Agendabundel

Bundel - Commissie Begroting en Rekening van 26 oktober 2023 1 2 3 4

5

19:30 - Opening 19:31 - Vragenuur Zie voor aangemelde vragen de bijlage. Vragenuur commissie B&R 26 oktober 2023 19:41 - Vaststellen agenda d.d. 26 oktober 2023 Agenda_Commissie_Begroting_en_Rekening_26_oktober_2023 19:42 - Programmabegroting 2024-2027 Status: om advies Portefeuillehouder: A.F. Herings Inspreker: 1. Mevrouw A. Buijs namens Natuur en Milieugroep Animo inzake Molenhoek-Zuid en beroep Animo 2. Mevrouw P. Zwartjes inzake bibliotheek op school Planning begroting verspreiden begroting 14 september vragenronde 14 september t/m 27 september (13:00 uur) technische toelichting donderdag 21 september antwoorden op vragen 12 oktober commissie B&R 26 oktober raad - algemene beschouwingen 2 november (10 min. per fractie) RV Programmabegroting 2024 (versie raad 2023-11-02)_ondertekend RB Programmabegroting 2024 (versie raad 2023-11-02) Programmabegroting 2024-2027 (versie raad 2023-11-02) Antwoorden Programmabegroting 2024 (versie raad 2023-11-02)_ondertekend Bijlage 1 Bibliotheek Aanvulling raadsvoorstel Programmabegroting 2024 (versie raad 2023-11-02)_ondertekend 1. Inspreektekst commissie 26-10-2023_A.Buijs namens Animo 2. Inspreektekst Bibliotheek op school_P. Zwartjes 20:32 - Sluiting

Vragenuur commissie B&R 26 oktober 2023 Aangemelde vragen: Dhr. Van der Linden (DGP) 1.

Hoe is de financiering voor de bibliotheek nu in de verschillende dorpskernen? Wat is de grondslag van de verdeling van gelden?

2.

Is het college in gesprek geweest met de huiseigenaren van Rijksweg 21 en 23 in Molenhoek m.b.t. de plannen voor de verwaarloosde huizen?

Agenda Commissie Begroting en Rekening Datum Tijd Locatie Voorzitter

1

26-10-2023 19:30 - 20:33 Raadzaal S.H. Brinkhoff

Opening

19:30

2

Vragenuur

19:31

3

Vaststellen agenda d.d. 26 oktober 2023

19:41

4 19:42

Programmabegroting 2024-2027 Status: om advies Portefeuillehouder: A.F. Herings

5

Sluiting

20:32

Raadsvoorstel

Documentnummer Onderwerp Datum raadsvergadering Raadscommissie Datum raadscommissie Programma Portefeuillehouder

Programmabegroting 2024 2 november 2023 Begroting & Rekening 26 oktober 2023 n.v.t. A.F. Herings

Programmabegroting 2024 Inleiding Op grond van artikel 190 van de Gemeentewet biedt het college uw raad een ontwerpbegroting aan voor het komende begrotingsjaar inclusief een meerjarenraming en toelichtingen. Op grond van artikel 191 Gemeentewet wordt aan u gevraagd om de begroting 2024 voor de gemeente Mook en Middelaar, al dan niet gewijzigd, vast te stellen. Voorstel 1. De begroting 2024 vast te stellen conform de ontwerpbegroting; en meer specifiek: a. de mutaties voor ‘bestaand beleid’, groot € 420k, vast te stellen conform de ontwerpbegroting; b. de mutaties voor ‘nieuw beleid, groot € 135k, vast te stellen conform de ontwerpbegroting; c. het investeringsplan 2024, groot € 3.610k, vast te stellen conform de ontwerpbegroting; d. de mutaties in reserves voor 2024, groot € 281k, vast te stellen conform de ontwerpbegroting; e. de onroerende zaakbelastingen niet te indexeren; f. de forensen, toeristen- en hondenbelasting te indexeren met 3,43%; 2. De meerjarenraming 2025-2027 voor kennisgeving aan te nemen. Beoogd effect 1. Uw raad in staat te stellen om de begroting vast te stellen, conform het gestelde in artikel 191 van de Gemeentewet; 2. Uw raad in staat te stellen om het budgetrecht uit te oefenen, inclusief het autoriseren van de nagekomen wijzigingen, het investeringsplan, de mutaties op de reserves en indien van toepassing het dekkingsplan.

Pagina 1 van 3

Programmabegroting 2024 (versie raad 2023-11-02)

Raadsvoorstel

Argumenten 1.1 De raad is het bevoegde gremium. De raad heeft het budgetrecht. De voorgestelde verdeling van de budgetten in de programma’s, de nagekomen wijzigingen in de programmabegroting en indien van toepassing het dekkingsplan moeten geautoriseerd worden door de raad. Het is wenselijk dat uw raad ook het investeringsplan vaststelt. U kunt namelijk aangeven voor welke investeringen een afzonderlijk raadsbesluit is vereist. Ook eventuele mutaties op reserves (ten opzichte van de reeds vastgestelde mutaties) moeten specifiek door uw raad besloten worden. Voorafgaand aan de besluitvorming is een informele avond gepland voor raads- en commissieleden, waarbij een technische toelichting op de Programmabegroting 2024 wordt gegeven. Daarnaast worden ingediende technische vragen en antwoorden hierop behandeld in de commissievergadering van de commissie Begroting en Rekening. Het vaststellen van de belastingtarieven gebeurt in de raadsvergadering van 2 november 2023 met een eventuele uitloop naar 15 december 2023.

Kanttekeningen 1.1 Geen sluitende meerjarenraming De Programmabegroting 2024 sluit met een positief begrotingssaldo voor het jaar 2024, mede door de hogere uitkeringen gemeentefonds naar aanleiding van de meicirculaire 2023. Ook het jaar 2025 sluit positief af. De jaren 2026 en 2027 sluiten negatief af. Dit is met name het gevolg van een veel lagere uitkering uit het gemeentefonds ten opzichte van de voorgaande jaren. Dit is landelijk het geval bij veel gemeenten. Het jaar 2026 wordt ook wel ‘ravijnjaar’ genoemd. De effecten van de septembercirculaire waren nog niet bekend bij het opstellen van de Programmabegroting 2024 en worden middels een eerste begrotingswijziging aan u voorgelegd in de raadsvergadering van 2 november 2023.

Duurzaamheid Duurzaamheid speelt heden ten dage een belangrijke rol. Niet alleen moet de begroting financieel reëel en structureel sluitend zijn (hetgeen ook het geval is voor het begrotingsjaar 2024), ook is in de Programmabegroting 2024 een programma Toerisme, natuur en duurzaamheid opgenomen. In dit programma kunnen diverse aspecten op het gebied van duurzaamheid vermeld worden.

Financiën In onderstaande tabel vindt u een samenvatting van de opbouw van de begrotingssaldi. Een specificatie en toelichting van de onderliggende posten vindt u terug in de Programmabegroting 2024. Bedragen x € 1.000 Omschrijving

2024

2025

2026

2027

Saldo Zomerrapportage 2023

131 N

258 V

613 N

1.090 N

Nagekomen mutaties bestaand beleid

420 V

46 V

396 N

144 N

Subtotaal bestaand beleid

290 V

304 V

1.009 N

1.234 N

Nagekomen mutaties nieuw beleid

135 N

135 N

135 N

135 N

Subtotaal begrotingssaldo

155 V

169 V

1.144 N

1.369 N

0V

0V

0V

0V

Dekkingsplan

Pagina 2 van 3

Programmabegroting 2024

Raadsvoorstel Omschrijving

2024

2025

2026

2027

Begrotingssaldo

155 V

169 V

1.144 N

1.369 N

Wettelijk bezien moet in ieder geval begrotingsjaar 2024 reëel en structureel sluitend zijn. Dat is het geval.

