1. OPENBAAR VERSLAG 07-03-24 Mook en Middelaar RIA_ontheemdenvraagstuk_vastgesteld 14 maart 2024

OPENBAAR verslag van de besloten Raadsinformatieavond (RIA) dd 7 maart 2024 Raadsleden Mevrouw C.A.M. van den Bergh – Visser De heer S.H. Brinkhoff Mevrouw S.M.S. De Vito – van den Bouwhuijsen De heer R.T.P Eeren De heer L.G. van der Linden Mevrouw J.E.M. Mulders De heer D. van Veenvliet De heer M.J.A. Kamp Mevrouw H. Roozendaal Mevrouw M.S. Pieks De heer A.J.W.M. Broekmans De heer drs. E.P.M. Scheltinga

VVD (voorzitter) VVD VVD DGP DGP DGP DGP GroenLinks GroenLinks PvdA PvdA PvdA

Griffier: Mevrouw mr. M.A.M. van Arensbergen College: De heer mr. drs. W. Gradisen De heer F.N. Dillerop De heer A.F. Herings De heer H. Rodoe De heer drs. W. Mariman

burgemeester wethouder wethouder wethouder gemeentesecretaris

Ambtelijke ondersteuning: De heer M. Jansen Mevrouw H. Klaassen Mevrouw C. Hijkoop (beleidsmedewerker)

MT MT Sociaal domein

Afwezig: Mevrouw D.J.W.A.H.M. van Brunschot Mevrouw Y. Janssen Groesbeek – Cremers

VVD DGP

Aanvangstijd: 19.30 uur

Sluitingstijd: 22.05 uur

Geluidsopnamen Geluidsopnamen van de vergadering zijn niet beschikbaar vanwege het vertrouwelijke karakter van de vergadering.

1

Opening De voorzitter heet de raads- en commissieleden, het college en de ambtelijke ondersteuning welkom en meldt de ontvangen berichten van verhindering. De huidige raadsinformatieavond kent een besloten karakter en richt zich inhoudelijk op de actuele stand van zaken voor wat betreft het ontheemdenvraagstuk. Het college verstrekt informatie onder geheimhouding vanwege het belang van het goed functioneren van de gemeente (zoals geregeld in art. 5.1 lid 2, sub i van de Wet Open Overheid). De aanwezige notuliste zorgt voor de verslaglegging van deze besloten vergadering. Er zal een verslag op hoofdlijnen worden opgesteld.

2

De vergadering wordt geopend. De deuren worden gesloten. Vaststellen agenda 7 maart 2024 De agenda wordt conform vastgesteld.

3

Besluiten tot het vergaderen met gesloten deuren en over aanwezigheid ambtelijke ondersteuning 1. De leden van de raadsinformatieavond beslissen of al dan niet met gesloten deuren wordt vergaderd. a. Op het besprokene in een besloten vergadering ligt automatische geheimhouding totdat deze wordt opgeheven. Het al dan niet opheffen van de geheimhouding is voor de raadsinformatieavond een bevoegdheid van de raad. Dat zal gebeuren na de vaststelling van het verslag. b. Er hoeft geen bekrachtiging meer plaats te vinden van door een ander bestuursorgaan opgelegde geheimhouding op overgelegde stukken. 2. De leden van de van de raadsinformatieavond dienen in te stemmen met de aanwezigheid van de ambtelijke ondersteuning. Het voorgestelde besluit luidt als volgt: 1. met gesloten deuren te vergaderen. 2. in te stemmen met de aanwezigheid van de ambtelijke ondersteuning, te weten gemeentesecretaris, MT-leden, Mark Jansen en Hanneke Klaassen en Christa Hijkoop, beleidsmedewerker sociaal domein. Besluit: De leden van de raadsinformatieavond stemmen in met het voorgestelde besluit.

