Agendabundel
Tekst van het document
Bundel - Raadsinformatieavond van 8 november 2023 Agenda bijlagen Agenda Raadsinformatieavond 8 november 2023 Agenda Raadsinformatieavond 8 november 2023 0 Huiswerkopdracht RIA 8 november Ter voorbereiding op de RIA wordt de raad het volgende gevraagd: Met uw raad willen we de vraagstukken middels concrete stellingen bediscussiëren om tot een volledige zienswijze te komen. Tijdens de RIA op 8 november wordt u om concrete input gevraagd over de stellingen die u vind op dia 19 van de presentatie. Bent u het hiermee eens of oneens? En waarom, indien oneens? Daarnaast behandelen we de geformuleerde gespreksonderwerpen op de RIA van 8 november, maar willen we de eventuele toegevoegde gespreksonderwerpen van de fracties graag uiterlijk op 8 november om 12:00 uur ontvangen. Zie dia 20 t/m 23. 1 19:30 - Opening 2 19:31 - Vaststellen agenda d.d. 8 november 2023 Format RIA 28 september _ondertekend Agenda_Raadsinformatieavond_8_november_2023 (1) 3 19:32 - Vaststellen verslag Raadsinformatieavond d.d. 28 september 2023 Geweizigd Verslag_Raadsinformatieavond_28_september_2023 (1) Bijlage 1. 2023_09_28 presentatie RIA DEF Bijlage 2. 2023_09_26 Werkdocument Atlas Mook en Middelaar Bijlage 3. Citisens NG - Concept participatieplan - Mook en Middelaar Bijlage 4. Opdracht aan raadsleden RIA 28 september 2023 4 Presentatie 2023_11_08 presentatie RIA DEF (2) 1.
2023_11_01 CONCEPT Uitgangspuntennotitie MM 2. 2023_10_26 Werkdocument Atlas Mook en Middelaar V3 3. Gevraagde Input DGP bij RIA 28-9 Omgevingsvisie_10 oktober 2023 4. Gevraagde Input GroenLinks bij RIA 28-9 Omgevingsvisie_7 oktober 2023 5. Gevraagde Input VVD bij RIA 28-9 Omgevingsvisie_2 oktober 2023 6. Opdracht aan raadsleden PvdA bij RIA 28-9 Omgevingsvisie_10 okt... 7. 26102023 Participatieplan omgevingsvisie - Mook en Middelaar 4.1 19:37 - Omgevingswet en omgevingsvisie Mook en Middelaar (een korte terugblik) 4.2 19:52 - Toelichting op het doorlopen proces tot nu toe 4.3 20:07 - Concept Uitgangspuntennotitie 4.4 20:52 - Concept participatieplan 4.5 21:37 - Vervolgstappen 5 21:52 - Sluiting
Agenda Raadsinformatieavond Subtitel Datum Tijd Locatie Voorzitter
0
Omgevingsvisie 08-11-2023 19:30 - 21:53 Raadzaal E.P.M. Scheltinga
Huiswerkopdracht RIA 8 november Ter voorbereiding op de RIA wordt de raad het volgende gevraagd:
1. Met uw raad willen we de vraagstukken middels concrete stellingen bediscussiëren om tot een volledige zienswijze te komen. 2. Tijdens de RIA op 8 november wordt u om concrete input gevraagd over de stellingen die u vind op dia 19 van de presentatie. Bent u het hiermee eens of oneens? En waarom, indien oneens? 3. Daarnaast behandelen we de geformuleerde gespreksonderwerpen op de RIA van 8 november, maar willen we de eventuele toegevoegde gespreksonderwerpen van de fracties graag uiterlijk op 8 november om 12:00 uur ontvangen. Zie dia 20 t/m 23.
1
Opening
19:30
2
Vaststellen agenda d.d. 8 november 2023
19:31
3
Vaststellen verslag Raadsinformatieavond d.d. 28 september 2023
19:32
4
Presentatie
4.1
Omgevingswet en omgevingsvisie Mook en Middelaar (een korte terugblik)
19:37
4.2
Toelichting op het doorlopen proces tot nu toe
19:52
4.3
Concept Uitgangspuntennotitie
20:07
4.4
Concept participatieplan
20:52
4.5
Vervolgstappen
21:37
5 21:52
Sluiting
Agenda Raadsinformatieavond Subtitel Datum Tijd Locatie Voorzitter
0
Omgevingsvisie 08-11-2023 19:30 - 21:53 Raadzaal E.P.M. Scheltinga
Huiswerkopdracht RIA 8 november Ter voorbereiding op de RIA wordt de raad het volgende gevraagd:
1. Met uw raad willen we de vraagstukken middels concrete stellingen bediscussiëren om tot een volledige zienswijze te komen. 2. Tijdens de RIA op 8 november wordt u om concrete input gevraagd over de stellingen die u vind op dia 19 van de presentatie. Bent u het hiermee eens of oneens? En waarom, indien oneens? 3. Daarnaast behandelen we de geformuleerde gespreksonderwerpen op de RIA van 8 november, maar willen we de eventuele toegevoegde gespreksonderwerpen van de fracties graag uiterlijk op 8 november om 12:00 uur ontvangen. Zie dia 20 t/m 23.
1
Opening
19:30
2
Vaststellen agenda d.d. 8 november 2023
19:31
3
Vaststellen verslag Raadsinformatieavond d.d. 28 september 2023
19:32
4
Presentatie
4.1
Omgevingswet en omgevingsvisie Mook en Middelaar (een korte terugblik)
19:37
4.2
Toelichting op het doorlopen proces tot nu toe
19:52
4.3
Concept Uitgangspuntennotitie
20:07
4.4
Concept participatieplan
20:52
4.5
Vervolgstappen
21:37
5 21:52
Sluiting
Opzet raadsinformatieavond Documentnummer Onderwerp Datum raadsinformatieavond
ZM23.02779 RIA’s 28 september en 8 november t.b.v. opstellen uitgangspuntennotitie Omgevingsvisie 28 september 2023 en 8 november 2023
Programma Portefeuillehouder
Omgevingsvisie A.F. Herings
Opzet Raadsinformatieavond RIA 28 september en 8 november t.b.v. opstellen uitgangspuntennotitie Omgevingsvisie Inleiding De Omgevingswet treedt per 1 januari 2024 in werking. Op grond van de Omgevingswet dient iedere gemeente op 1 januari 2027 over een omgevingsvisie te beschikken. Uw raad heeft een belangrijk rol in de totstandkoming van de omgevingsvisie. De omgevingsvisie wordt opgesteld aan de hand van een uitgangspuntennotitie die door de raad wordt vastgesteld. Tijdens de presentatie (7 september) en meerdere RIA’s (op 28 september en 8 november) wordt u hierin meegenomen en wordt uw opinie gevraagd in verband met de op te stellen uitgangspuntennotitie. Raadsinformatieavonden 1) 2)
RIA 28 september : Bespreken werkdocument en participatieplan Omgevingsvisie RIA 8 november : Bespreken concept uitgangspuntennotitie Omgevingsvisie
Beoogd effect Raadsleden 1) te informeren over de implementatie van de Omgevingswet in Mook en Middelaar en de op te stellen omgevingsvisie; 2) voor de totstandkoming van de uitgangspuntennotitie tijdens de opiniërende raadsinformatieavonden in de gelegenheid te stellen om hierover hun mening te geven en van gedachte te wisselen. Met als doel om te zorgen dat een zorgvuldig en beheerst proces wordt doorlopen om tot een omgevingsvisie te komen die aansluit bij de gemeente en voldoet aan het wettelijke kader.
Toelichting onderwerp De Omgevingswet treedt per 1 januari 2024 in werking. Op grond van de Omgevingswet dient iedere gemeente over een omgevingsvisie te beschikken. De omgevingsvisie is de opvolger van de structuurvisies met een verbrede reikwijdte voor het zogenaamde fysieke leefomgeving. Gemeenten moeten op 1 januari 2027 hun omgevingsvisie hebben vastgesteld. Vastgestelde structuurvisies blijven onder het overgangsrecht tot dat moment geldig. In de afgelopen maanden is een aanbesteding doorlopen en een geschikte partij gecontracteerd: Bureau Nieuwe Gracht. Vanaf 1 augustus gaat Bureau Nieuwe Gracht de gemeente ondersteunen om voor 31 december 2024 de omgevingsvisie vast te laten stellen door de gemeenteraad. Om te komen tot een omgevingsvisie is gekozen voor de volgende fasering: 1. Het opstellen van de uitgangspuntennotitie omgevingsvisie; 2. Het opstellen van de omgevingsvisie.
