Volkshuisvestingsprogramma Gemeente Molenlanden - definitief
Tekst van het document
Een thuis voor iedereen in Molenlanden Volkshuisvestingsprogramma gemeente Molenlanden 21 augustus 2026
Samen bouwen aan leefbare kernen Inhoudsopgave De woonambitie in één oogopslag 3 Inleiding 5 De kracht van de gemeente Molenlanden 10 1. Wonen in levendige kernen 12 1.1 Wat zien we? 13 1.2 Wat horen we? 14 1.3 Wat zijn onze uitgangspunten? 15 1.4 Wat gaan we doen? 16 2. Beter benutten van de bestaande voorraad 18 2.1 Wat zien we? 19 2.2 Wat horen we? 21 2.3 Wat zijn onze uitgangspunten? 21 2.4 Wat gaan we doen? 22 3. Nieuwbouw als kwalitatieve aanvulling 23 3.1 Wat zien we? 24 3.2 Wat horen we? 26 3.3 Wat zijn onze uitgangspunten? 26 3.4 Wat gaan we doen? 28 4. Wonen, welzijn en zorg 30 4.1 Wat zien we? 31 4.2 Wat horen we? 34 4.3 Wat zijn onze uitgangspunten? 36 4.4 Wat gaan we doen? 37 Begrippenlijst 39 Kerngerichte verdieping 41 pag. 2 Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 3 De woonambitie in één oogopslag
Samen bouwen aan leefbare kernen Sturen op goed wonen in de gemeente Molenlanden Hieronder staan de vier centrale thema’s van het volkshuisvestingsprogramma met de bijbehorende uitgangspunten. Dit vormt een eerste overzicht van de koers voor de komende jaren. De uitgangspunten geven richting aan de keuzes binnen elk thema en worden in het vervolg van het programma uitgewerkt in concrete acties en maatregelen. Tot de kern: vier belangrijke thema’s voor de toekomst van wonen in de gemeente Molenlanden Thema Uitgangspunten Wonen in levendige kernen Beter benutten van de bestaande voorraad Nieuwbouwwoningen als kwalitatieve aanvulling Wonen, welzijn en zorg • We sturen actief op een diverse bevolkingsopbouw • Concentratie van zorgclusters • Inbreiding waar mogelijk, uitbreiding waar het kan • Openbare ruimte moet aansluiten bij toekomstige wensen en eisen vanuit inwoners en klimaat • Toekomstbestendig bouwen op zorgvuldig gekozen locaties • Het merendeel van de nieuw te bouwen woningen wordt nultredenwoningen • We zetten in op 2/3e betaalbaar om tekorten in de woningmarkt aan te vullen • We differentiëren per kern om beter in de behoefte te voorzien • Water en bodem sturend als basis voor ruimtelijke keuzes • Aanjagen (particuliere) verduurzamingsopgave om kwaliteit woningvoorraad te borgen • Inzetten op het beter benutten van de bestaande voorraad • Door veranderende woonwensen
zijn woningaanpassingen nodig • We richten een toekomstbestendige woonzorgstructuur in met duidelijke kernrollen • We realiseren voldoende nultreden- en zorggeschikte woningen voor ouderen en andere doelgroepen • We maken afspraken met de corporaties over het reserveren van sociale huurwoningen voor uitstroom uit zorg, beschermd wonen, jeugdhulp en reguliere toewijzingen • We monitoren jaarlijks de voortgang van de woonzorgopgave en rekening houdend met de lokale ontwikkelingen rondom wonen en zorg, passen we waar nodig de programmering aan pag. 4 Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 5 Inleiding
Samen bouwen aan leefbare kernen Waarom een volkshuisvestingsprogramma? Grote opgaven voor wonen in Molenlanden De gemeente Molenlanden staat voor grote uitdagingen die invloed hebben op onze woonopgave. De bevolkingssamenstelling verandert: huishoudens worden kleiner en inwoners worden ouder. Tegelijkertijd zet het Rijk ontwikkelingen in gang rond wonen en zorg. Het beleid ‘zelf als het kan, thuis als het kan, digitaal als het kan’ en het verplaatsen van zorg uit instellingen naar thuiszorg (extramuralisering) betekenen dat mensen langer thuis blijven wonen en daar zorg ontvangen. Het Rijk verwacht dat inwoners eerst zelf zorgen, daarna familie en vrienden inschakelen, eventueel met ondersteuning. Pas als dat niet meer lukt, biedt een zorgaanbieder hulp. Daarnaast wil het Rijk een eerlijkere verdeling van aandachtsgroepen over gemeenten. Dit zijn mensen die moeilijk een woning vinden, vaak door een beperkt budget. Zij hebben behoefte aan betaalbare woningen en soms ook aan zorg of begeleiding. Door deze ontwikkelingen groeit de vraag naar woningen én naar verschillende woningtypen. Er bestaat in Molenlanden onder de partijen een breed gedeelde urgentie om te bouwen, met nadruk op het toevoegen van voldoende en passende woningen.
Door demografische veranderingen, rijksbeleid en bestaande woningtekorten is het noodzakelijk om niet alleen meer, maar ook sneller en gerichter te bouwen om aan de toekomstige woonbehoefte te voldoen. Sturing en nieuw beleid Om deze opgaven goed aan te pakken, is duidelijke sturing nodig. De huidige woonvisie uit 2020 is verouderd. De wet Versterking regie volkshuisvesting (Wvrv) geeft gemeenten, provincies en het Rijk meer regie op volkshuisvesting. Met dit volkshuisvestingsprogramma beschrijven wij hoe we sturen op wonen in Molenlanden. We werken hierin ook regionale afspraken uit. De vervolgstappen staan in de uitvoeringsagenda, waaronder: • Een regionaal afgestemde huisvestingsverordening met urgentieregeling; • Lokale prestatieafspraken met woningcorporaties, zorg- en welzijnsaanbieders en projectontwikkelaars; • Visie Sociaal Domein die aansluit op dit programma; • Een woningbouwprogramma dat past bij onze ambities. Eén integraal document Demografische en beleidsmatige ontwikkelingen vragen om een actuele visie. Dit volkshuisvestingsprogramma vervangt de woonvisie en combineert wonen, welzijn en zorg en de uitvoeringsagenda van de woonzorgvisie in één integraal beleidsdocument. Zie figuur 1 op de volgende pagina.
De omgevingsvisie zet hoofdlijnen uit voor koers volkshuisvestingsprogramma De huidige Omgevingsvisie Molenlanden bevat uitgangspunten voor de volkshuisvesting die zijn gebaseerd op de eerdere woonvisie en daardoor niet meer volledig aansluiten bij de actuele opgaven. In dit volkshuisvestingsprogramma werken we daarom met twee samenhangende onderdelen. Het eerste onderdeel bevat de richtinggevende en kaderstellende uitgangspunten voor de volkshuisvesting. Deze vormen de geactualiseerde basis voor ons beleid en vervangen de bestaande passages in de Omgevingsvisie. Het tweede onderdeel gaat in op de verdere uitwerking en uitvoering van deze uitgangspunten. De actualisatie van het kaderstellende deel wordt op een later moment formeel opgenomen in de Omgevingsvisie. pag. 6 Samen bouwen aan leefbare kernen Samenhang tussen programma’s Dit volkshuisvestingsprogramma is het eerste gemeentelijke omgevingsprogramma dat richting geeft aan de ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkeling van de gemeente. We richten ons hier bewust op de volkshuisvestelijke opgaven, waarbij we de acties in relatie willen brengen met de andere omgevingsprogramma's. Goede volkshuisvesting staat niet los van andere opgaven, zoals bodem en water, klimaatadaptatie, mobiliteit en de inrichting van de openbare ruimte.
