. Het RIEC zoekt hierin actief de samenwerking met de publiekeen private partners op.

12

Programmabegroting 2023-2026 Gebruik maken van het ACT! Interventieteam Het ACT! Interventieteam is een intergemeentelijk interventieteam dat zorgt voor een gecoördineerde en integrale aanpak van ondermijning, ondermijnende criminaliteit en complexe handhavings- en overlastzaken. Het team ondersteunt samen met netwerkpartners, zoals de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie, de acht gemeenten bij de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Dit gebeurt door integrale controles uit te voeren in samenwerking met andere partijen. Het ACT! Interventieteam kon in het leven worden geroepen mede dankzij de Regio Deal. Het ACT! Interventieteam van Noord-Limburg en de kwartiermaker ‘aanpak ondermijning’ worden vanaf juli 2020 tot en met december 2023 bekostigd vanuit de Regio Deal Noord-Limburg en vanuit de ‘Versterkingsgelden aanpak ondermijning’ van het ministerie van Justitie en Veiligheid. De convenantpartners dragen ieder zelf de kosten die de samenwerking met zich meebrengt. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie heeft een grote belangstelling voor de aanpak die binnen Noord Limburg met het Programma Veiligheid in het kader van de Regio Deal tot stand is gebracht.

Het Ministerie heeft aangegeven dat de in hun ogen zeer goede resultaten van het Programma Veiligheid, en het Regionale interventieteam ACT! in het bijzonder, een belangrijk inhoudelijk argument vormen voor het toekennen van een nieuwe Regio Deal voor Noord Limburg in het najaar van 2023 (dus vanaf 2024). Tevens hebben we, in het kader van de Investeringsagenda Noord Limburg voor 2023 en verder, het voordeel mee te kunnen doen aan projecten Veiligheid die allen een relatie hebben met de bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Daarbij onder andere de voortzetting en doorontwikkeling van het ACT! Interventieteam. De provincie onderschrijft eveneens het belang van het Programma Veiligheid en de deelname van alle gemeenten in Noord Limburg hieraan geven een meerwaarde. In het kader van de Investeringsagenda is de provincie bereid om daarbij 50% van de kosten voor zijn rekening te nemen. Wat valt onder de aanpak van het ACT! Interventieteam: - Ondermijnende criminaliteit (vanuit het RIEC); - Controles buitengebied; - Arbeidsmigranten; en - Controles vakantieparken en dubieuze panden. De aanpak ondermijning professionaliseren Regionaal brengen we een professionaliseringsslag aan in de aanpak van ondermijning.

Met een betere inzet van bestuursrechtelijke instrumenten en handhavingsacties willen we één weerbare en georganiseerde overheid tegen (georganiseerde) criminaliteit vormen. Zowel door structurele en intensieve samenwerkingen binnen de gemeente als met ketenpartners. De Regio Deal tussen het Rijk en de regio Limburg-Noord biedt een extra impuls voor een integrale en gezamenlijke aanpak met bijbehorende financiering in het aanpakken van ondermijning door de samenwerkende ketenpartners. De Regio Deal tussen het Rijk en de regio Limburg-Noord is een lopend proces. Reguliere en lopende activiteiten op basis van het bestaand beleid worden voortgezet in 2023. Verenigingen en organisaties (financieel) ondersteunen In 2022 hebben een kleine 50 verenigingen en organisaties subsidie ontvangen voor de uitvoering van hun activiteiten. Het kan gaan om professionele activiteiten, zoals jeugdwerk, maatschappelijk werk of dagbesteding. Maar grotendeels betreft het hier vrijwilligersorganisaties op het gebied van kunst en cultuur, sport, inloop en ontmoeting, natuur, gezondheid activiteiten voor ouderen of ondersteuning voor kinderen van ouders met weinig geld. In 2023 gaan wij hiermee door.

13

Programmabegroting 2023-2026

MOVE en Lokaal Sportakkoord uitvoeren MOVE is het sport-, beweeg- en cultuurstimuleringsprogramma van de gemeente Mook en Middelaar. Op verschillende manieren wordt inzet gepleegd om sport en cultuur voor jong en oud mogelijk te maken. We maken hierbij gebruik van de zogenoemde combinatiefunctionarissen. Zo kennen wij onder andere een beweegcoach die speciale beweegactiviteiten voor ouderen aanbiedt. Aanvullend aan MOVE voeren wij het Lokaal Sportakkoord uit. Het Lokaal Sportakkoord is opgesteld tussen gemeente en maatschappelijke partners met het doel dat iedereen kan deelnemen en zich kan ontwikkelen op het gebied van sport, bewegen en cultuur. Met behulp van deze regeling dragen wij financieel bij aan meer activiteiten op het gebied van sport, bewegen, en gezondheid. In 2023 werken wij aan meer verbinding tussen sport, gezondheid en preventie. Onderwijsachterstanden voorkomen en bestrijden De gemeente heeft een wettelijke taak op het gebied van het onderwijsachterstandenbeleid. Dat bestaat onder andere uit het realiseren van een aanbod aan voorschoolse educatie (peutergroepen) voor kinderen met een risico op een ontwikkelingsachterstand, maar ook uit het tot stand brengen van een doorgaande leerlijn en het maken van resultaatafspraken met de kindercentra en scholen voor primair onderwijs. Het voorschoolse aanbod is al enige tijd gerealiseerd.