Fase 1 - Uitgangspuntennotitie omgevingsvisie
Pagina 1 van 3
Raadsinformatieavond
Opzet raadsinformatieavond De uitgangspuntennotitie geeft richting en is de basis voor het opstellen van de omgevingsvisie. De uitgangspuntennotitie wordt door de gemeenteraad vastgesteld. Fase 2 – opstellen van de omgevingsvisie De omgevingsvisie is een document waarin het beleid in hoofdlijnen wordt geschetst waar de gemeente de komende decennia voor staat. De omgevingsvisie zal het centrale visiedocument vormen voor de fysieke leefomgeving voor Mook en Middelaar. In deze fasen worden verschillende RIA’s georganiseerd om de raad goed in positie te brengen.
Deze RIA-opzet focust zich op fase 1: de uitgangspuntennotitie en de daarvoor geplande RIA’s op 28 september en 8 november 2023.
Opzet raadsinformatieavond – Wat kunt u verwachten? -
Opzet en werkvorm : interactieve werkvorm zowel beeldvormend als opiniërend.
-
Informatie ter voorbereiding voor de raad : o RIA 28 september: de raad krijgt op deze avond het werkdocument gepresenteerd met daarbij een toelichting hoe het document gelezen kan worden. Na deze RIA worden de raadsleden/fracties in de gelegenheid gesteld om tot en met 10 oktober met een aanvullende inhoudelijke reactie te komen. o RIA 8 november: de raad krijgt vooraf het concept van de uitgangspuntennotitie toegestuurd. Tijdens de RIA wordt dit stuk beeldvormend en opiniërend besproken.
-
Rol van de inwoner: aangezien voor de inwoners separate stakeholderbijeenkomsten zullen plaatsvinden, wordt de inwoner tijdens de raadsinformatieavonden in de gelegenheid om in te spreken..
-
Communicatie: inwoners, bedrijven, instellingen, belangengroeperingen, adviesorganen en overige stakeholders worden via de aangemaakte webpagina op de hoogte gehouden over het proces en inhoudelijke stukken. Via de website en TerSprake worden de agenda’s van de RIA’s regulier bekendgemaakt.
Pagina 2 van 3
Raadsinformatieavond
Opzet raadsinformatieavond
Locatie Locatie is voor beide data de raadzaal.
Planning
Bijlage(n) -
Mook, 5 september 2023
Het college van burgemeester en wethouders van Mook en Middelaar,
De gemeentesecretaris
De burgemeester
drs. W. Mariman
mr. drs. W. Gradisen
Pagina 3 van 3
Raadsinformatieavond
Agenda Raadsinformatieavond Subtitel Datum Tijd Locatie Voorzitter
0
Omgevingsvisie 08-11-2023 19:30 - 21:53 Raadzaal C.A.M. van den Bergh-Visser
Huiswerkopdracht RIA 8 november Ter voorbereiding op de RIA wordt de raad het volgende gevraagd:
1. Met uw raad willen we de vraagstukken middels concrete stellingen bediscussiëren om tot een volledige zienswijze te komen. 2. Tijdens de RIA op 8 november wordt u om concrete input gevraagd over de stellingen die u vind op dia 19 van de presentatie. Bent u het hiermee eens of oneens? En waarom, indien oneens? 3. Daarnaast behandelen we de geformuleerde gespreksonderwerpen op de RIA van 8 november, maar willen we de eventuele toegevoegde gespreksonderwerpen van de fracties graag uiterlijk op 8 november om 12:00 uur ontvangen. Zie dia 20 t/m 23.
1
Opening
19:30
2
Vaststellen agenda d.d. 8 november 2023
19:31
3
Vaststellen verslag Raadsinformatieavond d.d. 28 september 2023
19:32
4
Presentatie
4.1
Omgevingswet en omgevingsvisie Mook en Middelaar (een korte terugblik)
19:37
4.2
Toelichting op het doorlopen proces tot nu toe
19:52
4.3
Concept Uitgangspuntennotitie
20:07
4.4
Concept participatieplan
20:52
4.5
Vervolgstappen
21:37
5 21:52
Sluiting
Verslag Raadsinformatieavond omgevingsvisie 28 september 2023 Presentielijst Raads- en commissieleden:
de heer van der Linden (DGP) mevrouw King (DGP) mevrouw Jansen Groesbeek-Cremers (DGP) de heer Broekmans (PvdA) de heer Heisen (PvdA) de heer Scheltinga (PvdA) mevrouw van Keulen (GroenLinks) mevrouw Roozendaal (Groen Links) de heer Brinkhoff (VVD) de heer Akkerman (VVD) mevrouw de Vito – van den Bouwhuijsen (VVD)
Afwezig:
mevrouw van Helden (commissiegriffier) de heer Herings (wethouder) de heer Gradisen (burgemeester) de heer Mariman (gemeentesecretaris) de heer Eeren (DGP) mevrouw Pieks (PvdA) mevrouw Mulders (DGP) mevrouw van Brunschot (VVD)
Voorzitter:
mevrouw van den Bergh-Visser
Commissiegriffier: Griffier:
mevrouw van Arensbergen
Portefeuillehouders:
de heer Rodoe (wethouder)
Gemeentesecretaris: Overige genodigden:
de heer Swolfs (projectleider Omgevingsvisie) de heer Verploegen (projectleider Omgevingswet)
Externe ondersteuning:
de heer Arends (Bureau Nieuwe Gracht) Mevrouw Beekbergen (Bureau Nieuwe Gracht)
Verslag 1
Opening • • •
De voorzitter opent de vergadering en heet allen van harte welkom. De vergadering is door technische problemen niet live te volgen via de website. De opnames volgen later Er is bericht van verhindering ontvangen van dhr. Eeren, mevr. Pieks, mevr. van Keulen, mevr. Mulders, mevrouw van Brunschot, wethouder Herings en de commissiegriffier.
2
Vaststellen agenda d.d. 28 september 2023 De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.
3
Vaststellen verslag Raadsinformatieavond Duurzaamheid 4 juli 2023 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.
4.1
Omgevingsvisie- werkdocument en participatieplan Portefeuillehouder: A.F. Herings wordt vervangen door H. Rodoe De raad krijgt op deze avond het werkdocument gepresenteerd met daarbij een toelichting hoe het document gelezen kan worden. Na deze RIA worden de raadsleden/fracties in de gelegenheid gesteld om tot en met 10 oktober met een aanvullende inhoudelijke reactie te komen. Toezegging (ID 244) wethouder Rodoe De voorgestelde top-10 stakeholders wordt uitgenodigd onder voorbehoud van besluitvorming college; naar aanleiding van de reacties van fracties worden aanvullend nog enkele stakeholders extra uitgenodigd. Fracties kunnen reageren tot uiterlijk 4 oktober, 12 uur. Toezegging (ID 244) wethouder Rodoe De reacties van de raadsleden / fracties worden bij de stukken van de raadsinformatieavond Omgevingsvisie dd 28 september in iBabs geplaatst, zodat hiervan kennis kan worden genomen.
4.2
Opdracht aan raadsleden- reacties van fracties Zie de bijlagen 1 t/m 4 voor presentatie, werkdocument, concept-participatieplan en de opdracht aan de raadsleden.
5
Sluiting De voorzitter dankt iedereen voor zijn of haar aanwezigheid en sluit de vergadering om 21:36 uur
Bijlagen: 1. Presentatie RIA DEF 2. Werkdocument atlas Mook en Middelaar 3. Concept participatieplan 4. Opdracht aan raadsleden
Pagina 2
Omgevingsvisie Mook en Middelaar
Raadsinformatieavond
28 september 2023
Agenda - 19:30-19:45 Omgevingswet en Omgevingsvisie Mook en Middelaar (een korte terugblik) - 19:45-20:00 Toelichting op het werkdocument ‘Een kenschets van de gemeente’ - 20:00-20:45 Wat zijn belangrijke vraagstukken / hoofdopgaven voor de Omgevingsvisie? - 20:45-21:00 Koffie en thee-pauze - 21:00-21:45 Toelichting op het concept Participatieplan - 21:45-22:00 Vervolgstappen / planproces
Omgevingswet
Doelstelling = eenvoudiger en beter Wat gaat er veranderen? • van 26 wetten naar 1 • van 5.000 wetsartikelen naar 350 • van 120 ministeriële regelingen naar 10 • van 120 algemene maatregelen van bestuur naar 4 1 wet voor de hele leefomgeving. De wet maakt het mogelijk om lokale problemen ook lokaal op te lossen.
Omgevingswet
Hoe moet dat worden bereikt?
Omgevingswet
Wat zijn de instrumenten?
Omgevingswet
Welke documenten kent de gemeente? - Om de Omgevingswet in de praktijk uit te voeren kennen we omgevingsdocumenten. - De Omgevingsvisie is één van die documenten. Omgevingsvisie
Omgevingsprogramma
Omgevingsplan
Omgevingsvergunning
Omgevingsdocumenten: van visie naar uitvoering
Omgevingswet
Wanneer? • De Omgevingswet treedt op 1 januari 2024 in werking. • Het nieuwe Omgevingsplan moet 1 januari 2032 zijn vastgesteld. • Voorafgaand stellen we de Omgevingsvisie op.