Deze thema’s krijgen hun uitwerking in andere beleidsdomeinen en in toekomstige (omgevings)programma’s. De ambities uit de Omgevingsvisie werken we uit in zes samenhangende omgevingsprogramma’s. Deze programma’s geven richting aan beleid en uitvoering en vormen samen het kader om de ambities van de gemeente te realiseren. 1 Levendige kernen met een eigen karakter 2 Een gezonde, inclusieve en samenredzame samenleving 3 Een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied: water en bodem sturend 4 Een optimaal ondernemersklimaat voor passende bedrijvigheid 5 Een klimaatrobuuste, circulaire en energieneutrale gemeente 6 Een veilig en duurzaam bereikbare gemeente Het volkshuisvestingsprogramma vormt een belangrijke inhoudelijke basis voor programma 1 en heeft daarnaast duidelijke raakvlakken met andere programma’s, zoals op het vlak van duurzaamheid, mobiliteit en water en bodem sturend. In dit programma benoemen we daarom uitgangspunten op het snijvlak van wonen en andere beleidsthema’s, sluiten we dit programma, waar relevant, aan bij de andere thema’s en signaleren we dilemma’s die om samenhangende afwegingen op gemeentelijk niveau vragen. Met dit volkshuisvestingsprogramma lopen we vooruit op de andere programma's en maken we de koppeling om een integrale aanpak te borgen. Deze programma's worden nog uitgewerkt.
In het kader van de doorlopende beleidscyclus zullen de programma's invloed op elkaar blijven hebben. pag. 7 Samen bouwen aan leefbare kernen Figuur 1: Belangrijkste thema’s die terugkomen in het volkshuisvestingprogramma Wat is een volkshuisvestingsprogramma? Volkshuisvestingsprogramma is kerninstrument binnen de Omgevingswet Het volkshuisvestingsprogramma is een kerninstrument binnen de beleidscyclus van de Omgevingswet en geeft invulling aan de nieuwe Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv). De Wvrv is aangenomen door de Tweede Kamer en Eerste Kamer. De inwerkingtreding is 1 juli 2026. Met deze wet wil het Rijk meer regie pakken op de volkshuisvesting. Dit door overheden meer grip te geven op hoeveel, waar en voor wie gebouwd wordt. Gemeenten worden daarom verplicht om binnen twee jaar na inwerkingtreding van de Wvrv een volkshuisvestingsprogramma te hebben (met daarin een koppeling met de Visie Sociaal domein). Binnen dit programma is het de kaderstellende rol voor de raad en de uitvoering voor het college. Hoe is dit programma tot stand gekomen? Participatie als belangrijk onderdeel van het proces We geloven dat de volkshuisvestingsopgaven in onze gemeente alleen aangepakt kunnen worden in samenwerking met onze woon- en zorgpartners. Het volkshuisvestingsprogramma is tot stand gekomen op basis van een zorgvuldig proces.
Hierbij zijn diverse partijen gesproken, vormen bestaand en relevant beleid de kaders voor het programma en is vanuit (bureau)expertise verdiept op specifieke onderwerpen. Sessies met inwoners, woon- en zorgpartners, ondernemers, ontwikkelaars, gemeenteraad, adviesorganen en corporaties leverden waardevolle inzichten op en zorgden daarnaast voor een heldere lokale inkleuring van trends, ontwikkelingen, belangen en ambities. Deze participatieve momenten waren bedoeld om kennis en ervaringen van betrokken partijen te benutten en zo een breed en integraal beeld te krijgen van de uitdagingen. pag. 8 Samen bouwen aan leefbare kernen Wat staat er in dit Volkshuisvestingsprogramma? We zetten in dit volkshuisvestingsprogramma koers op vier thema’s Dit volkshuisvestigingsprogramma focust op vier thema’s voor de periode 2026-2031, vastgesteld aan de hand van het participatieve proces, de omgevingsvisie en de woonzorganalyse.
De thema’s zijn: • Wonen in levendige kernen: Vitale kernen met een gezonde mix van inwoners en voorzieningen waar men zo lang mogelijk zelfstandig en prettig kan wonen • Beter benutten bestaande voorraad : Een toekomstbestendige woningvoorraad • Nieuwbouwwoningen als kwalitatieve aanvulling: Slimme, passende en betaalbare nieuwbouw die aansluit op de lokale behoefte • Wonen, welzijn & zorg: Een verbonden woonomgeving waar wonen, welzijn en zorg samenkomen Leeswijzer Het volkshuisvestingsprogramma start met een schets van de gemeente Molenlanden. Wat is de kracht van Molenlanden? Wat maakt onze gemeente uniek? En in welke regionale context opereert onze woningmarkt? In hoofdstuk 1 t/m 4 worden vier thema’s concreet uitgewerkt aan de hand van drie vragen: • Wat zien en wat horen we? Hier staat de opgave voor dit thema beschreven. Deze is geformuleerd op basis van onderzoek en de inbreng die is opgehaald tijdens de stakeholdersessies. • Wat zijn onze uitgangspunten? Hier staan de beleidsmatige en strategische kaders die richting geven aan keuzes. Deze uitgangspunten zijn weergegeven in de groene kaders en vormen de richtlijnen voor de uitvoeringsagenda. • Wat gaan we doen? Concrete acties en maatregelen die voortkomen uit de lokale opgaven. Dit volkshuisvestingsprogramma sluit af met een begrippenlijst. Hierin staan alle begrippen die in dit document worden gebruikt toegelicht.
Aanvullend, maar geen onderdeel van dit programma, stellen we een uitvoeringsagenda op. Hierin werken we de acties die we noemen bij ‘wat gaan we doen’ verder uit. pag. 9 Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 10 De kracht van de gemeente Molenlanden
Samen bouwen aan leefbare kernen Molenlanden: gemeenschap, landschap en erfgoed Sterke gemeenschappen met een uniek karakter Molenlanden is een gemeente met een hechte, betrokken gemeenschap. De 19 dorpen en één stad hebben elk hun eigen karakter. Inwoners zijn actief in het maatschappelijke lokale leven, zoals sport, cultuur en kerk. Deze lokale verbondenheid vormt een stevige sociale basis waar inwoners op kunnen steunen. Molenlanden is daarnaast innovatief en wendbaar. Door het waterrijke landschap moet zorgvuldig om worden gegaan met de beschikbare ruimte. De gemeente vervult ook een actieve rol in de regio. De combinatie van traditie en vooruitgang, van lokale betrokkenheid en openheid voor ontwikkeling, maakt Molenlanden een unieke speler binnen het Groene Hart. Landschap van rust, ruimte en identiteit Het weidse landschap kenmerkt de gemeente Molenlanden. Ondanks de centrale ligging dichtbij Rotterdam, Dordrecht en Gorinchem, wordt Molenlanden gekenmerkt door een groene, uitgestrekte omgeving. De open veenweidegebieden, waterstructuren, dijklinten en natuurgebieden zoals de Donkse Laagten geven het gebied zijn karakteristieke beeld van rust en ruimte. Water is een verbindend element in het landschap én de cultuur met historische molens en moderne gemalen.
Buiten de kernen strekt zich een uitgestrekt agrarisch gebied uit, doorsneden door waterlopen zoals de Graafstroom en de Giessen. Natura 2000-gebieden, wandel- en fietsroutes en bijzondere plekken zoals Kinderdijk dragen bij aan de aantrekkelijkheid van het gebied. De landelijke omgeving van de gemeente Molenlanden is een belangrijk kenmerk en het is van belang dat dit goed behouden blijft. Cultuur, erfgoed en ondernemerschap staan centraal Molenlanden beschikt over een rijk cultureel en historisch erfgoed, met onder andere Werelderfgoed Kinderdijk, de vestingwerken van Nieuwpoort en karakteristieke dorpslinten. Deze elementen maken het verleden op veel plekken zichtbaar. Daarnaast heeft de gemeente een brede economische basis, met sectoren zoals landbouw, maakindustrie, logistiek en toerisme. Ondernemers spelen daarin een duidelijke rol: zij zijn geworteld in de regio en werken nauw samen binnen hun netwerken. De combinatie van historisch erfgoed en een gevarieerde lokale economie vormt een belangrijk onderdeel van het huidige profiel van Molenlanden en biedt uitgangspunten voor toekomstige ontwikkelingen. pag. 11
Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 12 1. Wonen in levendige kernen
Samen bouwen aan leefbare kernen In Molenlanden draait het om de stad en dorpen waar mensen elkaar kennen, zich thuis voelen en samen zorgen voor een prettige leefomgeving. Leefbaarheid betekent dat er voldoende voorzieningen zijn, ruimte voor ontmoeting en aandacht voor de unieke identiteit van elke kern. Door samen te werken en maatwerk te bieden, zorgen we ervoor dat onze dorpen, kernen en de stad vitaal blijven en aantrekkelijk zijn voor jong en oud. 1.1 Wat zien we? Sterke gemeenschappen in een landelijke gemeente Molenlanden is een landelijke gemeente met sterke gemeenschappen en een grote betrokkenheid van inwoners bij hun leefomgeving. Deze kwaliteiten zijn benoemd in de Omgevingsvisie en vormen een belangrijke context voor het woonbeleid. Het volkshuisvestingsprogramma sluit hierbij aan door woonkeuzes te maken die bijdragen aan stabiliteit in de kernen, ontmoeting ondersteunen en verschillende levensfasen binnen de gemeenschap mogelijk maken. Daarmee draagt dit programma vanuit het wonen bij aan het behoud en de versterking van deze gemeenschappen. Maar de landelijke kleine kernen hebben ook duidelijke opgaven. Zo is de bereikbaarheid van onze kernen niet overal volwaardig, zeker niet met het openbaar vervoer. Rust en ruimte hebben als keerzijde dat de levendigheid en bepaalde typen voorzieningen in sommige kernen onder druk staat.
