Bijlage 2. Integraal Preventieplan Mook en Middelaar
Tekst van het document
Integraal Preventieplan gemeente Mook en Middelaar Een gezamenlijk aanpak voor een fysiek en mentaal gezonde gemeenschap
Postbus 200, 6585 ZK Raadhuisplein 6, Mook Tel. (024) 696 91 11 gemeente@mookenmiddelaar.nl www.mookenmiddelaar.nl
Inhoudsopgave Samenvatting ........................................................................................................................4 1. Inleiding ..............................................................................................................................12 1.1 Aanleiding......................................................................................................................12 1.2 Doelgroep ......................................................................................................................13 1.3 Financiële en bestuurlijke kaders ..................................................................................13 1.4 Maatschappelijke waarde van sport en bewegen .........................................................14 1.5 Aandacht voor preventieve gezondheid in Mook en Middelaar.....................................15 2.
Van huidige naar gewenste situatie Mook en Middelaar ....................................................16 2.1 De cijfers in beeld ..........................................................................................................16 2.2 Sporten en bewegen .....................................................................................................16 Lidmaatschap...................................................................................................................17 Beweegrichtlijn jongeren ..................................................................................................17 Beweegrichtlijn 18+ ..........................................................................................................18 2.3 Gezondheidsverschillen ................................................................................................18 2.4 Kansrijke start................................................................................................................19 2.5 Mentale gezondheid ......................................................................................................19 Risico angst/depressie (18+)............................................................................................20 Veerkracht........................................................................................................................21
2.6 Overgewicht en obesitas ...............................................................................................21 Jongeren ..........................................................................................................................22 Heeft overgewicht 18+ .....................................................................................................22 Heeft ernstig overgewicht 18+ .........................................................................................22 2.7 Valpreventie ..................................................................................................................22 Heeft verhoogd valrisico...................................................................................................22 Spier- en botsterking 65+ .................................................................................................22 Voldoet aan de beweegrichtlijn en bot en spiersterking 65+............................................22 2.8 Leefomgeving ................................................................................................................23 Vindt buurt voldoende aantrekkelijk om te bewegen........................................................23 Plekken voor verkoeling ...................................................................................................23 Vindt koele plekken in de buurt
voldoende ......................................................................23 Geluidshinder 18-64 jr......................................................................................................23 Luchtverontreiniging.........................................................................................................23 2.9 Opgroeien in een kansrijke omgeving ...........................................................................24 Roken (18+) .....................................................................................................................24 Roken (Jongeren) ............................................................................................................24 Overmatig alcoholgebruik (18+) .......................................................................................24 Alcoholgebruik (jongeren) ................................................................................................25 1
2.10 Sociale basis ...............................................................................................................25 Vrijwilligerswerk 18+.........................................................................................................25 Ontmoetingsplekken (18+) ...............................................................................................26 Contact met buren (18-64) ...............................................................................................26 2.11 Mantelzorg...................................................................................................................26 2.12 Eenzaamheid 18+ .......................................................................................................27 Is eenzaam 18+ (matig tot zeer ernstig) ..........................................................................27 Eenzaamheid (Jongeren).................................................................................................28 2.13 Welzijn op recept .........................................................................................................28 2.14 Conclusie.....................................................................................................................28 3.1 Gewenste situatie
..........................................................................................................29 3. Visie Mook en Middelaar en werkwijze...............................................................................30 3.1 Onze visie op welzijn .....................................................................................................30 3.2 Integraal samenwerken .................................................................................................30 3.3 Doelen en aanpak voor 2023 t/m 2026 .........................................................................31 4. Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) ........................................................................33 4.1 Inleiding .........................................................................................................................33 4.2 Invulling combinatiefuncties ..........................................................................................33 4.3 Financiën .......................................................................................................................35 5.
Een gezonde leefstijl...........................................................................................................36 5.1 Inleiding .........................................................................................................................36 5.2 Doelstelling ....................................................................................................................36 5.3 Huidige situatie ..............................................................................................................37 5.4 Wat gaan we doen ........................................................................................................39 5.5 Planning ........................................................................................................................41 5.6 Samenwerking...............................................................................................................43 5.7 Financiën .......................................................................................................................43 6.
Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis ...................................................44 6.1 Doelstelling ....................................................................................................................44 6.2 Huidige situatie ..............................................................................................................44 6.3 Wat gaan we doen ........................................................................................................45 6.4 Planning ........................................................................................................................46 6.5 Samenwerking...............................................................................................................46 6.6 Financiën .......................................................................................................................46 7.
Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten ....................47 7.1 Inleiding .........................................................................................................................47 7.2 Doelstelling ....................................................................................................................47 7.3 Huidige situatie ..............................................................................................................47 7.4 Wat gaan we doen ........................................................................................................48
2
7.6 Samenwerking...............................................................................................................49 7.7 Financiën .......................................................................................................................49 8. Terugdringen gezondheidsachterstanden ..........................................................................50 8.1 Inleiding .........................................................................................................................50 8.2 Doelstelling ....................................................................................................................50 8.3 Huidige situatie ..............................................................................................................51 8.4 Wat gaan we doen ........................................................................................................53 8.5 Planning ........................................................................................................................54 8.6 Samenwerking...............................................................................................................55 8.7 Financiën .......................................................................................................................55 9.
Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid...................................56 9.1 Doelstelling ....................................................................................................................56 9.2 Huidige situatie ..............................................................................................................56 9.3 Wat gaan we doen ........................................................................................................56 9.4 Planning ........................................................................................................................57 9.5 Samenwerking...............................................................................................................57 9.6 Financiën .......................................................................................................................58 10.
Vitaal ouder worden..........................................................................................................59 10.1 Doelstelling ..................................................................................................................59 10.2 Huidige situatie ............................................................................................................59 10.3 Wat gaan we doen ......................................................................................................60 10.4 Planning ......................................................................................................................60 10.5 Samenwerking.............................................................................................................61 10.6 Financiën .....................................................................................................................62 11.
Domeinoversteigende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur.......................63 11.1 Doelstelling ..................................................................................................................63 11.2 Huidige situatie ............................................................................................................63 11.3 Wat gaan we doen ......................................................................................................63 11.4 Planning ......................................................................................................................64 11.5 Samenwerking.............................................................................................................65 11.6 Financiën .....................................................................................................................65 12. Communicatie, monitor en evaluatie ................................................................................66 12.1 Communicatie .............................................................................................................66 12.2 Monitoring en evaluatie ...............................................................................................66 13. Verbinding onderdelen Brede SPUK en doelen GALA en Sportakkoord II ......................67 14.