• Gemeenten zijn verplicht de Omgevingsvisie te maken voor 1 januari 2027.
Omgevingsvisie
Wat is een Omgevingsvisie? - strategische visie voor de fysieke leefomgeving; - voor de lange termijn; - voor het grondgebied van de hele gemeente; - en moet inhoudelijk in elk geval de volgende elementen bevatten: • de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving; • de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling; • de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid.
Omgevingsvisie
Integraal en samenhangend
Omgevingsvisie
Omgevingsvisie Mook en Middelaar - een slimme verbinding tussen thema’s uit ruimtelijk en sociaal domein; - uitgaande van bestaand beleid; - een strategische visie op actuele thema’s en nieuwe (ruimtelijke) opgaven; - gebiedseigen verhaal voor Mook en Middelaar (in regionale context); - een goede ruimtelijke (en cijfermatige) analyse; - in samenwerking met bewoners, ondernemers en stakeholders.
Omgevingsvisie Processchema
Omgevingsvisie Processchema
Werkdocument
Werkdocument • Deel 1: Beschrijving huidige situatie • Deel 2: Sectorale beleidsopgaven -> reacties ambtelijke projectgroep zijn verwerkt (versie 2) -> achtergrondinformatie (‘nulmeting’) -> levend document
Werkdocument
Werkdocument
Werkdocument
Werkdocument
Werkdocument
Werkdocument
Opgaven voor de Omgevingsvisie Wat zijn de belangrijke hoofdopgaven voor de Omgevingsvisie? -> inventarisatie ambtelijke projectgroep -> aanvulling en aanscherping gemeenteraad -> aanleveren input door raad (t/m 10 okt) -> voorleggen aan stakeholders (23 okt) Een eerste voorzet om te komen tot “samenhangende (integrale) hoofdopgaven”
Hoofdopgaven Omgevingsvisie Mobiliteit: verkeersveiligheid, bereikbaarheid en stimuleren duurzaam vervoer Verbindingswegen A73 (Molenhoek en Mook), ontlasting woonwijken van doorgaand verkeer Groen, water en landschap: realiseren groenblauwe verbindingen In stand houden en versterken van waardevolle groen- en waterstructuren Wonen en volkshuisvesting: creëren voldoende aanbod met kwaliteit Ruimte voor nieuwe woningbouw en aansluiten bij de toekomstige woningvraag Klimaatadaptatie: vergroenen van de kernen Meer groen toevoegen en het huidige groen beter gebruiken in bebouwd gebied Gezondheid: stimuleren sport en bewegen in de buitenruimte Positieve gezondheid in een gezonde woon- en leefomgeving Duurzaamheid: bijdragen aan energietransitie Duurzame energie-opwek en energieneutraal in 2035
Overige belangrijke opgaven Recreatie en toerisme Behoud van huidige kwaliteit en variatie toeristisch en recreatief aanbod Werken en economie Toekomst bedrijventerreinen en kleinschalige werklocaties Natuur Versterken natuurwaarden en biodiversiteit, natuurinclusief ontwikkelen Samenleving en maatschappij Iedereen kan meedoen in de hedendaagse samenleving Leefbaarheid Ondersteunen verenigingsleven in de kernen Cultuur en erfgoed Duurzaam in stand houden (cultureel) erfgoed Circulair ontwikkelen Hergebruik en circulair aanbesteden / inkopen
Kompas Een eerste voorzet om te komen tot “samenhangende (integrale) hoofdopgaven” voor de Omgevingsvisie Mook en Middelaar • Aanvulling en aanscherping van de ambtelijke inventarisatie -> bespreking in RIA (28 sept) -> reacties aanleveren per raadsfractie (t/m 10 okt) • • • •
Herkent u zich in de geformuleerde opgaven? Welke opgave(n) mist u (of kan evt. worden verwijderd)? Welke opgaven hebben voor u de hoogste prioriteit? Welke opgaven kunnen in samenhang worden beschouwd?
• Uw reacties worden na 10 oktober verwerkt, waarna de (aangepaste) opgaven worden voorgelegd aan stakeholders (23 okt) • De opgaven voor de Omgevingsvisie worden opgenomen in de concept Uitgangspuntennotitie, die op 8 november met u wordt besproken (RIA)
Participatieplan Processchema
Participatieplan
Participatieplan
Participatieplan
Links het betrokkenheidsprofiel in Nederland en rechts in de gemeente Mook en Middelaar
Mook en Middelaar
Participatieplan
Links het betrokkenheidsprofiel in de gemeente Mook en Middelaar Rechts in de kern Mook
Links het betrokkenheidsprofiel in de gemeente Mook en Middelaar Rechts in de kern Middelaar
Mook
Middelaar
Participatieplan
De grootste profielen in de gemeente (Re)actieve Emptynesters - Graag geïnformeerd over plannen van de gemeente (digitale nieuwsbrief of het huis-aan-huisblad) - Nemen zelf contact op met de gemeente en zijn makkelijk te betrekken - Denken het liefst mee via traditionele vormen van participatie, zoals via een bewonersavond. Gehaaste gezinnen - Veel vertrouwen in de gemeente en vinden het belangrijk om op de hoogte te blijven en mee te denken - Denken graag online mee (via een digitale nieuwsbrief, een online enquête of een online informatiebijeenkomst). Ik-gerichte starters - Veel vertrouwen in de gemeentelijke politiek - Vinden het belangrijk om geïnformeerd te worden en mee te denken (vooral geïnteresseerd in thema’s die zij terugzien in hun dagelijks leven, zoals verkeer en bereikbaarheid en wonen) - Geven de voorkeur aan digitale vormen van participatie, zoals een inwonerpanel of online platform.
Participatieplan
Profielen die in mindere mate aanwezig zijn Alerte Families en Stille Overlevers - Weinig vertrouwen in de (lokale) overheid - Meedenken via sociale media - Stille overlevers: brief per post Bescheiden Grijzen - Met name betrokken bij hun directe woonomgeving, zoals hun straat of buurt - Bescheiden grijzen blijven graag op de hoogte, minder behoefte om mee te denken (bij voorkeur via offline communicatie; brief, huis-aan-huis) Eigenzinnige Lokalen - Weinig vertrouwen in de lokale overheid - Betrokken bij eigen buurt/dorp - Voorkeur voor persoonlijk gesprek of inspraakavond in eigen omgeving
Participatieplan
Participatie-aanpak afgestemd op de gemeente Inwonersconsultatie Campagne: Ansichtkaart Sociale media posters Huis-aan-huis 0800-nummer inwonerspanel Bewonersbijeenkomst Fysieke bijeenkomst Online bijeenkomst Bijeenkomst met stakeholders Maasburen.nl Aandacht voor jongeren (zowel campagne voor enquête als bijeenkomsten) Interactieve website Persoonlijke benadering
Participatieplan
Kunt u zich vinden in de door ons voorgestelde participatie-aanpak? (zie concept Participatieplan)
Stakeholders
Stakeholders Voorstel voor de uit te nodigen stakeholders voor 23 oktober: - GGD Noord-Limburg - Woningbouwcoöperatie Destion - Stichting Visit Noord-Limburg - Leisurelands Mookerplas - Natuurmonumenten - Rijkswaterstaat - Provincie Limburg - Waterschap Limburg - Aangrenzende gemeenten
Vragen aan de raad AUB aanleveren t/m 4 oktober (voor 12 uur):
Heeft u nog stakeholders gemist voor de bijeenkomst op 23 oktober? AUB aanleveren t/m 10 oktober:
Suggesties voor uit te nodigen stakeholders voor de participatie (fase 2) Aanvullingen en aanscherpingen van belangrijke (hoofd)opgaven Kunt u zich vinden in de door ons voorgestelde participatie-aanpak?