Ook hebben wij met de educatieve partners het beleid verder vorm gegeven. Daarin zijn afspraken gemaakt over de doorlopende leerlijn, in het bijzonder de overdracht van kinderen van de voorschool naar basisschool. Tevens zijn er vorderingen gemaakt om te kunnen monitoren dat alle kinderen in beeld zijn en ook blijven. Er zijn eerste resultaatafspraken gemaakt die we de komende jaren zullen aanscherpen. Inzicht creëren in de huisvestingsopgaven voor het onderwijs Gemeenten krijgen de wettelijke taak om een integraal huisvestingsprogramma voor de onderwijshuisvesting op te stellen. Ook is het voor de eigen bedrijfsvoering belangrijk om inzicht in de huisvestingsopgaven te krijgen. De actualiteit (duurzaamheid/energie) geeft aan dit thema extra urgentie. Intergemeentelijke samenwerking is mogelijk met Gennep en Bergen. Voor het voorbereiden en opstellen van een Integraal Huisvestingsprogramma zullen we een beroep doen op externe expertise.

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Rekening 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Totaal lasten

2.000

2.698

2.548

2.461

2.457

2.571

Totaal baten

-247

-309

-288

-213

-188

-188

Saldo baten en lasten

1.753

2.389

2.260

2.248

2.269

2.383

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

-75

-38

-20

0

0

0

1.678

2.351

2.240

2.248

2.269

2.383

Geraamd resultaat

Een cijferanalyse tussen de diverse jaren vindt u terug in de Financiële begroting bij onderdeel '2.2. Financieel overzicht'.

14

Programmabegroting 2023-2026

1.2. Programma Sociaal Domein

Doelstelling / beoogd maatschappelijk effect

De noodzaak om te zien naar onze inwoners die minder te besteden hebben, is meer dan ooit aanwezig. Iedereen moet kunnen meedoen in onze gemeente. Jeugd en jongeren krijgen de mogelijkheden om zich te ontwikkelen tot verantwoordelijke en zelfstandige burgers. We gaan door op de ingezette koers en zorgen ervoor dat iedereen met recht op zorg en ondersteuning de juiste hulp krijgt, door vroegtijdige signalering van problemen en het inzetten van passende maatregelen. Om deze aanpak te ondersteunen zetten wij in op preventie en betere samenwerking in het hele netwerk van lokale en regionale voorzieningen en op goede communicatie over voorzieningen. Met betrekking tot de opvang van ontheemden zal in de komende periode een groot beroep worden gedaan op de gemeenten. Wij nemen hierin onze verantwoordelijkheid, passend bij de draagkracht van onze gemeenschap en de gemeentelijke organisatie.

Wat gaan we daarvoor doen?

Individuele ondersteuning bieden Inwoners die dit nodig hebben kunnen gebruik maken van individuele ondersteuning. Hierbij kan het gaan om bijvoorbeeld hulp bij opvoeden of opgroeien (jeugdzorg), een aanpassing van de woning of hulp bij het huishouden. Maar ook om zaken als een uitkering, bijzondere bijstand of de mogelijkheid om gebruik te maken van een goede en goedkope zorgverzekering via de gemeente. Inwoners met schulden worden geholpen door een schuldhulpverlener of krijgen hulp bij hun thuisadministratie. Op dit moment zetten wij extra in op onze verbinding met onze netwerkpartners, onder andere door het organiseren van netwerkbijeenkomsten. Dit om ervoor te zorgen dat als inwoners zich bij een netwerkpartner melden met problemen, deze partner als dat nodig is ook snel de ondersteuning vanuit andere netwerkpartners of de gemeente betrekt. Inwoners informeren over de mogelijkheden voor hulp en ondersteuning Naast de officiële gemeentelijke communicatiekanalen (zoals de gemeentelijke website en TerSprake) is MaasBuren in de afgelopen tijd een steeds grotere rol gaan spelen in de informatievoorziening aan inwoners. MaasBuren is het platform waar inwoners elkaar kunnen vinden voor het leveren van een dienst of hulp. Daarnaast heeft dit platform een sociale kaart met (vrijwel) alle organisaties en initiatieven op het gebied van zorg, ondersteuning en leefbaarheid.

In de agenda worden activiteiten in de gemeente weergegeven. Het platform wordt beheerd door inwoners, met ondersteuning van gemeente Mook en Middelaar. Voor oudere inwoners is er het project ‘Senioren voorbereid’. In dit project worden 75, 80, 85, 90, 95jarige inwoners thuis bezocht door een vrijwillige ouderenadviseur. Deze adviseur informeert de inwoner over diverse organisaties en instellingen in het voorliggend veld voor hulp en ondersteuning. Ook brengen zij het Sociaal Team in beeld. Waar wenselijk worden signalen vanuit de bezoeken gedeeld met de gemeente. Het project wordt gecoördineerd door de gemeente; vrijwilligers geven hier vervolgens uitvoering aan.

15

Programmabegroting 2023-2026

Preventieve voorzieningen aanbieden Preventie is een belangrijk aandachtspunt: voorkomen is beter dan genezen. We bieden meerdere preventieve voorzieningen in onze gemeente waar inwoners kosteloos of tegen een kleine eigen bijdrage gebruik van kunnen maken. Voorbeelden hiervan zijn het Alzheimercafé, activiteiten voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid, activiteiten voor en door eenzame jongeren, maatschappelijk werk, bijeenkomsten en groepen voor inwoners met psychische problemen en/of verslavingsproblematiek en hun kinderen, hulp bij (dreigende) schulden. Ook veel verenigingen en organisaties die de gemeente subsidieert bieden activiteiten gericht op preventie. Ontheemden opvangen De gemeente heeft een jaarlijkse taakstelling op het gebied van het huisvesten en opvangen van statushouders. Wij voldoen jaarlijks aan onze taakstelling, mede dankzij de inspanningen van partners als Destion en Vluchtelingenhulp Mook. In 2022 is de Nieuwe Wet Inburgering ingegaan. Nieuwkomers krijgen een integraal traject op het gebied van inburgering aangeboden en een casusregisseur begeleidt het inburgeringsproces. Deze casusregie hebben wij ingekocht bij de gemeente Nijmegen. In 2023 zal onze taakstelling toenemen en gaan we meer statushouders huisvesten.