Bijlage ...............................................................................................................................70
3
Samenvatting We zetten ons als gemeente in voor de juiste zorg en ondersteuning. We zijn realistisch en nemen onze verantwoordelijkheid, passend bij onze draagkracht. Maar: voorkomen is beter dan genezen. Niet alleen voor het welzijn van onze inwoners, ook financieel kan preventief handelen de druk op uitgaven voor het sociaal domein verminderen. Uit onderzoek blijkt dat de maatschappelijke opbrengsten van sport en bewegen een stuk hoger liggen dan de kosten. Voor onze gemeente geldt dat – als 10 procent van onze inwoners meer gaan sporten en bewegen – elke euro die we daarin investeren, € 3,04 oplevert. Er is ook sprake van maatschappelijke meerwaarde. Ook bij mentale gezondheid – een groeiend probleem – kunnen preventieve interventies tot een verminderde zorgvraag en kostenbesparing leiden. Vooral als sprake is van een doelgerichte en samenhangende aanpak. Denk ook aan de voordelen van valpreventie bij ouderen. In dit preventieplan leggen we de verbinding tussen sport, bewegen, gezondheid, preventie en de sociale basis. Dit doen we samen met lokale partners en omliggende gemeenten. Door slim om te gaan met de beschikbare budgetten, willen we zo optimaal mogelijk bijdragen aan een actief en gezond leven in onze mooie gemeente. Daar is iedereen bij gebaat.
Aanleiding Eerder zetten we ons al in op het vlak van sport door onder andere ons sport-, beweeg- en cultuurstimuleringsprogramma MOVE, het Preventieakkoord en het Sport- en Beweegakkoord. Met behulp van het preventieplan krijgen we de kans dit te verbreden naar preventieve gezondheid in de breedste zin van het woord, voor elke inwoner van onze gemeente. Deze verschuiving is ook in lijn met landelijke ontwikkelingen. Een landelijke verschuiving naar preventie en gezondheid De vraag naar zorg in Nederland groeit en de zorgkosten stijgen. Voor de houdbaarheid en toegankelijkheid van zorg en ondersteuning, is een meer preventieve manier van denken en werken noodzakelijk. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (hierna: GALA) is een landelijk akkoord waarin de rijksoverheid, gemeenten en zorgverzekeraars afspraken hebben gemaakt over hoe het preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd. Sportakkoord II is een vervolg op het huidige Sportakkoord, waarin lokale samenwerking een centraal thema is. Aan het GALA en het Sportakkoord II is een brede SPUK-regeling verbonden. De SPUKregeling maakt het voor gemeenten mogelijk stevig en meer in samenhang in te zetten op preventie. De SPUK-regeling bundelt geldstromen die zich richten op het stimuleren van gezondheid, sport en bewegen, preventie en het versterken van de sociale basis.
Ook in het Integraal Zorgakkoord 2022 (IZA) zijn afspraken gemaakt over preventie en dit akkoord heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. De SPUK-regeling en de financiering uit het IZA-akkoord vullen elkaar aan. Beide akkoorden vragen extra aandacht voor het terugdringen van vermijdbare gezondheidsverschillen bij kwetsbare groepen. Het bevorderen van gezondheid is een breed maatschappelijk vraagstuk In vergelijking met mensen met een laag inkomen en laag opleidingsniveau, leven mensen met een hoog inkomen en hoog opleidingsniveau gemiddeld genomen niet alleen zes jaar langer, maar ook vijftien jaar langer in goede gezondheid. Gezondheidsverschillen ontstaan 4
niet alleen door individuele leefstijlfactoren. Sociaaleconomische factoren zoals voldoende bestaanszekerheid, het volwaardig kunnen participeren in de samenleving, het beschikken over een sociaal netwerk, een prettige fysieke leefomgeving en voldoende toegang tot passende zorg en ondersteuning spelen een grote rol bij de mate van gezondheid en veerkracht die mensen ervaren. Een integraal plan van aanpak zorgt voor meer samenhang in ons gezondheidsbeleid Met een integraal plan van aanpak voor GALA en in het Sportakkoord II maken we concrete samenhangende afspraken over alle gemeentelijke beleidsterreinen heen, gericht op gezondheidsbevordering van inwoners binnen de gemeente. Voor het ontwikkelen van integraal beleid werken verschillende organisaties uit het sociaal en medisch domein, zowel op lokaal als regionaal niveau, samen aan preventie en gezondheid. Zo ontstaat er een veel meer integraal preventief beleid in onze gemeente. Door op onderdelen over gemeentelijke grenzen heen te werken, ontstaat ook regionaal een meer integrale preventieve aanpak. We monitoren en evalueren de afspraken in dit plan, zodat ieder jaar inzicht ontstaat in de (tussentijdse) resultaten en zo nodig kan worden bijgestuurd.
Doelgroep We hebben bij de keuze voor bepaalde doelgroepen en activiteiten gebruik gemaakt van de beschikbare data uit verschillende bronnen en hierin de samenwerking met de GGD opgezocht. Met de middelen vanuit het GALA richten we ons m.n. op de inwoners die een verhoogd risico lopen op gezondheidsachterstanden. In gemeente Mook en Middelaar zijn dat de groepen die niet voldoen aan de beweegnorm, kampen met fysieke of mentale klachten, overgewicht hebben en inwoners die kwetsbaar zijn en zich overbelast voelen door het bieden van mantelzorg. Dit volgt o.a. uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 van de GGD en de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022. We zorgen dat interventies aansluiten bij de behoeften en werkelijkheid van onze inwoners. Dit doen we door in een vroegtijdig stadium inwoners te betrekken en hen actief te vragen naar hun behoeften. We gaan doorlopend toetsen of het beleid aansluit, of dat aanpassing gewenst is. Onze visie op welzijn Gemeente Mook en Middelaar is in 2040 een gemeente waar iedere inwoner de mogelijkheden heeft een aangenaam niveau van welzijn te ervaren. We verliezen de mensen die ons nodig hebben niet uit het oog. De gemeente is in balans en de neergaande lijn met betrekking tot gezondheidsachterstanden is omgebogen in een opwaartse beweging.
Dat gaat bijvoorbeeld om aandacht voor de omgeving waar kinderen opgroeien en om het bestrijden van eenzaamheid. Door o.a. gebruik te maken van de monitors van de GGD meten we hoe we over een aantal jaar ervoor staan als het gaat om de gezondheidsachterstanden. Een integrale benadering van preventie is nodig, met aandacht voor achterliggende factoren die invloed hebben op gezondheid. Door het verbreden en versterken van de sociale basis is de sociale cohesie binnen de gemeente nog krachtiger geworden. We richten ons op positieve gezondheid. Het accent ligt niet op ziekte en kwetsbaarheid, maar op veerkracht en een gezond leven. Wij willen dat iedere inwoner kan aansluiten en
5
meedoen. Een rijke sociale basis bestaande uit familie, naasten uit het sociaal netwerk, mantelzorgers, vrijwilligers, het welzijnswerk, burgerinitiatieven (waaronder zelfregie – of zelfhulpgroepen) en andere relevante organisaties die een individu of een gezin helpen als het nodig is, dragen hieraan bij en is een krachtig middel voor de beweging naar de voorkant. Naast de initiatieven die we zelf als gemeente ontplooien is het van belang om inwonersinitiatieven, mantelzorgers en vrijwilligers te ondersteunen. Ook maatschappelijke organisaties zijn van grote waarde. Zij bevinden zich tussen de inwoners, signaleren, verbinden en ondernemen actie om de sociale cohesie te herstellen of bevorderen. In 2040 nodigt de leefomgeving uit om te bewegen, te sporten en te ontmoeten en draagt daarmee bij aan de gezondheid van onze inwoners. Mensen voelen zich thuis en kijken naar elkaar om (helpen van je buren, rekening houden met elkaar).