Jongeren trekken mede daardoor weg, terwijl juist de groep ouderen groeit en ook gemiddeld ouder wordt. Hierdoor vergrijzen veel van onze kernen snel en komen voorzieningen (zoals scholen en sportverenigingen) verder onder druk te staan. Groei van het aantal huishoudens door natuurlijke groei, vergrijzing en huishoudensverdunning Tot 2040 blijft het aantal huishoudens in Molenlanden groeien. Deze groei heeft drie hoofdoorzaken: natuurlijke ontwikkeling, vergrijzing en huishoudensverdunning. Het natuurlijke groeicijfer is al jaren stabiel positief, wat zorgt voor een structurele toename van huishoudens. Het migratiesaldo daarentegen fluctueert sterk: binnenlands migratiesaldo is vaak negatief, terwijl het buitenlands migratiesaldo meestal positief is, maar met grote verschillen in absolute aantallen per jaar. De belangrijkste reden voor de groei is vergrijzing (zie tabel 1). Deze tabel laat zowel de absolute als de relatieve verwachte huishoudensontwikkeling zien tot 2041 voor vijf bevolkingsgroepen. Het aantal 75-plus huishoudens stijgt richting 2040 naar verwachting met 53% en vormt daarmee 84% van de totale huishoudensgroei (+1715). Deze cijfers benadrukken het effect van de dubbele vergrijzing in Molenlanden en de rest van Nederland. Er komen niet alleen méér ouderen, ouderen bereiken gemiddeld ook hogere leeftijden.
Huishoudensverdunning versterkt deze trend: het aandeel alleenstaanden groeit ook door de vergrijzing, maar ook doordat jongeren langer alleen blijven. Dit leidt tot een hogere vraag naar kleinere (levensloopbestendige) woningen, zoals nultredenwoningen. pag. 13 Samen bouwen aan leefbare kernen Figuur 2: Huishoudensontwikkeling 2014-2041 20.000 19.000 18.000 17.000 16.000 15.000 14.000 Historische ontwikkeling | Primos2024 Bron: CBS (2024, cijfers 2014- | 2024). Primos2024. Bewerking Stec Groep (2024). Tabel 1: Verwachte huishoudensontwikkeling 2024-2041 Doelgroepen | 2024Stand 2024 | 2031- | 2031 - | 2041 2024- | 2041 A&S tot 35 jaar | 1.420 | -30 (-2%) | -200 (-14%) | -230 (-16%) Gezinnen | 7.205 | -50 (-1%) | +70 (+1%) | +25 (0%) A&S 35 tot 55 jaar | 1.595 | +145 (+9%) | +275 (+16%) | +415 (+26%) A&S 55 tot 75 jaar | 4.685 | +320 (+7%) | -250 (-5%) | +70 (+1%) A&S >75 jaar | 2.695 | +560 (+21%) | +880 (+27%) | +1.440 (+53%) Overig* | 60 | -5 (-5%) | -5 (-5%) | -5 (-10%) Totaal | 17.665 | +940 (+5%) | +775 (+4%) | +1.715 (+10%) Bron: Primos2024. Bewerking Stec Groep (2024). A&S = alleenstaanden en stellen. Afgerond op vijftallen. * De categorie overig bestaat uit huishoudens anders dan alleenstaanden, stellen en gezinnen. Dit zijn bijvoorbeeld samenwonende vrienden.
Woon | - en leefomgeving nog niet overal toekomstbestendig ingericht Fijn wonen in Molenlanden betekent meer dan alleen een passende woning. Minstens zo belangrijk is een woonomgeving die meebeweegt met de behoeften van inwoners. Naarmate mensen ouder worden of een zorgvraag hebben, verandert wat zij nodig hebben om prettig en zelfstandig te kunnen blijven wonen. Voor ouderen, maar ook voor inwoners met een psychische kwetsbaarheid of een verstandelijke of fysieke beperking, zijn nabijheid van voorzieningen en een toegankelijke, uitnodigende openbare ruimte daarom essentieel. 1.2 Wat horen we? Passende voorzieningen zijn belangrijke | voorwaarden om in onze kernen goed te leven Goed bereikbare voorzieningen zoals scholen, ontmoetingsplekken, zorg, openbaar vervoer en winkels zijn cruciaal voor het welzijn van inwoners, vooral voor ouderen en andere kwetsbare groepen. Concentratie van deze voorzieningen in dorpskernen verhoogt de aantrekkelijkheid en ondersteunt langer zelfstandig wonen. Inwoners waarderen vooral combinatielocaties waar wonen, zorg, onderwijs en recreatie samenkomen, omdat deze ontmoeting en levendigheid stimuleren. In kleine kernen is het behoud van voorzieningen en openbaar vervoer echter lastig, wat de leefbaarheid onder druk zet, met name voor mensen zonder auto of met een pag. 14 Samen bouwen aan leefbare kernen mobiliteitsbeperking.
Tegelijkertijd wil een deel van de ouderen niet of niet meer verhuizen uit de vertrouwde omgeving. Dit vraagt om duidelijke keuzes per kern: waar ligt de focus op nultredenwoningen, en waar op jongeren en gezinnen? Met zo’n gerichte strategie kan het draagvlak voor voorzieningen worden versterkt. Een visie per kern is daarvoor noodzakelijk. Doorstroming als basis voor vitale kernen Betaalbare woningen en voldoende doorstroommogelijkheden zijn cruciaal voor levendige, diverse dorpskernen. Als jongeren, starters of ouderen geen passende woning vinden, wordt de samenstelling van de kern eenzijdiger en neemt de vitaliteit af. Inwoners benadrukken het belang van aantrekkelijke, betaalbare alternatieven binnen hun eigen dorp, zodat zij dicht bij hun sociale netwerk kunnen blijven wonen. Doorstroming zorgt dat grotere woningen vrijkomen voor jonge gezinnen, terwijl ouderen of alleenstaanden kunnen verhuizen naar een woning die beter past bij hun levensfase. Zo blijft de dynamiek en leefbaarheid van de kernen behouden en is er ruimte voor verschillende generaties. De kracht van een groene woonomgeving moeten we behouden Tijdens de participatiesessies bleek het belang van een klimaatadaptieve en groene woonomgeving duidelijk. Voldoende groen, brede paden, rustpunten en duidelijke bewegwijzering bevorderen gezondheid, ontmoeting en beweging.
Deze functies staan echter onder druk door andere ruimtelijke claims, zoals parkeren en woningbouw. Verdichting en inbreiding leiden tot zorgen over hittestress en verlies van groen, vooral voor ouderen en kwetsbaren. Het is belangrijk dat we de kwaliteit en leefbaarheid van onze gemeente hooghouden, Door rekening te houden met de verschillen tussen onze kernen kunnen we dit bereiken. Een longlist kan hierbij helpen om aandachtspunten rond groen, parkeren en andere thema’s gestructureerd en efficiënt te bespreken. Wel zijn hierbij maatwerk en zorgvuldige afwegingen nodig om de openbare ruimte uitnodigend te houden en het dorpskarakter en de leefbaarheid te waarborgen. 1.3 Wat zijn onze uitgangspunten? Het belangrijkste is dat iedere kern levendig blijft, passend bij haar eigen karakter en omvang. Dit vraagt om maatwerk: wat werkt in een grote kern, werkt niet altijd in een kleine. We willen dat inwoners zich verbonden voelen met hun dorp, dat er ruimte is voor ontmoeting en dat voorzieningen aansluiten bij de lokale behoefte. Levendigheid betekent niet alleen woningen en voorzieningen, maar ook sociale samenhang, activiteiten en een aantrekkelijke leefomgeving. Door samen met inwoners en partners te werken, zorgen we dat iedere kern vitaal blijft en toekomstbestendig is.