Dit heeft (financiële) gevolgen voor meerdere beleidsterreinen zoals volkshuisvesting, (bijzondere) bijstandsuitkeringen, inburgering, re-integratie, gezondheid enzovoorts. Naast de opvang van statushouders, bieden wij in recreatiewoningen onderdak aan enkele Oekraïense vluchtelingengezinnen. Via onder meer de Veiligheidsregio blijven wij aangesloten bij (landelijke) ontwikkelingen met betrekking tot de opvang van ontheemden (en de rol van gemeenten hierin). Bestrijden armoede Door de gestegen energiekosten en stijgende prijzen hebben steeds meer inwoners moeite met rondkomen. Voor de inwoners met een minimuminkomen hebben wij verschillende ondersteuningsmogelijkheden vanuit ons huidige minimabeleid. Ook hebben wij in 2022 de mogelijkheid gekregen om aan deze doelgroep een energietoeslag toe te kennen. Maar mogelijk vragen de veranderde omstandigheden om andere maatregelen of een uitbreiding van de huidige doelgroep. Daarom evalueren wij begin 2023 ons huidige minimabeleid en stellen wij een nieuwe nota minimabeleid op. Direct er-op-af bij dreigende schulden We verwachten een groter beroep op professionele Schuldhulpverlening omdat er meer mensen problematische schulden zullen krijgen. Bij betalingsachterstanden ontvangen wij een signaal van bijvoorbeeld de energiemaatschappij of de woningcorporatie.

Deze inwoners sturen wij een brief om ze te wijzen op ons aanbod aan schuldhulpverlening, budgetadvies en hulp bij thuisadministratie. Onze huidige aanpak leidt niet tot meer inwoners die (op tijd) hulp zoeken. We moeten daar een andere methodiek in gaan zetten die vraagt om meer professionele inzet. Voor deze maatregelen verwachten we ongeveer € 25k aan extra personele kosten nodig te hebben. Voorbereidingen treffen decentralisatie Beschermd Wonen Centrumgemeente Nijmegen voert beschermd wonen uit voor de gemeenten in regio Nijmegen en regio Rivierenland. Het Rijk wil deze uitvoering decentraliseren, waarbij alle gemeenten hier zelf budget voor ontvangen. Deze decentralisatie is meerdere keren uitgesteld en staat nu op de agenda voor het jaar 2024. Dit betekent dat we in 2023 de laatste voorbereidingen kunnen treffen. De gemeenten in de regio’s Nijmegen en Rivierenland blijven samen het beschermd wonen organiseren. Wat wel verandert is als iemand thuis kan wonen. Dan kunnen gemeenten er op termijn voor kiezen dat zelf te gaan organiseren.

16

Programmabegroting 2023-2026 Speciaal voor herstel, ontwikkelen we de zorgsoort ‘beschermd thuis’. Inwoners die beschermd huis wonen, doen dit zelfstandig met hulp op afroep. Deze manier van wonen heeft twee functies; herstel bij beschermd wonen en het voorkomen van beschermd wonen. Iedere gemeente onderzoekt de komende jaren of dit ook kan in de eigen gemeente. Praktijkondersteuner GGZ Jeugd inzetten In 2022 zijn we gestart met de inzet van een praktijkondersteuner geestelijke gezondheidszorg (POH GGZ Jeugd) bij de huisartsen, die zich richt op jeugdigen. Doel van deze inzet is een betere en sneller ondersteuning van jeugd en jongeren met psychische problemen, maar ook het terugdringen van de kosten van professionele GGZ. In de begroting is de POH GGZ Jeugd als pilot opgenomen t/m 2024. Pilot Wijk GGD uitvoeren Om de lokale ondersteuning van inwoners met een psychische kwetsbaarheid en/of onbegrepen gedrag te verbeteren en de sociale veiligheid te vergroten is in het voorjaar van 2022 een pilot gestart met de naam ‘Wijk GGD’. Dit wordt uitgevoerd door de GGD in samenwerking met ervaringsdeskundigen. Het betreft twee medewerkers die gezamenlijk in totaal twaalf uur per week beschikbaar zijn voor onze gemeente en lokaal werken.

Zij zorgen voor meer kennis op lokaal niveau over psychische kwetsbaarheid, meer verbinding met en samenwerking tussen lokale en regionale partners en zij kunnen ook op individueel niveau inwoners (en hun omgeving) begeleiden. De pilot loopt tot eind 2022. Voor deze pilot hebben wij subsidie ontvangen van ZonMw. Aangezien acht maanden een relatief korte periode betreft om de beoogde effecten te realiseren, is er baat bij verlenging van de pilot. De verwachte jaarlijkse kosten zullen naar verwachting gefinancierd kunnen worden vanuit middelen die centrumgemeente Nijmegen hiervoor beschikbaar stelt.

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Rekening 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Totaal lasten

6.287

6.580

6.525

6.492

6.502

6.472

Totaal baten

-1.911

-1.563

-1.628

-1.630

-1.623

-1.625

Saldo baten en lasten

4.376

5.017

4.897

4.862

4.879

4.846

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

0

0

0

0

0

0

4.376

5.017

4.897

4.862

4.879

4.846

Geraamd resultaat

Een cijferanalyse tussen de diverse jaren vindt u terug in de Financiële begroting bij onderdeel '2.2. Financieel overzicht'.

17

Programmabegroting 2023-2026

1.3. Programma Fysieke leefomgeving

Doelstelling / beoogd maatschappelijk effect

De leefbaarheid in de kernen staat centraal en wordt de komende periode waar mogelijk versterkt. Dat gebeurt vanuit het programma sociale leefomgeving, maar wordt tevens meegenomen in de fysieke leefomgeving. Beide zijn componenten voor het ervaren van een betere leefomgeving. Wij bouwen woningen voor alle doelgroepen waardoor de woningnood in de regio en tevens voor eigen inwoners wordt verminderd. Daarvoor worden enkele grotere locaties ingevuld, maar ook kleinere initiatieven blijven mogelijk. Bereikbaarheid, duurzaamheid en verkeersveiligheid zijn belangrijke thema’s bij het vormgeven van de fysieke leefomgeving. Voor een optimale inrichting van de openbare ruimte moet de balans tussen alle thema’s worden gevonden. Dat geldt zowel voor de bestaande situatie als voor nieuw in te richten locaties.