Doelen De doelen van het GALA zijn: • Terugdringen gezondheidsachterstanden (waaronder Kansrijke Start) • Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten • Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis • Een gezonde leefstijl • Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid • Vitaal ouder worden • Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur De doelen van GALA en de bijbehorende thema’s van de brede SPUK zijn in verschillende hoofdstukken uitgewerkt en beschreven in het Integraal Preventieplan. We onderschrijven samengevat de volgende doelen: -
Een gezonde leefstijl We vinden het belangrijk dat onze inwoners de mogelijkheden krijgen om voldoende te sporten en te bewegen. We zetten hier op in middels een breed sport- en beweegprogramma (MOVE) en door middel van het Sport- en Beweegakkoord welke we hebben gesloten met partners. Voor de aanpak op overgewicht en obesitas hebben wij 2 doelstellingen: 1. Preventie: Het voorkomen van overgewicht/obesitas bij jeugdigen. We zetten ons in om bij te dragen aan een gezonde omgeving voor kinderen en jongeren. 2. Zorg: Jeugdigen die overgewicht/obesitas hebben, bieden we passende ondersteuning, zorg en begeleiding. We werken aan een ketenaanpak voor kinderen die overgewicht/ obesitas hebben. Sporten en bewegen is een belangrijke pijler als het gaat om een gezonde leefstijl. Door te bewegen en te sporten kunnen gezondheidsproblemen worden voorkomen. Het is van belang voldoende sport-, beweeg- en cultuuraanbod te realiseren ter bevordering van gezondheid, participatie, vitaliteit en leefbaarheid. Door te sporten en bewegen wordt winst bereikt op sociaal, mentaal en fysiek vlak. We doen dit door een breed sport- en beweegprogramma (MOVE) aan te bieden en door uitvoering te geven aan de drie ambities die we in het Sport- en Beweegakkoord hebben
6
benoemd. Namelijk: Samen (blijven) bewegen en sporten, Toekomst Sport en Beweegaanbieders en Uitnodigende en Beweegvriendelijke Omgeving. Een gezonde leefstijl draagt bij aan een gezond gewicht. Dit begint al bij de jeugd. Het hebben van overgewicht of obesitas op jonge leeftijd is een grote voorspeller voor het ontwikkelen van overgewicht en comorbiditeit op volwassen leeftijd. Dit zorgt voor allerlei lichamelijke klachten. Ook ondervinden kinderen vaak psychische last van hun overgewicht. We gaan de komende tijd inzetten op een gezond gewicht. In samenwerking met diverse partners is een plan van aanpak Gezond gewicht opgesteld, hierin zetten we onder andere een ketenaanpak op. Ook speelt middelengebruik een belangrijke rol bij een gezonde leefstijl. Er wordt ingezet op het voorkomen van het gebruik van alcohol, tabak en drugs door jongeren. We benutten hiervoor het netwerk dat we al hebben. -
Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis Het beoogde resultaat is een sterke sociale basis, bestaande uit laagdrempelige voorzieningen waar inwoners elkaar beschikkingsvrij kunnen ontmoeten, hun netwerk kunnen vergroten en hun weerbaarheid en/of zelfstandigheid kunnen vergroten. Hiermee willen we eenzaamheid tegengaan en inwoners stimuleren in het deelnemen aan de maatschappij. We gaan hiervoor een aantal dingen doen. Voor jongeren bieden we hiervoor Join Us aan en hebben we een samenwerking met Buurtgezinnen. Voor volwassenen hebben we een regionale inloopvoorziening voor mensen met een ernstige psychiatrische aandoening. Ouderen boven de 75 jaar worden 2x per jaar bezocht door een vrijwillige ouderenadviseur. En we ondersteunen mantelzorgers, bijvoorbeeld door het Alzheimer café.
-
Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten Door de openbare ruimte optimaal te benutten, willen we een actieve en gezonde leefstijl aanmoedigen, waarbij de verschillende professionele vakdisciplines binnen de gemeente samenwerken in een integrale- en gebiedsgerichte aanpak. Hier gaan we op inzetten, onder andere door bij het opstellen van de omgevingsvisie (start september 2023) een gezonde leefomgeving als één van de uitgangspunten mee te nemen en door ruimte te geven aan burgerinitiatieven die bijdragen aan een gezonde leefomgeving.
-
Terugdringen gezondheidsachterstanden We vinden het belangrijk dat mensen zo min mogelijk gezondheidsachterstanden oplopen als gevolg van allerlei problematiek. Mensen met een laag inkomen hebben een grotere kans op gezondheidsachterstanden dan mensen met een hoger inkomen. Toch is het belangrijk dat ook zij er een gezonde levensstijl op nahouden. Daarnaast is het voor hen tevens belangrijk dat zij stressvolle situaties voorkomen zoals taalachterstanden of schulden. We zetten preventief in op het terugdringen van gezondheidsachterstanden, dit begint bij de jeugd met het landelijk actieprogramma Kansrijke Start. Hier werken we in de regio mee samen. Inwoners kunnen gebruik maken van diverse interventies, zoals het
7
programma Nu Niet Zwanger of Stevig Ouderschap. We stellen hiervoor een interventiebudget ter beschikking. Naast onze inzet op het gebied van een kansrijke start, gaan we ook voor de mensen met een laag inkomen en voor mensen met schulden aan de slag. Voor alle cliënten die we kennen binnen het minimabeleid en binnen de schuldhulpverlening bieden we een reeks van workshops aan over Gezond eten en koken, Sport en beweging, en Omgaan met geld. -
Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid Mentale gezondheid en weerbaarheid zijn belangrijk om zelfstandig te kunnen functioneren in onze maatschappij. Het is daarom belangrijk dat mentale gezondheid een bespreekbaar onderwerp is en dat de gemeente plekken faciliteert waar hierover gesproken kan worden. Ook vinden we het belangrijk dat mensen met psychische problemen de juiste zorg krijgen. We gaan hiervoor het aanbod van Pro Persona Connect blijven aanbieden. Ook geven we meer aandacht aan themaweken en –dagen zoals de landelijke Week van de Psychiatrie en de Dag van de Mentale Gezondheid.
-
Vitaal ouder worden Belangrijk is dat mensen ook bij het vorderen van de leeftijd zo lang mogelijk vitaal blijven. Vitaal ouder worden gaat over lichamelijke vitaliteit, waar voldoende bewegen en goede voeding aan bijdragen. Maar ook over vitaal blijven op sociaal en mentaal gebied, met een sociaal netwerk waar je deel van uitmaakt en door activiteiten te ondernemen waardoor je je zinvol voelt. Het gaat erom dat mensen, samen met hun naasten, in staat worden gesteld om regie te blijven houden over hun eigen leven. Ten aanzien van de mantelzorgers werken we aan 2 doelen: het versterken van steunpunt mantelzorg en het toegankelijk maken van informatie en advies (via een steunpunt). We gaan hiervoor mogelijk de mantelzorgondersteuning uitbreiden. We gaan ook aan de slag met het plan van aanpak ten aanzien van Valpreventie. Dit plan is in samenwerking met partners tot stand gekomen. Gezamenlijk wordt gewerkt aan een ketenaanpak Valpreventie.