Vervolgstappen Op weg naar uitgangspuntennotitie en participatieplan… FASE 1: UITGANGSPUNTENNOTITIE EN PARTICIPATIEPLAN Activiteiten
Weeknummer
Jaar 2023
•
RIA (28 september 2023): werkdocument/participatieplan
39
•
Input aanleveren door raad (uiterlijk t/m 10 oktober 2023)
40-41
•
Opstellen concept uitgangspuntennotitie / aanpassen participatieplan
41-43
•
Herfstvakantie
42
•
Stakeholdersbijeenkomst (23 oktober 2023)
43
•
Ambtelijke projectgroep (26 oktober 2023): bespreken concept uitgangspuntennotitie
43
•
Stuurgroep / College
44
•
RIA (8 november 2023): concept uitgangspuntennotitie en participatieplan
45
•
Raad (6/14 december 2023): vaststelling uitgangspuntennotitie en participatieplan
49-50 49-50
RUIMTELIJKE ATLAS GEMEENTE MOOK EN MIDDELAAR
EEN KENSCHETS VAN DE GEMEENTE BUREAU NIEUWE GRACHT stedenbouw & landschap
EEN KENSCHETS VAN DE GEMEENTE INHOUDSOPGAVE > INLEIDING > DEEL 1: BESCHRIJVING HUIDIGE SITUATIE Blauwgroene hoofdstructuur • ondergrond • landschap • water • groenstructuur Erfgoed • archeologie • cultuurhistorie Identiteit van de kernen • historische ontwikkeling • stedenbouwkundige structuur
COLOFON Dit werkdocument ‘Een kenschets van de gemeente’ is opgesteld door Bureau Nieuwe Gracht in opdracht van de gemeente Mook en Middelaar. Het is het eerste tussenproduct op weg naar de Omgevingsvisie Mook en Middelaar. Het werkdocument bevat voor alle relevante beleidsvelden en thema’s een beschrijving van de huidige situatie (deel 1) en een inventarisatie van de sectorale ruimtelijke opgaven vanuit het bestaande beleid van de gemeente, provincie en regio (deel 2). Bureau Nieuwe Gracht • Robert Arends • Nadèche Westrus Utrecht, 26 september 2023 (concept, versie 2)
Ruimtegebruik en functies • wonen • werken en economie • voorzieningen • recreatie en toerisme • natuur • landbouw Mobiliteit • gemotoriseerd verkeer • openbaar vervoer • langzaam verkeer Maatschappij en samenleving • leefbaarheid • gezonde leefomgeving
2
Milieu • geluid • bodemkwaliteit • luchtkwaliteit Duurzaamheid • klimaat • energie
> DEEL 2: SECTORALE BELEIDSOPGAVEN Ondergrond Landschap Water Groenstructuur Archeologie Cultuurhistorie Stedenbouw Wonen Werken en economie Recreatie en toerisme Natuur Landbouw Mobiliteit Samenleving en maatschappij Gezondheid en leefklimaat Milieu Klimaatadaptatie Energietransitie Circulair
EEN KENSCHETS VAN DE GEMEENTE INLEIDING
De gemeente maakt door haar unieke ligging deel uit van meerdere regio's, zoals de Gezondste Regio Noord-Limburg (r-nl), de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, het Rijk van Nijmegen en - samen met de buurgemeenten Bergen en Gennep - de Regio Maasduinen.
Stap 1: Beleidsinventarisatie en ruimtelijke analyse De Omgevingsvisie Mook en Middelaar bevat het strategische en integrale beleid over de fysieke leefomgeving voor de hele gemeente en de lange termijn. Op dit moment werken wij aan stap 1: beleidsinventarisatie en ruimtelijke analyse. In deze eerste stap zijn alle relevante beleidsdocumenten van de gemeente, provincie en regionale samenwerkingsverbanden verzameld, geïnventariseerd en geanalyseerd. Op basis van deze beleidsdocumenten brengen we allereerst de gebiedskwaliteiten van de gemeente in kaart. We beschrijven daarbij op hoofdlijnen wat de belangrijkste karakteristieken zijn van het buitengebied en van de verschillende kernen in de gemeente. Zo ontstaat een goed beeld van de huidige opbouw van de gemeente en de kernen Mook, Middelaar, Molenhoek en Plasmolen. We stellen ook een digitaal kaartbestand samen met alle voor de Omgevingsvisie relevante kaartlagen.
Gezien haar geografische ligging (op de grens van drie provincies en meerdere regionale samenwerkingsverbanden) is regionale samenwerking op verschillende beleidsterreinen voor de gemeente van groot belang. Tegelijkertijd is het belangrijk om als kleine, zelfstandige gemeente een heldere eigen koers te varen. Daarom dienen de unieke groene gebiedskwaliteiten, de historische identiteit van Mook en Middelaar en de dorpse kwaliteiten centraal te staan in de Omgevingsvisie.
Opzet en vervolg In dit werkdocument zijn de gebiedskwaliteiten van Mook en Middelaar beschreven (deel 1), evenals de sectorale beleidsopgaven voor de komende jaren op basis van het bestaande beleid (deel 2). Dit werkdocument is op 7 september 2023 besproken met een ambtelijke projectgroep van de gemeente. Eind september worden de (aangescherpte) hoofdopgaven voor de Omgevingsvisie voorgelegd aan de gemeenteraad (RIA 28 september 2023) en de betrokken stakeholders (23 oktober 2023). Die hoofdopgaven kunnen dan verder worden aangevuld en aangescherpt, waarna ze nogmaals worden voorgelegd aan de gemeenteraad (RIA 8 november 2023).
De gemeente Mook en Middelaar telt vier kernen (Molenhoek, Mook, Middelaar en Plasmolen) met in totaal ruim 8.000 inwoners. Daarmee is het één van de kleinste gemeenten in de regio. De gemeente vormt het meest noordelijk gelegen deel van de kop van Noord-Limburg, maar is met name georiënteerd op de regio Nijmegen.
> KAART 1: REGIONALE CONTEXT 3
DEEL 1: BESCHRIJVING VAN DE HUIDIGE SITUATIE
4
eend.
EEN KENSCHETS VAN DE GEMEENTE BESCHRIJVING VAN DE HUIDIGE SITUATIE De Omgevingsvisie zorgt voor samenhang in het (ruimtelijk) beleid van de gemeente Mook en Middelaar. Het huidige beleid van de gemeente is verspreid vastgelegd over verschillende beleidsplannen en visies. In de bijlage is een overzicht opgenomen van alle (sectorale) beleidsdocumenten van de gemeente Mook en Middelaar, evenals de relevante ruimtelijke visies, verkenningen en onderzoeken van de provincie en regio. Op basis van deze beleidsdocumenten geven we in dit eerste deel van het werkdocument een kenschets van de huidige situatie van de hele gemeente.
Identiteit van de kernen • historische ontwikkeling • stedenbouwkundige structuur
Beleidsvelden en thema’s Als fundament voor de Omgevingsvisie beschrijven we beknopt de huidige situatie van de gemeente. Hierbij komen alle voor de Omgevingsvisie relevante beleidsvelden en thema’s aan bod. De volgende onderwerpen worden achtereenvolgens in woord en beeld beschreven:
Maatschappij en samenleving • leefbaarheid • gezonde leefomgeving
Blauwgroene hoofdstructuur • ondergrond • landschap • water • groenstructuur
> KAART 2: TOPOGRAFIE GEMEENTE MOOK EN MIDDELAAR
Erfgoed • archeologie • cultuurhistorie 5
Ruimtegebruik en functies • wonen • werken en economie • voorzieningen • recreatie en toerisme • natuur • landbouw Mobiliteit • gemotoriseerd verkeer • openbaar vervoer • langzaam verkeer
Milieu • geluid • bodemkwaliteit • luchtkwaliteit Duurzaamheid • klimaat • energie
ntleend.
BLAUWGROENE HOOFDSTRUCTUUR
MM Bodemkaart
schaal 1: 38098 0
300
600
N
ONDERGROND
900m
legenda
Gemeentegrenzen NL
Geomorfologie
Kadastrale gemeentegrenzen
De gemeente Mook en Middelaar ligt in het uiterste noorden van de provincie Limburg. Landschappelijk gezien ligt het meest markante element in het noorden van de gemeente: de gigantische stuwwal die zich hoog boven het omringende landschap verheft. De stuwwal is gevormd in de voorlaatste IJstijd, zo’n 160.000 jaar geleden. De eeuwenoude ontstaansgeschiedenis van het gebied heeft gezorgd voor de huidige karakteristieke opbouw van de ondergrond met een grote diversiteit aan bodemkundige eigenschappen. Eeuwenlange erosie door ijs, water en wind heeft gezorgd voor verschillende geomorfologische (deel)gebieden, die op korte afstand van elkaar voorkomen.
Gemeentegrenzen BE Bodemkaart 2021
Bodem
> KAART 3: GEOMORFOLOGIE
Datum: 12-07-2023 - Aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend.
In het noorden van de gemeente ligt de stuwwal van Nijmegen, die in Duitsland doorloopt in het Reichswald. Deze stuwwal bestaat grotendeels uit zandgronden. De westkant van de stuwwal, bij Molenhoek, heeft een glooiende helling doordat smeltwater vanaf de stuwwal stroomde naar het rivierdal van de Maas. De oude bewoningskernen van Molenhoek, Mook en Plasmolen zijn ontstaan op deze hoger gelegen fijne zandgronden in het overgangsgebied van de stuwwal.
> KAART 4: BODEM
stuwwalplateau
terraswelving
holtpodzolgronden; grof zand
laarpodzolgronden; grof zand
hoge stuwwal
terrasvlakte
vorstvaaggronden; grof zand
veldpodzolgronden; grof zand
ondergraven stuwwalzijde
rivierduin
gooreerdgronden; grof zand
poldervaaggronden; zware zavel
droog dal
rivierdal
loopodzolgronden; grof zand
leek-/woudeerdgronden; lichte zavel
smeltwaterglooiing
geul van vlechtend water
hoge bruine enkeerdgronden; grof zand
ooivaaggronden; lichte zavel
smeltwaterwaaier
dijk
poldervaaggronden; zandige leem
ooivaaggronden; lichte klei
6
In het winterbed van de Maas komen vooral rivierkleibodems voor. Omdat de Maas in vroegere tijden soms droog stond en er weinig begroeiing was, werd door de wind zand uit de droge rivierbodems opgewaaid en verderop afgezet. Hierdoor zijn enkele zandruggen en rivierduinen ontstaan. Middelaar ligt op een zandrug aan de voet van de stuwwal. Een groot gedeelte van de rivierduin in Middelaar is afgegraven ten behoeve van de zandwinning.
ntleend.