Wat gaan we daarvoor doen?

(Mee)werken aan bouw- en infrastructurele projecten Wij geven medewerking aan diverse woningbouw- en infrastructurele projecten die bijdragen aan de leefbaarheid in onze gemeente. Het gaat om in ontwikkeling of aanbouw zijnde grote(re) woningbouwprojecten als Molenhoek Zuid, Middelweg 100 in Molenhoek en Groesbeekseweg 19 in Mook. Daarnaast is en blijft er ook ruimte voor kleinere particuliere initiatieven. Afgelopen periode hebben we de infrastructuur van het project Hart van Mook afgerond. Recent is ook de provinciale subsidie voor de inrichting definitief vastgesteld op het maximale bedrag. De herinrichting van de Komingang Mook aan de Groesbeekseweg en de Pastoorsdijk in Plasmolen zijn gerealiseerd. Daarnaast hebben we enkele herinrichtingsprojecten voorbereid die de komende periode in uitvoering kunnen gaan, zoals de Generaal Gavinstraat, de Stationsstraat en de provinciale weg N271 bij Plasmolen. Realiseren van (betaalbare) woningen Wij realiseren woningen in overeenstemming met de woondeal in de regio Arnhem Nijmegen. Daarbij wordt gebouwd voor alle doelgroepen. Met woningstichting Destion wordt nauw samengewerkt en zijn prestatieafspraken gemaakt om huisvesting voor de diverse doelgroepen beschikbaar te houden en te maken. Als direct gevolg van de oorlog in Oekraïne verrichten wij een verkenning naar huisvesting van Oekraïense vluchtelingen.

Deze huisvesting is voor een periode van 10 tot 15 jaar. Deze huisvesting is in een intensief traject met woningstichting Destion onderzocht. De financiële haalbaarheid is afhankelijk van middelen van de Rijksoverheid. Daarnaast vertragen technische beperkingen (capaciteitsproblemen bijvoorbeeld bij energieaansluitingen) een mogelijk snelle toekomstige uitvoer. Bij doorgang van dit project, gaan wij in 2023 op de aangewezen locatie(s) een passend participatietraject doorlopen en de plannen uitwerken en realiseren.

18

Programmabegroting 2023-2026 Invoeren Omgevingswet Een belangrijke ontwikkeling is de invoering van de Omgevingswet die volgens de huidige planning op 1 juli 2023 in werking treedt. In den lande is nog steeds discussie over het moment van inwerkingtreding. Vooral de digitale systemen (het Digitale Stelsel Omgevingswet) zijn nog niet gereed, terwijl deze van essentieel belang zijn voor de invoering van de wet. Vanaf het moment van inwerkingtreding gaan we werken met de nieuwe instrumenten die deze wet geeft. In voorbereiding op deze wet hebben we een nieuw vergunningensysteem ingevoerd. Hiermee kunnen wij meldingen en vergunningen op grond van de Omgevingswet ontvangen en verlenen. Met inwerkingtreding van de Omgevingswet worden enkele provinciale taken op het gebied van bodem naar de gemeenten overgeheveld. Deze taken worden gezamenlijk ingevuld in RUD-verband. Opstellen omgevingsvisie In 2023 ligt de nadruk op het opstellen van een gemeentebrede omgevingsvisie. Hierbij speelt participatie een belangrijke rol. Deze visie moet voor 1 januari 2024 zijn vastgesteld. De Omgevingswet beoogt een integrale afweging van alle relevante zaken in verband met de fysieke leefomgeving. Dat houdt in dat we in de omgevingsvisie niet alleen onze geldende structuurvisies actualiseren, maar dat we ook onderdelen opnemen als woonvisie en een visie op ontwikkellocaties.

Ons uitgangspunt hierbij is dat we zoveel mogelijk uitgaan van bestaand beleid. Onderdeel van de nieuwe omgevingsvisie is een visie op de Cuijksesteeg. Aan de ene kant speelt hierbij de woningbouwontwikkeling van Molenhoek Zuid een rol vanwege de verplaatsing van het volkstuinencomplex. Aan de andere kant omdat we gronden aan de Cuijksesteeg voor toekomstige woningbouw in beeld hebben.

Molenhoek Zuid In het projectgebied van Molenhoek Zuid bezit de gemeente grond (het volkstuinencomplex). Samen met 3 ontwikkelaars die de overige grondposities in het gebied hebben, is een gebiedsvisie opgesteld voor de ontwikkeling van een woonwijk van ongeveer 250 woningen. De gebiedsvisie is op 10 maart 2022 door de raad vastgesteld. Inmiddels is de bestemmingsplanprocedure gestart met als doel vaststelling eind 2022 / begin 2023. Vervolgens kan de projectontwikkelaar in 2023 starten met de voorbereiding op de uitvoering. Uitgangspunt is een woonwijk te creëren met een gevarieerd en betaalbaar woonprogramma in aansluiting op de uitgangspunten van de Woondeal in de regio Arnhem Nijmegen. Werken aan herinrichting In 2023 koppelen we het hemelwater van de Stationsstraat en het Paterserf af van het riool om de wateroverlast in de Stationsstraat nabij de Rijksweg (op het laagste gedeelte) te verminderen. Hierbij brengen we een infiltratievoorziening aan in het grasveld naast de Kerk aan de Stationsstraat. Het afkoppelen combineren we met het herinrichten van de nu onverharde parkeer-trottoirstrook op de Stationsstraat. Een verbetering voor de voetgangers ter plaatse, maar ook voor de route van en naar het station. Ook zorgen we – na een intensief traject met aanwonenden - voor herinrichting van de Generaal Gavinstraat in Mook.

