Bijlage 1 - Toekomstverkenning Welzijnswerk

Toekomstverkenning Welzijnswerk 1. Inleiding De gemeente Mook en Middelaar werkt samen met stichting Synthese rondom de uitvoering van het welzijnswerk. Welzijnswerk omvat alle maatschappelijke activiteiten, diensten en organisaties die gericht zijn op het bevorderen van het geestelijk en sociaal welzijn van mensen. Dit omvat onder andere hulp, advies, begeleiding en het organiseren van sociale activiteiten om mensen, waaronder jongeren of ouderen, te ondersteunen en hen te helpen grip te krijgen op hun leven. Synthese levert maatschappelijke ondersteuning aan inwoners van alle leeftijden, variërend van individueel maatschappelijk werk tot groepsgerichte preventieactiviteiten, mantelzorgondersteuning en jongerenwerk. De gemeente biedt ondersteuning vanuit de Jeugdwet en Wmo.

2. Aanleiding In het kader van de gemeentelijke programmabegroting 2025 is voorgesteld om de subsidie aan Synthese per 2025 te beëindigen en het welzijnswerk in eigen beheer te nemen. Dit zou mogelijk tot een bezuiniging kunnen leiden. Naast een mogelijke kostenbesparing waren er nog meer zaken van belang om deze verkenning op te starten: 1. Er wordt overlap en onduidelijkheid ervaren over wat het Sociaal Team (ST) doet en wat het maatschappelijk werk oppakt. Dit wordt zowel intern opgemerkt als bij inwoners en maatschappelijke (zorg) partners. Mede hierdoor is gestart met een pilot om meer beeld te krijgen van de wederzijdse hulpvragen en samen te bespreken waar die het beste thuishoren. 2. In het verleden verliep de samenwerking tussen de gemeente en Synthese in de praktijk niet altijd naar tevredenheid. Flexibiliteit wordt door de gemeente gemist in het samen nadenken over wie een casus oppakt als die niet duidelijk bij één van beide hoort. 3. In het kader van de Hervormingsagenda Jeugd (HAJ) zal er opnieuw naar de maatschappelijke opgave en de daaruit vloeiende taken en samenwerking gekeken worden. De gemeenteraad heeft besloten dat de samenwerking met Synthese in ieder geval tot en met 2026 wordt voortgezet op dezelfde manier als in 2024 en 2025.

Aan het college is gevraagd ‘om een plan voor te leggen waarin wordt verkend hoe de inzet van Synthese op termijn kan worden verminderd’. Dit plan ligt nu aan u voor, waarbij de keus is gemaakt het onderwerp te verbreden en het totale welzijnswerk in onze gemeente te verkennen. Hierbij is het volledige lokale aanbod met kosten en formatie (subsidie aanvraag 2026) van Synthese gebruikt als basis, waarbij de bedragen zijn afgerond op 1000-tallen. In verband met de beperkte tijdspanne is niet verkend of de huidige werkwijze en indeling van functies de meest wenselijke en passende invulling heeft. Deze analyse zal op den duur volgen bij de verdere uitwerking van de Hervormingsagenda Jeugd.

3. Analyse Om een beeld te kunnen vormen hoe het welzijnswerk er momenteel binnen de gemeente Mook en Middelaar uitziet, is er een analyse opgesteld (zie bijlage 1). In deze analyse welzijnswerk Mook en Middelaar 2025 staat beschreven welke taken nu bij Synthese zijn belegd, wat de gemeente zou moeten inregelen als zij (een deel van) de werkzaamheden in eigen beheer zou nemen en welke kosten en risico’s rondom de uitvoering, kwaliteit en financiën hieraan verbonden zijn. De analyse is gebruikt als basis om tot een aantal scenario’s te komen, zie paragraaf 4. De bij de scenario’s weergegeven aandachtspunten zijn nog niet verder uitgewerkt.