BLAUWGROENE HOOFDSTRUCTUUR
MM Hoogtelijnen
schaal 1: 38098 0
300
600
N
LANDSCHAP
900m
legenda
Gemeentegrenzen NL
Variatie in landschappen
Kadastrale gemeentegrenzen
De verschillen in de ondergrond hebben in de loop der eeuwen geleid tot een grote diversiteit aan landschappen binnen de gemeentegrenzen. De gemeente Mook en Middelaar kent hierdoor landschappelijk gezien een grote variatie op een relatief klein oppervlak. Er is heide en bos, akkers en weilanden en de rivier de Maas.
Gemeentegrenzen BE TOP10NL Hoogtelijnen
In het laaggelegen Maasdal komen relatief veel graslanden voor. Door de ligging in het winterbed van de Maas, staan hier bijna geen (bedrijfs)gebouwen, wat het gebied een natuurlijke en groene uitstraling geeft. De weilanden en de vele heggen zorgen voor een groen, half-open kleinschalig karakter. De Maasheggen dienden vroeger als perceelscheiding en veekering. De hooggelegen stuwwal is bebost. In de bossen zijn enkele kleine akkers en weilanden te vinden. Deze karakteristieke open plekken zijn waardevol voor de natuurkwaliteit van het bos. Ze zorgen voor meer natuurlijke overgangen en variatie in het besloten bos. Tussen de stuwwal en het Maasdal ligt een gevarieerde overgangszone met rivierduinrelicten, bomenrijen, houtwallen en beken.
Opvallende hoogteverschillen > KAART 5: VARIATIE IN LANDSCHAPPEN bos
Datum: 13-07-2023 - Aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend.
Hoogteverschillen spelen een grote rol in de beleving van het landschap in de gemeente. De hooggelegen delen van de gemeente liggen boven op de stuwwal (van 60 tot 80 meter +NAP). Het laagstgelegen deel ligt in het Maasdal en heeft een gemiddelde hoogte van zo’n 8 tot 10 meter +NAP. De dijken en kades langs de Maas hebben hier een hoogte van 13 à 14 meter +NAP. In het Maasdal komen kleinere hoogteverschillen voor in de vorm van zandruggen. Tussen de hoge stuwwal en het Maasdal ligt een overgangsgebied met glooiende hellingen.
> KAART 6: HOOGTEKAART hoogtelijnen (TOP10NL)
heide droog natuurgebied weide en akkerland recreatiegebied water 7
MM Waterwingebied
schaal 1: 38098 0
300
600
BLAUWGROENE HOOFDSTRUCTUUR
N
WATER
900m
legenda
Gemeentegrenzen NL
Grondwater
Kadastrale gemeentegrenzen
Het grondwatersysteem van de gemeente maakt deel uit van het stuwwalsysteem van Nijmegen. Het grondwater infiltreert op de stuwwal (deels in Duitsland) en komt omhoog in een zone met kwelgebieden aan de voet van de stuwwal. Door de invloed van afgravingen (zoals de Mookerplas) en de grondwateronttrekking ten behoeve van de drinkwatervoorziening, wordt de grondwaterstand op de stuwwal steeds lager en verdrogen de bronbeken ten zuiden van de stuwwal.
Gemeentegrenzen BE Waterwingebieden Grondwaterbeschermingsgebieden
Waterwingebied Drinkwater komt in Mook en Middelaar letterlijk van (of uit) eigen bodem komt. Voor de waterwinning wordt gebruik gemaakt van een waterwingebied op de Mookerhei. Het gewonnen water is van goede kwaliteit, de zuivering beperkt zich vooral tot het verwijderen van ijzer en mangaan. Het water bevat van nature weinig kalk. Om vervuiling van het grondwater te voorkomen is rond het waterwingebied een grondwaterbeschermingsgebied en boringsvrije zone aangewezen. Zij worden extra beschermd. > KAART 7: GRONDWATERSYSTEEM
Datum: 13-07-2023 - Aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend.
De Maas
> KAART 8: WATERWINGEBIED
infiltratie
waterwingebied
kwel
grondwaterbeschermingsgebied
water
8
De Maas verbindt Limburg en de Limburgers van Zuid naar Noord. We maken gebruik van de Maas voor ons drinkwater, als vaarweg, voor wateraanvoer in de kanalen en voor voldoende zoetwater in droge perioden. De ligging van de gemeente Mook en Middelaar aan de rivier de Maas gaat gepaard met extra regelgeving en beleid ten aanzien van hoogwaterveiligheid. Bij hoge waterstanden in de winter staat het winterbed van de Maas regelmatig onder water.
ntleend.
BLAUWGROENE HOOFDSTRUCTUUR De dijken zijn na de extreme hoogwaterstanden van 1993 en 1995 aangelegd en hebben in 2005 de status van primaire waterkering gekregen. Het huidige dijktraject voldoet niet aan deze waterveiligheidsnorm. De dijken in het Maasdal moeten daarom verhoogd en versterkt worden om te voldoen aan een overstromingskans van 1/300 per jaar. De huidige rivierdijk in het Maasdal heeft een hoogte die verloopt van NAP +13,0 meter tot NAP +13,7 meter. De dijken in het Maasdal worden gemiddeld circa 0,6 meter verhoogd om aan de waterveiligheidsnorm te voldoen. Daarbij worden ook diverse maatregelen getroffen gericht op verbetering van de ruimtelijke kwaliteit.
2,6 km 2,2 km
2,2 km
Regionaal watersysteem De gemeente beheert samen met het Waterschap Limburg het regionale watersysteem. Het grondgebied van de gemeente Mook en Middelaar kent een aantal kleinere waterlopen met een natuurlijke oorsprong, zoals de Mookse Molenbeek en de hierop afwaterende Helbeek en de Drie Meertjes. Daarnaast kent het gebied gegraven wateren zoals de zandafgraving van de Mookerplas uit de periode 1950-1970 en diverse watergangen in het agrarisch gebied. Stelsteltype riolering Mook en Middelaar 2021
> KAART 9: MAAS EN REGIONALE WATERSTRUCTUUR
Waterbeheer en riolering > KAART 10: RIOOLSTELSEL
Maas en Maasplassen
gemengde riolering: hemelwater- en afvalwater afvoer (totaal 41,5 km)
primaire watergangen Waterschap Limburg
HWA-stelsel: hemelwater afvoer (totaal 9 km) DWA-stelsel: afvalwater afvoer (totaal 14,2 km) pers- of drukriolering: buitengebied (totaal 17,6 km)
9
De gemeente is verantwoordelijk voor inzameling van afstromend hemelwater van percelen waarvan de eigenaren niet zelf kunnen voorzien in afvoer naar oppervlaktewater of bodem. De voorkeursvolgorde die we hierbij hanteren is vasthouden, bergen en afvoeren. Binnen de gemeente beheren we meerdere voorzieningen met betrekking tot waterbeheer en riolering, zoals rioolleidingen, gemalen, kolken en infiltratievoorzieningen zoals wadi’s. Een groot deel van het rioolstelsel is al voor 1970 aangelegd, maar gemiddeld genomen nog van goede kwaliteit.
BLAUWGROENE HOOFDSTRUCTUUR GROENSTRUCTUUR Openbaar groen in de dorpen De dorpen in de gemeente hebben een sterke relatie met het omliggende landschap. Als gevolg hiervan zijn er relatief weinig groenvoorzieningen in de dorpskernen. Het openbaar groen in de dorpen bestaat hoofdzakelijk uit plantsoenen, speelplekken en solitaire bomen of boomgroepen op pleinen en in straten. Dit openbaar groen is essentieel voor de beleving en het gebruik van de buitenruimte en de kwaliteit van de woonomgeving. Het groen is ook belangrijk voor de gezondheid van mens en dier. Het zorgt voor de productie van zuurstof, het zuivert lucht, vangt fijnstof op, geeft verkoeling en beschutting. Naast openbaar groen kan ook particulier groen op private terreinen een belangrijke rol vervullen voor de kwaliteit van de openbare ruimte, hoewel dit groen oorspronkelijk niet hiervoor is aangeplant. De bijgevoegde kaart geeft de groene hoofdstructuur in de gemeente aan. Op lokale schaal is er meer groen aanwezig, zowel in de dorpen als daar buiten.