Communicatie De Programmabegroting 2024 moet op grond van artikel 191, lid 2 Gemeentewet vóór 15 november 2023 aan Gedeputeerde Staten worden gezonden. Enkele gegevens, zoals Informatie voor derden (IV3) en het EMU-saldo worden verstrekt aan het CBS. Voor de inwoners wordt later in het jaar een infographic gemaakt (begroting in één oogopslag).

Uitvoering 14 t/m 27 sept. 21 september

: Vragenronde fracties; : Technisch toelichting Programmabegroting 2024 (informele avond voor raads- en commissieleden); 27 september : Inleveren schriftelijke vragen door fracties bij de griffier; 12 oktober : Antwoorden van college van b&w op schriftelijke vragen van fracties; 16 t/m 20 okt. : Herfstvakantie 26 oktober : Behandeling in commissie B&R (inclusief technische vragen); 2 november : Behandeling en vaststelling door raad (inclusief algemene beschouwingen); vóór 15 november : Vastgestelde Programmabegroting 2024 versturen naar Provincie en CBS.

Bijlage(n) - Programmabegroting 2024; - Concept raadsbesluit; - Format vragen fracties.

Mook, 12 september 2023 Het college van burgemeester en wethouders van Mook en Middelaar,

De gemeentesecretaris drs. W. Mariman

Pagina 3 van 3

De burgemeester mr. drs. W. Gradisen

Programmabegroting 2024

Raadsbesluit

Documentnummer Onderwerp

Programmabegroting 2024

De raad van de gemeente Mook en Middelaar, Gelezen het voorstel van het College van burgemeester en wethouders d.d. 12 september 2023 Gelet op het advies van de raadscommissie d.d. 26 oktober 2023

Besluit: 1. De begroting 2024 vast te stellen conform de ontwerpbegroting; en meer specifiek: a. de mutaties voor ‘bestaand beleid’, groot € 420k, vast te stellen conform de ontwerpbegroting; b. de mutaties voor ‘nieuw beleid, groot € 135k, vast te stellen conform de ontwerpbegroting; c. het investeringsplan 2024, groot € 3.610k, vast te stellen conform de ontwerpbegroting; d. de mutaties in reserves voor 2024, groot € 281k, vast te stellen conform de ontwerpbegroting; e. de onroerende zaakbelastingen niet te indexeren; f. de forensen, toeristen- en hondenbelasting te indexeren met 3,43%; 2. De meerjarenraming 2025-2027 voor kennisgeving aan te nemen.

Aldus besloten in zijn openbare vergadering d.d. 2 november 2023 De raad voornoemd,

De griffier

mr. M.A.M. van Arensbergen

Pagina 1 van 1

De voorzitter mr. drs. W. Gradisen

PROGRAMMABEGROTING 2024 Meerjarenraming 2025 t/m 2027

Versie raad 2 november 2023

Programmabegroting 2024-2027

2

Programmabegroting 2024-2027

Gemeente Mook en Middelaar

PROGRAMMABEGROTING 2024-2027

3

Programmabegroting 2024-2027

Inhoudsopgave ALGEMEEN ................................................................................................................6 Voorwoord .........................................................................................................................................7

BEGROTING ...............................................................................................................9 1. BELEIDSBEGROTING ......................................................................................... 10 Programmaplan ................................................................................................................................... 11 1.1. Programma Sociale leefomgeving .......................................................................................... 12 1.2. Programma Sociaal Domein ................................................................................................... 15 1.3. Programma Fysieke leefomgeving ......................................................................................... 19 1.4. Programma Toerisme, natuur en duurzaamheid .................................................................... 22 1.5. Programma Bestuur en organisatie ........................................................................................ 26 1.6. Overzicht van de algemene dekkingsmiddelen ...................................................................... 28 1.7. Overzicht van de kosten van overhead .................................................................................. 30 1.8. Bedrag voor de heffing voor de vennootschapsbelasting ...................................................... 31 1.9.

Bedrag voor onvoorzien .......................................................................................................... 32 Paragrafen ............................................................................................................................................ 33 1.10. Paragraaf Lokale heffingen ................................................................................................... 34 1.11. Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................................................... 43 1.12. Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................. 47 1.13. Paragraaf Financiering ......................................................................................................... 54 1.14. Paragraaf Bedrijfsvoering ..................................................................................................... 58 1.15. Paragraaf Verbonden partijen ............................................................................................... 60 1.16. Paragraaf Grondbeleid ......................................................................................................... 76 1.17. Paragraaf Informatieveiligheid .............................................................................................. 78 1.18.

Paragraaf Wet open overheid ............................................................................................... 79

2. FINANCIËLE BEGROTING (INCLUSIEF MEERJARENRAMING) ...................... 80 Overzicht van baten en lasten en toelichting ................................................................................... 81 2.1. Overzicht van baten en lasten ................................................................................................ 82 2.2. Financieel overzicht ................................................................................................................ 83 2.3. Begrotingsevenwicht ............................................................................................................... 92 2.4. Overzicht incidentele baten en lasten ..................................................................................... 94 2.5. Uitgangspunten en analyse ramingen .................................................................................... 96 2.6. Overzicht structurele mutaties reserves ................................................................................. 97 Uiteenzetting van de financiële positie en toelichting ..................................................................... 98 2.7. Financiële gevolgen bestaand en nieuw beleid ...................................................................... 99 2.8. Geprognosticeerde balans ....................................................................................................

103 2.9. Emu-saldo ............................................................................................................................. 104 2.10. Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen ........................................................................ 105 2.11. Investeringen ...................................................................................................................... 107 2.12. Financiering ........................................................................................................................ 109 2.13. Stand en verloop reserves .................................................................................................. 110 2.14. Stand en verloop voorzieningen ......................................................................................... 113 2.15. Uitgangspunten en analyse financiële positie .................................................................... 116 Overzicht van de geraamde baten en lasten per taakveld ............................................................ 117 2.16. Overzicht van baten en lasten per taakveld ....................................................................... 118

4

Programmabegroting 2024-2027

VASTSTELLINGSBESLUIT.................................................................................... 123 Vaststellingsbesluit ...................................................................................................................... 124

BIJLAGEN .............................................................................................................. 125 Bijlage 1 Beleidsindicatoren ......................................................................................................... 126 Bijlage 2 Risico's .......................................................................................................................... 135 Bijlage 3 Begrippenlijst ................................................................................................................ 139

5

Programmabegroting 2024-2027

ALGEMEEN

6

Programmabegroting 2024-2027

Voorwoord

Voor u ligt de begroting 2024 van de gemeente Mook en Middelaar. 2024 wordt het tweede volledige kalenderjaar van het huidige college van b&w (burgemeester en wethouders), dat in juni 2022 onder de naam ‘Samen Bouwen aan Mook en Middelaar’ een coalitieakkoord en een beleidsprogramma voor de periode 2022 – 2026 presenteerde. Een aantal voornemens uit coalitieakkoord en beleidsprogramma is in de eerste jaren reeds gerealiseerd. Onder meer denken wij hierbij aan de vergevorderde voorbereidingen van de bouw van Molenhoek-Zuid, de afgeronde planvorming voor Plan Plasmolen, nieuw opgesteld beleid ten aanzien van onder meer minima en duurzaamheid, uitvoering van een nieuwe wijze van inwonersparticipatie en realisatie van ruim honderd opvangplekken voor Oekraïense ontheemden. In 2024 gaan wij onverkort verder met de ingezette lijn en stellen wij nieuw beleid op: onder meer een integraal beleidsplan Minimabeleid en Financiële zelfredzaamheid & Schuldhulpverlening, een nieuw Integraal Veiligheidsbeleid en beleid ten aanzien van kunst & cultuur. Veel aandacht zal ook zijn voor invoering van de Omgevingswet en het werken aan een omgevingsvisie. In deze begroting treft u nadere informatie over die voornemens.