We sturen actief op een diverse bevolkingsopbouw Een gemengde bevolkingsopbouw is cruciaal voor sterke dorpen. We sturen actief op een optimale mix van inwoners door zorgvuldige keuzes te maken in woningbouw. Tot 2040 komen er circa 1.700 nieuwe woningen bij, met blijvende behoefte daarna. Minimaal 30% van de voorraad bestaat uit sociale huur- of corporatiewoningen. We stimuleren doorstroming, woningsplitsing, innovatieve woonvormen en tijdelijke oplossingen, zodat jongeren, ouderen, kleine huishoudens en bijzondere doelgroepen in hun eigen kern kunnen blijven wonen. Dit voorkomt leegloop en vergrijzing en zorgt voor een passende bevolkingsopbouw voor verenigingen, scholen en voorzieningen. Zo houden we onze dorpen vitaal en aantrekkelijk voor alle generaties. pag. 15 Samen bouwen aan leefbare kernen Concentratie van zorgclusters Voor inwoners die intensieve zorg nodig hebben, is nabijheid van voorzieningen cruciaal. Daarom wijzen we geschikte kernen aan voor het clusteren van zwaardere zorg binnen de gemeente, bij voorkeur op loopafstand van voorzieningen zoals winkels, ontmoetingsplekken en openbaar vervoer. Dit voorkomt versnippering, maakt efficiënte inzet van zorgprofessionals mogelijk en zorgt dat mensen ondanks hun zorgbehoefte deel blijven uitmaken van het sociale leven. De verdere uitwerking van dit uitgangspunt volgt in het hoofdstuk 4 van dit programma.
Inbreiding waar mogelijk, uitbreiding waar het kan Woningbouw in Molenlanden wordt zorgvuldig afgestemd op het landschap. Uitgangspunt daarbij is dat inbreiding waar mogelijk vóór uitbreiding gaat: we benutten eerst de mogelijkheden binnen bestaand bebouwd gebied voordat nieuwe locaties in het landschap worden overwogen. Daarnaast komen nieuwe woningen alleen als ze passen bij het karakter van de omgeving en het landschap niet schaden. In gebieden met bodemdaling of kwetsbare ondergrond is traditioneel bouwen niet vanzelfsprekend; alternatieve bouwmethoden of locaties worden onderzocht en overwogen. Per gebied kijken we naar inpasbaarheid, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Afstemming met het waterschap en andere partijen is hierbij essentieel. Zo werken we aan een toekomstbestendige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving voor huidige en toekomstige generaties. Openbare ruimte moet aansluiten bij toekomstige wensen en eisen vanuit inwoners en klimaat We streven naar een toegankelijke en gezonde woon- en leefomgeving voor iedereen op basis van geldende milieuwet- en regelgeving. De infrastructuur en openbare ruimte moeten aansluiten bij de groeiende zorgvraag, zodat mensen zich zelfstandig, comfortabel en veilig kunnen bewegen. Dit betekent nadenken over: geen drempels, brede voetpaden, voldoende rustpunten, duidelijke bewegwijzering en herkenbare objecten.
Daarnaast moet er ruimte zijn voor ontmoeting in de buurt, wat bijdraagt aan een sterke sociale basis. Ook moet er voldoende en kwalitatief groen zijn in de kernen, om ontmoeting en beweging te stimuleren en hittestress en andere gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan. Deze uitgangspunten vormen een randvoorwaarde voor de verdere uitwerking binnen het programma Een klimaatrobuuste, circulaire en energieneutrale gemeente. In dat programma wordt nader uitgewerkt welke ontwerpprincipes, investeringen en beheerkeuzes nodig zijn om deze ambities concreet te realiseren. 1.4 Wat gaan we doen? Uitgangspunten (Raad) Wat gaan we doen? (College) We sturen actief op een diverse • We stemmen nieuwbouw per kern af op de bevolkingsopbouw demografie, de toekomstige woonbehoefte en het draagvlak voor voorzieningen. • We zorgen voor een gedifferentieerd woningaanbod dat aansluit bij alle levensfasen. Concentratie van zorgclusters • Samen met woningcorporaties en zorg- en welzijnsorganisaties geschikte kernen aanwijzen voor de huisvesting van inwoners met een zwaardere zorgvraag, met focus op geclusterde woonvormen. Inbreiding waar mogelijk, uitbreiding waar het kan • We stimuleren hergebruik van bestaande bebouwing en inbreiding, waarbij we rekening houden met de druk op de openbare ruimte. pag.
16 Samen bouwen aan leefbare kernen Openbare ruimte moet aansluiten • C oncrete acties voor dit uitgangspunt worden nader b ij toekomstige wensen en eisen uitgewerkt in het daarbij behorende van uit inwoners en klimaat omgevingsprogramma pag. 17 Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 18 2. Beter benutten van de bestaande voorraad
Samen bouwen aan leefbare kernen Het overgrote deel van onze toekomstige woningvoorraad staat er al. Dit zijn onze bestaande woningen. We richten ons in dit volkshuisvestingsprogramma daarom niet alleen op nieuwbouw, maar ook op de bestaande voorraad. We staan voor de uitdaging om deze en | ergiezuiniger, meer klimaatadaptief en | vooral ook toekomstbestendig te maken voor veranderende huishoudenssamenstellingen. Dit vraagt om investeringen in verduurzamen, het beter benutten van de bestaande woningvoorraad | en het aanpassen van een deel van onze woningen . | Hierdoor wonen onze inwoners prettig in hun woning en gaan we zorgvuldig om met onze ruimte | . 2.1 Wat zien we? Bestaande woningvoorraad is overwegend koop, ruim en grondgebonden De woningvoorraad in Molenlanden bestaat uit ruim 18.000 woningen, waarvan 72% koopwoningen (landelijk 58%). Maar liefst 90% is grondgebonden, tegenover 48% in Zuid- Holland. Woningen zijn gemiddeld groter (139 m² versus 120 m² landelijk). Het aandeel vrijstaande woningen is 24% (Zuid- Holland: 5%), terwijl appartementen slechts 13% uitmaken (Zuid-Holland: 52%). Dit is geen verrassing omdat het landelijke karakter van Molenlanden typerend is voor een soortgelijke woningmix.
Figuur 3: Bestaande woningvoorraad naar eigendomssituatie 0% | 10% | 20% | 30% | 40% | 50% | 60% | 70% | 80% | 90% | 100% 20% | 2% | 68% | 6% 1% 4% SH GGB | VSH GGB | Koop GGB | SH APP | VSH APP | Koop APP Bron: CBS Microdata (2024, cijfers 2022). Bewerking Stec Groep (2024). SH is sociale huur en VSH is vrijesectorhuur. GGB = grondgebonden, APP = appartement. Figuur 4: Bestaande woningvoorraad naar type woning Molenlanden | 13% | 24% | 12% | 17% | 33% Zuid-Holland | 52% | 5% 4% | 10% | 29% 0% | 20% | 40% | 60% | 80% | 100% Appartement | Vrijstaande woning | 2-onder-1-kapwoning | Hoekwoning | Tussenwoning Bron: CBS Statline (2025) bewerking Stec Groep (2025 | ). Oog voor klimaat én water is noodzakelijk bij bouwen De bodemgesteldheid en waterhuishouding in Molenlanden bepalen in hoge mate waar en hoe toekomstbestendig (betaalbaar en duurzaam) kan worden gebouwd. Door de ligging in een veen- en rivierengebied zijn bodemdaling, wateroverlast en droogte structurele aandachtspunten bij pag. 19 Samen bouwen aan leefbare kernen ruimtelijke ontwikkeling. Provinciale regels beperken bouwen buiten de kernen, terwijl binnen de kernen zorgvuldig moet worden afgewogen wat bodem en watersysteem aankunnen. Nieuwe woningbouw is daarom alleen verantwoord op locaties die waterrobuust en klimaatbestendig zijn en waar risico’s op hittestress, wateroverlast en bodemdaling beperkt blijven.
