CConstaterende datMook en Middelaar
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage - Programmabegroting 2027

Combinatievergadering Algemene commissie en Begroting en Rekening 5 november 2026, gemeente Mook en MiddelaarBij agendapunt: Raadsvoorstel Programmabegroting 202739.426 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

PROGRAMMABEGROTING 2027 Meerjarenraming 2028 t/m 2030 Versie raad 12 november 2026

Programmabegroting 2027-2030 2 Gemeente Mook en Middelaar PROGRAMMABEGROTING 2027 Programmabegroting 2027-2030 3 Inhoudsopgave Voorwoord ......................................................................................................................................4 1 Programmaplan ................................ ................................ ................................ ................. 5 1.1 Programma Sociale leefomgeving ...........................................................................................6 1.2 Programma Sociaal Domein ....................................................................................................9 1.3 Programma Fysieke leefomgeving ........................................................................................ 11 1.4 Programma Natuur, duurzaamheid en recreatie ................................................................... 14 1.5 Programma Bestuur en organisatie ...................................................................................... 17 1.6 Overzicht van de algemene dekkingsmiddelen .................................................................... 20 1.7 Overzicht van de kosten van overhead ................................................................................. 22 1.8 Bedrag voor de heffing voor de vennootschapsbelasting .....................................................

23 1.9 Bedrag voor onvoorzien ........................................................................................................ 24 2 Paragrafen ................................ ................................ ................................ ....................... 25 2.1 Paragraaf Lokale heffingen ................................................................................................... 26 2.2 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing .......................................................... 35 2.3 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................... 39 2.4 Paragraaf Financiering .......................................................................................................... 46 2.5 Paragraaf Bedrijfsvoering ...................................................................................................... 50 2.6 Paragraaf Verbonden partijen ............................................................................................... 53 2.7 Paragraaf Grondbeleid .......................................................................................................... 55 2.8 Paragraaf Openbaarheid .......................................................................................................

57 2.9 Paragraaf Informatieveiligheid .............................................................................................. 58 3 Overzicht van baten en lasten en toelichting ................................ ................................ 59 3.1 Overzicht van baten en lasten ............................................................................................... 60 3.2 Financieel overzicht............................................................................................................... 61 3.3 Begrotingsevenwicht ............................................................................................................. 71 3.4 Overzicht incidentele baten en lasten ................................................................................... 73 3.5 Uitgangspunten en analyse ramingen ................................................................................... 75 3.6 Overzicht structurele mutaties reserves ................................................................................ 76 4 Uiteenzetting van de financiële positie en toelichting ................................ .................. 77 4.1 Financiële gevolgen bestaand en nieuw beleid ....................................................................

78 4.2 Geprognosticeerde balans .................................................................................................... 83 4.3 Emu-saldo ............................................................................................................................. 84 4.4 Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen ........................................................................... 85 4.5 Investeringen ......................................................................................................................... 87 4.6 Financiering ........................................................................................................................... 89 4.7 Stand en verloop reserves .................................................................................................... 90 4.8 Stand en verloop voorzieningen ............................................................................................ 93 4.9 Uitgangspunten en analyse financiële positie ....................................................................... 96 5 Overzicht van de geraamde baten en lasten per taakveld ................................ ............ 97 5.1 Overzicht van baten en lasten per taakveld .......................................................................... 98 6 Vaststellingsbesluit ................................ ................................

................................ ....... 101 6.1 Vaststellingsbesluit .............................................................................................................. 102 7 Bijlagen ................................ ................................ ................................ .......................... 103 Bijlage 1 Beleidsindicatoren ...................................................................................................... 104 Bijlage 2 Risico's ....................................................................................................................... 118 Bijlage 3 Verbonden partijen ..................................................................................................... 122 Bijlage 4 Verdeling taakvelden over programma's .................................................................... 136 Bijlage 5 Begrippenlijst .............................................................................................................. 138 Programmabegroting 2027-2030 4 Voorwoord Voor u ligt de Programmabegroting 2027 van de gemeente Mook en Middelaar. In deze begroting geven wij aan wat we in 2027 willen bereiken, wat we daarvoor gaan doen en welke financiële middelen daarvoor beschikbaar zijn. Het jaar 2027 is het eerste volledige begrotingsjaar van de nieuwe bestuursperiode.

Het coalitieakkoord Samen verantwoord vooruit vormt daarbij het bestuurlijke vertrekpunt. De ambities en keuzes die daaruit voortkomen, zullen gedurende deze bestuursperiod e hun vertaling krijgen in de begroting en andere documenten van de planning - en controlcyclus. Het behoud en en versterken van onze leefbaarheid staat daarbij centraal en vergt investeringen in bijvoorbeeld onderwijshuisvesting en de energietransitie De financiële positie van onze gemeente vraagt de komende jaren nadrukkelijk aandacht. De financiële ruimte staat onder druk en het meerjarenperspectief laat zien dat keuzes nodig zijn om ook op langere termijn een structureel sluitende begroting te behoud en. Daarbij hebben we niet alleen te maken met onze eigen ambities en beleidskeuzes, maar ook met ontwikkelingen waarop we als gemeente beperkt invloed hebben, zoals een dalende uitkering uit het gemeentefonds en de stijgende kosten in de jeugdzorg. Tegelijkertijd blijven we werken aan de opgaven voor onze gemeente en onze inwoners. Daarbij nemen we onze verantwoordelijkheid voor een goede balans tussen ambities, uitvoerbaarheid en financiële mogelijkheden. Het uitgangspunt blijft een gezonde financiële positie, zodat Mook en Middelaar ook op langere termijn in staat is haar taken uit te voeren en in te spelen op nieuwe ontwikkelingen.

De hoge belasting van de ambtelijke organisatie vanwege toenemende (wettelijke) taken en complexiteit wegen wij hierin mee. Het begrotingssaldo voor 2027 bedraagt € 0, voor de jaren 2028 tot 2030 negatief € 1,3, € 1,7 en € 2,6 miljoen. Een deel van het meerjarige negatieve bedrag heeft te maken met een daling van de bijdrage uit het gemeentefonds van ongeveer € 1 miljoen vanaf 2028. Met deze Programmabegroting 2027 leggen we de basis voor het eerste volledige begrotingsjaar van deze bestuursperiode. Het jaar 2027 gebruiken wij ook om samen met uw raad te kijken hoe we de financiële tekorten voor de komende jaren het hoofd kunnen bieden. Hiervoor zal begin 2027 een procesvoorstel worden gedaan. Samen met onze inwoners, ondernemers, maatschappe lijke organisaties en regionale partners blijven we werken aan een vitaal, sociaal en duurzaam Mook en Middelaar. Programmabegroting 2027-2030 5 1 Programmaplan Wettelijk kader Artikel 8 BBV. Toelichting Deze programmabegroting bestaat uit de volgende vijf programma's: 1. Sociale leefomgeving; 2. Sociaal Domein; 3. Fysieke leefomgeving; 4. Natuur, duurzaamheid en recreatie; en 5. Bestuur en organisatie.

Naast de vijf programma's zijn in het programmaplan ook opgenomen: - het overzicht van de algemene dekkingsmiddelen; - het overzicht van de kosten van overhead; - het bedrag voor de heffing voor de Vennootschapsbelasting; en - het bedrag voor onvoorzien. Per programma is een kernboodschap aangegeven en wat we in 2027 willen bereiken. De financiële consequenties van het bestaande en eventuele nieuwe beleid vindt u niet terug in het programmaplan, maar is vermeld in onderdeel '4.1 Overzicht van baten en lasten'. De analyses tussen enerzijds de begrotingsjaren 2026 en 2027 en anderzijds t ussen de realisatie over 2025 en begroting van 2027 vindt u terug in onderdeel '4.2 Financieel overzicht.' Programmabegroting 2027-2030 6 1.1 Programma Sociale leefomgeving Kernboodschap: Sociale basis versterken In 2027 werken we aan een sterke, veilige en inclusieve sociale leefomgeving waarin inwoners kunnen meedoen, zich kunnen ontwikkelen en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen leven. We investeren in een sterke sociale basis met vitale verenigingen, toegankeli jke voorzieningen, ontmoeting en informele netwerken. Preventie, gezondheid en vroegsignalering helpen om problemen te voorkomen en ondersteuning dichtbij te organiseren. We zorgen voor betrouwbare en toegankelijke dienstverlening en blijven werken aan een veilige en weerbare gemeente.