We voorzien aankomend jaar aanvullend hierop een bijzondere gebeurtenis; per 1 juni 2024 stopt burgemeester Gradisen in verband met het bereiken van de leeftijd van 70 jaar in dat jaar en wordt hij na twaalf jaar burgemeesterschap in onze gemeente opgevolgd. Vanzelfsprekend staan wij in 2024 uitgebreid stil bij het vertrek van onze huidige burgemeester en de start van zijn opvolger. Voor 2024 presenteren wij u een sluitende begroting. Zorgen hebben wij nog steeds over het ‘ravijnjaar’ in 2026: vanaf dat jaar wordt het gemeentefonds herijkt waardoor een gezamenlijk tekort van (ongeveer) 3 miljard euro dreigt voor gemeenten. De korting van het gemeentefonds is des te opmerkelijker nu het Rijk taken blijft overhevelen naar gemeenten. Nederlandse gemeenten, waaronder ook Mook en Middelaar, verzetten zich bij monde van onder meer de VNG tegen de huidige plannen van de Rijksoverheid. Wij volgen de gesprekken die de VNG met de Rijksoverheid voert op de voet en hopen dat de Rijksoverheid tot het besef komt dat de aangekondigde opschalingskorting en andere miljardenbezuinigingen schrapt. Het aankomende ravijnjaar maakt het onmogelijk om vanaf 2026 een sluitende begroting op te stellen waarin op goede wijze uitvoering gegeven wordt aan alle gemeentelijke taken. De VNG adviseerde haar leden een ‘realistische meerjarenbegroting’ op te stellen.

De VNG berichtte haar leden over de meerjarenbegroting als volgt: “baseer deze op het huidige takenpakket, de noodzakelijke investeringen, de inflatie, de stijgende rente, de ambities uit uw coalitieakkoord en geschatte mee- en tegenvallers. Naar verwachting zullen de meerjarenramingen 2026 en 2027 dan duidelijk tekorten aangeven.” Wij volgen het VNG advies: u treft een negatieve meerjarenbegroting over de jaren 2026 en 2027 aan.

Financieel zien de begrotingssaldi voor 2024 en volgende jaren er als volgt uit:

7

Programmabegroting 2024-2027

Bedragen x € 1.000 Omschrijving

2024

2025

2026

2027

Saldo Zomerrapportage 2023

131 N

258 V

613 N

1.090 N

Nagekomen mutaties bestaand beleid

420 V

46 V

396 N

144 N

Subtotaal bestaand beleid

290 V

304 V

1.009 N

1.234 N

Nagekomen mutaties nieuw beleid

135 N

135 N

135 N

135 N

Subtotaal begrotingssaldo

155 V

169 V

1.144 N

1.369 N

0V

0V

0V

0V

155 V

169 V

1.144 N

1.369 N

Dekkingsplan Begrotingssaldo

Voor een nadere toelichting op de nagekomen mutaties verwijzen wij u naar onderdeel ‘2.7 Financiële gevolgen bestaand en nieuw beleid’.

8

Programmabegroting 2024-2027

BEGROTING

9

Programmabegroting 2024-2027

1. BELEIDSBEGROTING

10

Programmabegroting 2024-2027

Programmaplan Deze programmabegroting bestaat uit de volgende vijf programma's:     

programma Sociale Leefomgeving; programma Sociaal Domein; programma Fysieke leefomgeving; programma Toerisme, natuur en duurzaamheid; en programma Bestuur en organisatie.

11

Programmabegroting 2024-2027

1.1. Programma Sociale leefomgeving Doelstelling / beoogd maatschappelijk effect De sociale leefbaarheid in onze kernen moet de komende bestuursperiode op zijn minst op het huidige niveau blijven en waar mogelijk versterkt worden. We hebben het dan over onderwerpen als welzijn, volksgezondheid, onderwijs, sport, cultuur, verenigingen, openbare orde en veiligheid. Voor sport, jeugd en verenigingen zetten we als gemeente waar mogelijk in op ondersteuning en wijzen we inwoners actief op mogelijkheden. Hierbij vinden we het belangrijk om onze inwoners zoveel mogelijk aan het bewegen te houden en te krijgen. Met preventie helpen we inwoners om problemen te voorkomen of te verkleinen. Tenslotte werken we aan het vergroten van (het gevoel van) veiligheid van door, samen met interne en externe partners, uitvoering te geven aan het integraal veiligheidsbeleid.

Wat gaan we daarvoor doen? Thema Veiligheid Veiligheid is een basisbehoefte. In de gemeente Mook en Middelaar willen we het veilig wonen, werken en recreëren bevorderen. Verschillende partijen leveren hier een bijdrage aan. Samenwerking met interne en externe partners is op dit gebied van groot belang. In het 'Integraal Veiligheidsbeleid 2019' staan de prioriteiten op het gebied van veiligheid opgenomen. Wat willen we bereiken  We gaan voor een integrale aanpak, aangezien veiligheid bij uitstek een onderwerp is dat een keten overstijgende aanpak vergt. Daarbij nemen we geen bevoegdheden of taken van andere partijen over;  We willen de verbinding tussen zorg en veiligheid verder versterken;  We willen inwoners, bedrijven en de gemeente weerbaarder maken tegen ondermijnende criminaliteit;  We gaan voor een Integraal Veiligheidsbeleid dat beter aansluit op de dynamiek binnen het veiligheidsdomein.  We willen het naleefgedrag van de inwoners vergroten. Wat gaan we ervoor doen  Het huidige Integrale Veiligheidsbeleid van 2019 wordt geactualiseerd.

 Voor de integrale aanpak zetten we in op de samenwerking met onze verschillende partners op het gebied van veiligheid, onder andere door deel te nemen aan regionale projecten en overleggen, actief de (provincie overstijgende) samenwerking met andere gemeenten op te zoeken en signalen tijdig op te pakken en deze te vertalen in concrete maatregelen. We verbeteren de samenwerking met de Zorg- en Veiligheidshuizen. In onze gemeente hebben we zowel te maken met het Zorg- en Veiligheidshuis van Gelderland-Zuid als van Limburg-Noord, waarvan we als gemeente wettelijk deel uitmaken.  We blijven deelnemen aan projecten van de regiodeal Limburg-Noord op het gebied van ondermijning. Enkele voorbeelden van projecten zijn het ACT! interventieteam en Veilig Buitengebied. Het ACT! interventieteam ondersteunt samen met netwerkpartners acht gemeenten bij de aanpak van ondermijnende criminaliteit, oftewel een mogelijke vermenging van boven- en onderwereld. Het team kijkt naar signalen die kunnen duiden op ondermijnende criminaliteit,. Het project Veilig Buitengebied richt zich op inwoners en ondernemers in het buitengebied, samen met de betrokken publieke en private partners. Aan de hand van de uitkomsten van een enquête onder 12



Programmabegroting 2024-2027 inwoners/ondernemers in het buitengebied wordt met een werkgroep gekeken naar eventuele verbeterpunten en kansen ten behoeve van een veilig buitengebied. We brengen een verdere professionalisering aan in de aanpak van ondermijnende criminaliteit met een betere inzet van bestuursrechtelijke instrumenten en handhavingsactiviteiten. We gaan structureel en intensiever samenwerken binnen de gemeente, over vakgebieden heen en met ketenpartners, dit doen we volgens de basisnorm Limburg die door het RIEC in samenspraak met onder meer onze gemeente is opgesteld.