Pagina 1 van 6

4. Uitwerking scenario’s Hieronder staan de scenario’s omschreven met elk de kosten, kanttekeningen en wat er geregeld moet worden om dit scenario tot uitvoer te brengen. Het gaat om de volgende scenario’s: 1. Huidige situatie behouden (Synthese als externe uitvoeringspartner); 2. Welzijnswerk volledig inbesteden; 3. Hybride model: gedeeltelijk in eigen beheer, deels via externe partij. Scenario 1: Huidige situatie behouden De gemeente blijft in dit scenario samenwerken met Synthese voor het volledige welzijnswerk, inclusief jeugd, gezin en mantelzorg. Synthese vraagt subsidie aan, waarbij de gemeente bepaalt wat de gestelde doelen zijn en Synthese bepaalt hoe zij die doelen gaan behalen. Hierdoor blijft de continuïteit van het aanbod en de kwaliteit gewaarborgd en zijn er geen risico’s en extra kosten rondom implementatie. Aangezien Synthese ook het welzijnswerk uitvoert in de gemeente Heumen en wij op diverse gebieden samen optrekken met Heumen, vindt hierdoor schaalvergroting plaats. De ervaren professionals van Synthese worden flexibel ingezet en de samenwerking met buurgemeente Heumen wordt verder geoptimaliseerd. Kosten (subsidie verstrekking 2026):

€ 236.000

Kanttekeningen Als het welzijnswerk bij een externe partij blijft, zal de gewenste financiële besparing op een andere manier gevonden moeten worden. Door het zo te laten heeft de gemeente niet de volle regie op het proces, omdat zij het werk zelf niet uitvoeren. Bij scenario 1 (en 3) zullen met de uitvoeringspartij duidelijke prestatieafspraken (KPI’s) gemaakt moeten worden. Deze afspraken moeten periodiek worden geëvalueerd, o.a. op doelmatigheid. De samenwerking met het sociaal team moet worden geoptimaliseerd en taken en verantwoordelijkheden duidelijk(er) omschreven, zodat tijdig ingespeeld kan worden op behoeften vanuit de doelgroep. De verdeling van en actiebereidheid rondom de casuïstiek is hierbij van belang. Hulpvragen moeten worden opgepakt, ook/juist bij complexe casussen in afwachting van behandeling. Scenario 2: Volledig inbesteden (alles in eigen beheer) Gemeente Mook en Middelaar voert vanaf 2027 zelf al het welzijnswerk uit. De subsidie aan Synthese (2026: € 236.000) vervalt volledig. Als de gemeente het zelf gaat doen, zijn de kosten als volgt: Onderdeel 1,83 fte (eigen personeel, schaal 9, salaris 2026) Overhead, ziektekosten, kwaliteitsbewaking, etc Scholingsbudget (vakinhoudelijke kennis, intervisie, etc) Werkbudget (locaties, materiaal) Kosten voor werving, inwerken, faciliteiten (o.a.

werkplek, telefoon, laptop) Extra beleidscapaciteit (0,33 fte) Onvoorziene kosten (4% subtotaal) Totaal

Kosten € 168.000 € 41.000 € 8.000 € 3.000 € 3.000 € 31.000 € 10.000 € 264.000

Door alle werkzaamheden in eigen beheer te nemen, ontstaat er een directe koppeling van het sociaal team en hun werkgebied. Doordat consulenten op school aanwezig zijn, weten ze uit eerste hand wat er speelt en kan men hier direct iets voor organiseren. Als voorbeeld: als er 3 hoogbegaafde kinderen zijn die ergens tegenaan lopen, dan kan daar direct een groepje van gemaakt worden. Er zijn minder schotten waardoor er duidelijker gestuurd kan worden op problematiek (denk aan hangjongeren, problematische thuissituatie waar inzet nodig is). De lijnen zijn dus veel korter. Het gemeentelijke personeel kan daardoor flexibeler worden ingezet en een breder takenpakket oppakken. De schatting is dat dit in plaats van een financiële besparing juist meerkosten oplevert ter hoogte van € 28.000,-. (€ 236.000 - 264.000).