Verbeteren bereikbaarheid en verkeersveiligheid In 2023 geven we verder uitvoering aan het Mobiliteitsplan 2021. Met aandacht voor het in stand houden en verbeteren van het openbaar vervoer en voor het beheer en onderhoud van de bestaande infrastructuur. Specifiek wordt het komende jaar onderzocht welke mogelijkheden er zijn voor herinrichting van de Witteweg in Plasmolen, al dan niet in samenhang met project Proef Plasmolen.

19

Programmabegroting 2023-2026

Daarnaast blijft de gemeente vanuit haar participerende rol betrokken bij de uitvoeringsplannen die Provincie Limburg heeft voor herinrichting van de N271 Plasmolen met alle aanpalende onderdelen om de entree van onze gemeente te verfraaien. Ook gaan we het uitvoeringsprogramma Ecozone Molenhoek verder uitwerken. Eind 2022 levert het onderzoeksbureau - na het doorlopen participatietraject - het lokale verkeersonderzoek A73-Groesbeek op. In 2023 gaan we aan de slag met de vervolgstappen. In samenwerking met regionale partners, zoals ook bij het verkeersonderzoek Zuidflank van Nijmegen, bereiden we mogelijkheden en oplossingen voor binnen en buiten onze gemeentegrenzen. Regionaal werken we samen binnen Trendsportal/RMO (Regionaal Mobiliteitsoverleg) Noord-Limburg en in de Groene Metropoolregio op het onderdeel ‘Verbonden Regio’. Op de betreffende mobiliteitsthema’s wordt met de regio afgestemd en waar mogelijk samengewerkt met als doel een zo groot mogelijke synergie van mobiliteit. Openbare ruimte op orde houden Voor de openbare ruimte bestaan diverse beheersplannen voor de onderdelen van het maatschappelijk vastgoed in de openbare ruimte. Op die manier houden we wegen, riolering, openbare verlichting, speeltoestellen en -terreinen en civieltechnische kunstwerken als bruggen en viaducten in stand. Het onderhoud hieraan is op orde.

De speelterreinen zijn het afgelopen jaar onder handen genomen en waar nodig zijn toestellen vervangen. Daar waar herinrichtingsprojecten plaatsvinden, bijvoorbeeld herinrichting Witteweg mede in het kader van de verkeersveiligheid, nemen we onderhoud integraal mee. Voor het openbaar groen actualiseren we het Groenbeheersplan. Hierbij pakken we ook, waar dat wenselijk is, renovatieprojecten op, zoals bijvoorbeeld bij de Singel in Molenhoek is gebeurd. Met het onderhoud streven we naar het in stand houden en versterken van biodiversiteit waarbij verkeersveiligheid niet in het gedrang mag komen. Het verzorgen van toezicht en handhaving Het milieu- en bouwtoezicht zijn regionaal georganiseerd. De wettelijke milieutaken zijn bij de Regionale Uitvoeringsdienst Limburg Noord (RUD LN) ondergebracht. Medewerkers zijn bij de aangesloten gemeenten in dienst en verrichten van daaruit hun toezichtstaken. In 2021 heeft de landelijke overheid het functioneren van de omgevingsdiensten, waartoe de RUD LN ook behoort, laten onderzoeken. Het Rijk, VNG, IPO en ODNL komen met een bestuurlijk programma voor verbeteringen in het stelsel van de Omgevingsdiensten. Vooruitlopend hierop worden maatregelen voorgesteld waarmee de RUD LN als effectieve netwerkorganisatie wordt versterkt.

Hierdoor zullen de kosten voor de RUD LN het komende jaar (eenmalig) beperkt toenemen (zie hiervoor ook onderdeel ‘1.15 Paragraaf verbonden partijen’).

20

Programmabegroting 2023-2026

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Rekening 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Totaal lasten

1.752

2.125

2.144

2.144

2.144

2.144

Totaal baten

-1.038

-743

-770

-770

-770

-770

714

1.382

1.374

1.374

1.374

1.374

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

-87

-159

-57

-57

-57

-57

Geraamd resultaat

627

1.223

1.317

1.317

1.317

1.317

Saldo baten en lasten

Een cijferanalyse tussen de diverse jaren vindt u terug in de Financiële begroting bij onderdeel '2.2. Financieel overzicht'.

21

Programmabegroting 2023-2026

1.4. Programma Toerisme, natuur en duurzaamheid

Doelstelling / beoogd maatschappelijk effect

Wij willen toerisme en recreatie kwalitatief naar een hoger niveau tillen in regionale samenwerking en met onze eigen ondernemers. Bewoners en ondernemers hebben hierin een gemeenschappelijk belang en respecteren overige belangen van elkaar. Initiatieven voor kunst en cultuur worden waar mogelijk ondersteund. Gestreefd wordt naar een optimale leefomgeving op het gebied van natuur, milieu en duurzaamheid. Op het gebied van duurzaamheid wordt een realistische planning gemaakt om uiteindelijk als gemeente energie-neutraal te kunnen zijn. De daadwerkelijk te zetten stappen zijn afhankelijk van beschikbare subsidies en budgetten.

Wat gaan we daarvoor doen?