Om het naleefgedrag te vergroten willen we de capaciteit voor toezicht en handhaving middels de functie van buitengewoon opsporingsambtenaar (boa) uitbreiden. Een uitbreiding van het aantal fte’s vergroot de zichtbaarheid, boa’ s kunnen soms acteren als duo en het stimuleert mensen om zich aan de regels te houden en zo bij te dragen aan de leefbaarheid. We kunnen daarmee beter voldoen aan de verwachtingen van inwoners. We willen de capaciteit (vooralsnog) tijdelijk uitbreiden voor de duur van één jaar met 18 uur, dit staat gelijk aan 0.5 fte. Na een jaar wordt geëvalueerd op een aantal criteria (o.a. van reactief naar proactief acteren, werken in duo's, zichtbaarheid en toename handhaving) of de uitbreiding van de capaciteit voldoende meerwaarde heeft. Verenigingen en organisaties (financieel) ondersteunen We stimuleren een sterk verenigingsleven door activiteiten te subsidiëren. In 2023 hebben ongeveer vijftig verenigingen en organisaties subsidie ontvangen voor uitvoering van hun activiteiten. Het kan gaan om professionele activiteiten, zoals jeugdwerk, maatschappelijk werk of dagbesteding. Maar grotendeels betreft het hier vrijwilligersorganisaties die activiteiten uitvoeren op het gebied van kunst en cultuur, sport, inloop en ontmoeting, natuur, gezondheid, ouderen en financiële zelfredzaamheid. Ook in 2024 zullen we hiermee doorgaan.

MOVE en Lokaal Sportakkoord MOVE is het sport-, beweeg- en cultuurstimuleringsprogramma van de gemeente Mook en Middelaar. Op verschillende manieren wordt inzet gepleegd om sport en cultuur voor jong en oud mogelijk te maken. We maken hierbij gebruik van de zogenoemde combinatiefunctionarissen. Zo kennen wij onder andere een beweegcoach die beweegactiviteiten voor ouderen aanbiedt. Aanvullend aan MOVE hebben wij een Lokaal Sportakkoord. Het Lokaal Sportakkoord is opgesteld tussen gemeente en maatschappelijke partners met het doel dat iedereen kan deelnemen en zich kan ontwikkelen op het gebied van sport, bewegen en cultuur. In het tweede kwartaal van 2023 heeft in samenwerking met partners een herijking van het Sportakkoord plaatsgevonden. Het Lokaal Sportakkoord is verbreed naar een Sport- en Beweegakkoord waarin ambities zijn geformuleerd rondom de thema’s Samen (blijven) bewegen en sporten, Toekomst Sport en Beweegaanbieders en Uitnodigende en Beweegvriendelijke Omgeving. In 2024 gaan we hier mee aan de slag door te onderzoeken of we Sportmaatjes kunnen inzetten, voor mensen die niet zo makkelijk zelfstandig aansluiten bij een sport- of beweegactiviteit, of die wat langer de tijd nodig hebben om mee te kunnen doen met de groep.

Ook willen we, in het kader van sportstimulering alsook het versterken van verenigingen, voor de leeftijdsgroep 12-18 jaar kennismakingslessen introduceren om sport- en cultuurdeelname te stimuleren. En gaan we in 2024 kijken hoe we de clubondersteuning kunnen optimaliseren zodat we meer op maat en passende ondersteuning kunnen bieden aan verenigingen. Tenslotte werken wij in 2024 aan meer verbinding tussen sport, bewegen, gezondheid en preventie. In 2023 is hiervoor een Preventieplan opgesteld dat in 2024 en verder wordt uitgevoerd. Integraal plan van aanpak preventieve gezondheid Het jaar 2024 is het eerste uitvoeringsjaar van het meerjarig preventieplan dat we in 2023 opstellen. Dit preventieplan vormt de basis voor de verbinding tussen sport, gezondheid en preventie, Het betreft een integraal plan van aanpak dat in samenhang met partners is opgesteld en uitgevoerd. We doen dit met lokale partners voor de gemeente Mook en Middelaar, op onderdelen samen met de gemeente Heumen en voor bepaalde onderdelen in regionaal verband binnen het Rijk van Nijmegen.

13

Programmabegroting 2024-2027

Onderwijsachterstanden voorkomen en bestrijden De gemeente heeft een wettelijke taak op het gebied van het onderwijsachterstandenbeleid. De gemeentelijke opgave bestaat uit het realiseren van een aanbod aan voorschoolse educatie voor kinderen met een risico op een ontwikkelingsachterstand, maar ook uit het tot stand brengen van een doorgaande leerlijn en het maken van resultaatafspraken met de kindcentra en scholen voor primair onderwijs. Het voorschoolse aanbod is al enige tijd gerealiseerd. Ook hebben wij met de educatieve partners het beleid verder vorm gegeven. Daarin zijn afspraken gemaakt over de doorlopende leerlijn, in het bijzonder de overdracht van kinderen van de voorschool naar basisschool. Beleid, werkwijze en resultaten worden jaarlijks geëvalueerd en vastgelegd in een monitor. Daarvoor wordt ondersteuning ingehuurd van het Begeleidingscentrum voor Onderwijs (BCO) in Venlo. In het 2024 gaan wij door met de uitvoering van het beleid en de afspraken zoals die in 2023 zijn vorm gegeven. Daarbij werken wij, binnen de kaders van de doeluitkering voor onderwijsachterstandenbeleid, met een verruiming van de leeftijdscategorie voor VVE van 2,5 naar 2 jaar. Tenslotte gaan we meer aandacht besteden aan ouderparticipatie.

Inzicht creëren in de huisvestingsopgaven voor het onderwijs Gemeenten krijgen de wettelijke taak om een integraal huisvestingsprogramma voor de onderwijshuisvesting op te stellen. Ook is het voor de eigen bedrijfsvoering belangrijk om inzicht in de huisvestingsopgaven te krijgen. De actualiteit (duurzaamheid/energie) geeft aan dit thema extra urgentie. De gemeenten Bergen, Gennep en Mook en Middelaar hebben dit samen opgepakt en opdracht verstrekt voor het opstellen van een Integraal huisvestingsplan onderwijs. Dit wordt in 2024 opgeleverd en aan de hand daarvan zullen voor onze gemeente de toekomstige opgaven op het gebied van onderwijshuisvesting in kaart gebracht worden. Bibliotheekwerk De gemeente Mook en Middelaar heeft sinds enkele jaren geen bibliotheek meer en is, behalve voor het verzorgen van de schoolcollecties, niet meer aangesloten bij een bibliotheeknetwerk. Daarmee is Mook en Middelaar één van de zestien gemeenten in Nederland zonder een dergelijke voorziening. Op 1 mei 2023 heeft de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap een brief aan alle gemeenten gestuurd waarin de plannen voor het versterken van de openbare bibliotheken uiteen worden gezet. Vanaf 2025 krijgen gemeenten hiervoor een wettelijke zorgplicht. Wij zullen ons oriënteren op hoe deze vorm moet krijgen en in 2024 hierop anticiperen.

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Totaal lasten

2.389

4.659

8.039

2.723

2.801

2.751

Totaal baten

-717

-2.121

-5.654

-329

-308

-228

Saldo baten en lasten

1.672

2.538

2.385

2.394

2.493

2.523

Toevoegingen aan reserves

75

0

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

-38

-120

0

0

0

0

1.708

2.418

2.385

2.394

2.493

2.523

Geraamd resultaat

Een cijferanalyse tussen de diverse jaren vindt u terug in de Financiële begroting bij onderdeel '2.1. Financieel overzicht'.

14

Programmabegroting 2024-2027

1.2. Programma Sociaal Domein Doelstelling / beoogd maatschappelijk effect Binnen het programma Sociaal Domein staat centraal dat alle inwoners zich op hun eigen unieke en veilige manier kunnen ontwikkelen en mee kunnen doen aan de samenleving. De ene inwoner lukt dit geheel zelfstandig, terwijl de andere inwoner een steuntje in de rug nodig heeft. We bieden een breed scala aan voorzieningen aan zodat we dat steuntje in de rug kunnen geven. Waar nodig zetten we ook zwaardere voorzieningen in. Hierover is meer te lezen in de paragrafen ‘preventieve voorzieningen’ en ‘individuele ondersteuning’. Voor het Sociaal Domein geldt dat het cruciaal is dat de basis op orde is. Dit betekent dat we ook in 2024 blijven inzetten op preventie (en de bekendheid van onze preventieve voorzieningen) en op de samenwerking met en tussen netwerk- en ketenpartners. Met betrekking tot de opvang van statushouders en ontheemden, nemen we onze verantwoordelijkheid, passend bij de draagkracht van onze gemeenschap en de gemeentelijke organisatie.