4

Informatie stand van zaken Spreidingswet en opvang Oekraïners Het onderwerp van de RIA van heden betreft het ontheemdenvraagstuk. De voorzitter schetst de wijze van behandeling in drie onderdelen, zijnde a) een bestuurlijke aftrap b) de ambtelijke toelichting / presentatie en vervolgens c) bespreking van een aantal dilemma’s. Na de bespreking van de dilemma’s zal de voorzitter polsen of er behoefte bestaat aan een schorsing zodat de fracties onderling kunnen overleggen en desgewenst vervolgens een fractiestandpunt kunnen afgeven. 4.a - Bestuurlijke aftrap Burgemeester Gradisen, neemt het woord. Hij licht toe dat het gespreksonderwerp een vertrouwelijk karakter heeft omdat er wordt gesproken over strategische en financiële afwegingen. Dat is vervolgens de grond waarop door het college een besluit wordt genomen. Afhankelijk van de discussie die tijdens deze RIA wordt gevoerd en de conclusie die het college daaruit trekt, is denkbaar dat er nog een tweede gespreksavond georganiseerd wordt. Dat ligt dus op dit moment nog niet vast.

2

4.b - Ambtelijke toelichting (presentatie) De ambtelijke toelichting start met een technische inleiding over de huidige stand van zaken. Vervolgens wordt een aantal dilemma’s besproken. Daarop ligt de focus van deze bijeenkomst. In de ambtelijke toelichting wordt gebruik gemaakt van een aantal sheets. De doelgroep ‘Ontheemden’ is ingedeeld in drie categorieën: 1. Asielzoekers – Dit betreft personen die asiel hebben aangevraagd, maar waarvan de aanvraag nog in behandeling is. De huisvesting van deze doelgroep wordt geregeld door het COA. 2. Statushouders – Dit betreft personen waarvan de aanvraag is gehonoreerd. Dit betekent dat zij in Nederland mogen blijven. De huisvesting van deze groep wordt geregeld door de gemeenten. 3. Oekraïner - Personen met een Oekraïens paspoort mogen in Nederland verblijven. De huisvesting van deze doelgroep wordt geregeld door de gemeenten. Er bestaat geen wettelijke mogelijkheid om bij opvang categorieën uit te wisselen. Er wordt nader ingegaan op de drie groepen. Asielzoekers Nederland kent een aantal opvanglocaties voor ontheemden. Dit betreft de asielzoekerscentra, de noodopvang en de crisisnoodopvang. Op dergelijke opvanglocaties wachten de asielzoekers de behandeling van hun asielaanvraag af. Het verzoek wordt ofwel ingewilligd, ofwel afgewezen.

Wanneer het verzoek wordt afgewezen, is de consequentie dat betrokkene uit Nederland moet vertrekken. Dit vertrek kan zelfstandig ofwel gedwongen plaatsvinden. Wanneer het verzoek wordt ingewilligd, krijgt iemand een verblijfsvergunning voor een bepaalde tijd (vijf jaar). Vervolgens worden de gemeenten verantwoordelijk voor de huisvesting. Het COA verdeelt de statushouders over de verschillende gemeenten, naar rato van het inwoneraantal. In de regel worden sociale huurwoningen toegewezen, maar soms wordt gebruik gemaakt van tussentijdse voorzieningen. Na vijf jaar kan een vaste verblijfsvergunning worden afgegeven. Asielzoekers krijgen bij aanvang onderdak, maaltijden en artikelen voor hun persoonlijke verzorging. Tijdens de asielprocedure krijgt de asielzoeker weekgeld verstrekt, om zelf persoonlijke benodigdheden te kunnen aanschaffen. Een asielzoeker mag in de eerste zes maanden van zijn/haar asielaanvraag in Nederland nog niet werken. Na de eerste zes maanden mag dit wel. Wanneer iemand werkt, dient deze asielzoeker het COA een vergoeding te betalen voor diens opvang. Vanaf 1 februari 2024 treedt de Spreidingswet in werking. De gemeente is in dat kader medeverantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers. Statushouders Een asielzoeker krijgt het label van ‘statushouder’ wanneer de verblijfsvergunning wordt verstrekt.

