BIJLAGE 2 Nota Grondstoffenplan naar omgekeerd inzamelen.docx

Concept 11-3-21

Nota Kaders Grondstoffenplan 2021: naar Omgekeerd inzamelen

Inhoud 1

Inleiding ...........................................................................................................................................1

2

Beschrijving Omgekeerd inzamelen ................................................................................................2 Keuze voor Omgekeerd inzamelen ..................................................................................................2 Het principe Omgekeerd inzamelen ................................................................................................2 Omgekeerd inzamelen in Mook en Middelaar ................................................................................2 Start .................................................................................................................................................2

3

Uitwerking per afvalstroom.............................................................................................................3 Restafval ..........................................................................................................................................3 GFT...................................................................................................................................................3 Oud papier en Karton (OPK) ............................................................................................................4 Plastic, Metaal, Drankenkartons (PMD)...........................................................................................4 Incontinentie materiaal ...................................................................................................................4 Milieustraat .....................................................................................................................................5 Prognose afvalscheiding ..................................................................................................................5

4

Kosteneffect ....................................................................................................................................6

Bijlage: Overzicht maatregelen uit concept grondstoffenplan 2021....................................................10

1

Concept 11-3-21

1

Inleiding

Verduurzamen is een belangrijk speerpunt van het college akkoord 2018-2022. De gemeente Mook en Middelaar ondersteunt de transitie naar circulaire economie en samenleving. De inspanningen zijn er onder andere op gericht om de kringlopen op het gebied van grondstoffen te sluiten, waarbij het gescheiden inzamelen en recyclen een belangrijke pijler is. Het belang hiervan wordt onderstreept door het Nederlandse afvalbeleid. Het kabinet wil toegroeien naar een circulaire economie waarin uiteindelijk geen afval meer bestaat. Met het programma Van Afval Naar Grondstof (VANG) scherpt het ministerie de afvalscheiding verder aan. Het programma VANG – huishoudelijk afval is ontwikkeld om gemeenten te helpen om de nodige stappen te zetten naar een circulaire economie. Naast afvalscheiding zijn preventie en grondstofketens sluiten belangrijke speerpunten. Daarnaast ontmoedigt het ministerie het veroorzaken van restafval door bijvoorbeeld het heffen van belasting op het verwerken van restafval. De VANG doelstelling voor 2020 is, ondanks een dalende tendens de afgelopen jaren, niet behaald in gemeente Mook en Middelaar. Deze doelstelling was 100 kg restafval per inwoner per jaar en het aantal ingezamelde kilo’s in 2020 bedroeg 105 kg per inwoner. In het jaar 2019 was dit 111 kg per inwoner.

Om te voldoen aan de VANG doelstelling voor 2025, 30 kilo restafval per inwoner per jaar, zullen er nog aanvullende maatregelen moeten worden genomen. De gemeente Mook en Middelaar heeft de ambities van het VANG programma voor haar gemeente opgenomen in het grondstoffenplan 2021. De implementatie van Omgekeerd inzamelen kan daarnaast een sterke bijdrage leveren aan het verminderen van het restafval per inwoner. Dit memo licht de kaders bij deze beoogde implementatie verder toe. Doel van deze nota is om invulling te geven aan het besluit van de raad van 30 januari 2020 waarbij het Omgekeerd inzamelen verder worden uitgewerkt en de maatregelen uit hoofdstuk 5 van het Grondstoffenplan 2021 worden herzien.

1

Concept 11-3-21

2

Beschrijving Omgekeerd inzamelen

Keuze voor Omgekeerd inzamelen Om afvalscheiding nog verder te stimuleren heeft het college van Burgemeester en wethouders van de gemeente Mook en Middelaar ervoor gekozen om het inzamelsysteem “Omgekeerd inzamelen” te implementeren. Dit inzamelsysteem kan een forse reductie van de hoeveelheid restafval realiseren via service prikkels. Er wordt bij dit inzamelsysteem veel service geboden bij het inzamelen van recyclebare stromen (grondstoffen) zoals GFT afval, oud papier en PMD (plastic, metaal en drankenkartons). Voor de ongewenste restafvalstroom moet de inwoner meer moeite doen. Ook de inzameling en verwerking van luiers en incontinentiemateriaal zal bijdragen aan het verminderen van het restafval.