Wat gaan we daarvoor doen? Inzetten op preventie Vrijwel iedereen heeft een grote behoefte aan zelfstandigheid. Dit betekent dat mensen (meestal) het liefste voorkómen dat ze hulp van anderen nodig hebben. Daarom is preventie een belangrijk speerpunt. Door voorzieningen aan te bieden waar inwoners gebruik van kunnen maken als ze tegen iets aan lopen, kunnen we in veel gevallen voorkomen dat problemen verergeren. Zo kan de inwoner op eigen kracht verder en voorkomen we dat er uiteindelijk zwaardere voorzieningen nodig zijn. Voor deze preventieve voorzieningen geldt ook weer: de basis dient op orde te zijn. Daarom blijven we ook in 2024 voorzieningen aanbieden waar inwoners kosteloos of tegen een kleine vergoeding gebruik van kunnen maken. Voorbeelden hiervan zijn het Alzheimercafé, Buurtgezinnen, mantelzorgondersteuning, activiteiten voor en door eenzame jongeren, maatschappelijk werk, praktijkondersteuner jeugd-ggz (bij de huisartsen), hulp bij (dreigende) schulden en bijeenkomsten/groepen voor (kinderen van) inwoners met psychische kwetsbaarheid, psychische problemen en/of verslavingsproblematiek. De gemeente subsidieert verenigingen en organisaties die activiteiten aanbieden met een preventieve werking. Waar nodig ondersteuning bieden Met preventie kan niet altijd voorkomen worden dat er toch meer ondersteuning nodig is bij een individu of gezin.

Denk hierbij aan lichamelijke beperkingen (door ziekte of vergrijzing), waardoor bepaalde handelingen niet meer mogelijk zijn en er behoefte ontstaat aan bijvoorbeeld een hulpmiddel of hulp bij het huishouden. Soms kan het ook zijn dat problemen boven het hoofd groeien of dat het meer tijd kost een probleem op te lossen. In deze situaties kan er noodzaak zijn tot bijvoorbeeld extra kinderopvang, diagnostiek, begeleiding, hulp bij opvoeden, een uitkering, bijzondere bijstand of een goede en goedkopere zorgverzekering. Inwoners met schulden kunnen hulp ontvangen van een schuldhulpverlener of hulp krijgen bij hun thuisadministratie. Wij gaan met de inwoner in gesprek om te verkennen welke ondersteuning nodig is, zodat de inwoner zo snel mogelijk weer zelfstandig verder kan. Hierbij wordt goed gekeken naar wat iemand zelf kan, wat het eigen netwerk kan bijdragen, welke vrij toegankelijke voorzieningen passend zijn en wat aanvullend nodig is. Hoewel het aantal vragen om ondersteuning bij het Sociaal Team in zijn algemeenheid niet stijgt, is wel duidelijk merkbaar dat de ondersteuningsvragen meer complex worden en dat er andere ondersteuning nodig is dan eerder. Vaak spelen er meerdere problemen tegelijkertijd en is de achtergrond van de

15

Programmabegroting 2024-2027

problematiek complex, waardoor het meer gesprekken kost om het probleem helder te krijgen en de juiste ondersteuning te bepalen. Daarnaast zijn er in die gevallen vaak meerdere hulpverleners betrokken, waardoor er regelmatig afstemming plaats moet vinden tussen deze hulpverleners. Tenslotte hebben cliënten, nadat er al zorg is ingezet door een aanbieder, meer dan eerst nog aanvullende begeleiding nodig van het Sociaal Team. Dit heeft er in de afgelopen periode meerdere malen toe geleid dat er wachtlijsten zijn ontstaan bij het Sociaal Team en er soms externe ondersteuning nodig was om deze weer weg te werken. In 2024 breiden wij de bezetting bij het Sociaal Team uit, om inwoners sneller en beter te kunnen helpen en de noodzaak voor externe ondersteuning zo veel mogelijk te voorkomen. We werken in het bieden van ondersteuning nauw samen met keten- en netwerkpartners. Daarom vinden we het belangrijk dat ook zij op de hoogte blijven van elkaars en onze mogelijkheden. Met name in de zorgketen zijn er veel partners betrokken met een indicerende of ondersteunende rol. We faciliteren de onderlinge verbinding door regelmatig een netwerkbijeenkomst te organiseren. Bekendheid van voorzieningen Een goed aanbod van voorzieningen is alleen zinvol als dit aanbod ook bekend is. Bij structurele voorzieningen is het belangrijk dat partners en inwoners weten dat dit altijd beschikbaar is.

Voor voorzieningen die incidenteel plaatsvinden of waarbij een gericht start-/instroommoment is, geldt dat er daarnaast gerichte werving en bekendheid nodig is. Al deze informatie delen we via communicatiekanalen van de gemeente. Bij incidentele activiteiten (of met een gericht start/instroommoment) worden bovendien de relevante partners benaderd. Inwoners kunnen via onze website en Maasburen alle benodigde informatie vinden, waaronder een sociale kaart met (vrijwel) alle organisaties en initiatieven op het gebied van zorg, ondersteuning en leefbaarheid. Oudere inwoners worden thuis bezocht door een vrijwilliger ouderenadviseur en worden tijdens dit bezoek geïnformeerd over voorzieningen waar zij gebruik van kunnen maken. Inburgering Met de Wet Inburgering 2021 (Wi2021) worden statushouders gehuisvest in onze gemeente. Het aantal te huisvesten statushouders wordt landelijk bepaald (de ‘taakstelling’). Mede door de inzet van partners Destion en Vluchtelingenhulp Mook voldoen wij jaarlijks aan onze taakstelling. Door het oplopend aantal asielzoekers en statushouders in Nederland is de verwachting dat de taakstelling in 2024 zal toenemen. In 2024 blijven we het inburgeringstraject uitvoeren volgens de Beleidsnota Nieuwe Wet Inburgering. Een casusregisseur begeleidt de inburgeraar in dit proces.

Daarnaast ontvangt de inburgeraar ondersteuning vanuit Vluchtelingenhulp Mook bij de participatie in de samenleving. In een aantal recreatiewoningen en in een pastorie bieden we onderdak aan Oekraïense vluchtelingengezinnen. Daarnaast vindt in 2024 opvang van Oekraïense vluchtelingen plaats op een schip. Minimabeleid en Financiële zelfredzaamheid Door gestegen energiekosten en de alsmaar stijgende prijzen hebben steeds meer inwoners moeite om rond te komen. De verwachting daarbij is dat er meer inwoners problematische schulden zullen krijgen en dat hierdoor een groter beroep op professionele schuldhulpverlening gedaan zal worden. Indien er sprake is van betalingsachterstand(en) bij bijvoorbeeld de energiemaatschappij, woningcoöperatie of watermaatschappij ontvangen we een signaal. Om meer inwoners te bereiken met deze signalen en een aanbod tot schuldhulpverlening, budgetadvies en hulp bij thuisadministratie te doen, is de 'Vroegsignalering' geïntensiveerd. Deze intensieve werkwijze met betrekking tot de aanpak van betalingsachterstanden en schulden zal in 2024 voortgezet worden.