Ook zetten we ons in voor kansengelijkheid, met aandacht voor goed onderwijs, het voorkomen van onderwijsachterstanden en passende onderwijshuisvesting. Met de verdere ontwikkeling van het bibliotheekwerk versterken we ontmoeting, ontwikkeling en participatie. Zo bouwen we samen met inwoners, maatschappelijke organisaties en regionale partners aan een leefomgeving waarin mensen naar elkaar omzien en iedereen zo veel mogelijk kan meedoen. Wat gaan we daarvoor doen? Burgerzaken In 2027 ligt de focus van Burgerzaken op betrouwbare, veilige en toegankelijke dienstverlening aan inwoners, waarbij ontwikkelingen op het gebied van digitalisering, gegevensbeheer en identiteitsvaststelling steeds meer invloed hebben op de uitvoering. De kwaliteit en actualiteit van de Basisregistratie Personen (BRP) blijven daarbij essentieel, evenals de verdere digitalisering van de dienstverlening en gegevensuitwisseling. Een belangrijke ontwikkeling is de invoering van het nieuwe reisdocumentenstelsel (ReIS), waarvoor aanpassing van werkprocessen en voorbereiding van medewerkers nodig zijn. Daarnaast vindt in het voorjaar van 2027 een piek in aanvragen reisdocumenten plaats in het kader van de ‘reisdocumentenpiek’. Daarbij staan we voor de uitdaging dat medewerkers met specialistische kennis van burgerzaken bij alle gemeenten gewild zijn.

De Provinciale Staten - en waterschapsverkiezingen in 2027 vragen extra inzet en een zorgvuldige voorbereiding van het verkiezingsproces. Wij zijn hiervoor met voorbereidingen gestart. Veiligheid In de gemeente Mook en Middelaar bevorderen we veilig wonen, werken en recreëren. Met de vaststelling van het Integraal Veiligheidsbeleid 2025 -2028 hebben wij onszelf doelen ge steld op het gebied van integrale veiligheid voor de komende vier jaar. Zo blijven wij werken aan het verstevigen van de samenwerking met het Zorg & Veiligheidshuis Noord -Limburg zodat we beter regie kunnen voeren op de complexe zorg en veiligheidscasuïstiek in onze gemeente. Wij hebben continu aandacht voor de aanpak van ondermijning met het implementeren van de Limburgse norm en onze actieve deelname in de regio op het gebied van veiligheid (Regio Deal). Wij participeren in het ACT! Interventieteam. Wij bevorderen de meldingsbereidheid van onze inwoners door het promoten van contactmogelijkheden zoals Meld Misdaad Anoniem. Ook zoeken wij de samenwerking op met omliggende gemeenten in zowel Noord-Limburg als Gelderland -Zuid. Het thema (maatschappelijke) weerbaarheid blijft prioriteit

Programmabegroting 2027-2030 7 krijgen. We maken plannen om onszelf en onze inwoners weerbaar te maken tegen allerlei dreigingen, zoals cybercriminaliteit of langdurige stroomuitval. Op het gebied van maatschappelijke onrust ontwikkelen we een lokaal beeld om signalen in een vroeg stadium te herkennen en op die manier vroegtijdig te interveniëren. In samenwerking met de brandweer en veiligheidsregio bereiden we ons voor op mogelijke crisissituaties (zoals hoogwater of natuurbranden) door kennis uit te breiden, het juiste netwerk te creëren en preventieve maatregelen te treffen. Verenigingen en organisaties (financieel) ondersteunen Verenigingen zijn onmisbaar voor een vitale samenleving. Voor het versterken van de sociale basis ondersteunen wij ook in 2027 verenigingen en organisaties. Daarin hebben wij bijzondere aandacht voor verenigingen en organisaties die sociale samenhang of gezond leven stimuleren of een rol spelen in de ondersteuning aan kwetsbare inwoners. Preventieve gezondheid en sport Afgelopen jaren voerden we het Integraal Preventieplan uit, gericht op sport, bewegen, gezondheid en preventie, samen met lokale en regionale partners. Vanaf 2027 wordt dit voortgezet binnen het nieuwe AZWA-akkoord (Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord).

Voor de periode 2027 t/m 2030 zorgen we met een regionale werkagenda voor een stevige basis waarin we ons inzetten op een breed gebied van preventieve gezondheid met als hoofddoel de zorg betaalbaar en toegankelijk te houden voor onze inwoners in de toekomst. We stimuleren een gezonde en actieve leefstijl en zorgen voor een beweegvriendelijke leefomgeving. We blijven sportverenigingen en sport - en beweeginitiatieven ondersteunen en zetten in op toegankelijke sport - en beweegmogelijkheden voor jong en oud. In li jn met het coalitieakkoord verkennen we samen met de voetbalvereniging Eendracht de mogelijkheden voor een extra trapveld. Daarmee willen we jongeren meer mogelijkheden bieden om laagdrempelig en in de openbare ruimte te sporten en elkaar te ontmoeten. Vitaal ouder worden Wij zetten ons in voor een samenleving waarin inwoners gezond, zelfstandig en met passende ondersteuning ouder kunnen worden. Daarbij bouwen we voort op bestaande voorzieningen en initiatieven. Zo stimuleren we voorzorgcirkels, werken we samen aan de keten aanpak valpreventie en ondersteunen we mantelzorgers en vrijwilligers. We blijven inzetten op ontmoeting, verbinding en informele steun in de leefomgeving van onze inwoners, zodat inwoners langer naar elkaar om kunnen blijven zien.

Zorg en ondersteuning organiseren we zoveel mogelijk dichtbij, passend bij de situatie van inwoners en met oog voor maatwerk. We werken toe naar een dementievriendelijke gemeente. Binnen de regionale werkagenda ketenaanpak dementie zetten we in op versterking van de samenwerking en verkennen we welke interventies mogelijk en passend zijn, en gaan we daarmee aan de slag. De verdere invulling en omvang van deze inzet is mede afhankelijk van de middelen die wij vanuit het AZWA, zowel regionaal als lokaal, ontvangen. Onderwijsachterstanden voorkomen en bestrijden In 2027 blijven we uitvoering geven aan het onderwijsachterstandenbeleid binnen de wettelijke kaders. We zorgen voor voldoende en gespreid aanbod van voor- en vroegschoolse educatie (vve) en zetten in op een goede doorgaande leerlijn, ouderparticipatie en taal- en leesontwikkeling. Ook ondersteunen we de zomercampus van het Pontem College voor anderstalige leerlingen. De resultaten volgen we via de jaarlijkse vve-monitor. Het vve -werkdocument Een kans voor ieder kind wordt herijkt op basis van de monitorresultaten en inbreng van betrokken partners. Maatschappelijk vastgoed en onderwijshuisvesting Vanaf 2027 bereiden we ons voor op de verwachte inwerkingtreding van de Wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting.

Het vastgestelde Integraal Huisvestingsplan (IHP) vormt hiervoor de basis en Programmabegroting 2027-2030 8 geeft richting aan de benodigde investeringen tot 2040. In dit kader hebben de schoolbesturen van de stichtingen @voCampus en Lijn 83 primair onderwijs (Lijn83po) aanvragen ingediend voor een voorziening onderwijshuisvesting voor respectievelijk Kandinsky Molenhoek en De Maaskei te Mook. De raad heeft in de Zomerrapportage 2026 voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor de uitvoering van haalbaarheidsonderzoeken om de te kiezen scenario’s te bepalen. Deze haalbaarheidsonderzoeken maken naar verwachting inzichtelijk wat precies nodig is , welke koppelkansen mogelijk zijn tussen scholen, kinderopvang en eventueel andere maatschappelijke partners en hoe projecten ge(co)financierd kunnen worden. Het IHP en de haalbaarheidsonderzoeken samen zullen richting geven aan de te maken (financiële) keuzes ten aanzien van de benodigde en gewenste investeringen. Nadat het college het programma en overzicht voor voorzieningen onderwijshuisvesting voor 2027 he eft vastgesteld en de uitkomsten van de haalbaarheidsonderzoeken bekend zijn, zal het college de raad per project vragen om budget beschikbaar te stellen voor de realisatie. Uiteindelijk doel is passende huisvesting voor alle scholen binnen onze gemeente.