-
Domeinoverstijgende inzet vanuit een regionale preventie-infrastructuur De komende jaren wordt de kennisinfrastructuur van de GGD-en versterkt. De gemeente wil in samenwerking met de regio Rijk van Nijmegen de doelen uit het GALA en IZA vormgeven, in het bijzonder de onderlinge samenhang tussen interventies versterken en waar nodig aanpassen (ketenaanpak). Daarvoor is specifieke expertise van de GGD nodig. We vragen de GGD voor de inzet van hun kennis- en adviesfunctie bij de volgende onderdelen (in volgorde van tijd): • Data op de genoemde GALA programma’s; • Opstellen regiobeeld; • Advisering op lokale GALA plannen; • Advisering op regioplan en prioritering opgaven in regioplan; • Advisering gericht op de 5 ketenaanpakken genoemd in GALA;
8
•
Betrokkenheid bij implementatie van galaplan, regioplan en ketenaanpakken na 2023.
Bovenstaande doelen en de bijbehorende thema’s van de brede SPUK zijn in het Integraal Preventieplan verder uitgewerkt in concrete maatregelen en acties. Daarbij is per doel ook een planning aangegeven voor de jaren 2023 t/m 2026. Het betreft een integraal plan van aanpak dat in samenhang met partners is opgesteld en wordt uitgevoerd. Bij het opstellen van het plan is gebruik gemaakt van bestaande structuren en netwerken. De samenwerking met de partners doen we op verschillende niveaus. We doen dit met lokale partners voor de gemeente Mook en Middelaar, op onderdelen samen met de gemeente Heumen en voor bepaalde onderdelen in regionaal verband binnen de regio Rijk van Nijmegen. Op de thema’s wordt hieraan in 2023 t/m 2026 uitvoering gegeven.
9
Financiële en bestuurlijke kaders De Brede SPUK-regeling maakt het mogelijk om een aantal extra activiteiten en interventies in te richten voor onze inwoners. Voor het grootste gedeelte bestaat de Brede SPUK uit middelen die we reeds eerder ontvangen en die nu gebundeld zijn onder deze regeling. Het is dus niet zo dat het allemaal extra geld is. Het aantal extra activiteiten en interventies die we hiervoor kunnen doen is dus beperkt. De financiën die we vanuit de brede SPUK ontvangen van het Rijk zijn als volgt: 2023 2024 2025 2026 1. Lokaal Sportakkoord € 4.418 € 4.418 € 4.418 € 3.397 2. Brede regeling € 30.416 € 30.415 € 30.415 € 29.383 combinatiefuncties 3. Terugdringen € 6.797 € 6.797 € 6.797 € 6.794 gezondheidsachterstanden 4. Kansrijke Start € 5.098 € 5.437 € 5.437 € 6.794 5. Mentale Gezondheid € 2.379 € 1.699 € 1.699 €0 6. Aanpak overgewicht € 5.947 € 5.947 € 5.947 €0 obesitas 7. Valpreventie € 17.502 € 16.142 € 16.142 € 16.644 8. Leefomgeving € 3.398 € 3.398 € 3.398 €0 9. Opgroeien in een kansrijke € 850 € 850 € 850 €0 omgeving (middelengebruik) & Vroegsignalering alcoholproblematiek 10. Versterken sociale basis, € 12.404 € 12.234 € 12.234 € 9.171 inclusief stimuleren woonvorm & Scheiden Wonen-Zorg 11. Mantelzorg € 3.398 € 3.398 € 3.398 € 3.057 12. Eén tegen Eenzaamheid € 3.398 € 3.398 € 2.719 €0 13. Welzijn op recept € 1.869 € 3.228 € 3.908 € 4.586 14.
Programma Versterking € 850 € 850 € 850 €0 kennisfunctie GGD 15. Coördinatiekosten € 3.025 € 2.481 € 2.481 €0 regionale aanpak preventie Totaal € 101.749 € 100.692 € 100.693 € 79.826 Figuur 1: Overzicht financiën brede SPUK Het Gezond en Actief Leven akkoord vormt het bestuurlijke kader waaronder de activiteiten en interventies worden uitgevoerd. De lokale bestuurlijk kaders zoals het collegeprogramma, het preventieakkoord en de lokale gezondheidsagenda zijn hieraan complementair. Communicatie Communicatie met en voor onze inwoners en samenwerkingspartners is noodzakelijk om de doelen en acties te bereiken. Het integrale preventieplan biedt ons de mogelijkheid om communicatie veel integraler vorm te geven. Door de verschillende onderdelen te bundelen
10
onder één kernboodschap over preventie en een gezonde leefstijl, verduidelijken we waar we als gemeente voor staan. We zullen hierbij verschillende communicatiemiddelen inzetten. Monitoring en evaluatie 2023-2026 We zetten in op goede (tussentijdse) monitoring en evaluatie. Dit is van belang voor het behouden van draagvlak voor ons beleid, voor het leren en mogelijk bijsturen en ten behoeve van het vieren van grote en kleinere successen. Ook krijgen we daarmee zicht op de impact van onze plannen.
11
1. Inleiding We zetten ons als gemeente in voor de juiste zorg en ondersteuning. We zijn realistisch en nemen onze verantwoordelijkheid, passend bij onze draagkracht. Maar: voorkomen is beter dan genezen. Niet alleen voor het welzijn van onze inwoners, ook financieel kan preventief handelen de druk op uitgaven voor het sociaal domein verminderen. Uit onderzoek blijkt dat de maatschappelijke opbrengsten van sport en bewegen een stuk hoger liggen dan de kosten. Voor onze gemeente geldt dat – als 10 procent van onze inwoners meer gaan sporten en bewegen – elke euro die we daarin investeren, € 3,04 oplevert. Er is ook sprake van maatschappelijke meerwaarde. Ook bij mentale gezondheid – een groeiend probleem – kunnen preventieve interventies tot een verminderde zorgvraag en kostenbesparing leiden. Vooral als sprake is van een doelgerichte en samenhangende aanpak. Denk ook aan de voordelen van valpreventie bij ouderen. In dit preventieplan leggen we dan ook de verbinding tussen sport, bewegen, gezondheid, preventie en de sociale basis. Dit doen we samen met lokale partners en omliggende gemeenten. Door slim om te gaan met de beschikbare budgetten, willen we zo optimaal mogelijk bijdragen aan een actief en gezond leven in onze mooie gemeente. Daar is iedereen bij gebaat.