16

Programmabegroting 2024-2027 Voor de inwoners met een minimuminkomen hebben wij verschillende ondersteuningsmogelijkheden vanuit ons huidige minimabeleid. Dit is onlangs vernieuwd. Omdat de regelingen en de toegang hiertoe zijn verruimd verwachten dat in 2024 meer mensen hier een beroep op zullen doen. Daarnaast wordt in 2024 een integraal beleidsplan Minimabeleid en Financiële zelfredzaamheid & Schuldhulpverlening opgesteld. Voorbereidingen treffen decentralisatie Beschermd Wonen Centrumgemeente Nijmegen voert beschermd wonen uit voor de gemeenten in onze regio. Het Rijk wil deze uitvoering decentraliseren, waarbij alle gemeenten hier zelf budget voor ontvangen. Deze decentralisatie is opnieuw uitgesteld; in 2023 is voor de vierde keer besloten dat de decentralisatie meer tijd gaat kosten. Deze staat nu op de agenda voor het jaar 2025. Dit betekent dat we in 2024 doorgaan met de huidige werkwijze en door blijven gaan met de voorbereidingen op de decentralisatie. Onderdeel hiervan is dat we met de ketenpartners in gesprek blijven over het realiseren van passende wooneenheden voor de doelgroep. Naar verwachting ontvangen we in 2024 vanuit centrumgemeente Nijmegen financiële middelen om een aantal projecten te realiseren in voorbereiding op de decentralisatie. Denk hierbij aan de bekostiging van ambtelijke capaciteit, herstelvoorzieningen, communicatie en inclusie en preventie.

Ook de Wijk GGD valt hieronder. De Wijk GGD wordt uitgevoerd door de GGD in samenwerking met een ervaringsdeskundige, die gezamenlijk twaalf uur per week voor onze gemeente beschikbaar zijn. De Wijk GGD zorgt voor meer kennis op lokaal niveau over psychische kwetsbaarheid, meer verbinding met en samenwerking tussen lokale en regionale partners en zij kunnen ook op individueel niveau inwoners (en hun omgeving) begeleiden. Praktijkondersteuner GGZ Jeugd inzetten In 2022 zijn we gestart met de inzet van een praktijkondersteuner geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen (POH GGZ Jeugd) bij de huisartsen. Doel van deze inzet is betere en sneller ondersteuning van jeugd en jongeren met psychische problemen en het terugdringen van de kosten van professionele GGZ. De POH GGZ Jeugd is een pilot die loopt tot eind 2024. Verbetering jeugdstelsel Vanuit het Rijk zijn er in de algemene uitkering middelen beschikbaar gesteld om de uitvoeringscapaciteit in de sociale wijkteams te verbeteren. In 2023 zijn we gestart met een pilot waarbij we een gedragswetenschapper inhuren om waar nodig mee te denken in casuïstiek. In 2024 willen we blijven werken met een gedragswetenschapper. Daarnaast is landelijk de hervormingsagenda jeugd vastgesteld, met als doel dat jeugdigen en gezinnen betere en tijdige hulp en ondersteuning ontvangen, op de juiste plek en wanneer dit nodig is.

Het Rijk geeft ons tijdelijk extra financiële middelen om te investeren in deze hervorming, maar verwacht hier ook binnen een paar jaar financieel resultaat van te zien Deze hervormingsagenda vraagt inzet gedurende een middellange periode en loopt tot en met 2028. In 2024 zullen we zowel lokaal als in samenwerking met de regio, starten met de gevraagde doorontwikkeling.

17

Programmabegroting 2024-2027

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Totaal lasten

6.634

6.778

6.769

6.837

6.811

6.840

Totaal baten

-1.611

-1.453

-1.338

-1.328

-1.328

-1.328

Saldo baten en lasten

5.023

5.325

5.430

5.508

5.483

5.512

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

0

-355

0

0

0

0

5.023

4.970

5.430

5.508

5.483

5.512

Geraamd resultaat

Een cijferanalyse tussen de diverse jaren vindt u terug in de Financiële begroting bij onderdeel '2.1. Financieel overzicht'.

18

Programmabegroting 2024-2027

1.3. Programma Fysieke leefomgeving Doelstelling / beoogd maatschappelijk effect De leefbaarheid in de kernen staat centraal en wordt de komende periode waar mogelijk versterkt. Dat gebeurt vanuit het programma sociale leefomgeving, maar wordt tevens meegenomen in de fysieke leefomgeving. Beide zijn componenten voor het ervaren van een betere leefomgeving. Wij bouwen woningen voor alle doelgroepen waardoor de woningnood voor onze inwoners en in de regio wordt verminderd. Daarvoor worden enkele grotere locaties ingevuld, maar ook kleinere initiatieven blijven mogelijk. Bereikbaarheid, duurzaamheid en verkeersveiligheid zijn belangrijke thema’s bij het vormgeven van de fysieke leefomgeving. Voor een optimale inrichting van de openbare ruimte moet de balans tussen alle thema’s worden gevonden. Dat geldt zowel voor de bestaande situatie als voor nieuw in te richten locaties.

Wat gaan we daarvoor doen? (Mee)werken aan bouw- en infrastructurele projecten Wij geven medewerking aan diverse woningbouw- en infrastructurele projecten die bijdragen aan de leefbaarheid in onze gemeente. Het gaat om in ontwikkeling of in aanbouw zijnde grote(re) woningbouwprojecten als Molenhoek Zuid en Groesbeekseweg 19 in Mook maar ook de realisatie van sociale woningbouw aan het Kerkplein in Middelaar. Daarnaast is en blijft er ook ruimte voor kleinere initiatieven. In 2023 is gestart met het aanpakken van de rijbaan en parkeervakken in de Generaal Gavinstraat in Mook. Hierbij wordt ook wegverharding afgekoppeld van het riool en komen er bomen in de straat. De herinrichting van de N271 (Rijksweg) tussen Mook en Milsbeek wordt afgerond, waarbij ook de pleisterplaats in Plasmolen wordt gerealiseerd. We gaan verder met de voorbereiding van de aanpak van de Kerkstraat in Mook en de herinrichting van plein Plasmolen. Hierbij wordt nadrukkelijk gekeken naar het toepassen van klimaatadaptieve maatregelen en het bevorderen van de biodiversiteit (bijvoorbeeld in de vorm van toevoegen van groen). Realiseren van (betaalbare) woningen Wij realiseren woningen in overeenstemming met de in 2023 gesloten Woondeal Limburg en de geactualiseerde Woondeal regio Arnhem Nijmegen. Daarbij wordt gebouwd voor alle doelgroepen.

Met woningstichting Destion wordt nauw samengewerkt en zijn prestatieafspraken gemaakt om huisvesting voor de diverse doelgroepen beschikbaar te houden en te maken. Als direct gevolg van de oorlog in Oekraïne verrichten wij een verkenning naar huisvesting van Oekraïense vluchtelingen. Deze huisvesting is voor een periode van 10-15 jaren, waarbij ingezet wordt op een combinatie van het realiseren van woningen voor ook statushouders en eigen spoedzoekers. Deze huisvesting is in een intensief traject met woningstichting Destion onderzocht. De financiële haalbaarheid is afhankelijk van middelen van de Rijksoverheid. Daarnaast vertragen technische beperkingen (capaciteitsproblemen op het elektriciteitsnet van Enexis) een mogelijk snelle toekomstige uitvoer. Voor het vervolg van dit project blijven we in gesprek met de Rijksoverheid over de financiële middelen en gaan wij in 2024, indien er een sluitende businesscase is, op de aangewezen locatie(s) een passend participatietraject doorlopen en de plannen uitwerken en realiseren.

19

Programmabegroting 2024-2027

Invoeren Omgevingswet Een belangrijke ontwikkeling is de invoering van de Omgevingswet die op 1 januari 2024 in werking treedt. Vanaf het moment van inwerkingtreding gaan we werken met de nieuwe instrumenten die deze wet geeft. In voorbereiding op deze wet hebben we een nieuw vergunningensysteem ingevoerd. Hiermee kunnen wij meldingen en vergunningen op grond van de Omgevingswet ontvangen en verlenen. Met inwerkingtreding van de Omgevingswet worden enkele provinciale taken op het gebied van bodem naar de gemeenten overgeheveld. Deze taken worden gezamenlijk ingevuld in RUD-verband. Opstellen omgevingsvisie In 2023 is gestart met het opstellen van een gemeentebrede omgevingsvisie. Hierbij speelt participatie een belangrijke rol. Deze visie moet voor 1 januari 2027 zijn vastgesteld. De Omgevingswet beoogt een integrale afweging van alle relevante zaken in verband met de fysieke leefomgeving. Dat houdt in dat we in de omgevingsvisie niet alleen onze geldende structuurvisies actualiseren, maar dat we ook onderdelen opnemen als woonvisie en een visie op ontwikkellocaties. Ons uitgangspunt hierbij is dat we zoveel mogelijk uitgaan van bestaand beleid. Onderdeel van de nieuwe omgevingsvisie is een visie op de Cuijksesteeg. Aan de ene kant speelt hierbij de woningbouwontwikkeling van Molenhoek Zuid een rol vanwege de verplaatsing van het volkstuinencomplex.