Pagina 2 van 6

Kanttekeningen De berekende kostenverhoging is een reële inschatting, omdat bepaalde kosten niet vooraf te bepalen zijn. Er is daarnaast grote twijfel of het eigen personeel de werkzaamheden in dezelfde tijd kan doen als het personeel van Synthese. In ieder geval zal de lokale capaciteit uitgebreid moeten worden om deze extra taken uit te kunnen voeren. Dit zal gaan om meerdere kleine contracten, gezien de verschillende benodigde expertises en affiniteit. Onze ervaring is dat het niet eenvoudig is om (goed) personeel te werven voor hele kleine contracten. Het risico is dat de posities vacant komen te staan. Een welzijnsorganisatie werkt vaak efficiënter en gespecialiseerder en heeft daardoor een lagere overhead. Ook zullen alle -reeds gemaakte- samenwerkingsafspraken met scholen, JGZ, huisartsen, etc. moeten worden herzien. Dit alles vraagt ook extra beleidscapaciteit, waarbij mogelijk huidige opgaven geprioriteerd of getemporiseerd moeten worden. Synthese voegt desgewenst groepen samen met deelnemers uit Heumen en Mook en Middelaar. Hierdoor kunnen activiteiten sneller doorgaan, dan dat de gemeente alleen voor haar inwoners iets organiseert en het deelnemersaantal te laag zal zijn. Dit voordeel komt te vervallen als Synthese geen partner meer is binnen het welzijnswerk. Er zal veel opnieuw opgebouwd moeten worden, met een flinke voorbereidingstijd tot gevolg.

Een ander risico bij inbesteden is dat de lichte hulpvragen worden verdrukt door de complexe vragen. Alle vragen landen bij het ST, waarbij de kans bestaat dat men onvoldoende toekomt aan de lichte vragen. Bovendien kan het drempelverhogend werken als inwoners naar de gemeente moeten voor deze voorliggende voorzieningen. Een mogelijke kans is om het welzijnswerk te organiseren in samenwerking met regio Nijmegen of een aantal omliggende gemeenten. Het samen organiseren van welzijnswerk kan efficiency-voordelen opleveren. De vraag is echter of de eerder beschreven inhoudelijke voordelen (direct zicht op jeugdigen, direct groepjes kunnen vormen, etc.) dan nog wel behaald worden. Daarnaast is het onzeker of andere gemeenten eenzelfde beweging zouden willen maken. Deze vraag is niet uitgezet. Scenario 3: Hybride model (gedeeltelijke inbesteden) De gemeente voert een deel van het welzijnswerk zelf uit, terwijl de welzijnspartij verantwoordelijk blijft voor specifieke taken zoals bijvoorbeeld groepswerk, collectieve voorlichting en mantelzorgondersteuning. Als taakverdeling zijn er meerdere opties mogelijk: er kan ook gekeken worden naar individueel – collectief, of enkelvoudig/complex, wel of geen kinderen betrokken, vanuit een inhoudelijke aanleiding, of meer met het oog op expertise, schaalvoordeel, etc.

Als de voorkeur uitgaat naar het hybride model zal in samenwerking met de welzijnspartij dit verder onderzocht moeten worden en desgewenst jaarlijks aanpasbaar zijn. Deze samenwerkingsvorm is minder kwetsbaar dan dat de gemeente alles in eigen beheer neemt en ook sneller uitvoerbaar. De combinatie van schaalvoordelen van de welzijnspartij én de directe aanwezigheid van de gemeente, maken dit scenario tot een mogelijke optie. In dit scenario is er naar schatting ook geen besparing ten opzichte van de huidige situatie. Uitgangspunt hierbij is dat Synthese alleen het onderdeel mantelzorg (0,13 fte) gaat uitvoeren. Alle resterende welzijnswerkzaamheden komen voor rekening van de gemeente. Onderdeel 1,7 fte (eigen personeel, schaal 9, salaris 2026) Overhead, ziektekosten, kwaliteitsbewaking, etc Scholingsbudget (vakinhoudelijke kennis, intervisie, etc) Werkbudget (locaties, materiaal) Kosten voor werving, inwerken, etc Extra beleidscapaciteit (0,33 fte) Onvoorziene kosten (4% subtotaal) Subtotaal gemeentelijke kosten Kosten welzijnspartij (mantelzorg, 310 u per jaar)1 Totale kosten scenario 3