1.1 Aanleiding Eerder zetten we ons al in op het vlak van sport door onder andere ons sport-, beweeg- en cultuurstimuleringsprogramma MOVE, het Preventieakkoord en het Sport- en Beweegakkoord. Met behulp van dit preventieplan krijgen we de kans dit te verbreden naar preventieve gezondheid in de breedste zin van het woord, voor elke inwoner van onze gemeente. Deze verschuiving is ook in lijn met landelijke ontwikkelingen. Een landelijke verschuiving naar preventie en gezondheid De vraag naar zorg in Nederland groeit en de zorgkosten stijgen. Voor de houdbaarheid en toegankelijkheid van zorg en ondersteuning, is een meer preventieve manier van denken en werken noodzakelijk. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (hierna: GALA) is een landelijk akkoord waarin de rijksoverheid, gemeenten en zorgverzekeraars afspraken hebben gemaakt over hoe het preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd. Sportakkoord II is een vervolg op het huidige Sportakkoord, waarin lokale samenwerking een centraal thema is. Aan het GALA en het Sportakkoord II is een brede SPUK verbonden, gericht op het ontwikkelen van een samenhangende lokale aanpak op het gebied van gezondheid, sport en bewegen én sociale basis.
Het bevorderen van gezondheid is een breed maatschappelijk vraagstuk In vergelijking met mensen met een laag inkomen en laag opleidingsniveau, leven mensen met een hoog inkomen en hoog opleidingsniveau gemiddeld genomen niet alleen zes jaar langer, maar ook vijftien jaar langer in goede gezondheid. Gezondheidsverschillen ontstaan niet alleen door individuele leefstijlfactoren. Sociaaleconomische factoren zoals voldoende bestaanszekerheid, het volwaardig kunnen participeren in de samenleving, het beschikken over een sociaal netwerk, een prettige fysieke leefomgeving en voldoende toegang tot passende zorg en ondersteuning spelen een grote rol bij de mate van gezondheid en veerkracht die mensen ervaren. Een integraal plan van aanpak zorgt voor meer samenhang in ons gezondheidsbeleid Met een integraal plan van aanpak voor GALA en in het Sportakkoord II maken we concrete 12
samenhangende afspraken over alle gemeentelijke beleidsterreinen heen, gericht op gezondheidsbevordering van inwoners binnen de gemeente. Voor het ontwikkelen van integraal beleid werken verschillende organisaties uit het sociaal en medisch domein, zowel op lokaal als regionaal niveau, samen aan preventie en gezondheid. Zo ontstaat er een veel meer integraal preventief beleid in onze gemeente. Door op onderdelen over gemeentelijke grenzen heen te werken, ontstaat ook regionaal een meer integrale preventieve aanpak. We monitoren en evalueren de afspraken in dit plan, zodat ieder jaar inzicht ontstaat in de (tussentijdse) resultaten en zo nodig kan worden bijgestuurd. Het integraal plan van aanpak raakt aan lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen Parallel aan het integrale plan dat in het kader van de brede SPUK wordt ontwikkeld, is de gemeente Mook en Middelaar bezig met de uitvoering van het Lokaal Preventieakkoord en nemen we deel aan de Stuurgroep preventieve gezondheid in samenwerking met de buurgemeente, zoeken we de samenwerking binnen regio en houden we ons bezig met onderwerpen zoals een rookvrije generatie en het gebruik van (natuurlijke) speeltuinen. Integraal Zorgakkoord Het integraal plan van aanpak raakt ook aan andere ontwikkelingen binnen en buiten gemeente Mook en Middelaar.
Zo raakt het direct aan het Integraal Zorgakkoord (IZA), waarvoor organisaties in de zorg eind 2022 een akkoord hebben gesloten. Het IZA heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Ook raakt het de ontwikkelingen binnen gemeente Mook en Middelaar waarin organisaties binnen onze gemeente samenwerken aan een gezonde gemeente. Dit doen we door de zorg en welzijn voor inwoners te verbeteren, dichtbij huis te organiseren en voor iedereen toegankelijk en betaalbaar te houden. 1.2 Doelgroep We hebben bij de keuze voor bepaalde doelgroepen en activiteiten gebruik gemaakt van de beschikbare data uit verschillende bronnen en hierin de samenwerking met de GGD opgezocht. Met de middelen vanuit het GALA richten we ons m.n. op de inwoners die een verhoogd risico lopen op gezondheidsachterstanden. In gemeente Mook en Middelaar zijn dat de groepen die niet voldoen aan de beweegnorm, kampen met fysieke of mentale klachten, overgewicht hebben en inwoners die kwetsbaar zijn en zich overbelast voelen door het bieden van mantelzorg. Dit volgt o.a. uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 van de GGD en de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022. 1.3 Financiële en bestuurlijke kaders De Brede SPUK-regeling maakt het mogelijk om een aantal extra activiteiten en interventies in te richten voor onze inwoners.
Voor het grootste gedeelte bestaat de Brede SPUK uit middelen die we reeds eerder ontvangen en die nu gebundeld zijn onder deze regeling. Het is dus niet zo dat het allemaal extra geld is. Het aantal extra activiteiten en interventies die we hiervoor kunnen doen is dus beperkt.
13
De financiën die we vanuit de brede SPUK ontvangen van het Rijk zijn als volgt: 2023 2024 2025 2026 16. Lokaal Sportakkoord € 4.418 € 4.418 € 4.418 € 3.397 17. Brede regeling € 30.416 € 30.415 € 30.415 € 29.383 combinatiefuncties 18. Terugdringen € 6.797 € 6.797 € 6.797 € 6.794 gezondheidsachterstanden 19. Kansrijke Start € 5.098 € 5.437 € 5.437 € 6.794 20. Mentale Gezondheid € 2.379 € 1.699 € 1.699 €0 21. Aanpak overgewicht € 5.947 € 5.947 € 5.947 €0 obesitas 22. Valpreventie € 17.502 € 16.142 € 16.142 € 16.644 23. Leefomgeving € 3.398 € 3.398 € 3.398 €0 24. Opgroeien in een kansrijke € 850 € 850 € 850 €0 omgeving (middelengebruik) & Vroegsignalering alcoholproblematiek 25. Versterken sociale basis, € 12.404 € 12.234 € 12.234 € 9.171 inclusief stimuleren woonvorm & Scheiden Wonen-Zorg 26. Mantelzorg € 3.398 € 3.398 € 3.398 € 3.057 27. Eén tegen Eenzaamheid € 3.398 € 3.398 € 2.719 €0 28. Welzijn op recept € 1.869 € 3.228 € 3.908 € 4.586 29. Programma Versterking € 850 € 850 € 850 €0 kennisfunctie GGD 30. Coördinatiekosten € 3.025 € 2.481 € 2.481 €0 regionale aanpak preventie Totaal € 101.749 € 100.692 € 100.693 € 79.826 Figuur 2: Overzicht financiën brede SPUK Het Gezond en Actief Leven akkoord vormt het bestuurlijke kader waaronder de activiteiten en interventies worden uitgevoerd.