Bij inbreiding vraagt dit extra aandacht, omdat meer verharding kan leiden tot slechtere waterinfiltratie en toenemende hittestress. Door bouwlocaties bewust te selecteren en zorgvuldig om te gaan met bodem, water en landschap, wordt schade aan natuurlijke systemen voorkomen en ontstaat een robuuste, toekomstbestendige woonomgeving. 69% van woningen heeft een duurzaam energielabel van minstens C Een opgave in Molenlanden is het verduurzamen van onze woningen. Ruim de helft van de woningen is gebouwd tussen 1945 en 1990; vooral oudere woningen zijn vaak minder goed geïsoleerd en hebben een lager energielabel en vaak een lager wooncomfort. In Molenlanden heeft 69% energielabel C of hoger. . Hier ligt nog een opgave om de woningvoorraad verder te verduurzamen. Figuur 5: Woningvoorraad naar energielabel 0% | 10% | 20% | 30% | 40% | 50% | 60% | 70% | 80% | 90% | 100% 29% | 15% | 25% | 10% | 5% | 5% | 11% A | B | C | D | E | F | G Bron: Gemeente Molenlanden (2026 | ), bewerking Stec Groep (2026). Figuur 6: Woningvoorraad naar bouwperiode 0% | 10% | 20% | 30% | 40% | 50% | 60% | 70% | 80% | 90% | 100% 16% | 23% | 32% | 12% | 16% Tot 1945 | 1945 tot 1970 | 1970 tot 1990 | 1990 tot 2005 | Later dan 2005 Bron: BAG (2024), bewerking Stec Groep (2024).
Aanpasbaarheid en omvang van woningen De huidige woningvoorraad sluit onvoldoende aan bij de veranderende woonbehoeften als gevolg van vergrijzing en huishoudensverdunning. Het is daarom belangrijk dat bestaande woningen, waar mogelijk, geschikt worden gemaakt als levensloopbestendige woning, bijvoorbeeld door het verwijderen van drempels, het verbreden van doorgangen of het plaatsen van een traplift. Bij een deel van de voorraad zijn ingrijpendere aanpassingen, zoals een slaapkamer en badkamer op de begane grond, niet haalbaar vanwege het beperkte grondoppervlak. Voor deze situaties moet de nieuwbouwopgave voorzien in voldoende nultreden- | en zorggeschikte woningen als passend alternatief. Tegelijkertijd hebben veel bewoners een sterke emotionele binding met hun woning en buurt, waardoor verhuizen of aanpassen niet vanzelfsprekend is. Actieve betrokkenheid en goede communicatie zijn daarom essentieel om oplossingen te laten aansluiten bij zowel de fysieke als sociale woonbehoefte. pag. 20 Samen bouwen aan leefbare kernen 2.2 Wat horen we? Bestaande woningen vragen om extra inspanningen om deze te verduurzamen Slecht geïsoleerde woningen zijn een belangrijk knelpunt voor de toekomstbestendigheid. Er zijn diverse verduurzamingsmogelijkheden, en gemeente en rijk bieden (financiële) ondersteuning om de verduurzaming te realiseren. .
De gemeente stimuleert verduurzaming bij natuurlijke momenten, zoals verkoop of verbouwing. Vooral lage- en middeninkomens, en ouderen, hebben last van hoge energielasten in slecht geïsoleerde woningen, waardoor energiearmoede toeneemt. Bewoners informeren en activeren is essentieel, omdat de meeste woningen particulier bezit zijn. Samenwerking tussen gemeente, bewoners, corporaties en marktpartijen is nodig voor maatwerk en innovatie. Beter benutten van onze bestaande voorraad Naast aanpassingen aan individuele woningen vraagt de veranderende woonvraag om slimmer gebruik van de bestaande voorraad. Door woningsplitsing, woningdelen, inbreiding en geclusterde woonvormen actief mogelijk te maken, kan snel extra woonruimte worden gecreëerd en beter worden aangesloten bij uiteenlopende doelgroepen. Veel vrijstaande woningen zijn technisch geschikt voor splitsing en hiervoor bestaat brede steun onder zowel inwoners als de raad. Deze vormen bieden kansen om jongeren, starters en ouderen lokaal te huisvesten en de leefbaarheid van kernen te versterken. Dit vraagt om maatwerk, flexibiliteit in parkeernormen en bouwregels, en nauwe samenwerking tussen gemeente, corporaties, zorgpartijen en bewoners. Door ruimte te bieden voor experimenten en samen te sturen op wat past bij de lokale woonwensen, wordt het woningaanbod toekomstbestendig benut.
2.3 Wat zijn onze uitgangspunten? Aanjagen (particuliere) verduurzamingsopgave om kwaliteit woningen te borgen De kwaliteit van de bestaande woningvoorraad is cruciaal voor de toekomstbestendigheid van Molenlanden. Omdat ruim 80% particulier bezit is, heeft de gemeente beperkte sturingsmogelijkheden. Toch nemen we een proactieve rol door samen te werken met bewoners, corporaties en marktpartijen. Zo ontstaat ruimte voor maatwerk en innovatie en kan verduurzaming versnellen. We informeren inwoners over de voordelen van verduurzaming, zoals comfort en lagere energiekosten, en stimuleren dit met subsidies en leningen. Inzetten op het beter benutten van de bestaande voorraad Het stimuleren van doorstroming vraagt om voldoende passende woningen in de eigen buurt. Omdat nieuwbouw niet overal haalbaar is, biedt het optimaal benutten van de bestaande woningvoorraad een waardevolle kans. Zo kunnen ouderen binnen hun vertrouwde omgeving verhuizen naar een geschikte woning en ontstaan er mogelijkheden voor huishoudens die kleiner willen wonen. Daarom richten we ons op het creatief inzetten van de bestaande voorraad. Denk hierbij aan het toevoegen van woningen op bestaande kavels, het benutten van leegstaande panden en het transformeren van bijvoorbeeld winkels, kantoren of maatschappelijk vastgoed naar woonruimte.
Ook onderzoeken we de toekomstige ruimte die de Wet versterking regie volkshuisvesting biedt voor vergunningvrije mantelzorg- en familiewoningen. We realiseren ons dat bij deze aanpak verschillende uitdagingen kunnen ontstaan. Daarom bekijken we bij toevoegingen op basis van beter benutten een flexibele parkeernorm en passen we maatwerk toe, afgestemd op zowel de locatie als het type woning. Hierbij volgen we de stappen van De Splitsgids, waarin een onderscheid wordt gemaakt tussen acties die we altijd moeten doen en die we kunnen overwegen te doen. Deze splitsgids is een online tool van de Rijksoverheid met handvatten en voorbeelden voor woningsplitsing op meerdere schaalniveaus. De kerngerichte verdieping biedt hierbij de achtergrond. pag. 21 Samen bouwen aan leefbare kernen Door veranderende woonwensen zijn woningaanpassingen nodig De bestaande woningvoorraad moet aansluiten op de vraag van onze inwoners. We willen voorkomen dat bestaande woningen op termijn niet meer voldoen aan (nieuwe) kwalitatieve behoeftes. We zetten daarom niet alleen in op het beter benutten van de bestaande voorraad, maar ook op het versterken van de voorraad. Dit betekent dat we willen beschikken over voldoende geschikte woningen voor zelfstandig wonende huishoudens met een afnemende mobiliteit en/of groeiende zorgvraag.