Voor het andere maatschappelijk vastgoed in de gemeente Mook en Middelaar wordt in het eerste kwartaal van 2027 een strategie ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Dit besluit geeft een handelingskader voor de gemeente voor het huidige eigen vastgoed, voor nieuwe plannen en ideeën, en wanneer veranderingen plaatsvinden bij het vastgoed van derden waarin maatschappelijke activiteiten plaatsvinden. Hierbij worden ook koppelkansen met de onderwijshuisvesting expliciet benoemd. Bibliotheekwerk Naar verwachting zal per 1 januari 2027 de gewijzigde Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) in werking treden. Deze verplicht gemeenten om een meerjarenplan vast te stellen ten aanzien van de uitvoering van het bibliotheekwerk, rekening houdend met de zorgplicht die de nieuwe wetgeving aan ons zal opleggen en passend bij onze lokale context. De zorgplicht houdt in dat wij aan de hand van ons meerjarenplan en een directe samenwerkings -/subsidierelatie met een openbare bibliotheekorganisatie (passen)de dienstverlening vanuit de openbare bibliotheek toegankelijk moeten maken voor onze inwoners. Samen met BiblioPlus en OBGZ werken wij scenario’s uit voor de realisatie van een hybride openbare bibliotheekvoorziening die voldoet aan de Wsob en aansluit bij bestaande dienstverlening, (informele) activiteiten, behoeften en uitdagingen binnen onze geme ente.

Deze scenario’s, inclusief de financiële consequenties, leggen wij ter besluitvorming voor aan de raad. Programmabegroting 2027-2030 9 1.2 Programma Sociaal Domein Kernboodschap: Passende ondersteuning De opgaven in het sociaal domein zijn groot en complex. We staan voor financiële uitdagingen, terwijl de vraag naar jeugdhulp, ondersteuning en zorg blijft groeien door onder meer vergrijzing. Tegelijkertijd zet de krappe arbeidsmarkt de beschikbaarheid van personeel onder druk. Deze opgave kunnen we als gemeente niet alleen realiseren. Daarom werken we intensief samen met maatschappelijke partners, in de regio en verbinden we verschillende beleidsdomeinen. Daarmee zetten we in op preventie en een stevig lokaal team. Wat gaan we daarvoor doen? Hervormingsagenda Jeugd De Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind - en Gezinsbescherming geven richting aan de verdere ontwikkeling van de jeugdhulp. Beide programma's hebben als doel de kwaliteit van de ondersteuning aan kinderen, jongeren en gezinnen te verbeteren. Een groot deel van deze opgaven pakken we regionaal op. Daarbij werken we aan het verbeteren van de beschikbare data, het terugdringen van het aantal residentiële plaatsen en het ontwikkelen van passende alternatieven. Zo zorgen we ervoor dat kinderen zov eel mogelijk veilig en gezond thuis kunnen opgroeien.

We bieden maatwerk dat aansluit bij de persoonlijke situatie, zonder dat maatwerk automatisch leidt tot zwaardere of meer geïndiceerde zorg. Stevig Lokaal Team Een belangrijke lokale opgave is het vormgeven van een stevig lokaal team voor inwoners van 0 tot 100 jaar. Dit team krijgt een bredere rol en meer verantwoordelijkheden dan het huidige sociaal team, zodat zij dichterbij de inwoner komen, integraler werken en met meer mandaat over beleidsterreinen heen werken. Ook de lichte ambulante ondersteuning wordt vanuit dit lokale team georganiseerd. We werken een plan uit voor de inrichting van dit team, passend bij de situatie in Mook en Middelaar. Herkenbaar gezicht Tegelijkertijd versterken we de samenwerking met onze partners binnen de veiligheidsketen. Daarbij realiseren we een vast aanspreekpunt voor inwoners en gezinnen die met meerdere organisaties te maken hebben. Zo zorgen we voor betere afstemming, meer conti nuïteit in de ondersteuning en een herkenbaar gezicht voor onze inwoners. Preventie In 2027 versterken we de preventieve aanpak binnen het sociaal domein. We zetten in op vroegsignalering en laagdrempelige ondersteuning, zodat inwoners en jeugdigen zo veel mogelijk zelf verder kunnen en zwaardere zorg wordt voorkomen. Het Sociaal Team werkt hierbij samen met de Wijk- GGD, Synthese, huisartsen en de POH Jeugd.

De Wijk -GGD richt zich op het vroegtijdig bereiken van inwoners met complexe of zorgmijdende problematiek, terwijl de POH Jeugd jeugdigen en ouders laagdrempelig ondersteunt en onnodig e instroom in specialistische jeugdhulp helpt voorkomen. Synthese versterkt de sociale basis door jongerenwerk, ontmoeting, participatie en ondersteuning van inwoners en mantelzorgers. Door deze inzet beter met elkaar te verbinden, willen we problemen eerder signaleren en inwoners zo veel mogelijk in hun eigen omgeving ondersteunen.

Programmabegroting 2027-2030 10 Beschermd wonen In 2027 geven we uitvoering aan de vernieuwde regionale samenwerking rondom beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Nijmegen blijft als centrumgemeente verantwoordelijk voor de regionale uitvoering, terwijl Mook en Middelaar nadrukkelijker verantwoorde lijkheid neemt voor de lokale sociale basis en de aansluiting met wonen, zorg en ondersteuning. We zetten in op preventie, ambulante ondersteuning, beschermd thuis en het bevorderen van uitstroom uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Daarnaast leveren we ambtelijke capaciteit aan de regionale samenwerking en bereiden we ons voor op de verdere doordecentralisatie van beschermd wonen. Ontheemden Wij nemen onze verantwoordelijkheid voor de huisvesting en opvang van vergunninghouders, asielzoekers en Oekraïense ontheemden. Daarbij vinden we verantwoorde opvang, integratie en budgetneutraliteit belangrijk. Voor vergunninghouders werken we samen met Destion aan het realiseren van de wettelijke taakstelling en voeren we de Wet inburgering 2021 verder uit binnen de regionale kaders van het Rijk van Nijmegen. Voor asielopvang zoeken we, samen met de Noord -Limburgse gemeenten, naar voldoende opvangplekken in de regio en waar nodig lokaal. In 2027 vangen we daarnaast 108 Oekraïense ontheemden op.

De tijdelijke bescherming loopt tot maart 2028; daarna verandert hun verblijfsstatus en ontstaat meer eigen verantwoordelijkheid voor huisvesting. De kosten van de opvang worden door het Rijk vergoed. Participatiewet in Balans In 2027 zetten we de verdere implementatie van de Participatiewet in Balans voort. De landelijke ontwikkelingen geven gemeenten meer ruimte voor maatwerk, participatie en een mensgerichte uitvoering. Deze ontwikkelingen vertalen we naar ons beleid, onze we rkprocessen, samenwerking en dienstverlening, met aandacht voor begrijpelijke communicatie en een passende ondersteuning van inwoners. Tegelijkertijd verandert vanaf 2027 het kader voor handhaving binnen de sociale zekerheid. Wij ontwikkelen de handhaving verder naar een meer proportionele en evenwichtige aanpak. Deze wijzigingen vragen om een verdere ontwikkeling van onze manier van werken, waarbij we voortbouwen op de kennis, ervaring en inzichten die de afgelopen jaren zijn opgebouwd. Op basis van inzicht in de omvang en samenstelling van ons klantenbestand, de beschikbare cijfers en de behoeften van inwoners, willen we gericht bepalen waar verdere verbetering en maatwerk nodig zijn. De recente wetsontwikkelingen bieden daarbij aanleiding om bestaande werkwijzen verder te versterken en waar nodig aan te passen.