De lokale bestuurlijk kaders zoals het collegeprogramma, het preventieakkoord en de lokale gezondheidsagenda zijn hieraan complementair. 1.4 Maatschappelijke waarde van sport en bewegen Door Kenniscentrum Sport & Bewegen is een infographic samengesteld over de maatschappelijke meerwaarde van investeren in sport en bewegen: de Social Return on Investment (SROI). De SROI is een manier om het maatschappelijk rendement van investeringen in sport en bewegen uit te drukken. Een SROI boven de 1 betekent dat de opbrengsten hoger zijn dan de kosten, dus dat de investeringen maatschappelijke meerwaarde opleveren. Binnen de gemeente Mook en Middelaar is de SROI 3,04. Elke euro levert ons € 3,04 op. Als 10% van onze inwoners meer gaat sporten en bewegen en sporten, levert dit een opbrengst van € 525.353. De infographic met daarin de SROI en andere relevante cijfers is opgenomen in bijlage 1 van dit plan.
14
1.5 Aandacht voor preventieve gezondheid in Mook en Middelaar Binnen de gemeente Mook en Middelaar is er aandacht voor preventieve gezondheid. We vinden het belangrijk dat onze inwoners de mogelijkheden krijgen om gezond te zijn en te blijven. Hiervoor is preventieve inzet nodig. Deze inzet bevindt zich voor een groot deel op het vlak van sporten en bewegen, maar ook de sociale basis, het mentaal welbevinden, het bieden van een kansrijke start en het opgroeien in een kansrijke (leef)omgeving draagt hier aan bij. In dit plan leggen we de verbinding tussen sport, bewegen, gezondheid, preventie en de sociale basis. Het betreft een integraal plan van aanpak dat in samenhang met partners is opgesteld en wordt uitgevoerd. Bij het opstellen van het plan is gebruik gemaakt van bestaande structuren en netwerken. De samenwerking met de partners doen we op verschillende niveaus. We doen dit met lokale partners voor de gemeente Mook en Middelaar, op onderdelen samen met de gemeente Heumen en voor bepaalde onderdelen in regionaal verband binnen de regio Rijk van Nijmegen. Op de verschillende thema’s wordt hieraan in 2023 t/m 2026 uitvoering gegeven.
15
2. Van huidige naar gewenste situatie Mook en Middelaar De afgelopen jaren hebben we ons in gemeente Mook en Middelaar samen met alle partners, ingezet voor een gezonde gemeente. We beginnen dus niet vanaf nul. - Lopende programma’s zoals het Lokaal Preventieakkoord, het Sportakkoord, ons cultuur- en stimuleringsprogramma MOVE. - De aansluiting bij GGD Gelderland-Zuid en bij GGD Limburg-Noord. - Onze inzet op diverse thema’s zoals Rookvrije generatie, IkPas campagne en het gebruik van de buitenruimte om te sporten en te bewegen. - Faciliteren en ondersteunen van inwonersinitiatieven. - Het streven naar gezonde inwoners doen we in Mook en Middelaar vanuit het principe van positieve gezondheid. - We zoeken de samenwerking op met onze partners uit het veld. 2.1 De cijfers in beeld De huidige situatie gemeente Mook en Middelaar:
Figuur 3: Verdeling inwoners naar leeftijdsgroep. Infographic met leeftijden van de 8.045 inwoners van onze gemeente op 1 januari 2023: 1.454 mensen zijn 0-19 jaar; 1.391 mensen zijn 20-39 jaar; 2.224 mensen zijn 40-59 jaar; 2.419 mensen zijn 60-79 jaar; 557 mensen zijn 80-100 jaar. 2.2 Sporten en bewegen Sport en bewegen zijn goed voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid. Volwassenen die voldoende sporten en bewegen hebben minder kans op gezondheidsklachten. Toch is
16
regelmatig sporten voor veel volwassenen een uitdaging. Tijdgebrek, lichamelijke beperkingen, een omgeving die niet uitdaagt tot bewegen en andere omstandigheden (zoals lockdowns in coronatijd) kunnen hierbij een rol spelen. Lidmaatschap Bij verenigingen kunnen volwassenen andere mensen ontmoeten. Soms gaat het om gelijkgestemden, soms ook om mensen met andere meningen. Verenigingslidmaatschap helpt bij het vergroten van het sociale netwerk en verkleint de kans op eenzaamheid. In de cijfers die hier worden getoond zijn allerlei vormen van lidmaatschap vertegenwoordigd. Lidmaatschap van een sportvereniging komt in onze regio het vaakst voor, gevolgd door een fitness/sportschool, buurtvereniging en gezelligheidsvereniging. Sport wekelijks bij een club, vereniging of sportschool Mook en Middelaar Regio 13-16 jr. 78% 76% Wekelijks sporten buiten clubverband Mook en Middelaar 13-16 jr. 75%
Regio 72%
Wekelijkse sporter 18-64 jr. 65-74 jr. 75-84 jr.
Mook en Middelaar 59 % 57% 55%
Lidmaatschap vereniging 18+ Mook en Middelaar Vereniging 71% algemeen Sportvereniging 44 % Sportschool / 32% fitnesscentrum
Regio 52 % 45% 35%
Regio 66% 41% 31%
Beweegrichtlijn jongeren De beweegrichtlijn geeft aan hoeveel beweging nodig is voor een goede gezondheid. Voor jongeren t/m 17 jaar wordt aangeraden 1 uur per dag matig tot intensief te bewegen. Zowel in onze regio als landelijk voldoet slechts 1 op de 6 jongeren aan deze richtlijn. Daarnaast zouden jongeren 3x per week spier- en botversterkende activiteiten moeten doen. Hierover zijn geen cijfers beschikbaar. Beweegt dagelijks minimaal 1 uur 2015 2019 13-16 jr. 20% 19 % regio
2021 16%
17
Beweegrichtlijn 18+ De beweegrichtlijn geeft aan hoeveel beweging nodig is voor een goede gezondheid. Voor volwassenen en ouderen wordt aangeraden 2,5 uur per week matig tot intensief te bewegen, en daarnaast twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten te doen. Daarnaast worden voor ouderen balansoefeningen aangeraden. Deze zijn niet meegenomen in deze cijfers. Voldoet aan beweegrichtlijn 18-64 jr. Mook en Middelaar 2020 58 % 2022 49 %
Regio 55 % 47 %
Voldoet aan beweegrichtlijn 65-74 jr. Mook en Middelaar 2020 62 % 2022 51 %
Regio 54 % 48 %
Voldoet aan beweegrichtlijn 75-84 jr. Mook en Middelaar 2020 47 % 2022 46 %
Regio 37 % 34 %
Bron: GGD Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 2.3 Gezondheidsverschillen Gezondheidsverschillen zijn verschillen tussen groepen mensen qua levensverwachting, aantal gezonde jaren en ervaren gezondheid. Er zijn veel factoren van invloed op deze gezondheidsverschillen. Een van die factoren is sociaaleconomische status. Hoger opgeleiden leven ruim 4 jaar langer dan lager opgeleiden, en leven bijna 15 jaar langer in goede gezondheid. Voelt zich gezond en gelukkig 13-16 jr. Jongens 2021 73 %
Meisjes 68 %
Ervaart gezondheid als (zeer) goed 18- 64 jr. Mook en Middelaar Regio 2020 86 % 81 % 2022 70 % 73 % Ervaart gezondheid als (zeer) goed 65-74 jr. Mook en Middelaar Regio 2020 82 % 71 % 2022 68 % 65 %
18
Ervaart gezondheid als (zeer) goed 75-84 jr. Mook en Middelaar Regio 2020 65% 59 % 2022 65% 55 % Bron: GGD Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 2.4 Kansrijke start Een pasgeborene is prematuur als de zwangerschapsduur korter is dan 37 weken en dysmatuur als het een te laag geboortegewicht heeft voor de zwangerschapsduur. Premature of dysmature baby’s hebben niet alleen een slechte start, maar hebben vaak ook op latere leeftijd mentale, motorische, psychosociale en fysieke achterstanden Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ). Infectieziekten, middelengebruik en slechte voeding tijdens de zwangerschap vergroten de kans op een premature of dysmature geboorte. Ook zijn er aanwijzingen dat een slechte luchtkwaliteit de kans op een negatieve uitkomst vergroot. Is te vroeg of dysmatuur geboren Mook en Middelaar Regio 16 % Nederland 15 % Bron: Perined via WSJG (2017-2021) 2.5 Mentale gezondheid Mentale gezondheid is een groeiend probleem. Veelvoorkomende psychische klachten zijn vermoeidheid, onrust, weinig energie, concentratieproblemen, een somber gevoel of gejaagdheid en stress. Psychische klachten zijn gemeten met de Mental Health Inventory 5 (MHI-5). De MHI-5 geeft een indicatie van de psychische gezondheid over de afgelopen vier weken, bijvoorbeeld zich somber voelen en zenuwachtig zijn.