Het COA koppelt deze statushouder aan een bepaalde gemeente in Nederland. Er moet door de betreffende gemeente een passende woonruimte worden toegewezen. Hierbij wordt rekening gehouden met de grootte van het gezin, eventuele gezinshereniging, voorzieningen et cetera. Dit is een kwestie van maatwerk. Een statushouder heeft dezelfde rechten en plichten als een Nederlander, inclusief een belastingverplichting wanneer de statushouder werkzaamheden verricht en hiervoor een salaris ontvangt. Een statushouder heeft echter nog geen stemrecht, krijgt nog geen Nederlands paspoort en heeft een verplichting om in te burgeren en te integreren. Hierbij wordt maatschappelijke begeleiding geboden. Rechten en plichten worden toegelicht en uitgelegd. De gemeente Mook en Middelaar krijgt een taakstelling opgelegd vanuit het COA. De gemeente moet nog één statushouder vanuit 2023 plaatsen. Voor het eerste halfjaar van 2024 heeft de gemeente Mook en Middelaar een taakstelling voor tien statushouders gekregen. Verwacht wordt dat de gemeente voor de tweede helft van 2024 nogmaals een taakstelling krijgt van tien statushouders, maar dit is nog niet vastgesteld. Dit aantal kan nog wijzigen.

3

De huisvesting in de gemeente Mook en Middelaar wordt in overleg met Destion geregeld op basis van prestatieafspraken. Oekraïners Vluchtelingen uit Oekraïne kunnen in Nederland tijdelijk bescherming krijgen via de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming. Wie daaronder valt, mag tot 4 maart 2025 in Nederland verblijven. De gemeente Mook en Middelaar vangt momenteel 120 Oekraïense vluchtelingen op. Huisvesting wordt door de gemeente betaald. Oekraïense vluchtelingen komen niet in aanmerking voor een sociale huurwoning omdat hun opvang wordt geregeld door de gemeente. Oekraïense vluchtelingen mogen zelf huisvesting zoeken in de vrije sector, wanneer zij dat liever willen en dit kunnen betalen. Een Oekraïense vluchteling mag werken in Nederland. Wanneer een Oekraïense vluchteling werkt, dan krijgt deze persoon geen leefgeld verstrekt. Binnenkort zal van een Oekraïense vluchteling die tijdelijk in Nederland verblijft ook een bijdrage worden gevraagd voor gas, water, licht en voeding (in geval van catering). Spreidingswet: consequenties voor de gemeente Mook en Middelaar ▪ De indicatieve opgave 2024 en 2025 is bekend. Er is sprake van 51 asielzoekers, waarvan vier alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Dit is gebaseerd op een bepaalde formule; dit getal kan vanaf 2026 ofwel oplopen ofwel afnemen. Dat kan nog niet worden voorspeld.

▪ Tussen 1 februari en 31 oktober 2024 zullen gemeenten en regio’s overleggen om tot afspraken te komen over wie welke opvangplekken biedt. Vervolgens zullen de opvangplekken worden gerealiseerd en zal het provinciaal plan worden opgesteld. ▪ Op 1 november 2024 moet het provinciaal plan worden ingediend door de Commissaris van de Koning. ▪ Op 31 december 2024 volgt het verdeelbesluit door de Staatssecretaris. Denkbaar is, dat de Staatssecretaris het provinciaal plan goedkeurt en doorvoert. In geval het provinciaal plan als onvoldoende wordt beoordeeld, volgen aanwijzingen door de Minister. Wat de aanwijzingen precies inhouden, is op dit moment nog onbekend. Het verdient in ieder geval de voorkeur om in het provinciaal plan zelf met een goede verdeling te komen. ▪ 30 juni 2025 moeten de opvangplekken gerealiseerd zijn. Spreidingswet: mogelijkse scenario’s Mook en Middelaar Er zijn meerdere mogelijke scenario’s waar rekening mee wordt gehouden: ▪ De regio’s en gemeenten komen tot een overeenkomst omdat een aantal gemeenten regionaal voldoende asielopvang kan realiseren; dit betekent dat de gemeente Mook en Middelaar geen asielzoekers hoeft op te vangen. ▪ Wanneer in andere gemeenten onvoldoende asielzoekers opgevangen kunnen worden, zal ook de gemeente Mook en Middelaar asielopvang moeten realiseren.