Als gemeente willen we deze inzichten benutten om beleid, uitvoering en dienstverlening steeds beter op elkaar aan te laten sluiten en de effecten van onze aanpak te volgen. Zo werken we stap voor stap toe naar een uitvoering waarin bestaanszekerheid, participatie, maatwerk en handhaving in samenhang worden benaderd. Programmabegroting 2027-2030 11 1.3 Programma Fysieke leefomgeving Kernboodschap: Goed ingerichte omgeving Samen zorgen we voor vitale en leefbare kernen met een goed ingerichte omgeving. We zoeken daarbij steeds de balans tussen de verschillende thema’s. Door het versterken van onze karakteristieke kernen, willen we de aantrekkelijkheid van onze gemeente vergr oten én een vitale gemeente blijven. Met een aantal grotere en kleinere bouwprojecten bouwen we woningen voor alle doelgroepen in alle kernen. Daarbij is nadrukkelijk aandacht voor geschikte woningen voor ouderen en starters. Zo dragen we bij aan de doorstroom op de woningmarkt en creëren we meer ruimte voor jongeren en jonge gezinnen. Wij beogen binnen de beschikbare middelen de voorzieningen in de openbare ruimte op niveau te houden, waarbij de aandacht uitgaat naar onderhoud in combinatie met onze ambitie tot vergroening. Wat gaan we daarvoor doen? Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Op 13 maart 2025 is de omgevingsvisie Mook en Middelaar vastgesteld.

De omgevingsvisie is het belangrijkste ruimtelijk instrument waarin op hoofdlijnen wordt aangegeven hoe de gemeente eruit ziet of moet gaan uitzien. De om gevingsvisie wordt in een aantal programma’s uitgewerkt , zoals het woningbouwprogramma in de woon(zorg)visie, wat begin 2027 ter vaststelling aan de raad wordt aangeboden. Een tweede belangrijk instrument is het omgevingsplan. Met de invoering van de Omgevingswet zijn alle bestemmingsplannen en een aantal andere wetten en regels samengevoegd in een tijdelijk omgevingsplan. Voor 2032 moet dit worden omgezet naar een definitie f plan. Dat is een grote en ingewikkelde klus, die we stap voor stap gaan uitvoeren. Omdat hiervoor specialistische kennis en veel tijd nodig zijn, huren we externe deskundigen in die ons helpen bij het opstellen van de plannen en regels. Tegelijkertijd zorgen we dat onze eigen medewerkers hierbij leren, zodat we in de toekomst meer zelf kunnen doen. Woningbouwprojecten We willen er voor zorgen dat we in alle kernen woningen gaan realiseren. Daarvoor geven we medewerking aan projecten die een bijdrage leveren aan de leefbaarheid in onze kernen. Dat doen we met enkele grote, maar ook met diverse kleine(re) bouwplannen. Maastuin De Maastuin wordt een wijk waar een gevarieerd en betaalbaar programma wordt gerealiseerd. We zijn in 2025 gestart met de eerste fase van de wijk.

Deze 80 woningen (waaronder 50 sociale huurwoningen) zijn inmiddels opgeleverd. De volgende fase, dorps wonen, is inmiddels in aanbouw. De appartementen aan de Maas vormen de laatste fase. De verwachting is dat de wijk voor 2030 gereed zal zijn. Startsche Veld We zijn begonnen met de verkenning van een nieuw woningbouwproject in het Startsche Veld in Mook. De visie wordt begin 2027 ter vaststelling aangeboden aan de raad. Nadat de visie is vastgesteld kunnen

Programmabegroting 2027-2030 12 de plannen verder worden uitgewerkt en kan het omgevingsplan worden opgesteld. Gezien de omvang van het gebied gaan we uit van een bouwplan van 120 - 150 woningen. Overige plannen Buiten de hierboven genoemde grote plannen zijn er diverse kleine(re) plannen in de verschillende kernen in ontwikkeling. Het realiseren van woningen in Middelaar heeft daarbij nadrukkelijk de aandacht waarbij de focus ligt op mogelijkheden in de Dorpsstra at en op het terrein van Astrantia. Maar ook de invulling van de locatie aan de Rijksweg 37 in Mook met sociale woningbouw en de herontwikkeling van het terrein Van Mil in Molenhoek en de ontwikkeling van woningbouw aan de Bovensteweg in Mook proberen we voortvarend vorm te geven. Onderliggende afspraken Onze bouwplannen zijn in overeenstemming met de afspraken uit de Woondeal Limburg en de Woondeal regio Arnhem Nijmegen. In deze woondeals is afgesproken dat bij nieuwe bouwplannen van 10 woningen of meer 30% sociale woningbouw wordt gerealiseerd en dat tenminste 2/3e deel van de woningen betaalbaar zijn. Daarbij wordt g ebouwd voor alle doelgroepen. Met woningstichting Destion wordt samengewerkt aan de opgave voor sociale huur en worden jaarlijks prestatieafspraken gemaakt om huisvesting voor diverse doelgroepen beschikbaar te houden en te maken.

Bereikbaarheid en verkeersveiligheid We werken in 2027 verder aan een gemeente die goed bereikbaar, veilig en aantrekkelijk is voor voetgangers, fietsers, openbaar vervoer en autoverkeer. Het bestaande Mobiliteitsplan vormt daarbij het uitgangspunt. De ambitie is om dit Mobiliteitsplan te gaan actualiseren. We zetten in op goed beheer en onderhoud van onze infrastructuur en pakken knelpunten in de verkeersveiligheid gericht aan. Daarbij brengen we onveilige plekken in beeld en geven we prioriteit aan maatregelen die de veiligheid en leefbaarheid versterken, m et bijzondere aandacht voor schoolroutes, oversteekplaatsen en slecht verlichte fietspaden. Ook bij grotere ruimtelijke ontwikkelingen proberen we ervoor te zorgen dat verbeteringen in de infrastructuur en mobiliteit vanaf het begin worden meegenomen. Regionaal werken we samen binnen Trendsportal/RMO Noord -Limburg en de Groene Metropoolregio om mobiliteitsvraagstukken gezamenlijk aan te pakken en kansen voor slimme en duurzame verbindingen te benutten. Tegelijkertijd blijven ook concrete projecten in beeld, zoals de opwaardering van de Maaslijn en het vrijliggend fietspad langs de Heumensebaan. Met deze inzet versterken we de bereikbaarheid van onze gemeente en vergroten we de verkeersveiligheid voor al onze inwoners en bezoekers.

Openbare ruimte Een schone, veilige en aantrekkelijke openbare ruimte draagt sterk bij aan het woongenot en de leefbaarheid in onze gemeente. In 2027 blijven wij daarom werken aan het op orde houden en waar mogelijk verbeteren van de openbare ruimte. Wij zorgen voor planmatig en curatief onderhoud aan wegen, riolering, openbare verlichting, groen, speelvoorzieningen en civieltechnische kunstwerken. Daarbij kijken wij niet alleen naar de instandhouding, maar ook naar kwaliteit, gebruik en toekomstbestendigheid. Voor 2027 geldt dat het areaal van de openbare ruimte toeneemt doordat onder andere het beheer van de Maastuin naar de gemeente overgaat. Wij zetten in op een openbare ruimte die uitnodigt om te bewegen, te ontmoeten en te verblijven. Waar nodig vervangen wij verouderde voorzieningen en pakken wij de inrichting van de openbare ruimte integraal aan. Klimaatadaptatie blijft daarbij een belangrijk uitgangspunt: bij onderhoud en herinrichting benutten wij kansen om wateroverlast, hittestress en verdroging beter het hoofd te bieden. Zo werken wij aan een openbare ruimte die niet alleen vandaag functioneert, maar ook klaar is voor de toekomst. Programmabegroting 2027-2030 13 Toezicht en handhaving Vanaf april 2026 is het milieutoezicht en de milieuadvisering georganiseerd in de Omgevingsdienst Noord- en Midden-Limburg (ODNML).