Toerisme en Recreatie zijn belangrijke economische pijlers voor de Gemeente Mook en Middelaar. Vanwege de rijke natuur en cultuur(geschiedenis), maar ook vanwege het aanbod aan wandel-, fietsen paardrijd routes, waterrecreatie, horeca en het aanbod aan verblijfsaccommodaties. De centrale ligging van de gemeente draagt bij aan de ontwikkeling van het toerisme en het verwelkomen van dagrecreanten die vanuit Duitsland, Land van Cuijk, Limburg en het Rijk van Nijmegen komen. Daarnaast is de gemeente ook zeer geliefd bij de eigen inwoners en is het belangrijk dat deze trots waargemaakt kan blijven worden. De gemeente kijkt zelf naar actieve samenwerkingsmogelijkheden met de genoemde regio’s en ook ondernemers weten elkaar te vinden in de uitwisseling van kennis en samenwerking met buurgemeenten. Het percentage horeca en recreatiebedrijven in de gemeente is dan ook groot. Deze ondernemers zijn mede bepalend in de uitstraling en aantrekkingskracht van de gemeente voor toerisme en dagrecreatie. Intensiveren samenwerking gemeente en ondernemers Het college gaat in 2023 door met het voornemen om het contact met de ondernemers in de gemeente op een hoger niveau te brengen. Hiervoor gaan we, in overleg met ondernemers, wederzijds noodzakelijke overleggen inrichten conform de overlegstructuur, zoals beschreven in de economische agenda 2021-2026.

Plasmolen aantrekkelijker maken Plasmolen en directe omgeving heeft een sterke aantrekkingskracht op toeristen en recreanten en kent seizoensgebonden dan ook vele bezoekers. Deze kern van de gemeente Mook en Middelaar is met alle toeristisch-recreatieve ondernemers een belangrijke pijler voor de lokale economie. Om Plasmolen aantrekkelijker te maken voor toeristen, ondernemers en inwoners is jaren geleden een masterplan opgesteld. Het masterplan was te veelomvattend waarover geen overeenstemming kon worden bereikt. Onderdelen uit het masterplan zijn wel opgepakt om een verbetering te bewerkstelligen zoals de herinrichting van de N271 en gesprekken met de werkgroep Proef Plasmolen.

22

Programmabegroting 2023-2026 Via een participatietraject samen met het Platform Proef Plasmolen, wordt gekeken naar de invulling. Om een concrete volgende stap in het proces te maken, wordt met externe deskundigheid in de vorm van een landschapsarchitect een projectplan gemaakt dat dient als onderdeel voor subsidieaanvraag bij de provincie. Uiterlijk 2023 gaat de landschapsarchitect aan de slag. Realisatie van het project is in 2024 voorzien. Realiseren Toeristisch Overstap Punt (TOP) De bereikbaarheid, het parkeren van auto’s en het stallen van fietsen zijn belangrijke aandachtspunten op het gebied van mobiliteit en gastvrijheid. We ervaren dat steeds meer mensen onze gemeente weten te vinden met het openbaar vervoer of met de auto en daarna willen genieten van een fiets- of wandeltocht, gaan paardrijden of varen. Deze “dag parkeerders” willen we graag een goede parkeerplaats aanbieden die de kort verblijf bezoekers niet in de weg staan. Op deze manier kunnen winkeliers en horeca hun gasten ook welkom heten en rijdt men niet door naar andere gemeenten. Voor het langer parkeren biedt de bestaande parkeerplaats aan de Witteweg (zijde Middelaar) mogelijkheden. Tevens zijn we de mogelijkheden aan het onderzoeken of een TOP aan de Maaskade en/of bij het Van der Valk Hotel de Molenhoek kan komen.

Hierdoor spreid je drukte en is de aansluiting met wandel- en fietsroutes en aangelegen horeca optimaal. Het upgraden en het beter positioneren van deze parkeerplaatsen is hierbij wel noodzakelijk. Zo mogelijk naar het niveau van een TOP. Hierbij is het voor Plasmolen essentieel om de ontwikkelingen rondom het parkeerterrein aan de Muldershofweg en de herinrichting van de Witteweg te betrekken. De viering van 450 jaar Slag op de Mookerheide voorbereiden Op 14 april 2024 is het precies 450 jaar geleden dat de Slag op de Mookerheide in onze gemeente plaatsvond. Diverse ondernemers en verenigingen hebben belangstelling getoond om met elkaar na te denken over een herdenking van deze belangrijke gebeurtenis. In 2022 beraden wij ons op de rol van de gemeente en de bijdrage die geleverd kan worden om het initiatief vorm te geven. Als besloten wordt om hier aan mee te werken zullen de voorbereidingen in 2023 starten. Kunst en cultuur ondersteunen Voor 2023 staan nog andere projecten in samenwerking met Bergen en Gennep op de planning. Zo zijn we, met financiële steun van de rijksoverheid, bezig met een kerkenvisie, voor het behoud van monumentale kerkgebouwen. Tevens werken we met lokale partijen aan de ontwikkeling van een Kunstroute. Doel is in eerste instantie de bestaande kunst een podium te geven en aan elkaar te verbinden met een route op basis van het Fietsknooppuntensysteem.

Daarnaast zullen we lokale initiatieven op gebied van kunst en cultuur waar mogelijk ondersteunen. Herstel van iconische Maasheggen Samen met Bergen en Gennep werken we aan het behoud, herstel en de ontwikkeling van de Limburgse Maasheggen. Hiervoor is een gezamenlijke projectleider aangesteld en zijn subsidiegelden in het kader van de Regionale investeringsagenda Noord-Limburg verkregen. Tevens wordt vanuit het project Lob van Gennep een bijdrage aan het herstel van de Maasheggen geleverd als compensatie van te kappen bomen. In 2023 bereiden we de realisatie voor. Effectief werken aan duurzaamheid Het afgelopen jaar zijn er drie belangrijke kaders voor duurzaamheid door de raad vastgesteld: de RES (Regionale Energie Strategie), de TVW (Transitievisie Warmte) en de kaders voor duurzame opwek. Daarmee hebben wij regionaal en lokaal belangrijke stappen gezet. De huidige Energievisie van de gemeente Mook en Middelaar is gedateerd en te beperkt op het gebied van duurzaamheid. Samen met lokale partners gaan we komend jaar aan de slag om voor onze eigen gemeente een overkoepelend duurzaamheidsprogramma op te zetten met heldere en meetbare doelen. Naast duurzame elektriciteit,

