Bijlage 3.1 Cultuurhistorisch onderzoek.pdf

Liefhovendijk 2 te Linschoten

Cultuurhistorisch onderzoek

34

4

Conclusie en aanbevelingen

Het plangebied maakt deel uit van een gebied met een karakteristieke landschappelijke en historische ontwikkeling. In tegenstelling tot de omringende gebieden hebben in het plangebied lange tijd niet of nauwelijks ontwikkelingen plaatsgevonden. Hierdoor kent het gebied nog een agrarisch gebruik en zijn veel van de historisch-geografische waarden nog grotendeels bewaard gebleven. Door e de ontwikkelingen in met name de 20 eeuw is een deel van de historischgeografische karakteristiek, zoals de landschappelijke eenheid, de geslotenheid van het landschap en de Liefhovendijk als zichtlijn en route, wel aangetast. Desondanks heeft het plangebied nog een hoge historisch-geografische waarde (zie ook bijlage 3): Grotendeels intacte landschappelijke eenheid omgeven door de Liefhovendijk en de meanderbocht van de Lange Linschoten; De functie van de Liefhovendijk als doorgaande route en zichtlijn op de westoever van de Lange Linschoten is door de onderbreking van de M.A.

Reinaldaweg deels verdwenen; Strookvormige verkaveling, gedefinieerd door lange (brede) sloten, die in het zuidelijke deel is beïnvloed door het natuurlijke landschap; Restant kleiwinning in de vorm van laaggelegen percelen (van oorsprong beplant met hakhout) met een restant van kleiwinningsgreppels; Beplanting (oorspronkelijk dubbele rij opgaande bomen aan weerszijden met hakhoutsingels) en sloten langs het onbebouwde deel van de Liefhovendijk. De gesloten hakhoutbeplanting is grotendeels sterk vervallen en deels vervangen door meer open knotwilgenbeplanting; Lage, geschoren heggen (voornamelijk esdoorn en liguster) langs het bebouwde deel van de Liefhovendijk; Relatief gesloten landschap met een afwisseling van dichte hakhoutbossen en meer open boomgaarden. Deze historische karakteristiek is deels aangetast door het verwijderen van de hakhoutbossen en het verval van de boomgaarden. Het resterende hakhoutbos en de boomgaarden zijn derhalve van groot belang voor de cultuurhistorische karakteristiek van het gebied; (Sterk vervallen) agrarisch-ambachtelijk erf als afsluiting van het dorpslint op de westoever van de Lange Linschoten met zichtlijn langs de Raadhuisstraat. Het erf wordt omgeven door een geschoren (maar uitgegroeide) heg met aan de voorzijde een hek met stenen hekpijlers; Restanten oude erven in de vorm van percelen tuin en boomgaard.

Geadviseerd wordt om de historisch-geografische waarde bij herontwikkeling van het gebied te gebruik als inspiratiebron, zoveel mogelijk te behouden en waar mogelijk te versterken. Bij het versterken van de historisch-geografische waarde valt te denken aan: het herstellen van het gesloten karakter van het gebied door herstel van de boomgaarden, hakhoutbossen en hakhoutsingels. Ook vanuit ecologisch oogpunt kan dit een positieve input voor het gebied betekenen; de realisatie van nieuwbouw te beperken tot de historische erven;

35

Liefhovendijk 2 te Linschoten

-

de zichtlijn langs de Liefhovendijk ter hoogte van de doorsnijding door de M.A. Reinaldaweg te herstellen; de toegankelijkheid (en daarmee de beleefbaarheid van het gebied) te vergroten door het herstel van de oude laanstructuur (kleinschalig) en (voetgangers)brug over de Lange Linschoten;

Indien er grote wijzigingen gepland zijn, wordt geadviseerd om het effect van deze wijzingen op de historisch-geografische waarden te bepalen door middel van een CultuurHistorische EffectRapportage (CHER). Ook kleine wijzigingen, zoals bijvoorbeeld een wijziging van het grondgebruik, kunnen grote invloed hebben op de karakteristiek van het gebied. Zo gaat bijvoorbeeld het gebruik van het terrein als akker tegen de historisch-geografische karakteristiek van het gebied in. Zolang het om een tijdelijke wijziging in grondgebruik gaat én het reversibel is (en er dus bijvoorbeeld geen oude fruitbomen of hakhout voor worden gekapt of egalisatie plaatsvindt), is voor dergelijke wijzigingen het opstellen van een CHER niet noodzakelijk.