Buitengebied
laanstructuur hoofdelement
Groen speelt ook een belangrijke rol in de beleving van het buitengebied. Dat geldt dan met name voor bomen en laanstructuren. Andere kleine landschapselementen, zoals heggen en houtwallen, komen in het gebied nog maar sporadisch voor. Aan de oostzijde van de Maas zijn in de afgelopen decennia veel meidoorn- en sleedoornheggen verdwenen. Slechts hier en daar zijn nog kleinschalige heggenpatronen zichtbaar. De aanplant van nieuwe heggen in het buitendijkse gebied is lastig vanwege een vergunningsplicht op basis van de Waterwet.
Figuur 7.1 Groene hoofdstructuur > KAART 11: GROENE HOOFDSTRUCTUUR
10
Het Maasheggengebied is een van de oudste cultuurlandschappen van Nederland en wordt gekenmerkt door haar landschappelijke fraaiheid en ecologische waarde. In het visiestuk ‘Gehecht aan Heggen’ zijn de mogelijkheden beschreven voor een toekomstbestendig Maasheggenlandschap. De bomen- en laanstructuren in het buitengebied zijn veelal lijnvormig en lopen met de Maas en de stuwwal mee. In de open agrarische gebieden bepalen lange bomenrijen het landschapsbeeld. In het Maasdal accentueren de bomen en beplanting de ligging van de rivier. Een bijzondere bomenrij vormen de bakenbomen, die op regelmatige afstand van elkaar zijn aangeplant om als baken te dienen voor de scheepvaart bij hoogwater. De bakenbomen worden niet meer onderhouden en zullen gedeeltelijk verdwijnen door de aanleg van natuurvriendelijke oevers langs de Maas.
Groenbeheer Structureel en efficiënt groenbeheer is van essentieel belang voor de kwaliteit van de openbare ruimte. Als gemeente zetten we daarbij vooral in op structureel groen met een omvang van enige betekenis (dus geen kleine stukjes ’snippergroen’). Natuurlijk beheer past binnen een groene gemeente als Mook en Middelaar. Dit natuurlijk beheer vindt vooral in de extensief te onderhouden delen van het buitengebied plaats. Net buiten de bebouwde kom zijn er overgangsgebieden, die ook redelijk extensief onderhouden kunnen worden. De intensief te beheren gebieden liggen in de dorpskernen en bij belangrijke gebouwen of wooncomplexen.
ERFGOED ARCHEOLOGIE Archeologische beleidskaart De archeologische beleidskaart dient als basis voor het archeologiebeleid voor de gemeente Mook en Middelaar. De kaart bevat zeven beleidscategorieën, variërend van wettelijk beschermde archeologische monumenten tot gebieden zonder archeologische verwachting.
Strategisch landschap Door de natuurlijke ligging aan de Maas heeft de gemeente Mook en Middelaar in het (verre) verleden een strategische rol gespeeld. Veel van de archeologische monumenten in de gemeente zijn dan ook verbonden met de geschiedenis van dit strategische landschap. In dit gebied kunnen drie regionale thema’s worden onderscheiden uit verschillende tijdvakken: Romeinse Tijd, Tachtigjarige oorlog en Tweede Wereldoorlog.
1 wettelijk beschermd archeologisch monument 2 gebieden van zeer hoge archeologische waarde 3 gebieden van hoge archeologische waarde 4 gebieden met een hoge archeologische verwachting 5 gebieden met een middelhoge archeologische verwachting 6 gebieden met een lage archeologische verwachting 7 gebieden zonder een archeologische verwachting
Romeinse Tijd In de Romeinse Tijd vormden de grote rivieren de grenzen van het Romeinse Rijk. Tegelijk waren het belangrijke handelsroutes. De route over de Maas tussen Nijmegen en Maastricht was een van de hoofdroutes. Vanuit deze handelsroute zijn ook de eerste wegen ontstaan. In de Romeinse Tijd is veelal sprake geweest van geclusterde groepjes boerenerven met een meer centrale zone van akkers. Tussen de akkers en nederzettingen lagen grafvelden. Op de terrasrand tussen Mook en Middelaar zijn tot op heden een tiental nederzettingen bekend en negen grafvelden. De bekendste Romeinse vondsten betreffen de villa op het landgoed Sint Jansberg bij Plasmolen. Daarnaast zijn er resten van een Romeinse brug aangetroffen nabij Middelaar.
> KAART 12: ARCHEOLOGISCHE BELEIDSKAART 11
De Tachtigjarige oorlog Mook is vooral bekend van de Slag op de Mookerhei op 14 april 1574, een veldslag tussen de Oranjes en de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige oorlog. In die tijd strekte de Mookerheide zich nog uit tot aan de stadswallen van Nijmegen. De Tachtigjarige oorlog was een onrustige periode, waarin veel werd gevochten in deze streek. Ieder dorp had een eigen vluchtschans, waarin mensen en vee in veiligheid gebracht konden worden, om zich te verdedigen tegen kleinere bendes. De Mookerschans is hier een voorbeeld van. Deze schans is tot in de 18e eeuw onderhouden en maakt deel uit van het strategisch landschap. Tweede Wereldoorlog Ook in de Tweede Wereldoorlog heeft in de gemeente Mook en Middelaar een hevige strijd gewoed. Mook, Plasmolen en Middelaar lagen in het frontgebied. De oorlog heeft markante sporen achtergelaten, zowel in de natuur, het landschap als in de kernen van de gemeente. Er bestaat hierdoor een risico op het aantreffen van munitie in de gemeente. We vinden in Mook de War Cemetery, een erebegraafplaats voor gesneuvelde militairen uit de Tweede Wereldoorlog. Het ‘Monument voor het Kunstenaarsverzet’ in Mook herinnert aan de kunstenaars uit de regio die tijdens de Tweede Wereldoorlog actief waren in het verzet.
Het oorlogsmonument in Middelaar is opgericht ter nagedachtenis aan de duizenden militairen die hier tijdens operatie ‘Market Garden’ zijn gesneuveld. Bij de veerstoep aan de Maas bij Mook staat een monument ter nagedachtenis aan de korporaal Antonio Barbaro die omkwam tijdens een geslaagde poging om twee kameraden van de verdrinkingsdood te redden.
ontleend.
ERFGOED
MM Landschap
schaal 1: 38098 0
300
600
N
CULTUURHISTORIE
900m
legenda
Gemeentegrenzen NL
Monumenten
Kadastrale gemeentegrenzen
Er wordt onderscheid gemaakt tussen rijks- en gemeentelijke monumenten. Rijksmonumenten kunnen bestaan uit oude boerderijen, molens of andere historische objecten. Op de Mookerheide bevindt zich Jachtslot de Mookerheide, een rijksmonument daterend uit het begin van de 20e eeuw. Van het Huis Middelaar, een vestingwerk dat vanaf 501 na Chr. aan de Maas heeft gestaan, zijn alleen nog een paar grachtcontouren in het landschap te zien. Op deze plek staat nu een boerderij. Naast rijksmonumenten beschikt de gemeente ook over een gemeentelijke monumentenlijst met o.a. monumentale woningen, kerken, kapellen en oorlogsmonumenten.
LK Rivierdal LK Archeologisch monument LK GEA-object / aardkundig monument LK Cultuurhistorisch object LK Weg ouder dan 1806 LK Weg uit periode 1806 - 1890 LK Infrastructuur overig LK Hoofdinfrastructuur LK Groenelement in dalenlandschap
Historisch landschap
LK Waterlopen
In de Romeinse Tijd was al veel land ontgonnen voor de landbouw, maar in de Vroege Middeleeuwen zijn deze gronden weer bebost geraakt en ontstonden heidevelden op de schrale gronden. Vanaf de 18e en 19e eeuw zijn de woeste bos- en heidegebieden weer ontgonnen en voor de landbouw geschikt gemaakt. Met name akkerbouw was mogelijk op deze drogere gronden in het bosrijke mozaieklandschap.
LK Beek of rivier LK Randen en breuken LK Groenelementen LK Water LK Bos in dalenlandschap
> KAART 13: MONUMENTEN
Datum: 12-07-2023 - Aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend.
> KAART 14: HISTORISCH LANDSCHAP
rijksmonument
kerken
bos in mozaieklandschap
velden
gemeentelijk monument (MIP)
molens
mozaieklandschap
kampen en oude graslanden
historische buitenplaats
kapellen
bos in dalenlandschap
water
kruisen
beekdal
oude wegen (ouder dan 1806)
kastelen
rivierdal
oude wegen (1806-1890)
overig
droge heideontginning
oude waterlopen 12
De nattere lagergelegen gronden werden gebruikt als weidegrond voor het vee. Hier plantte men hagen, heggen en houtwallen als veekering, en voor gebruik van hout en vruchten. In de loop der jaren ontstonden nieuwe technieken en werden de ontginningen steeds grootschaliger met een rechtlijnige (ruil)verkaveling en wegenstructuur. Er zijn echter nog verschillende gebieden met historische ontginningspatronen, waarvan een aantal nu nog terug te vinden is in het landschap zoals de oude graslanden in het Maasdal en de oude bouwvelden rond de dorpskernen van Mook en Middelaar.