Binnen de dienst wordt een uniform pakket aan werkzaamheden verricht voor de vijftien gemeenten van de regio. Kort gezegd behelst dat alle milieutaken. Taken die verband houden met bouwen, ruimtelijke ordening en bijzondere wetten (denk aan APV) blijven door de gemeenten zelf uitgevoerd worden. Zie ook paragraaf 2.6 Verbonden partijen. Programmabegroting 2027-2030 14 1.4 Programma Natuur, duurzaamheid en recreatie Kernboodschap: Met het oog op de toekomst De gemeente Mook en Middelaar moet in 2050 een klimaatneutrale gemeente zijn. Het in 2024 opgestelde duurzaam- heidsbeleid draagt daaraan bij. We blijven werken met de thema’s elektriciteit, warmte, klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit. Voor 2027 ligt de focus daarom wederom op de maatregelen die uitgevoerd moeten worden om uiteindelijk een klimaatneutrale gemeente te worden in 2050. Mook en Middelaar is door zijn unieke ligging, geschiedenis, natuurschoon en kunstenaarskolonie een aantrekkelijke gemeente op het gebied van recreatie en toerisme. Dit in samenwerking met onze inwoners, ondernemers, de regio en de gebruikers. Initiatieven voor kunst en cultuur worden waar mogelijk ondersteund. Wat gaan we daarvoor doen? Natuur en duurzaamheid In 2027 zetten we de uitvoering van het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid voort, waarbij 2027 het derde jaar is van het uitvoeringsprogramma.

Gedurende het jaar 2027 wordt een start gemaakt met de evaluatie van het beleid en de uitwerking van een programma voor 2028 en verder. In het coalitieakkoord is de ambitie uitgesproken om de ambitie van het uitvoeringsprogramma / duurzaamheidsbeleid te verhogen. In het verlengde hiervan wordt in beeld gebracht o f daarvoor aanvullende middelen nodig zijn. Voorlichting aan inwoners en bedrijven over de verschillende duurzaamheidsthema's blijft een belangrijk aandachtspunt. We blijven investeren in heldere en toegankelijke communicatie, onder andere door het ontwikkelen en verspreiden van informatiemateriaal waaronder verschillende flyers. Daarnaast blijven we samenwerken met verschillende organisaties en partners binnen en buiten de gemeente om waar mogelijk duurzaamheidsprojecten gezamenlijk uit te werken en uit te voeren. Elektriciteit In 2027 blijft energiebesparing een belangrijk speerpunt. Daarnaast blijven we de mogelijkheden voor de opwek van duurzame energie binnen onze gemeente verkennen. Daarbij kijken we naar de mogelijkheden van een brede energiemix als onderdeel van een duurza am, betaalbaar en robuust energiesysteem. Hierbij onderzoeken we hoe deze opwek zoveel mogelijk lokaal kan worden georganiseerd en lokaal kan worden benut, bijvoorbeeld via een energiegemeenschap.

Daarnaast verbeteren we de informatievoorziening aan inwoners door de optimalisatie van het Energieloket. Netcongestie Netcongestie is een blijvend punt van aandacht in de energietransitie. Het is nog onduidelijk wat de gevolgen hiervan in de komende jaren voor onze gemeente zullen zijn. Daarom voeren we regelmatig overleg met Enexis om de continu veranderende situatie/ ontwikkelingen te volgen en waar mogelijk gezamenlijk op te trekken. Dit doen wij mede om tijdig te kunnen bijsturen . Wij informeren initiatiefnemers tijdig over netcongestie en over het tijdig aanvragen van een stroomaansluiting. Op de

Programmabegroting 2027-2030 15 gemeentelijke website is hierover informatie beschikbaar gesteld, zodat initiatiefnemers hiermee in een vroeg stadium rekening kunnen houden. Daarnaast verkennen wij ook de mogelijkheden voor energieopslag en andere oplossingen om piekbelasting op het elektriciteitsnet te beperken. Warmte In 2027 geven we verder uitvoering aan het Nationaal Isolatieprogramma, zetten we verder in op energiebesparing in samenwerking met onze lokale vrijwilligers en stellen we het gemeentelijk Warmteprogramma vast. Met de uitvoering van het isolatieprogramma o ndersteunen we inwoners bij het verbeteren van de energieprestatie van hun woning en het verminderen van de warmtevraag. Met het vaststellen van het Warmteprogramma concretiseren we onze aanpak voor de Warmtetransitie. Het programma geeft richting aan de toekomstige warmtevoorziening binnen de gemeente en vormt het beleidsmatige kader voor de verdere uitwerking en uitvoering van de transitie naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. Klimaatadaptatie Als gemeente zijn we verplicht om in 2050 klimaatadaptief te zijn. Om dit te bereiken, worden er diverse acties uitgevoerd. Zo zijn de klimaatstresstests geactualiseerd. Ook zetten we onze klimaatadaptieve aanpak in de openbare ruimte voort. Een stap hiernaartoe is de uitwerking van de bomeninventarisatie.

Ook is gezorgd voor extra communicatie op specifieke onderdelen. Hier blijven we op inzetten. Tevens blijven we onze kernen vergroenen en zetten we in op bewustwording met onder andere de Waterklaarbus en wordt verder gekeken hoe we onze inwoners kunnen helpen hun huis en tuin meer klimaatadaptief te maken. Biodiversiteit In de gemeente wordt al natuurinclusief gemaaid, wat de biodiversiteit zo veel mogelijk beschermt. Hierin blijven we kijken hoe we onze werkwijze kunnen verbeteren, onder andere door het opstellen van een ecologisch werkprotocol. Daarnaast wordt er verder gewerkt aan het opstellen van het soortenmanagementplan. In samenhang met het onderdeel klimaatadaptatie wordt ingezet op een verdere vergroening van de gemeente. Ook doen we mee aan het project Zoem Zones ter versterking van de leefgebieden van de bestuiv ers. We blijven nieuwe kennis vergaren over de biodiversiteit in de gemeente en zetten hier gericht op in. Ook werken we verder aan de aanpak van invasieve exoten zoals de bestrijding van de geelpoot hoornaar. Al deze projecten op het werkterrein van duurzaamheid dragen bij aan de principes als genoemd in de basiskwaliteit natuur, aangezien ze bijdragen aan een verbeterde natuur- en milieukwaliteit.

Circulariteit De afvalscheiding en de kwaliteit van grondstoffen is een onderdeel van het beleid, maar de resultaten laten ook zien dat onze inwoners het al goed doen. Communicatie over hergebruik en een juiste afvalscheiding blijven essentieel en daar blijven we ons dan ook voor inzetten. Ook werken we de ideeën voor het mogelijke kringloopplein op de milieustraat verder uit. Kunst, erfgoed en cultuur De kunst en erfgoedvisie 2025-2028 blijft richtinggevend met aandacht voor gemeentelijke monumenten en initiatieven vanuit de gemeenschap. We sluiten aan bij het regionale samenwerkingsverband om de Romeinse geschiedenis meer zichtbaar te maken. In 2027 wo rdt de archeologische verwachtingskaart geactualiseerd. Dat is een instrument voor de bescherming van archeologisch erfgoed bij ruimtelijk beleid. Lokale initiatieven op het gebied van cultuur ondersteunen we waar mogelijk. Programmabegroting 2027-2030 16 Monumenten In het onderzoek naar de uitbreiding van de gemeentelijke monumentenlijst zijn de nodige stappen gezet. In 2027 willen we een aantal monumenten hebben toegevoegd, in goed contact met de eigenaren. Economie, toerisme & recreatie We stellen een nieuwe visie op economie, toerisme en recreatie op. Daarbij bouwen we voort op wat er al ligt en scherpen we de koers aan waar ontwikkelingen en nieuwe opgaven daar aanleiding toe geven.