Cultuurhistorisch onderzoek

36

5

Geraadpleegde bronnen Alkemade, M, et al., 2010. Archeologiebeleid gemeente Oudewater. Ontwikkeld in samenwerking met de gemeenten Lopik, Woerden en Montfoort. Vestigia V08-1434. Amersfoort. Amer, 2011. Gemeente Montfoort. Structuurvisie/ Dorpsvisie Linschoten 2030. Amer Ruimtelijke Ontwikkeling. Te raadplegen via https://www.montfoort.nl/mozard/document/docnr/229848. Baas, H., B. Mobach & H. Renes, 2005. Leestekens van het landschap. 188 landschapselementen in kort bestek. Landschapsbeheer Nederland. Bakker, H. de & J. Schelling, 1989. Systeem van bodemclassificatie voor Nederland. De hogere niveaus. Centrum voor Landbouwdocumentatie, Wageningen. Berendsen, H.J.A., 2005. Landschappelijk Nederland. De fysischgeografische regio’s. (Fysische geografie van Nederland). Koninklijke Van Gorcum, Assen. Berendsen, H.J.A. & E. Stouthamer, 2001. Palaeogeographic development of the Rhine-Meuse delta, The Netherlands. Koninklijke Van Gorcum, Assen. Blijdenstijn, R., 2015. Tastbare tijd. Cultuurhistorische Atlas van de provincie Utrecht 2.0. Provincie Utrecht. Bosch, J.H.A. & H. Kok, 1994. Toelichtingen bij de geologische kaart van Nederland 1:50.000. Blad Gorinchem West (38W). Rijks Geologische Dienst, Haarlem. Cohen, K.M. et al., 2012. Rhine-Meuse Delta Studies’ Digital Basemap for Delta Evolution and Palaeogeography. Dept. Physical Geography7. Utrecht University. Haaksman, E., 2016.

Liefhoven’s meerwaarden voor het dorp

Linschoten. Harbers, P., 1981. Bodemkaart van Nederland. Schaal 1:50.000. Toelichting bij kaartblad 38 Oost Gorinchem. Stichting voor Bodemkartering, Wageningen. Markus, W.C., 1984. Toelichting bij kaartblad 38 West Gorkum. Stichting voor Bodemkartering, Wageningen.

37

Liefhovendijk 2 te Linschoten

Meene, E.A. van de, M. van Meerkerk & J. van der Staay, 1988.

Toelichtingen bij de geologische kaart van Nederland 1:50.000. Blad Utrecht Oost (31O). Rijks Geologische Dienst, Haarlem. Monumentencommissie Montfoort, 2016. Monumentencommissie Montfoort. Jaarverslag 2010-2015. https://www.montfoort.nl/mozard/document/docnr/936184. Provincie Utrecht, 2017. Provinciale Ruimtelijke Verordening 2013

Provincie Utrecht (herijking 2016). https://ruimtelijkeplannen.provincieutrecht.nl/NL.IMRO.9926.PV1612PRVVA01?s=SANMmAIEAXlMqkeERUEdFCTwQEAfw&text-only. Renes, J., 1999. Landschappen van Maas en Peel. Een toegepast historisch-geografisch onderzoek in het streekplangebied Noord- en Midden-Limburg. Uitgeverij Eisma bv/Maaslandse Monografieën, Leeuwarden/Maastricht. Verbreack, A., 1984. Toelichtingen bij de geologische kaart van Nederland 1:50.000. Blad Tiel West (39W) en blad Tiel Oost (39O) . Rijks Geologische Dienst, Haarlem. Visser, M., 2016. Stedebouwkundige analyse en advies Liefhovensedijk 2, Linschoten. Gemeente Montfoort.

Geraadpleegde kaarten en afbeeldingen AHN3, Actueel Hoogtebestand Nederland. Verkregen via ArcGISonline, http://www.arcgis.com, september 2018. Anoniem, 1500-1525. [Kaart van het gebied tussen de Oude Rijn en de IJssel met aanduiding van de grensloop tussen Holland en het Nedersticht]. Te raadplegen via http://www.linschoten.nu/Linschoten%20op%20oude%20landkaart en/1500-1525.htm. Anoniem, 1680. ’T Hooghe Heymraedtschap vanden Lande van Woerden. Te raadplegen via http://www.linschoten.nu/Linschoten%20op%20oude%20landkaart en/1680.htm. Berkenrode, B. Floriszoon van & F. Balthasars, 1615. [Kaart van het hoogheemraadschap van Rijnland]. Toegang 1.1.1, inv.nr. 156, https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mistart=75&mivast=0&mizig=18 7&miadt=0&milang=nl&misort=last_mod%7Cdesc&miview=gal&miz k_alle=balthasar&mibj=1615&miej=1615 CHAT (Cultuurhistorische Atlas van de Provincie Utrecht), http://utrecht.maps.arcgis.com/apps/MapAndAppGallery/index.html? appid=c25fa592c03d43358b672471ac9f023d, september 2018. Dienst van het kadaster en de openbare registers, 2018. Apeldoorn.