Om hieraan tegemoet te komen zetten we in op het levensloopbestendig maken van (een deel) van de bestaande voorraad. We willen aanpassingen stimuleren over de gehele linie, dus zowel voor kopers, particuliere verhuurders als de woningcorporaties. 2.4 Wat gaan we doen? Uitgangspunten (Raad) Wat gaan we doen? (College) Aanjagen (particuliere) • W e stimuleren verduurzaming bij particuliere woningen v erduurzamingsopgave om door deze te koppelen aan natuurlijke k waliteit woningen te borgen onderhoudsmomenten. Daarbij zetten we in op o ndersteuning via informatie, advies (bijv. en ergieadviezen/EPA-labels) en waar mogelijk s ubsidieregelingen, zodat woningeigenaren ver duurzamingsmaatregelen eenvoudig mee kunnen ne men. I nzetten op het beter benutten van de bestaande voorraad • We willen splitsing van bestaande woningen mogelijk maken. Daarnaast willen we de vergunningsduur van tijdelijke woningen (nu 10 jaar) verlengen. • We maken woningdelen en kamerbewoning eenvoudiger, omdat deze woonvormen nodig zijn om sneller passende woonruimte toe te voegen. We zorgen voor duidelijke regels en bieden waar nodig ruimte in het omgevingsplan of andere regelgeving. • We verkennen de vergunningvrije mogelijkheden voor mantelzorg- en familiewoningen.
Door veranderende woonwensen • We verkennen de mogelijkheden van beschikbare zijn woningaanpassingen nodig (rijks)subsidie voor het levensloopbestendig maken van woningen, zodat bestaande woningen sneller en vaker worden aangepast aan veranderende woon- en zorgbehoeften. pag. 22 Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 23 3. Nieuwbouw als kwalitatieve aanvulling
Samen bouwen aan leefbare kernen We staan voor grote uitdagingen op de woningmarkt. De toenemende druk op de woningmarkt vraagt om een doortastende aanpak voor nieuwbouw. Nieuwe woningen moeten niet alleen voorzien in de groeiende vraag, maar ook in de veranderende vraag die voortkomt van | uit vergrijzing en huishoudensverdunning (zoals uitgewerkt in hoofdstuk 4). Met passende nieuwbouw zetten we hierop in. We focussen ons daarbij op de kwalitatieve behoefte en bouwen woningen die aansluiten bij de wensen en eisen van onze huidige én toekomstige inwoners. 3.1 Wat zien we? Betaalbaarheid bestaande koopwoningvoorraad staat onder druk In Molenlanden is 71% van de woningen een koopwoning. De prijzen in dit segment zijn de afgelopen jaren sterk gestegen. In vijf jaar tijd is het aandeel goedkope woningen tot € 235.000 gedaald van 37% (2020) naar 3% (2024). Nu komen vooral de prijsklassen € 290.000 – € | 390.000 en boven € 500.000 het meest voor. Door de hogere prijzen is de betaalbaarheid flink verslechterd, vooral voor huishoudens met een laag- of middeninkomen, vaak jonge alleenstaanden en stellen. Met een jaarinkomen van € 70.000 (1,5 keer modaal) kan men ongeveer € 315.000 lenen, waardoor de kansen op de woningmarkt voor deze groepen verder afnemen.
Figuur 7: Ontwikkeling koopwoningvoorraad naar WOZ- waardeklassen in de gemeente Molenlanden, 2020-2024 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 Tot € 235.000 | € 235.000 tot € | € 290.000 tot € | € 390.000 tot € | Meer dan € 290.000 | 390.000 | 500.000 | 500.000 2020 | 2022 | 2024 Bron: CBS Microdata (2024), bewerking Stec Groep (2024). Woningvraag stijgt sneller dan woningaanbod De woningmarkt in Molenlanden staat onder grote druk, vooral als het gaat om voldoende en betaalbare woningen in de verschillende kernen. Dit blijkt onder andere uit het sterk gestegen aantal reacties op sociale huurwoningen: in 2019 waren er gemiddeld 38 reacties per aangeboden woning, in 2023 is dit opgelopen tot maar liefst 85 reacties per woning. Ook de wachttijd voor een sociale huurwoning is fors toegenomen: van 3,6 jaar in 2019 naar bijna 6 jaar in 2023. De zoektijd ligt lager maar is de afgelopen jaren ook sterk toegenomen: van 1,5 jaar in 2021 naar 2,6 jaar in 2026. Deze cijfers laten zien dat het aanbod van betaalbare woningen, met name sociale huur, ernstig tekortschiet ten opzichte van de vraag. Hierdoor kunnen starters, jonge gezinnen en mensen met een lager inkomen steeds moeilijker een passende woning vinden in hun eigen kern, wat de leefbaarheid en doorstroming onder druk zet. pag.
24 Samen bouwen aan leefbare kernen Figuur 8: Aantal reacties per vrijkomende corporatiewoning in de gemeente Molenlanden, 2019- | 2023 120 | 99 100 | 85 80 | 61 | 70 60 | 38 40 20 0 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Bron: Verhuurrapportage Woongaard (2019-2023). Bewerking Stec Groep (2024). Het nieuwbouwprogramma sluit nog niet goed aan bij de (toekomstige) behoefte Het woningbouwprogramma van Molenlanden sluit nog niet goed aan bij de (toekomstige) behoefte. Het grootste deel van de planvoorraad bestaat uit eengezins- en koopwoningen. Dit zijn woningen die nu ook al veel aanwezig zijn in onze gemeente. De vraag naar betaalbare nultredenwoningen, is juist fors gestegen en stijgt naar verwachting alleen maar door. Van de benodigde 890 nultredenwoningen zijn er momenteel slechts circa 180 opgenomen in de woningbouwplannen. Daarnaast bevatten de plannen nog ongeveer 60 geclusterde woningen en 60 zorggeschikte woningen. Het aandeel betaalbare woningen en sociale huur blijft daarmee achter bij de regionale afspraken. En belangrijker nog: een mismatch tussen behoefte (vraag) en aanbod ontstaat. Vooral voor ouderen en huishoudens met een laag of middeninkomen (vaak starters en jongeren) zijn en blijven er te weinig woningen beschikbaar. Zonder bijsturing blijft de druk op de woningmarkt en blijven wachttijden te hoog.
Figuur 9: Confrontatie plancapaciteit met woningbehoefte tot en met 2030 naar prijssegmenten in de gemeente Molenlanden 0 | 100 | 200 | 300 | 400 | 500 | 600 | 700 | 800 | 900 Sociale huur | 385 350 Middenhuur | 25 225 Betaalbare koop | 90 | 400 Dure huur | 65 135 Dure koop | 810 95 Plancapaciteit | Woningbehoefte t/m 2030 Bron: Primos2024, planlijst gemeente Molenlanden (peildatum 26-06-2026) | . Bewerking Stec Groep (2026 | ). Afgerond op vijftallen. pag. 25 Samen bouwen aan leefbare kernen 3.2 Wat horen we? De juiste woningen op de juiste plek Alle stakeholders benadrukken dat nieuwbouw in Molenlanden niet alleen om aantallen draait, maar vooral om het beschikken over de juiste woningen op de juiste plek. Nieuwbouw moet aansluiten bij de wensen van starters, ouderen, gezinnen en mensen met een zorgvraag. Er is behoefte aan flexibel inzetbare woningen, die niet te sterk gelabeld zijn als “senioren-” of “starterswoning”, zodat ze aantrekkelijk blijven voor meerdere groepen. De grootste vraag ligt dan ook bij nultredenwoningen. Locatie is cruciaal: nabijheid van voorzieningen en een prettige woonomgeving bepalen of mensen bereid zijn te verhuizen. Inwoners zijn kritisch op hoogbouw en pleiten in kleine kernen voor maximaal drie lagen om het dorpskarakter te behouden.
Focus op het bouwen van blijvend betaalbare woningen De behoefte aan betaalbare, toegankelijke woningen is groot. Uit de participatiesessies blijkt dat betaalbaarheid niet vanzelf ontstaat door alleen kleiner te bouwen; ook compacte woningen worden in een krappe markt snel duur. Daarom is het belangrijk om te sturen op woningtypen die structureel betaalbaar blijven, zoals rug-aan-rugwoningen en kwadrantwoningen. Deze kunnen niet worden uitgebouwd en stijgen daardoor niet in waarde door bouwkundige ingrepen. Uiteraard zal ook hier de markt zijn werk doen, maar de oorzaak van een prijsstijging beperkt zich zo enkel door marktwerking. Dit biedt starters en mensen met een bescheiden inkomen meer kansen. De gemeente kan betaalbaarheid verder bevorderen door compact te bouwen, uitbouwmogelijkheden te beperken en door specifieke betaalbaarheidsinstrumenten in te zetten zoals doelgroepenregelingen, of het aanbieden van verkoop onder voorwaarden bijvoorbeeld via Koopgarant. Het is belangrijk dat zowel de corporaties als de markt bijdragen aan deze opgave. Voorkom vertraging: optimaliseer proces, belemmeringen en randvoorwaarden Nieuwbouw loopt vaak vertraging op door strikte regels, beperkte bouwgrond, provinciale kaders en bezwaren van omwonenden. Ook personeel- en materiaalschaarste zorgen voor onzekerheid.