Dit doen wij samen met alle betrokken partijen. We bli jven investeren in goede samenwerking met de regionale partners, op het gebied van toerisme, recreatie en economie. Dit geldt ook voor de lokale samenwerking op dit gebied met onze ondernemers en ondernemingsverenigingen, zoals Visit Mookerheide. Maasdal Wij nemen de regie in het onderzoek over de toekomst van het Maasdal. We vinden het belangrijk de bijzondere kwaliteiten van het gebied te behouden en verstevigen. Daarom starten we een verkenning met als doel het behoud en de verbetering van de natuurwaar den, het realiseren van de UNESCO - status en het versterken van de Maasheggen. Programmabegroting 2027-2030 17 1.5 Programma Bestuur en organisatie Kernboodschap: Betrouwbaar, effectief en integer besturen Als gemeente voeren we lokale én rijkstaken uit, die direct van belang zijn voor onze inwoners. We zijn zichtbaar, bereikbaar en betrokken. We luisteren naar inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties en betrekken hen bij de keuzes die we maken. Samenwerking binnen en buiten onze gemeente helpt ons om onze taken goed uit te voeren. Het brede palet aan werkzaamheden vraagt om een flexibele en efficiënte organisatie. Onze medewerkers werken verantwoordelijk en zelfstandig.

Daarbij blijven we een betrouwbare partner die zorgvuldig omgaat met gemeenschapsgeld, en werken we continu aan een sterke organisatie die klaar is voor de toekomst. Wat gaan we daarvoor doen? Personeel en Organisatie: De permanent hoge belasting van de ambtelijke organisatie is één van onze grootste uitdagingen. Het vraagt veel inzet van onze medewerkers om als kleine zelfstandige gemeente onze taken uit te voeren en onze ambities waar te maken. Zij dragen veel verantwoordelijkheid, hebben een breed takenpakket en zijn zeer betrokken. Dat maakt de werkdruk in onze organisatie hoog. Door de grote hoeveelheid solofuncties moeten we ons permanent inspannen om onze wettelijke taken te kunnen blijven vervullen, vooral bij uitval en piekbelasting. Dit vraagt flexibiliteit van onze medewerkers, en const ante aandacht van het leidinggevende kader. We blijven onze werkzaamheden zo efficiënt mogelijk organiseren en benutten de kwaliteit van onze medewerkers optimaal. In 2027 voeren we een medewerkersbelevingsonderzoek uit om te onderzoeken waar verdere kansen ter verbetering van ons werkgeverschap mogelijk zijn. Om medewerkers te behouden, bieden we uitdaging, verantwoordelijkheid en vertrouwen. We ondersteunen hen met een passend opleidings - en beloningsbeleid, aandacht voor vitaliteit en gezondheid en situationeel en persoonlijk leiderschap.

Voor sommige van onze functies is er meer vraag dan aanbod van personeel. Desondanks lukt het ons over het algemeen goed om nieuwe gekwalificeerde medewerkers aan te trekken. Wij blijven doorgaan met het versterken van ons werkgeversprofiel, onder meer door te investeren in regionale personele samenwerking, scholing en een inc lusieve, veilige en resultaatgerichte werkcultuur. Voor integriteit en veiligheid van onze medewerkers hebben wij nadrukkelijk aandacht. Inwonerparticipatie We willen dat inwoners kunnen meedenken, meedoen en initiatief nemen bij plannen en ontwikkelingen in hun leefomgeving. We zetten in op laagdrempelig en persoonlijk contact, zodat de gemeente dichtbij inwoners staat en vertrouwen en samenwerking worden versterkt. Iedereen moet kunnen meedoen, ook inwoners die minder gemakkelijk de weg naar de gemeente weten te vinden. Uit de Barometer Participatie en de evaluatie met de raad in 2025 blijkt dat onze participatieaanpak werkt. Daarom zetten we deze voort en bouwen we verder. We blijven inwoners vroeg betrekken bij

Programmabegroting 2027-2030 18 gemeentelijke plannen en projecten en kiezen per opgave een participatieaanpak die past bij het onderwerp en de doelgroep. Daarbij besteden we extra aandacht aan jongeren en andere ondervertegenwoordigde groepen en geven we inwoners meer ruimte voor eigen initiatieven. We bouwen daarbij voort op de pilot bewonersinitiatieven en blijven onze aanpak evalueren en verbeteren. Communicatie Communicatie speelt een steeds belangrijkere rol binnen onze gemeente. Inwoners verwachten actuele, betrouwbare en toegankelijke informatie en willen steeds vaker op het moment dat het hen uitkomt worden geïnformeerd. Om aan deze verwachtingen te blijven v oldoen, investeren we in 2027 verder in de ontwikkeling van onze communicatieorganisatie en breiden we de beschikbare formatie uit. Daarbij blijven onze kernwaarden leidend: we zijn een kleinschalige gemeente, transparant in ons handelen en dichtbij onze inwoners. Omdat effectieve communicatie om een heldere kernboodschap vraagt, zullen we meer aandacht besteden aan strategische communicatie. We maken bewuste keuzes over de rol die we als overheid vervullen, welke boodschappen we uitdragen en hoe we het verhaal van onze gemeente vertellen. Om de kwaliteit en herkenbaarheid van onze communicatie verder te vergroten, ontwikkelen we een gemeentebreed communicatiehandboek.

Dit biedt medewerkers praktische handvatten en zorgt voor een eenduidige werkwijze en uitstraling in alle communicatie -uitingen. Ook neemt het belang van audiovisuele communicatie verder toe. Door vaker gebruik te maken van beeld en geluid kunnen we onze boodschap toegankelijker maken en meer inwoners bereiken. Het jaar 2027 wordt een belangrijk jaar in aanloop naar de financieel uitdagende periode vanaf 2028. De gemeente zal keuzes moeten maken die inwoners direct kunnen raken. Dit vraagt om heldere en tijdige communicatie en een open gesprek met inwoners. Zo werken we a an wederzijds begrip, betrokkenheid en draagvlak voor de keuzes die nodig zijn. Dienstverlening Binnen onze dienstverlening stellen wij de inwoner centraal. Onze dienstverlening moet aansluiten bij de behoeften van de verschillende doelgroepen die aanwezig zijn in onze gemeenschap en gericht zijn op samenwerking. Daarnaast is dienstverlening niet statisch. Met alle nieuwe (technologische) ontwikkelingen en veranderende behoeften van onze inwoner s is het belangrijk dat wij onze dienstverlening regelmatig aanpassen aan wat inwoners nodig hebben en van ons mogen verwachten. Omdat wij een kleine zelfstandige gemeente zijn, kunnen wij niet elk kanaal op elk moment bedienen. Daarover zijn wij transparant. In 2027 wordt aan de raad de Visie op Dienstverlening ter vaststelling aangeboden.

Hierdoor wordt aan de gemeentelijke organisatie en aan anderen duidelijk gemaakt wat onze uitgangspunten zijn voor de inrichting van onze dienstverlening. Hierna kunnen wij in 2027 verder aan de slag gaan met de uitvoering van deze visie. Samenwerking Samenwerking binnen de regio, provincie of zelfs landelijk is een belangrijk middel om onze zelfstandigheid te behouden en te versterken. Het stelt ons in staat om als zelfstandige gemeente onze taken met kwaliteit en doelmatigheid uit te voeren. In maart 2026 heeft de raad de Visie op Samenwerking vastgesteld. Dit is onze leidraad voor de manier waarop wij ons nu en in de komende jaren zullen samenwerken. Wij zetten ons vanuit onze kernwaarden vertrouwen, verantwoordelijkheid en zelfkennis binnen de samenwerking volwaardig in voor onze inwoners en de regio. Programmabegroting 2027-2030 19 Daarnaast zullen we een aantal dingen doen om te zorgen dat we nóg effectiever kunnen samenwerken. Concreet betekent dit voor 2027 dat wij met Rijk en Provincie in gesprek gaan over wat wij nodig hebben om met succes te kunnen participeren in meerdere regi o's en onze interne communicatie - en informatiestructuur met betrekking tot samenwerking verbeteren. Ook onderzoeken we of we de bestaande samenwerking met onze buurgemeenten verder uit kunnen bouwen.