Het principe Omgekeerd inzamelen Bij Omgekeerd inzamelen wordt afvalscheiding gestimuleerd door middel van een serviceprikkel voor inwoners. De gedachte hierachter is dat het de inwoners zo gemakkelijk mogelijk wordt gemaakt om recyclebare stromen te scheiden: de grondstoffen OPK, GFT en PMD worden aan huis opgehaald. Voor de ongewenste restafvalstroom moet de inwoner meer moeite doen. Inwoners brengen hun restafval zelf weg naar de ondergrondse verzamelcontainer. Door het gemakkelijk te maken om goed afval te scheiden houden de meeste inwoners weinig restafval over en hoeven zij slechts een kleine hoeveelheid restafval weg te brengen. Dit kunnen zij doen wanneer het hen uitkomt; de ondergrondse containers zijn altijd beschikbaar. Het Omgekeerd inzamelen systeem is binnen de Dar regio al bij de gemeenten Beuningen en Druten ingevoerd. In deze gemeenten is de hoeveelheid restafval fors teruggebracht. Omgekeerd inzamelen geeft een positieve bijdrage aan het milieu, terwijl de totale afvalkosten voor een gemiddeld huishouden lager zullen zijn.

Omgekeerd inzamelen in Mook en Middelaar    

  

Ieder huishouden in de laagbouw heeft 2 afvalcontainers (GFT en PMD). De grondstoffen OPK, GFT en PMD worden zonder tariefheffing ingezameld. Inzamelkosten zijn opgenomen in de afvalstoffenheffing. Restafval kan worden weggebracht naar ondergrondse verzamel containers. Huishoudens betalen per klepopening, de registratie verloopt via de afvalpas die bewoners ontvangen en men ontvangt aan het eind van het jaar een rekening vanuit het belastingsysteem van de gemeente Mook en Middelaar. OPK wordt los aangeboden in de gehele gemeente. (Momenteel wordt alleen huis aan huis ingezameld in de kernen Mook en Molenhoek.) Mook en Middelaar krijgt een netwerk van ondergrondse restafvalcontainers. Luiers en incontinentie materiaal worden separaat ingezameld (breng locaties).

Start Per 1 januari 2022 kan het Omgekeerd inzamelen starten in de gemeente Mook en Middelaar, met de ambitie om de hoeveelheid restafval voor 2025 terug te brengen naar 30 kg per inwoner per jaar en de totale afvalkosten voor een gemiddeld huishouden te verminderen.

2

Concept 11-3-21

3

Uitwerking per afvalstroom

In deze paragraaf worden de diverse onderdelen van de afvalinzameling toegelicht. Deze waren ook opgenomen in het concept Grondstoffenplan 2021 (zie bijlage) waarvoor een nieuwe uitwerking is gemaakt.

Restafval Het vrijkomend restafval wordt door de inwoners naar ondergrondse verzamelcontainers gebracht die op centrale locaties worden geplaatst in de gemeente Mook en Middelaar. De inwoners ontvangen een afvalpas voor het openen van deze container. Het aantal klepopeningen wordt geregistreerd en aan het eind van het jaar ontvangen de inwoners een belastingaanslag van de gemeente. De gemeente stelt een vast bedrag per klepopening vast dat als dekking dient voor het aanbieden en verwerken van restafval. Het systeem werkt 24 uur per dag, 7 dagen per week en inwoners kunnen dus op elk gewenst moment van de dag hun afval kwijt en hoeven niet te wachten op een inzamelronde. Dit systeem is een alternatief op het aanbieden van afval in een tariefzak, waarbij de inwoner ook betaalt per aangeboden afvalzak, het zogenaamde diftar systeem. Zie ook bijlage Concept grondstoffenplan - maatregel 1

Aandachtspunten 

   

Kans op bijplaatsingen van afval naast de container of dumping in de natuur, omdat sommige inwoners de kosten per klep opening willen vermijden. Dit risico bestaat, maar is in overige gemeenten die Omgekeerd inzamelen toepassen beperkt gebleven. Het wordt gemitigeerd door tijdig containers te ledigen en te zorgen voor goede communicatie. Als inwoners goed afval scheiden, blijft er immers maar een zeer beperkte restafvalfractie over. Gemeente bepaalt zelf de kosten per klep-opening, bij gelijkstellen van de klepopening in de regio, € 1,00 per opening zullen de inkomsten voor de gemeente lager zijn, dan bij de huidige tarief van € 0,28 per kilo. Tegemoetkoming van inwoners die moeilijk ter been zijn door middel van maatwerk. Ervaring leert dat in de meeste gevallen de directe omgeving van deze groep de benodigde hulp kan bieden. Voor inwoners in het buitengebied zal de gemiddelde afstand tot een container veel groter zijn, hier kan weerstand door ontstaan. Het aantal containers is in de uitgangspunten gebaseerd op 250 huishoudens per container.