Inwoners en marktpartijen vragen om kortere doorlooptijden en meer flexibiliteit, zodat sneller kan worden ingespeeld op lokale behoeften. De gemeente moet lef tonen en maatwerk bieden, bijvoorbeeld door parkeernormen en bouwregels waar mogelijk op te rekken of maatwerkafspraken te maken. Alleen zo draagt nieuwbouw bij aan een kwalitatieve aanvulling op de woningvoorraad en de leefbaarheid van kernen. Hanteer duurzaamheid als belangrijk aandachtspunt bij woningbouw Tijdens de participatiesessie met medewerkers van duurzaamheid kwam naar voren dat duurzaamheid een belangrijk uitgangspunt is binnen het gemeentelijk beleid, ook in het betaalbare segment. Deelnemers gaven aan dat bij nieuwbouw in principe duurzaam en netbewust moet worden gebouwd, zonder de betaalbaarheid uit het oog te verliezen. Tegelijkertijd werd benadrukt dat maatwerk nodig blijft: afhankelijk van de gemaakte afspraken kunnen woningen duurder of goedkoper worden, waarbij duurzaamheid één van de factoren is die wordt meegewogen. Dit vraagt om een flexibele benadering waarin per project wordt gezocht naar een passende balans tussen duurzaamheid, betaalbaarheid en andere relevante belangen. 3.3 Wat zijn onze uitgangspunten? Toekomstbestendig bouwen op zorgvuldig gekozen locaties Een zorgvuldige locatiekeuze is essentieel, waarbij bereikbaarheid, duurzaamheid en het groene karakter van Molenlanden centraal staan.
Nieuwbouw en transformatie moeten energiezuinig, klimaatadaptief en circulair zijn, en aansluiten bij bestaande voorzieningen. Zo ontstaat een pag. 26 Samen bouwen aan leefbare kernen woonomgeving die zowel aan de woningbehoefte voldoet als bijdraagt aan een aantrekkelijke en toekomstbestendige leefomgeving. Verdere uitwerking van dit punt vindt plaats in het Programma Duurzaamheid & Klimaat. Het merendeel van de nieuw te bouwen woningen worden nultredenwoningen Ons doel is dat al onze inwoners in Molenlanden een passende woning vinden. De grootste opgave ligt daarvoor bij de oudere doelgroep; zij wonen nu vaak in een gezinswoning die vaak als te groot wordt ervaren. De behoefte aan een nultredenwoning (vaak met buitenruimte) is groot. Door veel nultredenwoningen te realiseren bedienen we deze doelgroep. Een belangrijk voordeel is dat we direct ook doorstroming stimuleren: een verhuisketen die begint bij een senior en eindigt vaak bij een starter. Een verhuizing van een senior naar nieuwbouw levert gemiddeld twee keer zoveel verhuisbewegingen op als die van een starter. Zo helpen we dus ook nadrukkelijk onze starters. Deze grondgebonden nultredenwoningen en appartementen zijn bovendien ook al direct geschikt voor starters en jonge stellen. Dus ook op korte termijn bedienen we door het toevoegen van nultredenwoningen meerdere doelgroepen.
Ook mensen met een beperking of mobiliteitsproblemen wonen vaak het prettigst in nultredenwoningen nabij voorzieningen. Deze woningen zijn toegankelijk en toekomstbestendig. Zo creëren we een woningaanbod dat inspeelt op de behoeften van vandaag én morgen. We zetten in op 2/3e betaalbaar om tekorten in de woningmarkt aan te vullen De woningbouwopgave in Molenlanden vraagt om meer dan simpelweg het stapelen van aantallen. Nieuwbouw vult tekorten in de bestaande voorraad aan, met focus op betaalbare en nultredenwoningen. Belangrijk is het type en de doelgroep: starters, ouderen en huishoudens met een lager inkomen. De vraag naar betaalbare nieuwbouw is groot, maar de markt en huidige plannen maken uitvoering lastig. Betaalbaarheidsinstrumenten zoals huisvestingsverordeningen, financiële regelingen en stimulering van splitsing kunnen helpen. Een adaptief programma vraagt om voortdurende monitoring van de woningmarkt, zodat tijdig kan worden bijgestuurd. Zo zorgen we dat inwoners die in Molenlanden willen (blijven) wonen, een passende woning vinden. Door afspraken te maken met corporaties en ontwikkelaars zetten we in op voldoende middenhuur en betaalbare koopwoningen, denk aan de 30-40-30 regel. Bij nieuwbouw kunnen we bijvoorbeeld verplichten dat een deel sociale huur- en een deel middenhuurwoningen zijn.
De Wvrv verplicht gemeenten om in hun volkshuisvestingsprogramma vast te leggen hoeveel, waar en voor wie er gebouwd wordt. Daarbij geldt dat in Molenlanden 2/3 van het woningbouwprogramma betaalbaar moet zijn en minimaal 30% van het totale programma moet bestaan uit sociale huurwoningen. Dit is het geval wanneer het aandeel corporatiewoningen in de bestaande voorraad in een gemeente onder het landelijk gemiddelde van 26,6% ligt, dat is in Molenlanden het geval (26%). Naast dat we dit moeten, is het belang van voldoende sociale huurwoningen groot, omdat de huidige en toekomstige woningbehoefte daar nadrukkelijk om vraagt. Op deze manier geven we meer mensen de kans op een woning. Zo kan iedereen meedoen aan onze gemeenschap. Niet alleen starters, maar ook andere doelgroepen met een zorg- en/of ondersteuningsvraag. We differentiëren per kern om beter in de behoefte te voorzien Om woningbouw af te stemmen op lokale behoeften is een kernenaanpak nodig. Sommige kernen hebben een overschot aan grondgebonden koopwoningen, andere juist een tekort. Door per kern hiaten te analyseren en daarop te sturen, verbeteren leefbaarheid en doorstroming. Naast woningaanbod is behoud van voorzieningen en sociale samenhang belangrijk.
Ook clustering van ouderenzorg lijkt noodzakelijk: door ouderenhuisvesting en zorgvoorzieningen te concentreren op strategische locaties kan zorg efficiënter en toegankelijker worden georganiseerd. Dit draagt bij aan een duurzame, toekomstbestendige leefomgeving. pag. 27 Samen bouwen aan leefbare kernen Hiernaast bieden de grotere kernen ook ruimte voor gestapelde woningbouw. Daarbij gaat het niet om grootschalige hoogbouw, maar om kleinschalige appartementencomplexen. Bijvoorbeeld in Nieuw-Lekkerland sluit bebouwing tot circa vier bouwlagen goed aan bij de schaal en het karakter van de kern. Water en bodem sturend als basis voor ruimtelijke keuzes Een toekomstbestendige leefomgeving vraagt om een integrale aanpak uitgaande van het natuurlijk water- en bodemsysteem (lagenbenadering). Dit vormt het vertrekpunt voor nieuwe initiatieven. Niet overal is traditioneel bouwen mogelijk, en gevoelige bodem vraagt om maatwerk en innovatieve bouwvormen. In sommige gevallen is het beter om niet te bouwen. Bij keuzes wordt allereerst gekeken of en waar dat het beste past, gegeven het water- en bodemsysteem. Vervolgens is het cruciaal om het initiatief water- en bodemproof te realiseren: de eigenschappen van de (vaak slappe) bodem en klimaat- en waterrobuustheid staan hierbij centraal.