Cultuurhistorisch onderzoek

38

Douw, J. Janszoon & S. Pieterszoon van Brouckhuijsen, 1647. ’t Hoogheymraedschap van Rhijnland. Toegang 1.1.1, inv.nr. 157, https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&miadt=0&mizig=187& miview=gal&milang=nl&micols=1&misort=last_mod%7Cdesc&mires= 0&mizk_alle=douw&mibj=1647&miej=1647. Geologische kaart van Nederland 1:50.000, Kaartblad Utrecht Oost (31O), 1988. Rijks Geologische Dienst, Haarlem. Kadasterkaart (minuutplan en OAT), 1811-1832. Te raadplegen via http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/, september 2018. Topographische en Militaire kaart van het Koninkrijk der Nederlanden, 1839-1859. In: Grote Historische Provincie Atlas 1:50.000. I West-Nederland 1839-1859. Wolters-Noordhoff Atlasprodukties bv, Groningen. Verstralen, H., 1625. [Kaart van de omgeving van Linschoten], Te raadplegen via http://www.linschoten.nu/Linschoten%20op%20oude%20landkaart en/1625%20oudmunster.htm.

Geraadpleegde websites ArcGIS Online, http://www.arcgis.com, september 2018. ARCHIS 3, het archeologisch registratie- en informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, http://zoeken.cultureelerfgoed.nl, september 2018. BAGviewer, Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG). https://bagviewer.kadaster.nl/lvbag/bagviewer/index.html#?geometry.x=160000&geometry.y=455000&zoom level=0, september 2018. DINOLoket, Data en Informatie van de Nederlandse Ondergrond, http://www.dinoloket.nl, september 2018. Kastelen in Utrecht, Te Nesse, http://www.kasteleninutrecht.eu/Nesse.htm, september 2018. Linschoten,nu, Het dorp Linschoten vroeger en nu, http://www.linschoten.nu/. Molendatabase, verdwenen molens, http://www.molendatabase.org/molendb.php?step=details&nummer =15369, september 2018. Rijksmonumenten.nl, Alle rijksmonumenten van Nederland, http://rijksmonumenten.nl/monument/25975/liefhoven/linschoten/, september 2018. Topotijdreis, over 200 jaar topografie, http://www.topotijdreis.nl, september 2018.

39

Liefhovendijk 2 te Linschoten

Overige bronnen Schriftelijke mededeling dhr. W. Kraaijeveld (RHO Adviseurs B.V.) 4 mei 2018.

Cultuurhistorisch onderzoek

40

Bijlage 1 Overzicht van geologische en archeologische tijdvakken

Bijlage 1: Geologische en archeologische tijdvakken Chronostratigrafie

MIS

Holoceen (warme periode)

1

11.650

14.030

Laat

Laat

30.000

60.000

Weichselien (ijstijd)

14.640

MiddenWeichselien (Pleniglaciaal)

75.000

Formatie van Kreftenheye (Rijn) 2

MiddenPleniglaciaal (koud)

3

VroegPleniglaciaal (zeer koud)

4

VroegWeichselien (gematigd koud)

Pleistoceen

117.000

Kwartair

5a 5b 5c 5d

Eemien (warme periode)

5e

Saalien (ijstijd)

6-10

Holsteinien (warme periode)

11

Elsterien (ijstijd)

12

Cromerien (warme periode)

1322

Pre-Cromerien

23104

Eem Formatie (marien, lagunair en lacustrien) Formatie van Drente (Glaciaal)

130.000

Midden

410.000

Midden

370.000

475.000

2.600.000

Vroeg

Vroeg

850.000

Formatie van Urk (Rijn)

Formatie van Peelo (Glaciaal) Formatie van Sterksel (Rijn)

Chrono-, zuurstofisotopen- en lithostratigrafie voor Noordwest-Europa naar De Mulder et al. (2003). Mariene isotoop stadium (MIS) volgens Bassinot et al. (1994). Atmosferische data volgens Berendsen (2008) en Cohen et al. (2009). Archeologische periode-indeling en ouderdom volgens de Rijksdienst voor Cultuurhistorisch Erfgoed (RCE). Vegetatie bewerkt volgens Berendsen (2008). Pollenzones volgens P. Vos & P. Kiden (2005).

Formatie van Beegden (Maas)

LaatWeichselien (LaatGlaciaal)

13.900

Late Dryas (koud) Allerød (warm) Vroege Dryas (koud) Bølling (warm) LaatPleniglaciaal (zeer koud)

Formaties: Naaldwijk (marien), Nieuwkoop (veen), Echteld (fluviatiel)

Formatie van Boxtel (eolisch en lokaal terrestrisch)

12.850

Lithostratigrafie

Formatie van Stamproy (eolisch en lokaal terrestrisch)

Ouderdom (jr) 0 = 1950 n. Chr.