Kosten € 156.000 € 36.000 € 5.000 € 3.000 € 3.000 € 31.000 € 9.000 € 243.000 € 30.000 € 273.000

1 Bedrag beschreven in de subsidie aanvraag 2026, behorende bij mantelzorg

Pagina 3 van 6

Kanttekeningen Synthese heeft aangegeven dat gemeente Mook en Middelaar met de huidige afname op het minimum zit wat zij kunnen en willen leveren. Als de wens is onderdelen over te hevelen naar de gemeente, betekent dit dat Synthese alleen nog het onderdeel mantelzorg kan aanbieden. Voor hun overige huidige aanbod zullen zij geen subsidieaanvraag meer zal doen. Als verklaring hiervoor geeft Synthese aan dat zij dan niet meer de gewenste kwaliteit kunnen leveren voor het geheel aan welzijnswerk. Dit heeft tot gevolg dat er (nog) een andere partij gevonden moet worden voor de taken die de gemeente niet zelf kan/wil/gaat uitvoeren. Er is geen garantie dat die andere partij gevonden wordt, wat extra risico’s met zich meebrengt Het is niet uitvoerbaar dat de gemeente en de welzijnspartij samen een onderwerp delen, dus samen verantwoordelijk zijn voor bijvoorbeeld het jongerenwerk. Qua overhead van beide partijen en de grootte (lees: kleinte) van het volume van de opdracht is dit niet realistisch en wenselijk.

5. Vergelijking scenario’s Kenmerk Kosten Regie gemeente Kwaliteit borging Risico's personeel Samenwerking regio Implementatietijd

Scenario 1: Synthese behouden € 236.000 Beperkt Hoog (via Synthese) Laag Ja N.v.t.

Scenario 2: Inbesteden € 264.000 Volledig Zelf op te bouwen Hoog Nee2 6-12 maanden

Scenario 3: Hybride € 273.000 Gedeeld Gedeeld Gemiddeld Deels 6-9 maanden

6. Overwegingen 6.1 Kan de gemeente het welzijnswerk zelf overnemen? Ja, de gemeente is formeel bevoegd om deze taken zelf uit te voeren. Uit de analyse blijkt daarentegen wel dat overname van taken aanzienlijke uitdagingen meebrengt op het gebied van formatie, uitvoering, kwaliteitsborging, laagdrempeligheid en structuur. Een gespecialiseerde welzijnspartij biedt met haar ingebedde -liefst- lokale aanwezigheid, expertise en netwerken meer dan een losse aanbieder. 6.2 Is uitvoering een kerntaak van de gemeente? De vraag is wat de gemeente als kerntaak ziet: regievoeren of zelf uitvoeren. Of is het voldoende als de gemeente ervoor zorgt dat er een voorliggend veld is om welzijnstaken uit te voeren, zoals nu door Synthese wordt gedaan? Synthese geeft aan in haar reactie op het voorgenomen besluit van het college eind 2024 dat ‘het welzijnswerk een deel van zijn kracht verliest als het opgaat in het gemeentelijk apparaat. Door inbesteden raakt het welzijnswerk haar laagdrempelige karakter kwijt en gaat het preventieve welzijnswerk op in allerlei gemeentelijke taken. Dit kan leiden tot wachtlijsten voor preventieve ondersteuning, omdat wettelijke taken en urgente zorgsituaties altijd voorrang krijgen. Daarmee komt de continuïteit van laagdrempelige ondersteuning in het gedrang en kan leiden tot meer verwijzingen naar specialistische ondersteuning.