23

Programmabegroting 2023-2026

krijgen ook onderdelen als warmte, klimaatadaptatie/groen, biodiversiteit en circulariteit hier een rol in. Dit traject start in het najaar van 2022 en loopt door in 2023. Het uitvoeringsprogramma zal daarna tot 2030 een concreet beeld geven van de jaarlijkse investeringen. Ondertussen krijgt de TVW een uitwerkingsplan waarin we aangeven hoe we de komende vijf jaar zoveel mogelijk woningen gaan isoleren om de warmtevraag terug te dringen. Ook wordt er onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van alternatieve warmtebronnen en collectieve oplossingen. Naast deze ‘lopende’ zaken, wordt ook het dilemma van energiearmoede steeds groter en urgenter. In samenwerking met het sociaal domein en de buurgemeenten zoeken we de beste aanpak. Andere zaken die spelen de komende periode zijn deelname aan Wells Meer, de oplevering van de eerste project(en) van de Energiecoöperatie, verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed en een aantal regionale projecten. De ambities zijn er, in 2030 energieneutraal zijn, de financiën en uitvoeringskracht ontbreken. We zijn op dit moment afhankelijk van de financiering vanuit het Rijk om iets extra’s te kunnen doen. Ook projecten als RRE (Regeling Reductie Energiegebruik) en RREW (Regeling Reductie Energiegebruik Woningen) zijn door projectsubsidies van het Rijk gefinancierd.

Om effectiever te kunnen werken en slagkracht te creëren, werken we samen met het Energiecafé Mook en Middelaar en de gemeenten Gennep en Bergen. Nieuw systeem voor afvalinzameling (uitvoering grondstoffenplan) Ongeveer 94% van ons huishoudelijk afval is nog bruikbaar. Goed scheiden helpt mens, dier en milieu. Het Rijk heeft bepaald dat we in 2050 een samenleving zonder afval moeten zijn. Samen met inwoners wil de gemeente hier stap voor stap naar toe werken. Eerste doel: in 2030 nog maar 30 kg afval per persoon per jaar produceren. We produceren nu gemiddeld meer dan 100 kg per persoon per jaar. Een eerste succesvolle stap is in 2022 gemaakt met het plaatsen van containers voor luiers. Voor 2023 betekent dit een aantal veranderingen. Rondom het Grondstoffenplan loopt een intensief communicatie- en participatietraject dat medio 2022 is gestart. Dit traject wordt dit jaar nog afgerond. Voor het einde van dit jaar informeren wij uw raad over de uitkomsten hiervan en de veranderingen die mede op grond van dit traject plaatsvinden. In 2023 wordt ook later in het jaar, middels een campagne, extra aandacht besteed aan GFT-afval. De campagne richt zich op betere afvalscheiding waardoor er meer GFT-afval wordt ingezameld, maar ook op de kwaliteit van het GFT-afval.

De bedragen die in de afgelopen jaren voor afval zijn begroot, bleken de afgelopen twee à drie jaar te laag, terwijl de kosten voor inzameling en verwerking van afval enorm gestegen zijn. Voor 2023 worden er dan ook extra middelen ingezet. Uw gemeenteraad heeft voor de uitvoering van het grondstoffenplan € 365k aan incidentele middelen (krediet) beschikbaar gesteld voor 2023. Vanaf 2024 gaat ook de volgende fase lopen, hetgeen extra invloed heeft op de inkomsten en uitgaven in de begroting.

24

Programmabegroting 2023-2026

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Rekening 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Totaal lasten

1.531

1.986

1.748

1.748

1.748

1.748

Totaal baten

-1.089

-904

-1.094

-1.094

-1.094

-1.094

442

1.083

653

653

653

653

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

-245

-274

0

0

0

0

Geraamd resultaat

196

809

653

653

653

653

Saldo baten en lasten

Een cijferanalyse tussen de diverse jaren vindt u terug in de Financiële begroting bij onderdeel '2.2. Financieel overzicht'.

25

Programmabegroting 2023-2026

1.5. Programma Bestuur en organisatie

Doelstelling / beoogd maatschappelijk effect

Door verschillende probleemsituaties (energie, corona, ontheemden, arbeidsmarkt enzovoorts) is de druk op de gemeentelijke organisatie erg hoog. Het ZBB-traject (Zero based budgeting) uit 2021 leerde dat er nauwelijks vlees op de botten van de organisatie zit en dat we keuzes moeten maken. Bovendien hebben we te maken met een krappe arbeidsmarkt. Desondanks staat de verbetering van de dienstverlening niet stil. We investeren in medewerkers om de inwoners van Mook en Middelaar zo goed mogelijk van dienst te kunnen zijn. Om inwoners beter te betrekken bij (veranderingen in) hun leefomgeving gaan we inwonerparticipatie een belangrijkere plek geven. Hierbij horen heldere kaders, ook voor burgerinitiatieven.

Wat gaan we daarvoor doen?

Uitgangspunten We hebben in toenemende mate te maken met krapte in beschikbaarheid van mensen en materiaal. Dit dwingt ons om afgewogen keuzes te maken in prioriteit en volgorde van uitvoering. We zullen investeren in het behoud van mensen, het aantrekken van nieuwe mensen en het realiseren van voldoende kwaliteit in werkzaamheden. Met daarbij een meerjarig sluitende begroting, waarbij structurele uitgaven met structurele middelen gedekt zijn. Belastingtarieven stijgen met maximaal de inflatiecorrectie. Dit geldt niet voor de onroerende zaakbelastingen, die als gevolg van een besluit van de gemeenteraad tot en met 2024 wordt bevroren. Uitvoeren aanpak inwonerparticipatie In 2023 gaan we werken met de nieuwe aanpak inwonerparticipatie. We zien steeds meer mondige burgers, hoge verwachtingen, laag vertrouwen, polarisatie en meer communicatie die online plaatsvindt. Voor onze gemeente ligt daarbij een taak om in deze snel veranderende tijden onze inwoners en ondernemers goed te betrekken bij beleids- en besluitvorming. Met communicatie en participatie kunnen we een brug slaan naar onze inwoners. Niet alleen naar diegene die ontevreden is over gemeentelijk beleid, maar juist ook naar allen die niet of minder van zich laten horen.