IDENTITEIT VAN DE KERNEN HISTORISCHE ONTWIKKELING Mook
Middelaar
Mook is ontstaan als lintdorp. Het dorp was lange tijd niet groter dan een paar straten met lintbebouwing. De stedenbouwkundige structuur is ook nu nog vooral gekoppeld aan de van oudsher structuurbepalende wegen in het dorp: de Rijksweg, Groesbeekseweg en Kerkstraat. De oudste bebouwing van Mook bevindt zich rondom deze wegen. Hier liggen ook de monumentale, publieke gebouwen zoals het raadhuis en de kerk. Tot circa 1950 heeft de kern een overwegend agrarisch karakter. Mook ontwikkelde zich in de na-oorlogse periode als suburbane woonkern met verschillende woonbuurten. De latere uitbreidingen van het dorp zorgden ervoor dat de onbebouwde zone tussen Mook en Molenhoek steeds smaller werd. Beide kernen zijn nu alleen nog van elkaar gescheiden door de sportvelden en het spoor. Veel mensen die in Mook wonen werken in Nijmegen. Dit maakt de kern tot een zogenaamd forenzendorp.
Middelaar ligt dicht bij de Maas, op een natuurlijke hoogte in het weidelandschap. In Middelaar is de originele structuur, bestaande uit een dubbel bebouwd lint nog goed zichtbaar. Beide linten liggen op de hogere zandrug, van elkaar gescheiden door een beek. Er was een 14e-eeuws kasteel, Huis Middelaar, dat in de loop van de 19e eeuw werd gesloopt. Op het terrein zijn nog grachtresten en ondergrondse muurresten van het kasteel aanwezig. In de Tweede Wereldoorlog viel Middelaar ten prooi aan bombardementen, waarbij het dorp vrijwel geheel werd verwoest. Bij het dorp liggen de buurtschappen Heikant en Katerbosch vlak bij de Mookerplas.
Molenhoek
> KAART 15: HISTORISCHE ATLAS (SITUATIE ROND 1930)
Molenhoek heeft zijn naam te danken aan de Heumsche molen, die in 1737 in het gebied werd gebouwd. De groei van het dorp vindt tot 1930 alleen langs de belangrijkste infrastructuur plaats, de Rijksweg en de Stationsstraat. De stedenbouwkundige structuur van Molenhoek werd vanoudsher bepaald door deze wegen. De kruising van beide wegen was een belangrijk entree en knooppunt voor Molenhoek. Deze functie is nu overgenomen door de kruising van de Rijksweg met de Ringbaan. De kerk en omgeving vormen, in combinatie met het winkelcentrum, het hart van het dorp. Tussen de structuurbepalende wegen in het dorp liggen diverse woonbuurten met uiteenlopende karakters en woonmilieus. 13
Plasmolen Plasmolen is het kleinste dorp van de vier nederzettingen. De naam stamt af van de Bovenste Plasmolen, een watermolen uit 1725. Van de vier dorpen is Plasmolen een uitzondering omdat het geen kerkdorp is. De kern heeft een bijzondere ontwikkeling doorgemaakt, toen de schilder Jacques van Mourik zich hier vestigde rond 1900. Vanaf die tijd heeft Plasmolen zich ontwikkeld tot een kunstenaarsdorp, waardoor er vaak exposities plaatsvinden. Bij Plasmolen ligt buurtschap Riethorst.
De Bisselt De Bisselt is een buurtschap met circa 100 woningen in de bossen tussen Mook en Groesbeek, deels gelegen in het natuurgebied de Mookerheide. Een deel van de woningen heeft een recreatieve bestemming, maar deze vakantiewoningen mogen wel permanent bewoond worden.
IDENTITEIT VAN DE KERNEN STEDENBOUWKUNDIGE STRUCTUUR Dorpen met een eigen karakterstiek
In- en uitbreidingen
De ruimtelijke karakteristiek van de dorpen Mook, Middelaar, Molenhoek en Plasmolen wordt in belangrijke mate bepaald door de bijzondere landschappelijke kwaliteiten en de groene elementen binnen de bebouwde kom van de kernen. Het groene karakter van de dorpen vormt dan ook het visitekaartje van de gemeente Mook en Middelaar en zorgt voor een herkenbare identiteit van de dorpen.
In Molenhoek wordt met Molenhoek-Zuid een dorpsuitbreiding met circa 250 woningen gerealiseerd in diverse prijsklassen, zowel voor starters, doorstarters als senioren. Daarnaast zijn er verschillende kleine woningbouwprojecten in ontwikkeling in de gemeente, zoals Herrendael Staete in Mook, Villa Lierdal in Molenhoek en woningbouw op de plek van Hotel Plasmolen.
Vitale kernen In de dorpen hebben de laatste jaren diverse in- en uitbreidingen plaatsgevonden. In de gemeente staan daarnaast nog diverse woningbouwprojecten op de planning. Daarmee levert Mook en Middelaar een (bescheiden) bijdrage aan de regionale opgaven binnen de regionale verstedelijkingsstrategie voor het Rijk van Nijmegen en De Groene Metropool. Binnen die regionale context heeft het dorpse gebied van Mook en Middelaar een sterke eigen identiteit dat van grote waarde kan zijn als uitloopgebied voor het aangrenzende stedelijke gebied. De woonmilieus in de dorpen van het ommeland zijn kleinschaliger en kennen een lagere dichtheid. Woningbouw biedt kansen om de kernen vitaal te houden en de leefbaarheid op peil te houden. Verdichten, transformatie, en mogelijk gestapelde bouw kunnen daarbij helpen mits het behoud van identiteit daarbij geborgd wordt.
> KAART 16: DORPEN EN BUURTSCHAPPEN 14
RUIMTEGEBRUIK EN FUNCTIES WONEN Bevolkingsopbouw en huishoudens De gemeente telt 8.045 inwoners in 2023 (bron: CBS), waarvan 3.742 in Molenhoek, 3.085 in Mook, 875 in Middelaar en 343 in Plasmolen. De inwoners zijn over 3.643 huishoudens verspreid. Gemiddeld bestaan de huishoudens in de gemeente dus uit 2,2 personen. Een relatief groot aandeel (31%) van de huishoudens bestaat echter uit één persoon. In Mook en Middelaar wonen relatief veel middelbare inwoners van 45 tot 65 jaar (33%) en 65-plussers (27%) en juist weinig 25 tot 45-jarigen (17%) en kinderen tot 15 jaar oud (12%). Verder zijn er bewoners van de leeftijdsgroep jongeren van 15 tot 25 jaar (11%). De demografische ontwikkeling laat zien dat er de komende jaren sprake zal zijn van ontgroening (vertrek van jongeren) en vergrijzing (relatief sterke toename van het aantal ouderen). De bevolking van de gemeente is relatief hoogopgeleid (37%) een heeft een relatief hoog inkomen. Slechts 5,8% van de bevolking heeft moeite met rondkomen. Dat is het laagste percentage in de regio en aanzienlijk minder dan het landelijk gemiddelde (12,7%).
Woonomgeving Middelaar staat bekend om de rust en ruimte en het landelijk wonen. De kleinschaligheid en het dorpse karakter vormen unieke woonkwaliteiten, gecombineerd met een aantrekkelijk woningaanbod en grootstedelijke voorzieningen dichtbij. De nabijheid van Nijmegen geeft een extra dimensie aan de woonomgeving. In Mook en Middelaar wonen dan ook relatief veel jonge gezinnen, die onder andere vanuit Nijmegen in de gemeente zijn komen wonen. 15
Voor alle kernen geldt dat de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving zeer goed is. Zowel natuur, werk als infrastructuur zijn nabij. Dit resulteert in relatief hoge huizenprijzen. De WOZ-waarde in de gemeente Mook en Middelaar bedraagt volgens de meest recente CBS-data in 2023 gemiddeld €424.000,-. Dat is ruim hoger dan het gemiddelde van de provincie Limburg (€289.000) en het landelijke gemiddelde voor heel Nederland (€369.000,-).
Woningvoorraad In Mook en Middelaar staan meer koop- (75%) dan huurwoningen (25%). Daarmee is het percentage koopwoningen in Mook en Middelaar hoger dan in Nederland. In de kernen staan voornamelijk grondgebonden woningen. De verdeling naar woningtypen ziet er als volgt uit: • 38% rijwoningen (1.367 woningen) • 17% twee onder een kap (620 woningen) • 31% vrijstaande woningen (1.137 woningen) • 14% meergezinswoningen (519 woningen)
Bouwplannen In Molenhoek-Zuid komt een gevarieerd aanbod van circa 250 woningen en appartementen in diverse prijsklassen, zowel voor starters, doorstarters als senioren. Het woningbouwprogramma ziet er als volgt uit: • • •
Circa 50% vrije sector; Circa 30% onder de NHG-grens en middenhuur; Circa 20% sociale huur.