GFT GFT wordt ingezameld door middel van rolcontainers; deze vorm van inzamelen is al in de gemeente Mook en Middelaar al langer gangbaar. Het huidige systeem is voorzien van een weegmethode om de ingezamelde kilogrammen af te kunnen rekenen met de inwoners. Bij het invoeren van Omgekeerd inzamelen is het afrekenen van herbruikbare fracties niet gewenst om zo optimaal scheidingsgedrag te stimuleren. Bij invoering zal het tarief of GFT derhalve komen te vervallen om zo een zo groot mogelijk scheidingspercentage te kunnen behalen. Hierdoor worden inwoners ook gestimuleerd het aanwezige GFT in hun restafval nog beter te scheiden. Voor hoogbouw of gestapelde bouw zijn er verschillende mogelijkheden om het scheidingsgedrag te stimuleren. Door het plaatsen van verzamelcontainers, eventueel afsluitbaar, is het voor inwoners mogelijk het afval buiten de woning op te slaan tot aan de inzameldag. De invoering van dergelijke verzamelcontainers betreft maatwerk per complex. Er zal per locatie onderzocht worden welk systeem passend is als onderdeel van de implementatie van Omgekeerd inzamelen. Zie ook bijlage Concept grondstoffenplan - maatregel 2, 3 en 4

Aandachtspunten  

Door het vervallen van het tarief op GFT zullen de inkomsten voor de gemeente voor deze grondstof afnemen. De kwaliteit van het ingezamelde GFT kan afnemen omdat inwoners hun restafval bij het GFT stoppen. In overige gemeenten is de afkeur van GFT afval na invoering van Omgekeerd inzamelen beperkt gebleven. Aangezien er al een tarief was voor restafval verwachten we niet dat vervuiling van het GFT sterk zal toenemen. Ook hier is goede communicatie van belang. Ook kunnen afvalcoaches ingezet worden om de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen te verbeteren. Dar rolt momenteel een programma uit om de kwaliteit van grondstoffen verder te verbeteren door interventies met afvalcoaches uit te voeren in wijken waar de kwaliteit ondermaats is.

3

Concept 11-3-21

Oud papier en Karton (OPK) In de hele gemeente zal het OPK los in bundels worden ingezameld. Door invoering van Omgekeerd inzamelen zal het aanbod van oud papier en karton toenemen. Voor de inwoners van de kernen Mook en Molenhoek verandert er niets aan de manier van het aanbieden van het oud papier en karton. Voor de inwoners van de kernen Plasmolen en Middelaar vervalt de brengvoorziening. Zij kunnen voortaan ook aan huis aanbieden. Met de vereniging wordt de mogelijkheid verkend om het OPK in de gehele gemeente (dus ook in Plasmolen en Middelaar) met hun in te laten zamelen. Dit betekent dat de vereniging meer oud papier kan inzamelen en daarmee per jaar meer vergoeding zou krijgen. Mocht de vereniging niet genoeg vrijwilligers beschikbaar hebben dan kan er ook voor gekozen worden om in Plasmolen en Middelaar met medewerkers van Dar in te laten zamelen. Zie ook bijlage Grondstoffenplan maatregel 5

Aandachtspunten 

Huis aan huis inzameling zal ik de gehele gemeente plaatsvinden (nu alleen in de kernen Mook en Molenhoek). Het heeft de voorkeur om de inzameling met de huidige vereniging voort te zetten. Dit wordt momenteel afgestemd.

Plastic, Metaal, Drankenkartons (PMD) PMD wordt ingezameld door middel van rolcontainers. Voor hoogbouw locaties worden verzamelcontainers geplaatst, die beschikbaar worden gesteld voor de doelgroep door middel van de afvalpas. Gebruik van deze containers is voor deze doelgroep gratis (er is geen sprake van kosten per klepopening zoals bij restafval containers). Doordat de rolcontainer voor restafvalcontainer vervalt met de invoering van Omgekeerd inzamelen kan deze container geschikt gemaakt worden voor de inzameling van PMD. Er hoeft dan geen extra rolcontainer aangeschaft worden en de inwoners kunnen het PMD buiten, in een met een deksel afgesloten container, opslaan voordat het door de inzameldienst wordt ingezameld. Hierdoor hebben honden, katten en ongedierte geen kans om de zakken kapot te maken. Tijdens het aanbieden met slecht weer blijft het afval in de container en komen de zakken niet terecht in de natuur of op de rijbaan. Met het in gebruik nemen van een container vervallen ook de zakken, zodat deze niet meer gedistribueerd en aangeschaft hoeven te worden, dit is goed voor het milieu en levert een kostenbesparing op. Daarnaast kan op termijn ook ingezameld worden met zijladers, hetgeen kosten voor beladers bespaart. Zie ook bijlage Concept grondstoffenplan - maatregel 6