De gemeente Mook en Middelaar kan a) een locatie beschikbaar stellen aan het COA (regulier of bijzonder) b) zelf opvang organiseren voor de taakstelling van 51 asielzoekers of 3) de aanwijzing inzake van de Minister afwachten. In geval van de tweede optie, zal het financiële gedeelte nog altijd geregeld worden door het COA en ligt de begeleiding bij de gemeente. ▪ Bij asielzoekerscentra is er altijd sprake van een doorloop. Wanneer een asielzoeker een verblijfsvergunning krijgt, dan gaat deze over naar een gemeente. Vervolgens ontstaan er open plaatsen voor nieuwe asielzoekers. Zolang iemand nog geen verblijfsvergunning heeft gekregen, kan nog geen gezinshereniging worden aangevraagd. Bij de asielzoekerscentra vormt gezinshereniging dus geen probleem in relatie tot het aantal beschikbare plaatsen. Stand van zaken m.b.t. regio wordt besproken. Opvang van Oekraïense vluchtelingen in Mook en Middelaar De gemeente Mook en Middelaar heeft een langdurige verantwoordelijkheid voor de Oekraïense vluchtelingen die in de eigen gemeente zijn opgevangen. Deze personen moeten opvang blijven krijgen, wanneer zij huisvesting krijgen in Mook en Middelaar. Wanneer de huidige contracten aflopen, zal de gemeente Mook en Middelaar weer andere huisvesting voor deze personen moeten regelen.

4

5

4.c - Bespreken dilemma’s Dilemma’s worden met de raad gedeeld en besproken. ▪ Besluit omtrent in stand laten geheimhouding besprokene/overlegde informatie in de vergadering. De raadsleden besluiten over de verplichting tot geheimhouding. Dat gebeurt door het ter inzage leggen van het verslag bij de griffie voor alle raadsleden. De griffier stelt voor om het verslag komende week (week 11 2024) vast te stellen. Daarbij moet gekeken worden welk deel openbaar wordt gemaakt en welk deel vertrouwelijk blijft. Het openbare gedeelte zal ook op de website geplaatst worden, maar het vertrouwelijke gedeelte niet. Tot en met de datum van het vaststellen van het verslag is alles in het verslag vertrouwelijk. Besluit: De raad zal bij de vaststelling van het verslag van de RIA van 7 maart tevens een besluit nemen over het opheffen, dan wel het in stand laten van de geheimhouding op het verslag.

6

Sluiting en conceptverslag Van een vergadering met gesloten deuren wordt een afzonderlijk verslag opgemaakt, dat niet openbaar wordt gemaakt, tenzij de raad besluit de verplichting tot geheimhouding op te heffen. De vaststelling van het verslag zal plaatsvinden in week 11 2024 tijdens een besloten vergadering na afloop van de openbare raadsvergadering. (Actie agenda) Volgende week zijn er dan procedureel twee besloten vergaderingen: 1. Besloten RIA in verband met vaststellen van het verslag van hedenavond. 2. Besloten raadsvergadering in verband met: a. besluiten over geheimhouding van verslag RIA 7 maart jl. b. vaststellen verslag besloten raad 2 november jl., en besluiten over de geheimhouding ervan c. vaststellen verslag aanbevelingsvergadering nieuwe burgermeester. De voorzitter dankt voor de heldere presentaties en de constructieve discussie. De voorzitter sluit de vergadering om 22.05 uur.

Bijlage: Presentatie RIA 7 maart 2024_ontheemdenvraagstuk_OPENBAAR Vastgesteld in de besloten raadsinformatieavond 14 maart 2024 Openbaar gemaakt in de besloten raadsvergadering 14 maart 2024

5