Aan de andere kant omdat we gronden aan de Cuijksesteeg voor toekomstige woningbouw in beeld hebben. Molenhoek Zuid In het projectgebied van Molenhoek Zuid bezit de gemeente grond (het volkstuinencomplex). Samen met drie ontwikkelaars die de overige grondposities in het gebied hebben, wordt de locatie ontwikkeld. Inmiddels is het bestemmingsplan vastgesteld. De planning is dat de projectontwikkelaar eind 2023 start met de voorbereiding op de uitvoering. Uitgangspunt is een woonwijk te creëren met een gevarieerd en betaalbaar woonprogramma in aansluiting op de uitgangspunten van de Woondeal in de regio Arnhem Nijmegen. In 2024 verwachten we dat de bouw van de eerste woningen start. Verbeteren bereikbaarheid en verkeersveiligheid Het Mobiliteitsplan 2021 is mede de basis om te werken aan de bereikbaarheid en verkeersveiligheid. Hierbij is het zaak ontwikkelingen te volgen en zo nodig anticiperen om zaken te verbeteren. Specifiek wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn om de Witteweg te Plasmolen te betrekken bij de plannen voor het plein Plasmolen. Het doen van beheer en onderhoud aan de bestaande infrastructuur is belangrijk voor de bereikbaarheid, mobiliteit en de verkeersveiligheid en heeft ook in 2024 de aandacht. Het project 'Opwaarderen Maaslijn' heeft onze aandacht. Wij participeren in het betreffende werkproces, onder verantwoordelijkheid van ProRail.

Voor onze gemeente betreft dat vooral het verbreden van het spoorviaduct bij Molenhoek. 2024 staat in het teken van de voorbereiding van het project. Het Lokale verkeersonderzoek A73-Groesbeek is besproken met de regio (de buurgemeenten, regionale partners en de provincies). Het onderzoek is belangrijk om te komen tot voorstellen voor maatregelen, tegen de overlast van doorgaand verkeer. Hierbij zijn inzicht in de standpunten, de mogelijkheden voor oplossingen, medewerking en eventuele partnerschap essentieel. Dit laatste alleen al door de hoge kosten, maar ook voor de goede regionale aanpak binnen of buiten onze gemeentegrenzen. De wijze waarop dit kan worden vormgegeven wordt in 2024 duidelijk. Als daar middelen voor nodig zijn, wordt dat in de zomerrapportage 2024 opgenomen.

20

Programmabegroting 2024-2027 Regionaal werken we samen binnen Trendsportal/RMO (Regionaal Mobiliteitsoverleg) Noord-Limburg en in de Groene Metropoolregio op het onderdeel ‘Verbonden Regio’. Op de betreffende mobiliteitsthema’s wordt met de regio afgestemd en waar mogelijk samengewerkt met als doel een zo groot mogelijke synergie van mobiliteit. Openbare ruimte op orde houden Voor het op orde houden van de openbare ruimte werken wij met diverse beheersplannen. Op die manier worden wegen, riolering, openbare verlichting, het groen, speeltoestellen en -terreinen en civieltechnische kunstwerken (bruggen) in stand gehouden. Het onderhoud is op orde. Daar waar mogelijkheden werken we zoveel mogelijk integraal en klimaatadaptief. Bij herinrichtingsprojecten is een integrale aanpak en het inspelen op de klimaatverandering het uitgangspunt. Wij plegen noodzakelijk onderhoud aan de speeltoestellen en waar nodig worden verouderde of versleten speeltoestellen vervangen, zodat wij de deugdelijke en veilige speeltoestellen op orde houden. Het verzorgen van toezicht en handhaving Het milieu- en bouwtoezicht is regionaal georganiseerd. De wettelijke milieutaken zijn bij de Regionale Uitvoeringsdienst Limburg Noord (RUD LN) ondergebracht. Medewerkers zijn bij de aangesloten gemeenten in dienst en verrichten van daaruit hun toezichtstaken.

In 2021 heeft de landelijke overheid het functioneren van de omgevingsdiensten, waartoe de RUD LN ook behoort, laten onderzoeken. Het Rijk, VNG, IPO en ODNL komen met een interbestuurlijk programma voor verbeteringen in het stelsel van de Omgevingsdiensten. Vooruitlopend hierop is in 2022 een pakket maatregelen opgesteld waarmee de RUD LN als effectieve netwerkorganisatie wordt versterkt. Op grond van de in het IBP geformuleerde kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) bezien of en welke aanpassingen moeten worden doorgevoerd in 2024. Bij aanpassingen zal dit waarschijnlijk een aanpassing van de begroting van 2024 tot gevolg hebben. Hierover ontstaat begin 2024 meer duidelijkheid. Zie ook paragraaf 1.15 verbonden partijen.

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000

Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Totaal lasten

2.052

2.493

2.404

2.265

2.268

2.271

Totaal baten

-933

-818

-845

-845

-845

-845

Saldo baten en lasten

1.120

1.674

1.559

1.419

1.423

1.426

Toevoegingen aan reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekkingen aan reserves

-74

-161

-57

-57

-57

-57

1.045

1.513

1.502

1.362

1.366

1.369

Geraamd resultaat

Een cijferanalyse tussen de diverse jaren vindt u terug in de Financiële begroting bij onderdeel '2.1. Financieel overzicht'.

21

Programmabegroting 2024-2027

1.4. Programma Toerisme, natuur en duurzaamheid Doelstelling / beoogd maatschappelijk effect Toerisme In Mook en Middelaar is er met haar unieke ligging, geschiedenis, natuurschoon en kunstenaarskolonie op het gebied van recreatie en toerisme, altijd iets te beleven. Wij willen ons inzetten voor een verdere ontwikkeling van deze sector. Dit in samenwerking met de regio, inwoners, onze eigen ondernemers en gebruikers. Door bezoekers van buiten de gemeente aan te trekken ontstaat een breder (financieel) draagvlak voor diverse voorzieningen. Hierdoor wordt het voorzieningenaanbod voor de eigen inwoners ook sterk vergroot. Initiatieven voor kunst en cultuur worden waar mogelijk ondersteund. Duurzaamheid en natuur De gemeente Mook en Middelaar moet in 2050 een klimaatneutrale gemeente zijn. Daar wordt eind 2023 nog beleid op vastgesteld. We zullen gaan werken met de thema’s elektriciteit, warmte, klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit. Voor 2024 ligt de focus daarom op de maatregelen die uitgevoerd moeten worden om uiteindelijk een klimaatneutrale gemeente te worden. Het thema openbaar groen wordt hier ingevoegd.

Wat gaan we daarvoor doen? Toerisme Toerisme en Recreatie zijn belangrijke economische pijlers voor onze gemeente vanwege de rijke natuur en cultuur(geschiedenis), maar ook vanwege het aanbod aan wandel-, fiets- en paardrijdroutes, waterrecreatie, horeca en het aanbod aan verblijfsaccommodaties. De centrale ligging van de gemeente draagt bij aan de ontwikkeling van het toerisme en het verwelkomen van dagrecreanten die vanuit de regiogemeenten en Duitsland komen. Daarnaast is de gemeente ook zeer geliefd bij de eigen inwoners en is het belangrijk dat deze trots wordt behouden en zo mogelijk wordt versterkt. De gemeente kijkt zelf naar samenwerkingsmogelijkheden met regiogemeenten en probeert dit in 2024 te versterken. Ook ondernemers weten elkaar te vinden in de uitwisseling van kennis en samenwerking met buurgemeenten. Het percentage horeca en recreatiebedrijven in de gemeente is groot. Deze ondernemers zijn mede bepalend in de uitstraling en aantrekkingskracht van de gemeente voor toerisme en dagrecreatie. Intensiveren samenwerking gemeente en ondernemers Het college gaat in 2024 door met het laagdrempelig bereikbaar en benaderbaar zijn voor ondernemers in de gemeente. In 2024 zal ook de tussentijdse evaluatie plaatsvinden van de economische agenda 2021-2026.