Toekomstbestendige gemeente Gezien de financiële uitdagingen die op ons afkomen willen we tijdig handelen. In 2027 gaan we daarom uitzoeken welke keuzes mogelijk en nodig zijn om op de lange termijn financieel gezond te blijven, zonder dat de uitvoering van onze (wettelijke) taken in gevaar komt. Hiervoor zullen wij samen met een extern adviseur een proces vormgeven, waarbij wij de raad in een vroeg stadium betrekken. Programmabegroting 2027-2030 1.6 Overzicht van de algemene dekkingsmiddelen Wettelijk kader Artikel 8, lid 1 letter b jo. artikel 8, lid 5 BBV. Algemeen In de begroting worden specifieke en algemene dekkingsmiddelen onderscheiden. Specifieke dekkingsmiddelen Specifieke dekkingsmiddelen hangen samen met concrete beleidsvelden. Deze zijn opgenomen in de baten bij de desbetreffende programma’s. Voorbeelden van specifieke dekkingsmiddelen zijn bepaalde inkomsten van het rijk (bijvoorbeeld een rijksbijdrage in verb | and met uitvoering van de Wet werk en bijstand), de inkomsten voor concrete gemeentelijke diensten (bijvoorbeeld afvalstoffenheffing voor het ophalen van afval of leges voor het in behandeling nemen van verzoeken tot het verstrekken van vergunningen of het afgeven van reisdocumenten). Algemene dekkingsmiddelen De algemene dekkingsmiddelen zijn vrij aanwendbaar. De besteding van deze inkomsten is niet aan een bepaald programma of programmadoel gebonden.

De algemene dekkingsmiddelen vormen een financiële dekking van de (nadelige) saldi van de programma’s omdat daar met name de kosten zijn geraamd. Algemene dekkingsmiddelen Voor 2027 bedragen de algemene dekkingsmiddelen, (afgerond) € 20,3 miljoen. Bedragen x € 1.000 Overzicht algemene | R2025 | B2026 | B2027 | B2028 | B2029 | B2030 dekkingsmiddelen (baten) Uitkeringen gemeentefonds (UG) Uitkeringen gemeentefonds lopend jaar | 15.793 | 15.850 | 16.798 | 15.904 | 15.512 | 15.714 UG verrekening twee voorgaande jaren | -14 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Subtotaal uitkeringen gemeentefonds | 15.778 | 15.850 | 16.798 | 15.904 | 15.512 | 15.714 Belastingen Onroerende zaakbelastingen | 2.369 | 2.450 | 2.789 | 2.789 | 2.789 | 2.789 Toeristenbelasting | 233 | 187 | 208 | 208 | 208 | 208 Hondenbelasting | 41 | 41 | 46 | 46 | 46 | 46 Forensenbelasting | 24 | 18 | 26 | 26 | 26 | 26 Subtotaal belastingen | 2.668 | 2.696 | 3.070 | 3.070 | 3.070 | 3.070 Overig Dividend | 466 | 400 | 400 | 400 | 400 | 400 Saldo van de financieringsfunctie | 151 | 70 | 70 | -50 | -70 | -590 (rentebaten -/- rentelasten) Overige algemene dekkingsmiddelen | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Subtotaal overig | 617 | 470 | 470 | 350 | 330 | -190 Totaal Algemene dekkingsmiddelen | 19.063 | 19.016 | 20.338 | 19.324 | 18.912 | 18.594 20 Programmabegroting 2027-2030 21 In bovenstaand overzicht is al rekening gehouden met de financiële

effecten van de septembercirculaire 2026, een trendmatige verhoging van 2,91% en een extra verhoging van 8,5% van de belastingopbrengsten. Ook het in de tijd verschoven ravijnjaar is in di t overzicht zichtbaar. Vanaf 2028 ontvangen we gemiddeld per jaar ongeveer een miljoen minder van het rijk aan uitkeringen uit het gemeentefonds. Programmabegroting 2027-2030 1.7 Overzicht van de kosten van overhead Wettelijk kader Artikel 8, lid 1, letter c BBV. Kosten van overhead Overhead betreft alle kosten die niet direct toegewezen kunnen worden aan een programma | , zoals huisvesting en ICT. Salariskosten die niet direct toewijsbaar zijn aan programma's, zoals de kosten van het MT, Financiën en Juridische zaken, vallen onder de overhead. Om de raad meer inzicht te geven in de totale kosten van de overhead | is in het BBV voorgeschreven dat in het programmaplan hiervan een apart overzicht opgenomen moet worden. Bedragen x € 1.000 Overhead | R2025 | B2026 | B2027 | B2028 | B2029 | B2030 Personeel en Organisatie (excl.

direct verantwoord bij | 3.730 | 3.254 | 3.626 | 3.381 | 3.429 | 3.515 programma's) Huisvesting en Facilitaire zaken | 337 | 392 | 384 | 427 | 427 | 427 ICT | 1.049 | 1.027 | 1.161 | 1.173 | 1.183 | 1.193 Financiën, Juridische zaken en | 180 | 209 | 180 | 185 | 185 | 185 Communicatie Huisvesting buitendienst (werf) | 187 | 226 | 287 | 232 | 234 | 234 Subtotaal | 5.483 | 5.108 | 5.638 | 5.398 | 5.458 | 5.554 Doorbelasting naar riool/reiniging | 0 | -367 | -407 | -407 | -407 | -407 Totaal Overhead | 5.483 | 4.741 | 5.230 | 4.990 | 5.050 | 5.146 De salarislasten (onderdeel Personeel en Organisatie) stijgen in 2027 mede als gevolg van (voorziene) CAO-wijzigingen en een incidentele formatie-uitbreiding van 6,88 fte. Het verschil tussen het saldo in bovenstaand overzicht (€ 5.230k) en het saldo op taakveld 0.4 bij onderdeel 5.1 (€ 5.264k) | betreft een onttrekking van € 34k uit de bestemmingsreserve Dekking kapitaallasten. Deze onttrekking is in bovenstaand overzicht meegenomen bij de overhead, maar wordt volgens de Iv3-voorschriften verantwoord op taakveld 0.10 Mutaties reserves. 22 Programmabegroting 2027-2030 23 1.8 Bedrag voor de heffing voor de vennootschapsbelasting Wettelijk kader Artikel 8, lid 1 letter d BBV.

Vennootschapsbelastingplichtige activiteiten Vennootschapsbelasting (Vpb) is verschuldigd over fiscale winsten van activiteiten die de gemeente uitvoert in de hoedanigheid van ondernemer . De gemeente Mook en Middelaar heeft nauwelijks Vpb - plichtige activiteiten. De fiscus heeft landelijk het standpunt ingenomen dat de opbrengsten van afvalstromen Vpb-plichtig zijn. Mook en Middelaar heeft zeer beperkte opbrengsten van afvalstromen. De verschuldigde belasting is over het algemeen maximaal een paar honderd euro. Vennootschapsbelasting begrotingsjaar 2027 Wij voorzien op basis van de huidige ramingen geen of nauwelijks fiscale winsten over 2027 (alleen de opbrengst van afvalstrome n is fiscaal belast). Het geraamde bedrag voor de heffing voor de Vennootschapsbelasting over 2027 stellen wij vooralsnog op (afgerond) € 0k. Bedragen x € 1.000 Vennootschapsbelasting R2025 B2026 B2027 B2028 B2029 B2030 Geraamde Vpb 0 0 0 0 0 0 Betaalde Vpb 0 0 0 0 0 0 Programmabegroting 2027-2030 24 1.9 Bedrag voor onvoorzien Wettelijk kader Artikel 8, lid 1 letter e jo. artikel 8, lid 6 BBV. Onvoorzien Op grond van de 'Financiële verordening Mook en Middelaar 2025' bedraagt het bedrag voor onvoorzien € 20k. Het bedrag voor onvoorzien bedraagt ongeveer 0,07% van de totale lasten van bijna € 28 miljoen.