Verschillen tussen groepen Psychische klachten komen vaker voor bij volwassenen met een laag opleidingsniveau. Bij jongeren (18-24 jaar) zien we de meeste psychische klachten. Jongeren die niet bij de eigen ouders of in een eenoudergezin opgroeien hebben vaker psychische klachten dan leeftijdsgenoten die opgroeien bij beide ouders of in co-ouderschap. In vergelijking met 2019 (19%) ervaren meer jongeren psychische klachten. Jongens hebben over het algemeen een gunstigere score op de MHI-5 dan meisjes. Heeft psychische klachten (jongeren) Mook en Regio Middelaar 24 % 24 %
19
Heeft psychische klachten 18- 64 jr. Mook en Regio Middelaar 21 % 23 % Heeft psychische klachten 65 - 74 jr. Mook en Regio Middelaar 13 % 14 % Heeft psychische klachten 75 - 84 jr. Mook en Regio Middelaar 15 % 18 % Heeft psychische klachten 85 + Mook en Regio Middelaar 22 % Bron: GGD Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Risico angst/depressie (18+) Angststoornissen en depressie behoren tot de meest voorkomende psychische aandoeningen in Nederland. Het risico op een angststoornis of depressie is bepaald door middel van de Kessler-10 vragenlijst. Volwassenen met een laag opleidingsniveau hebben vaker een hoog risico op een angststoornis of depressie. Qua leeftijd zien we de meeste mentale problemen bij jongeren: een hoog risico op angst/depressie komt het vaakst voor bij 18-24-jarigen. Matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie 18- 64 jr. Mook en Regio Middelaar 38 % 45 % Matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie 65- 74 jr. Mook en Regio Middelaar 31 % 37 % Matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie 74 - 84 jr. Mook en Regio Middelaar 43 % 48 %
20
Matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie 85 + Mook en Regio Middelaar 55 % 54 % Veerkracht Veerkracht laat zien hoe iemand zich aanpast aan de uitdagingen van het leven. Veerkrachtige mensen vinden het minder moeilijk om zich door stressvolle gebeurtenissen heen te slaan en veren na een moeilijke periode meestal snel en gemakkelijk weer terug. Een lage veerkracht wordt vaker gezien bij mensen met een laag opleidingsniveau. Ook leeftijd speelt een rol: een lage veerkracht komt vaker voor bij jonge of juist oudere inwoners. Jongens schatten zichzelf over het algemeen veerkrachtiger in dan meisjes. Er zijn geen verschillen tussen VMBO en HAVO/VWO leerlingen. Bij jongeren herstelt de veerkracht meestal snel na een moeilijke periode.
Jongens Meiden
Mook en Middelaar 70 % 45%
Regio 77 % 57 %
Vindt het makkelijk om stressvolle gebeurtenissen te doorstaan Mook en Middelaar Regio Jongens 58 % 53 % Meiden 16 % 32 % Heeft een (zeer) lage veerkracht 18-64 jr. Mook en Middelaar 15 %
Regio 16 %
Heeft een (zeer) lage veerkracht 65+ Mook en Middelaar 14 %
Regio 15 %
Bron: GGD Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 2.6 Overgewicht en obesitas Overgewicht (BMI van 25 of hoger) is na roken de belangrijkste oorzaak van ziekten in Nederland volgens het Nationaal Preventieakkoord. Mensen met overgewicht hebben onder andere een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, diabetes, spier- en skeletaandoeningen en bepaalde vormen van kanker. Het risico op deze ziektes en aandoeningen wordt groter naarmate het overgewicht ernstiger wordt. Verschillen tussen groepen Vooral inwoners met een laag opleidingsniveau, ouderen en mannen hebben overgewicht. Overgewicht komt vaker voor bij jongeren met een herkomst buiten Europa. Kinderen van ouders met een laag opleidingsniveau en ouders met obesitas hebben zelf ook vaker overgewicht. Jongens en meisjes hebben ongeveer even vaak overgewicht.