Daarnaast geven we vanuit de regionale samenwerkingsverbanden in het Rijk van Nijmegen en NoordLimburg vervolg aan de gezamenlijke communicatie en actielijnen. Met de vaststelling van het herijkte Actieprogramma Toerisme en Recreatie Noord-Limburg in 2023, hebben ondernemers regionaal een grotere rol gekregen binnen de actielijnen en in de sturing middels een strategische ondernemerstafel. Plan Plasmolen Voor Plasmolen is het van belang dat er breed gedragen herontwikkeling van het parkeerplein aan de Muldershofweg en Witteweg plaatsvindt. Daarvoor is een participatietraject opgestart, waarbij met een

22

Programmabegroting 2024-2027 platform met inwoners en ondernemers de plannen zijn voorbereid. De plannen zijn in juli 2023 aan de inwoners van Plasmolen gepresenteerd. Vervolgens is een keuze voor ontwerp gemaakt, waarvoor bij de provincie Limburg in het kader van de investeringsagenda een subsidie van € 500k is gevraagd. In 2024 zal het gekozen ontwerp uitgevoerd worden. Daarnaast is het van belang dat naast dit project ook een verbetering van de parkeerplaats aan de Witteweg (zijde Middelaar) en de Witteweg zelf plaatsvindt. Realiseren Toeristisch Overstap Punt (TOP) De bereikbaarheid, het parkeren van auto’s en het stallen van fietsen zijn belangrijke aandachtspunten op het gebied van mobiliteit en gastvrijheid. Veel mensen bezoeken onze gemeente met het openbaar vervoer of met de auto en willen genieten van een fiets- of wandeltocht, gaan paardrijden of varen. Deze “dag parkeerders” willen we graag een goede parkeerplaats aanbieden die de kort verblijf bezoekers niet in de weg staan. Voor het langer parkeren biedt de bestaande parkeerplaats aan de Witteweg (zijde Middelaar) mogelijkheden. Tevens wordt gekeken naar een TOP in Molenhoek. Dit betreft een hotel. De realisatie van deze TOP-locaties is in 2024 voorzien, in aanloop naar het toeristisch seizoen en in samenhang met de oplevering van ook andere TOP-locaties in Noord-Limburg.

Herdenken 450 jaar Slag op de Mookerheide Op 14 april 2024 is het precies 450 jaar geleden dat de Slag op de Mookerheide in onze gemeente plaatsvond. Diverse ondernemers en verenigingen hebben belangstelling getoond om met elkaar na te denken over een herdenking van deze belangrijke gebeurtenis. Naast activiteiten georganiseerd door het Huys te Moock en het Erfgoedplatform zal de gemeente een deel van de herdenking zelf organiseren. Kunst en cultuur ondersteunen Eind 2023 en begin 2024 stellen wij beleid op met betrekking tot Kunst en Erfgoed. Om hier uitvoering aan te kunnen geven investeren wij in de ambtelijke capaciteit op deze terreinen. Daarnaast zullen we lokale initiatieven op gebied van kunst en cultuur waar mogelijk ondersteunen. Voor 2024 staan er een aantal projecten in samenwerking met Bergen en Gennep op de planning. Zo zijn we, met financiële steun van de rijksoverheid, bezig met een kerkenvisie, voor het behoud van monumentale kerkgebouwen. Duurzaamheid en natuur In 2024 voeren we het nieuwe beleid uit dat naar verwachting eind 2023 wordt vastgesteld. We onderzoeken samen met partners uit de gemeente de mogelijkheden voor een vernieuwd Duurzaamheidsloket. Dat loket is dan het eerste aanspreekpunt voor alle inwoners, organisaties en bedrijven in Mook en Middelaar en heeft dus een bredere oriëntatie dan het huidige loket.

De gemeente werkt samen met organisaties in de gemeente aan duurzaamheid. Waar mogelijk verstrekken we hen hiervoor subsidie. Elektriciteit Momenteel heeft 38% van onze woningen zonnepanelen op het dak. We streven er naar om op termijn alle geschikte daken te hebben voorzien van zonnepanelen. Vanuit het nieuwe duurzaamheidsbeleid willen we in 2024 werk maken van een versnelde aanpak voor meer zon op dak. De afgelopen jaren is er met projectsubsidies gestart met het werken met energiecoaches via het Energiecafé. De bezoeken van energiecoaches zorgen voor veel bewustwording bij inwoners en voor directe energiebesparing. We willen deze manier van werken graag structureel maken en standaard 200 huisbezoeken per jaar inkopen bij het Energiecafé. Vooralsnog gedurende de looptijd van de specifieke uitkering t/m 2025.

23

Programmabegroting 2024-2027 Een groot deel van de elektriciteit in onze gemeente wordt gebruikt door bedrijven. We gaan in 2024 op zoek naar mogelijkheden om ook bedrijven te ondersteunen in het terugdringen van hun energiegebruik middels coaching. We vinden dat iedereen mee moet kunnen doen in de energietransitie. Het kan niet zo zijn dat alleen mensen met voldoende middelen of grote bedrijven kunnen investeren en daar de voordelen van krijgen. We zetten er dus op in, dat iedereen in onze gemeente mee kan profiteren van projecten. In 2024 willen wij mogelijke kansen rondom lokaal eigendom en lokaal profijt in regionaal verband verkennen. Warmte In de Transitievisie Warmte hebben we geschreven dat de focus de komende jaren ligt op isolatie. In 2024 gaan we binnen de kaders van het Nationaal Isolatie Programma aan de slag met een Lokaal Isolatie Programma om de woningen met D-, E-, en F-labels aan te pakken. We zoeken hiervoor de samenwerking met buurgemeenten. Klimaatadaptatie Als gemeente zijn we verplicht om in 2050 klimaatadaptief te zijn. Om dichter bij dit doel te komen zal vanuit het nog vast te stellen duurzaamheidsbeleid ingezet worden op acties rondom water, hitte en droogte. In dat kader versterken we onze inzet om de openbare ruimte waar mogelijk verder te vergroenen.

In 2023 zijn eerste stappen gezet om inwonerinitiatieven voor vergroenen van hofjes goed bevallen, die aanpak zetten we voort. Biodiversiteit De afgelopen jaren zijn wij als gemeente in het beheer van de openbare ruimte al natuurinclusiever gaan werken. Ons natuurvriendelijk maaibeheer geven we een vervolg met als doel het verbeteren van de leefomgeving van gebiedseigen flora en fauna. Om aan de slag te kunnen gaan met het isoleren van woningen, is het van belang om de wet faunabescherming in acht te nemen. In 2024 krijgt dit een vervolg. Openbaar groen Verouderd en versleten openbaar groen gaan we renoveren en herinrichten naar een duurzame toekomstbestendige groene inrichting. Daarnaast zorgen we voor een gezond en veilig bomenbestand door structurele periodieke controles en daaruit voortkomende snoei- en onderhoudsmaatregelen. Proefgebied omgekeerd inzamelen In het in 2021 vastgestelde grondstoffenplan stond gepland om vanaf 2024 in een proefgebied met ondergrondse restafvalcontainers te gaan werken. Op grond van het amendement van de gemeenteraad van 13 juli 2023 is de besluitvorming hierover doorgeschoven naar het voorjaar van 2024. Hierdoor zijn de resultaten bekend van één volledig jaar werken met laagfrequent inzamelen in combinatie met overloopcontainers.