Bedragen x € 1.000 Onvoorzien R2025 B2026 B2027 B2028 B2029 B2030 Bedrag voor onvoorzien 0 20 20 20 20 20 Programmabegroting 2027-2030 25 2 Paragrafen Wettelijk kader Artikel 9 BBV. Toelichting In de onderdelen 2.1 t/m 2.8 treft u de acht paragrafen aan die verplicht zijn op grond van het BBV. De wetsartikelen die van toepassing zijn, zijn bij de diverse onderdelen vermeld. Onderdeel 2.9 betreft een aanvullende paragraaf op basis van een resolutie. In een paragraaf zijn de beleidslijnen vastgelegd met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten, alsmede tot de lokale heffingen. Programmabegroting 2027-2030 2.1 Paragraaf Lokale heffingen Wettelijk kader Artikel 10 BBV. Algemeen De paragraaf 'Lokale heffingen' heeft betrekking op zowel de heffingen waarvan de besteding is gebonden (en dus gerelateerd aan uitgaven), als op die waarvan de besteding ongebonden is (vrij aanwendbaar). Door in één paragraaf aandacht te besteden aan het beleid met betrekking tot de belastingheffing, wordt u als raad in staat gesteld te sturen op d | e hoofdlijnen van het beleid. Het vaststellen van de diverse belastingtarieven gebeurt niet met het vaststellen van de begroting, maar met het vaststellen van de desbetreffende belastingverordeningen in de openbare raadsvergadering van | 10 december 2026. De geraamde inkomsten | art.

10, letter a BBV De belastingopbrengsten zijn (als initieel uitgangspunt) gebaseerd op een inflatiecorrectie van | 2,91% (2026: 2,53%) en daarnaast extra met 8,5%. De areaaluitbreiding van 'Maastuin' vindt gefaseerd plaats. Voor 2027 is hiervoor vooralsnog € 50k aan extra structurele ozb-opbrengsten geraamd. Bedragen x € 1.000 Opbrengsten belastingen | W2025 | B2026 | B2027 | B2028 | B2029 | B2030 Niet-bestedingsgebonden lokale heffingen Onroerende zaakbelastingen: Ozb eigenaren woningen | 1.963 | 2.045 | 2.337 | 2.337 | 2.337 | 2.337 Ozb eigenaren niet-woningen | 265 | 252 | 281 | 281 | 281 | 281 Ozb gebruikers niet-woningen | 141 | 153 | 171 | 171 | 171 | 171 Subtotaal ozb | 2.369 | 2.450 | 2.789 | 2.789 | 2.789 | 2.789 Belasting op roerende woon- en bedrijfsruimten | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 (n.v.t.) Forensenbelasting | 24 | 18 | 26 | 26 | 26 | 26 Toeristenbelasting | 233 | 187 | 208 | 208 | 208 | 208 Parkeerbelasting (n.v.t.) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Hondenbelasting | 41 | 41 | 46 | 46 | 46 | 46 Reclamebelasting (n.v.t.) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Precariobelasting (n.v.t.) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal niet-bestedingsgebonden | 2.668 | 2.696 | 3.070 | 3.070 | 3.070 | 3.070 Bestedingsgebonden lokale heffingen Baatbelasting (n.v.t.) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Rioolheffing woningen en niet-woningen | 556 | 574 | 721 | 698 | 740 | 748 Afvalstoffenheffing en reinigingsrecht | 1.071 |

1.096 | 1.121 | 1.122 | 1.123 | 1.125 Totaal bestedingsgebonden | 1.626 | 1.670 | 1.842 | 1.820 | 1.863 | 1.873 Totaal lokale heffingen | 4.294 | 4.366 | 4.912 | 4.890 | 4.933 | 4.943 26 Programmabegroting 2027-2030 27 Het beleid ten aanzien van de lokale heffingen art. 10, letter b BBV Mede overeenkomstig de Kadernota 2027 zijn in deze Programmabegroting 2027 de volgende beleids- matige uitgangspunten gehanteerd: a) de belastingopbrengsten van de niet -bestedingsgebonden heffingen indexeren met een correctie voor loon- en prijsontwikkeling van 2,91%; b) een wijziging van de grondslag van meer dan 5% muteren in de opbrengst; c) de belastingtarieven primair bepalen door de geraamde opbrengst te delen door de meeste recente grondslag zoals aangegeven door BsGW; d) de tarieven voor riool- en afvalstoffenheffing en leges mogen maximaal 100% kostendekkend zijn; e) in de meerjarenraming (202 8 t/m 20 30) worden de belastingopbrengsten gelijk gesteld aan de opbrengsten zoals geraamd in 2027; f) BsGW (Belastingsamenwerking Gemeenten en Waterschappen) voert, met uitzondering van de leges, de heffing en invorderingsactiviteiten van de belastingen uit; g) de gemeente Mook en Middelaar voert de heffing en invorderingsactiviteiten van de leges uit. Daarnaast is voorgesteld om de belasting voor 2027 extra met 8,5% te verhogen.

Deze meeropbrengsten werken structureel door naar de volgende jaren. Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen art. 10, letter c BBV De mogelijkheid tot belastingheffing ligt vast in de Gemeentewet (Gw). De gemeenteraad bepaalt of een belasting wel of niet geheven wordt. Van de belastingen die geheven worden, worden in december 2026 de belastingverordeningen vastgesteld ten behoeve van het begrotingsjaar 202 7.

Programmabegroting 2027-2030 28 De volgende belastingen worden wel of niet geheven: Belasting Wel geheven Niet geheven Onroerende zaakbelastingen (art. 220 Gw)  Forensenbelasting (art. 223 Gw)   Toeristenbelasting (art. 224 Gw)   Watertoeristenbelasting (art. 224 Gw)   Hondenbelasting (art. 226 Gw)   Rioolheffing (art. 228a Gw)   Rechten / leges (art. 229 Gw)   Afvalstoffenheffing (art. 15.33 Wmb)   Belasting op roerende woon- en bedrijfsruimten (art. 221 GW)   Baatbelasting (art. 222 Gw)   Parkeerbelasting (art. 225 Gw)   Reclamebelasting (art. 227 Gw)   Precariobelasting (art. 228 Gw)   BIZ-bijdrage (art. 1 Biz)   Onroerende-zaakbelastingen (art. 220 Gw) De onroerende zaakbelastingen (ozb) zijn de belangrijkste belastingen die de gemeente aan haar burgers oplegt. Wanneer iemand een woning, gebouw of perceel grond in bezit heeft of huurt, binnen de gemeentegrenzen, dan wordt onroerende zaakbelasting (ozb) geheven. Er zijn drie onroerende zaakbelastingen: 1. ozb eigenaren woningen; 2. ozb eigenaren niet-woningen; 3. ozb gebruikers niet-woningen. Macronorm/benchmark woonlasten Om de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk te maken, wordt een landelijke 'benchmark lokale woonlasten' toegepast. Hierbij worden naast de ozb ook de rioolheffing en de afvalstoffenheffing betrokken.

Artikel 12 norm Gemeenten die in ernstige financiële problemen verkeren, kunnen op grond van artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet een aanvullende uitkering aanvragen. Dit kan als de algemene middelen van de gemeente aanmerkelijk en structureel tekortschieten om in de noodzakelijke behoeften te voorzien, terwijl de eigen inkomsten zich op een redelijk peil bevinden. Dit laatste betekent concreet dat afvalstoffenheffing en rioolheffing kostendekkend moeten zijn en dat het gewogen gemiddelde ozb-tarief ten minste 0,1595% van de woz -waarde moet bedragen (2026: 0,1648% ). Niet -kostendekkende tarieven voor riool en reiniging zijn alleen toegestaan voor zover deze door een hoger ozb-tarief worden gecompenseerd. Artikel 12-gemeenten zijn dus genoodzaakt hoge tarieven te hanteren. Of dit ook altijd tot hoge lasten voor hun inwoners leidt, hangt af van de waarde van de onroerende zaken binnen deze gemeenten. Het huidige gewogen ozb-tarief (2027) voor Mook en Middelaar bedraagt bij gelijkblijvende woz-waarden 0,1320% en ligt hiermee ruim 17% onder het normtarief. De tarieven voor 2027 zijn nog niet door de raad vastgesteld. Programmabegroting 2027-2030 29 Inflatiecorrectie/tarief Voor 2027 is voor de ozb een inflatiecorrectie toegepast van 2,91%. Daarnaast is voorgesteld om de opbrengsten met 8,5% extra te verhogen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://mookenmiddelaar.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b45fbc06-71a1-42e6-8020-aa033b1ff50a?agendaItemId=e77bdc56-677d-4174-9d63-67f8212b546c