Daarnaast zijn er verschillende kleine woningbouwprojecten in ontwikkeling in de gemeente, zoals Herrendael Staete in Mook, Villa Lierdal in Molenhoek en woningbouw op de plek van Hotel Plasmolen.
eend.
RUIMTEGEBRUIK EN FUNCTIES WERKEN, ECONOMIE EN VOORZIENINGEN Volgens de meest actuele gegevens zijn er in totaal circa 1.000 bedrijfsvestigingen gelegen in Mook en Middelaar (CBS, 2023). De gemeente telde in 2019 nog circa 830 bedrijven (CBS). Per jaar komen er in de gemeente dus zo’n 30 tot 50 startende ondernemingen bij, veelal bedrijven aan huis en ZZP-ers. Opvallend is het lage aantal arbeidsplaatsen in de eigen gemeente. Slechts 11% van de inwoners werkt in eigen woonplaats. Dit duidt erop dat veel inwoners buiten de eigen gemeente werken.
Bedrijventerreinen Het bedrijventerrein Korendal ligt tussen de dorpen Mook en Molenhoek. Het is een gemengd bedrijventerrein, waarop bedrijven tot en met milieucategorie 5 zijn toegestaan. Op het 13 hectare metende bedrijventerrein zijn 15 bedrijven gevestigd. Er werken ongeveer 150 mensen. De bedrijven hebben een sterke lokale binding doordat veel werknemers woonachtig zijn in Mook en omgeving. De uitstraling is rommelig en de beeldkwaliteit is laag. Grote opslaggebieden worden afgewisseld door grote loodsen en fabriekshallen. Er is weinig groen in openbare ruimte, waardoor het terrein erg stenig aandoet. Voor de herstructurering van het bedrijventerrein is in 2012 een masterplan opgesteld. Op basis van dat masterplan worden specifieke opgaven opgepakt, zoals het tegengaan van leegstand op het terrein. De werkfunctie in Molenhoek is geconcentreerd op het Hoeveveld. Hier zijn bedrijven te vinden die goed passen in de woonomgeving ter plaatse (tot en met milieucategorie 3). Daarnaast zijn er verspreid in het dorp bedrijven te vinden in de vorm van een beroep of bedrijf aan huis. De panden staan op zeer ruime kavels. > KAART 17: BEDRIJVENTERREINEN 16
Bedrijventerrein Halderweg/Spijkerweg zal met de komst van Molenhoek Zuid verdwijnen.
Voorzieningen De kernen beschikken over de benodigde basisvoorzieningen en voorzien in de dagelijkse behoeften van de bewoners wat betreft detailhandel en horeca. Voor de grootschaligere en niet dagelijkse voorzieningen zijn de inwoners van Mook en Middelaar echter aangewezen op de nabij gelegen grotere steden (vooral Nijmegen). De voorzieningen in Mook zijn geconcentreerd in het gebied tussen de Rijksweg, Groesbeekseweg, Kon Julianastaat en Pr. Beatrixstraat. Hier bevinden zich twee supermarkten en diverse horecavoorzieningen. Daarnaast zijn hier maatschappelijke voorzieningen geconcenteerd, zoals een gemeenschapshuis, school, kinderopvang en medisch centrum. Het winkelcentrum in Molenhoek biedt plaats aan verschillende vormen van detailhandel, horeca en een supermarkt. Boven het winkelcentrum zijn woningen gesitueerd. Het winkelcentrum is ruim opgezet, met voldoende parkeergelegenheden en groen. Daarnaast zijn in de dorpskern maatschappelijke voorzieningen als scholen, religieuze gebouwen en sportfaciliteiten te vinden.
RUIMTEGEBRUIK EN FUNCTIES RECREATIE EN TOERISME Het landelijk gebied van Noord-Limburg is een plek om te ontspannen en recreëren, voor de eigen inwoners en voor bezoekers van buiten. En de recreatiebehoefte wordt steeds groter. Recreatie vormt dan ook een speerpunt in het beleid van de gemeente.
Grote trekpleisters Drie grote trekpleisters op het gebied van recreatie zijn de stuwwal (met als hoogtepunt de Mookerheide), de Mookerplas en de Maasduinen. In het bos op de stuwwal bevinden zich verschillende recreatieve voorzieningen en attracties, zoals de Mookerschans en een restaurant in Jachtslot de Mookerheide. Hier bevinden zich ook vaak de startpunten van recreatieve wandel- en fietsroutes. De Mookerplas en Plasmolen vormen samen een intensief recreatiegebied dat van belang is op regionaal en nationaal niveau. Hier is een concentratie van voorzieningen aanwezig, zoals bungalowparken, campings, een strandje, jachthaventjes, horecavoorzieningen en een bowlingbaan. In 2022 bezochten ongeveer 299.000 mensen de plas (Leisurelands, Jaaroverzicht 2022). Rond de Mookerplas is een concentratie aan watersportvoorzieningen. De plas staat in open verbinding met de Maas. Er is een parkeerplaats, waar men betaald kan parkeren.
Lokale recreatie
8
Structuurvisie toerisme en recreatie Gemeente Mook en Middelaar
Naast deze drie grotere gebieden, hebben ook andere gebieden veel potentie voor recreatie en toerisme. Het groene agrarisch gebied rond Molenhoek is vooral belangrijk voor recreatie op lokaal niveau, zoals ommetjes die vanuit de woning worden gemaakt. Het gebied sluit
> KAART 18: AANBOD TOERISME EN RECREATIE 17
bij de brug aan op het bosgebied van de stuwwal, waardoor het een poortfunctie heeft. Het Maasdal bij Middelaar heeft nog weinig mogelijkheden voor toerisme en recreatie. Het gebied heeft wel een hoge potentie voor recreatie door het aantrekkelijke kleinschalige landschap met Maasheggen, de rust van natuurgebied de Gebrande Kamp en de dorpssfeer van Middelaar.
Verblijfsrecreatie De gemeente heeft meerdere verblijfsaccommodaties in zowel de kampeer-, bungalow- en hotelsector. De accommodaties zijn voornamelijk gelegen rondom de Mookerplas. Het aanbod richt zich met name op vaste standplaatsen en in mindere mate op (zakelijke) toeristen voor een kort verblijf in de gemeente.
Recreatieve routenetwerken In de gemeentelopen diverse recreatieve wandel- en fietsroutes, die van vitaal belang zijn voor het toeristisch-recreatieve product van de regio. Ook zijn er mountainbikeroutes en ruiter- en menroutes, die vooral zijn te vinden in de bosgebieden.
ntleend.
RUIMTEGEBRUIK EN FUNCTIES
MM Natura2000
schaal 1: 38098 0
300
600
N
NATUUR
900m
legenda
Gemeentegrenzen NL
NNN , Natura 2000-gebied en groenblauwe mantel
Natura2000
Op korte onderlinge afstanden liggen droge bossen, heidevelden, natte kwelgebieden en riviergebonden natuur. De verwevenheid van de verschillende natuurwaarden is groot, waardoor relatief kleine deelgebieden ontstaan, met veel interessante gradiënten en overgangen. De beboste delen en de heidevlaktes van de stuwwal maken onderdeel uit van Natuurnetwerk Nederland (NNN). De Sint Jansberg is aangewezen als Natura 2000-gebied.
Kadastrale gemeentegrenzen Gemeentegrenzen BE
> KAART 19: NATUURNETWERK NEDERLAND (NNN) Natuurnetwerk (NNN)
Datum: 13-07-2023 - Aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend.
> KAART 20: NATURA2000-GEBIED
Op de hogere delen van de stuwwal zijn zowel naald- als loofbossen te vinden. Op sommige plaatsen in de bossen zijn bronbeken ontstaan (Mookse Molenbeek en Helbeek) die met name op de St. Jansberg zijn terug te vinden. De beekbegeleidende bronbossen herbergen waardevolle flora- en fauna. Op de stuwwal zijn enkele kleinere en meer uitgestrekte heidevelden aanwezig, zoals Mookerheide en Mookerschans. Bos komt ook voor op de hoger gelegen zandruggen van de rivierduinen. Aan de voet van de stuwwal zijn kwelgebieden te vinden met veel ecologische potenties voor het verbinden van de stuwwal met het Maasdal. In het Maasdal zijn de natuurwaarden vooral verbonden aan het Maasheggengebied. De tussen de weilanden gelegen heggen vormen een belangrijk fourangeergebied voor de das. Het Maasdal, de beekdalen en steilere hellingen vormen samen de groenblauwe mantel. Deze gebieden vormen samen een soort mantel tussen en bij de Limburgse NNN-gebieden. Op veel plekken in de groenblauwe mantel zijn in de loop der tijd (delen van) steden en dorpen tot ontwikkeling gekomen. Die bebouwde gebieden maken geen deel uit van de groenblauwe mantel, maar staan er wel mee in verband.