21
Jongeren Had overgewicht of obesitas bij laatste JGZ meting (2 – 18 jaar) (Peildatum 1-1-2023) Regio Jongeren 12 % Heeft overgewicht 18+ Mook en Middelaar 18-64 jr. 44 % 65 + 48 %
Regio 49 % 58 %
Heeft ernstig overgewicht 18+ Mook en Middelaar 18-64 jr. 14 % 65 + 11 %
Regio 16 % 17 %
2.7 Valpreventie Ouderen met lichamelijke gezondheidsproblemen lopen een hoger risico om te vallen. Het valrisico is bepaald volgens de richtlijn van VeiligheidNL. Volgens deze richtlijn bestaat er een verhoogd valrisico als iemand de afgelopen 12 maanden is gevallen en daarnaast moeite heeft met bewegen, lopen of balans houden. Het valrisico is alleen gevraagd aan 65plussers. Vrouwen hebben vaker een verhoogd valrisico dan mannen. Ook mensen met een laag opleidingsniveau hebben vaker een verhoogd valrisico. Heeft verhoogd valrisico Mook en Middelaar Mannen 27 % Vrouwen 27 %
Regio 26 % 35 %
Spier- en botsterking 65+ Als onderdeel van de beweegrichtlijn wordt het doen van minstens twee keer per week spieren botversterkende activiteiten geadviseerd. Activiteiten die hieronder vallen zijn o.a. hardlopen, fitness (in groepen) tennissen en (sportief) wandelen. Spierversterkende activiteiten zorgen voor sterke spieren. Dit maakt het doen van dagelijkse activiteiten makkelijker. Botversterkende activiteiten leiden tot een hogere botdichtheid. Hierdoor leidt een val minder snel tot een breuk. Met name ouderen hebben hier baat bij. Vooral voor inwoners met een laag opleidingsniveau, niet-westerse migranten, ouderen, mensen met een chronische ziekte, mensen met een lichamelijke beperking en mensen met een verstandelijke beperking is het een uitdaging om aan de richtlijn te voldoen. Voldoet aan de beweegrichtlijn en bot en spiersterking 65+ Mook en Middelaar Regio Mannen 54 % 47 % Vrouwen 43 % 43 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022
22
2.8 Leefomgeving Een beweegvriendelijke omgeving is een leefomgeving die mensen faciliteert, stimuleert en uitdaagt om te bewegen, te spelen en te sporten. De beweegvriendelijke omgeving is een onderdeel van de gezonde leefomgeving. Het is een middel om te komen tot leefbaarheid, sociale cohesie, een gezonde leefstijl, betere school en werkprestaties, identiteit van een buurt, city-marketing en participatie. De focus ligt op ruimte voor bewegen. Een beweegvriendelijke buurt die stimuleert om te bewegen is een collectieve preventiemaatregel tegen onder andere overgewicht en mentale problemen. Vindt buurt voldoende aantrekkelijk om te bewegen Mook en Middelaar Regio 94 % 81 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Plekken voor verkoeling Door de klimaatverandering krijgen gemeentes steeds meer te maken met hittestress. Daarom is het belangrijk dat inwoners genoeg plekken voor verkoeling kunnen vinden. Inwoners is gevraagd of zij het eens zijn met de stelling: Er zijn voldoende plekken in mijn buurt waar ik op warme dagen verkoeling kan vinden. Het weergegeven percentage is het aantal personen dat het eens of helemaal eens was met deze stelling. Vindt koele plekken in de buurt voldoende Mook en Middelaar Regio 83 % 64 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Geluidshinder 18-64 jr.
Geluidsoverlast of geluidhinder wordt gedefinieerd als ‘een gevoel van afkeer, boosheid, onbehagen, onvoldaanheid of gekwetstheid, dat optreedt wanneer het geluid iemands gedachten, gevoelens of activiteiten beïnvloedt’ (Gezondheidsraad, 1999). Geluidhinder kan zowel objectief als subjectief (ervaring) gemeten worden. De ervaren geluidhinder kan van persoon tot persoon verschillen en kan verschillende negatieve effecten hebben op de gezondheid, waaronder slecht slapen en het ervaren van stress. Over het algemeen ervaren vrouwen vaker ernstige geluidsoverlast dan mannen. Dit geldt ook voor hoogopgeleiden en 55-64 jarigen. Ervaart ernstige geluidshinder Mook en Middelaar Regio 18 % 18 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Luchtverontreiniging De luchtkwaliteit voldoet in geen enkele gemeente in onze regio (en bijna nergens in Nederland) aan de advieswaarden van de WHO. De geschatte gezondheidseffecten zijn: • Bij 1 op de 7 longkankerpatiënten in Limburg is de longkanker toe te schrijven aan luchtverontreiniging.
23
• • •
Bij bijna 1 op de 5 Limburgse kinderen met astma, is de astma toe te schrijven aan luchtverontreiniging. Inwoners van Limburg sterven gemiddeld bijna 11 maanden eerder door luchtverontreiniging. De ziektelast door luchtverontreiniging is gemiddeld in Limburg te vergelijken met het passief meeroken van 4,4 sigaretten per dag.
2.9 Opgroeien in een kansrijke omgeving Roken (18+) Roken is veruit de belangrijkste leefstijlfactor waardoor mensen ziek worden of overlijden (RIVM). Roken brengt ook gezondheidsrisico’s mee voor de omgeving. Ieder jaar overlijden er in Nederland meer dan 700 mensen door meeroken. Kinderen zijn extra gevoelig voor de effecten van meeroken, terwijl roken tijdens de zwangerschap in verband wordt gebracht met een lager geboortegewicht van het kind en een twee keer grotere kans op wiegendood. Kinderen van rokende ouders hebben zo een slechtere start dan leeftijdsgenoten uit gezinnen waar niet gerookt wordt. Zowel in onze regio als landelijk zien we dat de hoeveelheid volwassen rokers licht daalt sinds 2008. We zien sterke opleidingsverschillen in roken. Lager opgeleide volwassenen roken bijna twee keer vaker dan hoger opgeleiden. Ook roken mannen en jongvolwassenen vaker. Mook en Middelaar Regio Mannen 12 % 18 % Vrouwen 9% 13 % Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Roken (Jongeren) Jongeren uit klas 4 roken veel vaker dan jongeren uit klas 2. Landelijk roken VMBO leerlingen bijna twee keer zo vaak als HAVO/VWO leerlingen. In onze regio zien we een kleiner verschil. Er zijn nauwelijks verschillen tussen jongens en meiden.
Verder is bekend dat MBO-leerlingen, jongeren binnen het speciaal onderwijs, praktijkonderwijs en de residentiele jeugdzorg, jongeren uit onvolledige gezinnen en jongeren met rokende ouders en rokende vrienden een grotere kans op roken hebben. Regio 5%
Rookt (klas 2 en klas 4) Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd (2021)
Nederland 7%
Overmatig alcoholgebruik (18+) Geen alcohol drinken of niet meer dan 1 glas per dag, helpt volgens de Nederlandse Gezondheidsraad verschillende (chronische) ziekten te voorkomen, waaronder: leverziekten, kanker en hart- en vaatziekten. Van overmatig drinken wordt bij mannen gesproken wanneer er meer dan 21 glazen per week worden gedronken, en bij vrouwen wanneer er meer dan 14 glazen per week worden gedronken.
24
De trend in overmatig drinken is vrij stabiel. De opleidingsverschillen in overmatig drinken zijn zowel in onze regio als op landelijk niveau klein. Groter zijn de verschillen tussen leeftijdsgroepen, waarbij de jongvolwassenen en inwoners tussen 55 en 64 jaar het vaakst overmatig drinken. 10 % (regio 6%) van de inwoners tussen de 64 en 75 jaar in Mook en Middelaar drinkt overmatig alcohol. Ook drinken mannen vaker overmatig dan vrouwen. Drinkt overmatig alcohol Mook en Middelaar Regio 18+ 6% 7% Mannen 8% 9% Vrouwen 4% 4% Bron : GGD Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022 Alcoholgebruik (jongeren) Kinderen en jongeren tot 18 jaar lopen extra risico op schade en problemen door alcoholgebruik. Dit heeft meerdere oorzaken: het brein is nog in ontwikkeling, jongeren zijn onervaren met alcohol en het lichaamsgewicht is lager. Dit zorgt ervoor dat de lichamelijke effecten van alcohol groter zijn. In onze regio drinken meer jongeren alcohol dan landelijk. VMBO leerlingen drinken vaker dan hun leeftijdsgenoten op HAVO/VWO. In klas 4 wordt veel vaker gedronken dan in klas 2. Er zijn zowel in onze regio als op landelijk niveau nauwelijks verschillen tussen jongens en meisjes. Ook niet wanneer we kijken naar binge drinken (het drinken van meer dan 5 alcoholische drankjes op 1 avond).