Aandachtspunten 



Door het geschikt maken van de huidige restafvalcontainer voor PMD zal het voor de inwoners geen verschil maken voor de ruimte die er nodig is om de container bij huis te plaatsen en hoeven er geen nieuwe containers aangeschaft te worden. Geen kosten meer voor het produceren en distribueren van de PMD zakken.

Incontinentie materiaal Dar gaat inzameling van luiers en incontinentiemateriaal uitvoeren door rolcontainers te plaatsen bij hoofdzakelijk kinderdagverblijven en aanvullend op een aantal locaties in de openbare ruimte. Minimaal 80% van de kinderen gaat minimaal één dag in de week naar de kinderopvang of peuterspeelzaal. Daarom zal een groot deel van de containers bij of in de buurt van een kinderdagopvanglocatie staan. Bij de locaties in de openbare ruimte wordt gekeken naar toegankelijkheid voor gebruikers van incontinentiemateriaal. Een inwoner kan de container openen door het gebruik van de afvalpas. Deze worden door Dar opengesteld voor de doelgroep (automatisch voor gezinnen met kinderen <4 jaar en op aanvraag (discreet) voor gebruikers van incontinentiemateriaal. Dar zal gratis luierzakken (van gerecycled materiaal) verstrekken via o.a. kinderdagopvang, consultatiebureaus, apotheken, huisartsen en gemeentehuis. De inwoners kunnen de zakken vullen met luiers of incontinentiemateriaal en op ieder gewenst moment aanleveren op een locatie die voor hen handig is. Dar en gemeente Mook en Middelaar verwachten medio 2021 te kunnen starten met de inzameling van luiers en incontinentiemateriaal. Zie ook bijlage Concept grondstoffenplan - maatregel 7

4

Concept 11-3-21

Milieustraat In de loop van 2021 wordt dit onderdeel nog verder uitgewerkt. Er zijn meerdere opties mogelijk om de huidige milieustraat aan te passen en te behouden door bijvoorbeeld het invoeren van een pasjessysteem of het inzamelen van alleen de herbruikbare fracties. Zie ook bijlage Concept grondstoffenplan - maatregel 8

Prognose afvalscheiding Verwacht wordt dat met invoering van voorgaande maatregelen die samenhangen met het Omgekeerd inzamelen, een hogere afvalscheiding wordt bereikt. Gestreefd wordt naar een hoeveelheid restafval van 30kg per inwoner in 2030. De hoeveelheid GFT (lagere verwerkingskosten dan restafval), en de hoeveelheid PMD en OPK (opbrengsten per kilo) zal naar verwachting toenemen. Ook zal de hoeveelheid apart ingezamelde luiers toenemen. Deze kennen ook lagere verwerkingskosten dan restafval.

5

Concept 11-3-21

4

Kosteneffect

Uitgangspunten:  

Cijfers zijn indicatief en op basis van de kaders zoals in dit memo geschetst Alle prijzen zijn exclusief BTW

Investeringskosten: De totale eenmalige investeringen bestaan uit:  Projectkosten  Aanschafkosten voor de ondergrondse containers  Omzetten van restafval containers naar PMD containers  Aanschafkosten containers incontinentiemateriaal In onderstaande tabel zijn de te verwachten investeringskosten weergegeven. De verwachte investering voor de implementatie van Omgekeerd inzamelen per huishouden is ca. €10, bij een afschrijvingsperiode van 10 jaar. Investering