Sociaal werk is een vak, niet een taak die je ‘er even bij doet’. De uitvoering van deze maatschappelijke dienst vraagt doorlopend deskundigheidsbevordering, vak ontwikkeling, intervisie en collegiaal overleg van de professionals die ermee bezig zijn, als ook de ondersteunende organisatie.’ 6.3 Naast Synthese is er nog een andere welzijnsaanbieder actief in de regio. In de regio is nog een andere aanbieder voor welzijnswerk actief. Zij werken o.a. samen met de gemeente Beuningen. Op de gemeentelijke website en overheid.nl staat de subsidieregeling en de voorwaarden waaraan een eventuele subsidieaanvraag moet voldoen. Professionele welzijnsorganisaties weten deze informatie te vinden; deze wordt niet specifiek jaarlijks aangekondigd. 2 Dit hangt af van de inrichting. Een samenwerking als regiogemeenten zou wellicht een optie zijn (mits andere

gemeenten deze beweging ook willen maken).

Pagina 4 van 6

Het staat organisaties vrij om een subsidieaanvraag te doen om het welzijnswerk in de gemeente Mook en Middelaar te mogen uitvoeren. Tot op heden is het alleen Stichting Synthese geweest die daadwerkelijk een subsidieaanvraag doet. De andere welzijnsorganisatie blijft voor nu buiten beschouwing omdat het in dit plan niet gaat om het vergelijken van partijen of het laten overnemen van welzijnswerk door een ander. De vraag is wat het beste is voor onze gemeente: inbesteden of (deels) uitbesteden, los van wie dat dan zou doen. 6.4 De gegevens van Synthese zijn gebruikt bij deze verkenning en de scenario’s Een nieuwe welzijnspartij zal alle netwerken en het aanbod opnieuw moeten opbouwen en de doelgroep leren kennen. Daarbij is het ook de vraag of een nieuwe welzijnspartij kan bieden wat er nodig is voor de prijs die er nu voor wordt betaald en vervalt het schaalvoordeel wat er nu is doordat Synthese ook samenwerkt met onze buurgemeente Heumen.

7. Conclusie & Adviesrichting De keuze hangt af van de gewenste mate van regie, financiële afwegingen en de uitvoeringscapaciteit binnen de gemeente. De uitwerking in 2026 kan zich richten op: • Scenario 1 als rust en continuïteit gewenst is. • Scenario 2 als het zelf uitvoeren prioriteit heeft. • Scenario 3 als tussenweg, waarbij nieuwe contractafspraken nodig zijn en een herstructurering van zowel interne als externe werkwijzen. 7.1 Conclusie Synthese heeft zich bewezen als betrouwbare partner en voert het welzijnswerk ook voor buurgemeente Heumen uit. Dit betekent (schaal)voordelen voor beide -kleine- gemeenten en zorgt voor slagkracht en kennisdeling. De inzet van Synthese draagt bij aan de laagdrempelige toegang tot hulp, voorkomt zwaardere ondersteuningstrajecten en versterkt de sociale basis. Daarentegen heeft Synthese het afgelopen jaar de continuïteit niet op elk terrein kunnen waarborgen. In de samenwerking zijn verbeteringen rondom taken en verantwoordelijkheden mogelijk, waarbij het verschil in behoeften in de uitvoering nader uitgewerkt moeten worden. De berekening staaft de mening van Synthese dat inbesteden uiteindelijk duurder is. Zij hebben diverse gemeenten eerder een dergelijk besluit zien nemen (m.b.t. maatschappelijk werk) en na verloop van tijd dit besluit ook weer zien terugdraaien om bovenstaande redenen.