Ouderdom (kal. 1 jaren BP )

14

C jaren

Chronostratigrafie

Pollen zones

Vegetatie

Archeologische perioden (kal. jaren v/n. Chr.) nieuwe tijd (1500-heden)

450 Vb2 1150

1250

1962

Laat

1500

Subatlanticum (koeler Vochtiger)

Vb1

1950

Loofbos, waarbij eik en els overheersen; haagbeuk vanaf Vb1 (>1%); vanaf Vb2 veel cultuurplanten (rogge, boekweit, korenbloem)

middeleeuwen (450-1500 n. Chr.)

Romeinse tijd (12 v.Chr. – 450 n. Chr.) ijzertijd (800 – 12 v. Chr.)

Va 2750 2900 Holoceen

3950

5700

IVb Subboreaal (koeler Droger)

5000

7250

10.250

9000

10.750 11.650

III

Loofbos eik en els overheersen, relatief veel iep en linde. Het percentage den neemt af

Boreaal (warmer)

II

Den overheerst, daarnaast hazelaar, eik, iep, linde, es

Preboreaal (warmer)

I

Eerst berk en later overheerst de den

Late Dryas

LW III

Parklandschap (subarctisch)

Allerød

LW II

10.950

13.900

11.900

14.030

12.100

LaatWeichselien (Laat-Glaciaal)

Vroege Dryas

130.000

300.000 (v. Chr.)

1

14

117.000

Weichselien (ijstijd)

Laat-Pleistoceen

C-methode loopt tot 43.000 jaar BP

35.000 (v. Chr.)

MiddenPleistoceen

12.450

Bølling

Dennen- en berkenbossen Open parklandschap

LW I

75.000

bronstijd (2000 – 800 v. Chr.)

neolithicum (5300 – 2000 v. Chr.)

mesolithicum (8800 – 5300 v. Chr.)

10.150

12.850

14.640

Loofbos. Eik, els en hazelaar overheersen; beuk vanaf IVb >1% en grotere invloed landbouw (granen)

Atlanticum (warm Vochtig) 8000

Vroeg

8700

IVa

Midden

3050

Open vegetatie met kruiden (bijvoet) en berkenbomen

MiddenWeichselien (Pleniglaciaal)

Perioden met een poolwoestijn en perioden met een toendra

VroegWeichselien (Vroeg-Glaciaal)

Perioden met bos en perioden met een subarctisch open landschap

Eemien (warme periode)

Loofbos

Saalien (ijstijd)

Maximale ijsuitbreiding Scandinavische ijskap tussen 200.000 en 130.000 jaar BP

BP = aantal werkelijke jaren voor 1950 AD.

laat-paleolithicum (35.000 – 8800 v. Chr.)

midden-paleolithicum (300.000 – 35.000 v. Chr.)

vroeg-paleolithicum (tot 300.000 v. Chr.)

Bijlage 2 Landgebruik en landschapselementen 19e eeuw

122400

122500

122600

122400

122500

122600

452600 452500

452500

452600

452700

122300

452700

122200

Linschoten, Liefhovendijk 2 Bijlage 2; Landgebruik en landschapselementen 19e eeuw plangebied

zichtlijn

huidige topografie

dijk

dorp

dijk met bomenrijen

erven

laan

hakhoutbos

hakhout

boomgaard

boerderij bijgebouwen brug rosmolen

heg rivier

452400

452400

tuin

verkavelingspatroon/sloten overige perceelsgrenzen/dwarssloten kleiwinningsgreppels

0

100 m V-18.0310 © BAAC bv

122200

122300

Bijlage 3 Landgebruik en landschapselementen 19e eeuw

122500

122600

122400

122500

122600

452500

452500

452600

122400

452700

452700

122300

452600

122200

Linschoten, Liefhovendijk 2 plangebied

zichtlijn

17e eeuws erf

topografie

dijk

20e eeuws erf

17e eeuwse boerderij

dijk zonder weg

moestuin

oude bijgebouwen

knotwilg

boomgaard

bebouwing 20e eeuw

hakhoutsingel

vervallen boomgaard

monumentale boom

vervallen hakhoutsingel

hakhoutbos

toegangshek

452400

452400

Bijlage 3; Historisch geografische waarden

heg

weidemolen

rivier

brug

verlegde rivier perceelsloten dwarssloten overige oude perceelsgrens kleiwinningsgreppels

0

50 m V-18.0310 © BAAC bv

122200

122300