De zwijgende meerderheid en specifieke doelgroepen die we nauwelijks terugzien bij participatietrajecten willen we in de komende jaren steeds beter betrekken bij waar we als gemeente mee bezig zijn. Dat geldt zeker ook voor de participatiefunctie binnen de omgevingswet, waar we goed vorm aan willen geven. Door onze inwoners beter te betrekken creëren we uiteindelijk ook meer draagvlak en krijgen we betere oplossingen voor de uitdagingen en opgaven waar we voor staan. We doen dit aan de hand van een nieuw beleidskader participatie dat in 2022 aan de gemeenteraad wordt aangeboden. Om hieraan uitvoering te kunnen geven is training van onze organisatie en versterking van de functie adviseur communicatie/participatie nodig. Hiervoor is een structureel bedrag van € 60k per jaar opgenomen.

26

Programmabegroting 2023-2026 Samenwerking De gemeente Mook en Middelaar is de afgelopen jaren verschillende samenwerkingsverbanden aangegaan en is bij een aantal overlegtafels dan wel structuren aangesloten. De dubbele oriëntatie op Noord-Limburg en Rijk van Nijmegen trekt een grote wissel op het bestuur en de ambtelijke organisatie. Voor het sociale domein en ICT hebben we een duidelijke keuze gemaakt voor het Rijk van Nijmegen. Als Limburgse gemeente zijn wij voor het fysieke domein aangewezen op samenwerking op regionaal niveau in de provincie Limburg. In Noord-Limburg participeren we in een regiodeal en in een investeringsagenda. We sluiten aan bij verkenningen in de regio Arnhem-Nijmegen om ook daar te komen tot een regiodeal. In 2023 bereiden we ons met andere gemeenten voor op wijzigingen die de nieuwe Wet op de Gemeenschappelijke Regelingen van ons vragen, onder meer ten aanzien van versterking van de democratische legitimiteit van gemeenschappelijke regelingen. Gemeenteraad We willen samen bouwen om het vertrouwen van onze inwoners waar te maken. Samen bouwen op grond van bereikte resultaten, participatie, integriteit en een samenwerking tussen bestuur en inwoners die is gebaseerd op ieders verantwoordelijkheden en mogelijkheden.

Mooks vergadermodel Voortkomend uit de afspraken in het coalitieakkoord en op basis van de evaluatie van het vergadermodel en de vergadercultuur van de oude raad, gaat de raad aan de slag met een nieuw ‘Mooks vergadermodel’. Doel hiervan is om in het besluitvormingsproces van de raad de inwoners meer te betrekken, de kwaliteit van het debat te verbeteren en het raadswerk beheersbaar te houden. Verplichte onafhankelijke rekenkamer Alle gemeenten worden verplicht in 2023 een onafhankelijke rekenkamer te hebben (of in te stellen) om de controlerende en kaderstellende taken van de gemeenteraad te ondersteunen. Dankzij de adviezen van die rekenkamers kunnen raden controleren of het gevoerde beleid en het bestuur kostenefficiënt, effectief en volgens de regels gebeurt. Gemeenten mogen ervoor kiezen om alléén een rekenkamer in te richten of om deze op te richten samen met andere gemeenten. In 2023 onderzoeken we het instellen van een onafhankelijke rekenkamer, waarbij een raadsvoorstel aan uw raad wordt voorgelegd. Gelet op deze wettelijke verplichting wordt het raadsbudget met € 15k verhoogd.

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Rekening 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Totaal lasten

1.108

1.169

1.392

1.238

1.234

1.238

Totaal baten

-170

-120

-70

-53

-53

-53

Saldo baten en lasten

938

1.049

1.322

1.185

1.181

1.185

Toevoegingen aan reserves

1.437

0

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

-1.603

-42

-5

-5

-5

-5

772

1.007

1.317

1.180

1.176

1.180

Geraamd resultaat

Een cijferanalyse tussen de diverse jaren vindt u terug in de Financiële begroting bij onderdeel '2.2. Financieel overzicht'.

27

Programmabegroting 2023-2026

1.6. Overzicht van de algemene dekkingsmiddelen

Wettelijk kader Artikel 8, lid 1 letter b jo. artikel 8, lid 5 BBV. Algemeen In de begroting worden specifieke en algemene dekkingsmiddelen onderscheiden. Specifieke dekkingsmiddelen Specifieke dekkingsmiddelen hangen samen met concrete beleidsvelden. Deze zijn opgenomen in de baten bij de desbetreffende programma’s. Voorbeelden van specifieke dekkingsmiddelen zijn bepaalde inkomsten van het rijk (bijvoorbeeld een rijksbijdrage in verband met uitvoering van de Wet werk en bijstand), de inkomsten voor concrete gemeentelijke diensten (bijvoorbeeld afvalstoffenheffing voor het ophalen van afval of leges voor het in behandeling nemen van verzoeken tot het verstrekken van vergunningen of het afgeven van reisdocumenten). Algemene dekkingsmiddelen De algemene dekkingsmiddelen zijn vrij aanwendbaar. De besteding van deze inkomsten is niet aan een bepaald programma(-doel) gebonden. De algemene dekkingsmiddelen vormen een financiële dekking van de (nadelige) saldi van de programma’s omdat daar met name de kosten zijn geraamd. Algemene dekkingsmiddelen Voor 2023 bedragen de algemene dekkingsmiddelen, (afgerond) € 15,5 miljoen. Bedragen x € 1.000 Overzicht algemene dekkingsmiddelen (baten)