EUR 1.000

projectkosten

€ 139

Aanschaf en plaatsing ondergrondse restafvalcontainers

€ 204

Omzetten PMD container

€ 19

aanschaf en uitrol luierinzameling

€1

Totaal

€ 363

Projectkosten (implementatie); ca. €139k De projectkosten bestaan uit:  het maken van een locatieplan voor de ondergrondse containers,  communicatie naar de inwoners,  afstemmen met bewoners over de locaties,  plannen van bewonersbijeenkomsten,  begeleiding van de plaatsing van de containers,  aanpassingen data beheer, toegankelijk maken van afvalpassen en afstemming met belastingsysteem gemeente Mook en Middelaar,  gewenste aanvullende werkzaamheden. Ondergrondse containers restafval; ca. €204k In de berekeningen is uitgegaan van 15 te plaatsen ondergrondse containers in de gemeente Mook en Middelaar. Om een goed sluitend netwerk van ondergrondse containers te hebben is uitgegaan van 1 ondergrondse container per 250 huishoudens. Hiervoor is gekozen op basis van de ervaring die Dar in de gemeenten Beuningen en Druten heeft opgedaan. Met dit uitgangspunt is voor iedere bewoner een ondergrondse restafvalcontainer op een acceptabele afstand bereikbaar. Voor inwoners van het buitengebied zal de gemiddelde afstand groter zijn, zoals dit ook voor andere faciliteiten geldt. PMD containers; ca. €19k De containers dienen eenmalig te worden gewijzigd van restafval naar PMD containers. Door de aparte zak voor PMD te vervangen door rolcontainers treedt er op langere termijn een kostenbesparing op.

Hierdoor ontstaat een positief milieueffect:  Er worden geen zakken meer geproduceerd en gedistribueerd;  Ook kan op deze manier de restafval container opnieuw gebruikt worden. Containers incontinentiemateriaal; ca. €1k Er dienen containers te worden aangeschaft om inzameling van incontinentiemateriaal mogelijk te maken op een aantal breng locaties in de gemeente.

6

Concept 11-3-21 Structurele besparing per huishouden 

 





Het implementeren van Omgekeerd inzamelen leidt tot een besparing op de inzamelkosten voor het huishoudelijk restafval. Daarnaast zullen de verwerkingskosten dalen omdat de hoeveelheid restafval afneemt vanwege de Omgekeerd inzamelen prikkel, maar ook vanwege de start van aparte inzameling van incontinentiemateriaal. Per saldo zullen de structurele kosten voor restafval dus afnemen. De inzamelkosten van GFT zullen niet wijzigen. Wel zal het tarief komen te vervallen en zal de hoeveelheid GFT afval stijgen waardoor de verwerkingskosten zullen toenemen. Per saldo zullen de GFT kosten dus stijgen. De inzamelkosten voor PMD stijgen licht door inzameling met containers. Echter het wegvallen van de productieen distributiekosten van de PMD zakken zal een besparing opleveren, per saldo zal dit voor de gemeente een positief resultaat van 9K opleveren. Ook verwachten we voor PMD een lichte stijging qua hoeveelheid, waardoor de opbrengsten van deze grondstof zullen toenemen. De inzamelkosten voor OPK zullen stijgen, dit wordt veroorzaakt doordat de brengvoorziening vervalt voor de kernen Plasmolen en Middelaar en er huis aan huis ingezameld gaat worden. Hierdoor is er meer inzet nodig van vrijwilligers en voertuigen, alsook de vergoeding naar de vereniging die hoger zal zijn doordat er meer papier ingezameld wordt.

Naar verwachting zal de opbrengst van het OPK iets stijgen doordat er meer wordt ingezameld. Inzamelkosten voor incontinentiemateriaal zullen nieuw zijn, maar verwerkingskosten voor dit materiaal zijn lager dan verwerking van dit materiaal als restafval

Tabel 1: kostenvergelijk restafval, PMD, GFT, papier en luiers (x €1.000)

2021 afschrijvingskosten

2022

2023

2024

2025

36

36

36

36

inzamelkosten

246

192

196

200

204

verwerkingskosten

76

52

37

21

7

Totaal

322

281

269

257

247

41

53

65

75

besparing

Totale impact van Implementatie Omgekeerd inzamelen per huishouden Het totale effect op de langere termijn is lastig in te schatten. Voor 2022 is een inschatting gemaakt op basis van impact per huishouden. Dit resulteert in een daling van de totale kosten (vastrecht + variabele kosten) per huishouden. De verwachting is dat afvalscheiding verder toe zal nemen door gewenning en communicatie, waardoor de kosten voor afval per huishouden verder kunnen afnemen.

7

Concept 11-3-21

Bijlage: Overzicht maatregelen uit concept grondstoffenplan 2021

8

Concept 11-3-21

9