Dit komt overeen met de door onszelf uitgevoerde berekeningen per scenario: er is geen zicht op lagere kosten als het welzijnswerk (deels) in eigen beheer uitgevoerd wordt. De gemeente kan technisch gezien de taken van Synthese overnemen, maar dat vraagt flinke inspanning, zowel in tijd als in geld en brengt verschillende risico’s met zich mee. Het lijkt verstandiger om verder te investeren in de samenwerking met Synthese, dan zelf alles op te pakken. Er is geen financieel voordeel en de gevolgen zijn te groot. Als kleine gemeente zijn wij te kwetsbaar voor deze grote verantwoordelijkheid. Mocht het toch tot een compromis komen of een nieuwe welzijnspartij gevonden (moeten) worden, is er wel een risico op een onduidelijke(re) taakverdeling wat de samenwerking complex(er) kan maken. Er zullen nieuwe afspraken gemaakt moeten worden en meer en vaker overleg nodig zijn, zowel intern als met Synthese. De gemeente zal alles intern moeten organiseren om (een deel van) de welzijnstaken zelf te kunnen uitvoeren. Denk hierbij aan (om)scholen en/of werving van personeel, taakinstructies herzien en alles wat er nog meer nodig is voor de uitvoering. En net als bij scenario 2 zijn hier ook extra kosten mogelijk voor werving, faciliteiten en beleidscapaciteit, met als toevoeging dat er door deze hybride vorm naar verwachting meer tijd nodig is voor afstemming.

In deze extra tijd kan er geen uitvoering gegeven worden aan het welzijnswerk.

Pagina 5 van 6

7.2 Advies Het advies is te kiezen voor scenario 1 en de samenwerking voort te zetten met Synthese als welzijnspartner met de focus op de in de analyse genoteerde aandachtspunten. Aanvullend advies is toe te werken naar een meerjarige subsidie zodat er wederzijds vertrouwen wordt uitgesproken en innovatieve zaken die langere uitwerkingstijd nodig hebben, kunnen worden opgepakt. In ieder geval voor 2 jaar, zodat mogelijke gevolgen vanuit het ravijnjaar (2028) tijdig kunnen worden opgevangen. Een belangrijke kanttekening hierbij is wel dat vanuit het Rijk de landelijke Hervormingsagenda Jeugd in het leven is geroepen en we hier als gemeente aan moeten en willen voldoen. Mocht dit ertoe leiden dat we toch opnieuw moeten kijken naar herverdeling en/of inrichting van taken en verantwoordelijkheden, dan kan dit een reden zijn voor heroverwegingen en om opnieuw in gesprek te gaan met Synthese. Concrete(re) afspraken over taken en verantwoordelijkheden moeten zorgen voor een efficiencywinst, waarbij vragen beter/ sneller/ passender worden opgepakt en er minder reguliere begeleiding hoeft te worden ingezet, dubbel werk wordt voorkomen en kortere lijnen worden gewaarborgd. Een laagdrempelige optie is het ‘in huis halen’ van de medewerker van Synthese voor een dagdeel per week.

Hierdoor verdwijnen wellicht de zgn ‘eilandjes’, wordt de onderlinge kloof verkleind en de samenwerking en eigen verantwoording vergroot. De komende tijd kan worden gebruikt om samen met Synthese antwoord te geven op de vraag: “Hoe zou je het inrichten, als je opnieuw kon beginnen?” Hierbij blijft aandacht voor de huidige structuur, maar wordt onderzocht of de vorm nog passend is en wordt los gedacht van de huidige functies. Dit sluit tevens aan bij de Hervormingsagenda Jeugd. Een tussenopdracht kan zijn om in gesprek te gaan met de andere welzijnspartij en te vragen wat zij kunnen leveren en wat de kosten zijn. Hierbij moet rekening worden gehouden met hogere (opstart) kosten en een langere implementatietijd, zeker in het eerste en misschien ook 2e jaar. Netwerken moeten opgebouwd worden, samenwerkingen aangehaald en afhankelijk van het bestaande netwerk en aanbod ‘het wiel opnieuw worden uitgevonden’. Deze toekomstverkenning is mede tot stand gekomen door input van Synthese, het sociaal team en andere betrokkenen.

8. Bijlage 1. Analyse welzijnswerk Mook en Middelaar 2025

Pagina 6 van 6