Bij het realiseren van een toekomstbestendige leefomgeving worden naast de initiële investeringen nadrukkelijk de lange termijn gevolgen betrokken. Afwenteling wordt voorkomen. Circulair en biobased bouwen met hernieuwbare materialen verkleint de ecologische voetafdruk en versterkt de kwaliteit van de leefomgeving. Zo ontstaat een robuust en veilig woongebied met een goede leefkwaliteit waar zowel huidige als toekomstige generaties goed kunnen wonen. 3.4 Wat gaan we doen? Wat gaan we doen? (College) Uitgangspunten (Raad) Toekomstbestendig bouwen op • Voor de duurzame invulling van woningbouw maken we zorgvuldig gekozen locaties gebruik van het Handboek Duurzaamheid als leidraad. Het merendeel van de nieuw te • We ontwikkelen een stimuleringsregeling voor ontwikkelaars bouwen woningen worden die extra nultredenwoningen of levensloopbestendige nultredenwoningen woningen realiseren. • We stimuleren en faciliteren (bewoners)initiatieven voor collectieve en geclusterde woonvormen We zetten in op 2/3e betaalbaar om • We stellen per kern concrete toewijzingskaders en tekorten in de woningmarkt aan te prijsplafonds vast om betaalbare woningen voor alle vullen huishoudens te garanderen. • We voeren de volgende betaalbaarheidsinstrumenten in: een vereveningsfonds, hanteren sociale koopprijs, instellen van mogelijkheid voor zelfbewoningsplicht/anti- speculatiebeding.
• We verankeren de 30-40-30-regel (30% sociale huur, 40% betaalbare middenhuur/-koop en 30% duurdere woningen) in omgevingsplannen en anterieure overeenkomsten. We differentiëren per kern om beter • We bepalen per kern het gewenste woningtype, bijvoorbeeld in de behoefte te voorzien meer starterswoningen voor 1 á 2 persoonshuishoudens in groeikernen en meer nultredenwoningen in kernen met vergrijzing. • We benutten lokale kwaliteiten en ruimtelijke structuur, zoals lintdorpen, compacte kernen of open landschap, als uitgangspunt voor de woningtypologie en dichtheid. • In 2029 voeren we een nieuw woningbehoefteonderzoek uit. Water en bodem sturend als basis • Concrete acties voor dit uitgangspunt worden nader voor ruimtelijke keuzes uitgewerkt in nog op te stellen programma’s Op de volgende pagina werken we het richtinggevend woningbouwwensprogramma uit. pag. 28 Samen bouwen aan leefbare kernen We bouwen de komende jaren toe naar de verwachte vraag In de periode 2024 tot en met 2040 groeit het aantal huishoudens in Molenlanden met circa 1.715 (+10%), vooral door de vergrijzing. Dat aantal vormt de basis voor ons woningbouwprogramma. Wij verdelen de woningen over de kernen naar rato van de verwachte huishoudensgroei, zodat iedere kern naar eigen behoefte groeit en de sterke lokale verbondenheid behouden blijft.
In de samenstelling sturen wij op minimaal twee derde betaalbaar, waarvan 30% sociale huur, en voeren wij de woningen zoveel mogelijk nultreden uit. Zo sluiten wij aan op de groeiende vraag naar betaalbaar en levensloopgeschikt wonen en op de afspraken uit de Woondeal. Voor deze collegeperiode vertaalt zich dat in de ambitie om woonruimte voor 950 huishoudens te realiseren, als eerste en grootste stap binnen dit programma. Onderstaande tabel toont de richtinggevende verdeling per kern. Bij de daadwerkelijke invulling houden we rekening met principes als water en bodem sturend en klimaatadaptatie. Tabel 2: Richtinggevend woningbouwprogramma tot en met 2040 Aantal woningen Kern Nieuw-Lekkerland 350 Arkel 190 Giessenburg 170 Groot-Ammers 145 Streefkerk 95 Noordeloos 90 Bleskensgraaf 85 Oud-Albas 85 Langerak 75 Hoornaar 60 Nieuwpoort 45 Hoogblokland 40 Schelluinen 65 Brandwijk 40 Molenaarsgraf 40 Ottoland 40 Goudriaan 35 Kinderdijk 35 Wijngaarden 25 Waal 5 Totaal 1.715 Aantallen gebaseerd op basis van de verwachte huishoudensgroei per kern. Afgerond: rijtotalen kunnen daardoor licht afwijken. Bewerking Stec Groep (2026). pag. 29 Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 30 4. Wonen, welzijn en zorg
Samen bouwen aan leefbare kernen In dit hoofdstuk werken we toe naar een samenhangende woonzorgaanpak voor Molenlanden. We laten zien hoe de gemeente stuurt op voldoende passende woningen, een logische woonzorgstructuur per kern, beter benutten van de bestaande voorraad en een realistisch | e huisvestingsopgave voor kwetsbare doelgroepen. De | grootste opgave ligt hier bij de groeiende groep ouderen maar is breder dan alleen 75- | plussers: ook mensen met een beperking, psychische kwetsbaarheid, jongeren die uitstromen uit zorg en andere aandachtsgroepen hebben behoefte aan passende huisvesting, ondersteuning en nabijheid van voorzieningen. Door wonen, welzijn en zorg sterker met elkaar te verbinden, willen we ervoor zorgen dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig en prettig kunnen wonen, met hulp en ontmoeting dichtbij als dat nodig is. 4.1 Wat zien we? Zorgvraag neemt toe terwijl intramurale capaciteit niet meegroeit Dankzij deze vergrijzing neemt de zorgvraag in Molenlanden de komende jaren sterk toe. Uit het woningbehoefteonderzoek blijkt dat in 2021, 17% van alle huishoudens zorg gebruikte; bij alleenstaanden en stellen van 75+ lag dit op 45%. Deze groep verdubbelt naar verwachting tot 2041, waardoor de zorgvraag enorm stijgt. Vooral Wmo (63%) en wijkverpleging (57%) worden veel gebruikt door 75- | plussers.
Net als elders in Nederland groeit het aantal zorgbehoevenden in de toekomst harder dan onze intramurale capaciteit. Hierdoor moet zorg steeds vaker thuis geleverd worden. Het is daarom cruciaal om voldoende nultredenwoningen voor ouderen te realiseren. Er zijn signalen dat er momenteel intramurale overcapaciteit is vanwege de gevolgen van het Rijksbeleid en de verandering van de wensen van ouderen op dit vlak. Tegelijkertijd zijn de ontwikkelingen in wonen en zorg volop in beweging, waardoor de toekomstige behoefte aan intramurale zorg lastig voorspelbaar is. We gaan in dit volkshuisvestingsprogramma uit van de wettelijke opgave, maar zien tegelijkertijd lokale ontwikkelingen die een ander beeld geven van de behoefte aan wonen met zorg. Lokaal is een trend zichtbaar die op middellange termijn leidt tot intramurale overcapaciteit in met name de ouderenzorg: cliënten worden later in het zorgproces opgenomen in een instelling en verblijven er gemiddeld ook korter dan voorheen. Tegelijkertijd neemt de zorgzwaarte van thuiswonende ouderen toe en groeit de groep inwoners die thuis complexe zorg ontvangt. Daarnaast hebben ouderen steeds vaker de wens om langer zelfstandig thuis te blijven wonen.
Dit vraagt om een realistische en adaptieve woonzorgprogrammering die rekening houdt met zowel de landelijke koers als de lokale praktijk Tabel 3: Verwachte ontwikkeling huishoudens met zorggebruik gemeente Molenlanden naar doelgroepen, | 2024-2041 Doelgroepen | Stand 2021 | 2024 | 2031 | 2041 A&S tot 35 jaar | 65 | 70 (+5) | 65 (0) | 55 (- | 10) Gezinnen | 1.235 | 1.230 (- | 5) | 1.220 (- | 15) | 1.235 (0) A&S 35 tot 55 jaar | 125 | 125 (0) | 135 (+10) | 155 (+30) A&S 55 tot 75 jaar | 480 | 485 (+5) | 530 (+50) | 510 (+30) A&S >75 jaar | 1.130 | 1.220 (+90) | 1.495 (+365) | 1.915 (+785) Totaal | 3. | 035 | 3.125 (+90) | 3.445 (+410) | 3.875 (+840) Bron: Primos2024. Bewerking Stec Groep (2024). A&S = alleenstaanden en stellen. Afgerond op vijftallen. Ontwikkeling ten opzichte van 2021. pag. 31 Samen bouwen aan leefbare kernen Figuur 10: Gebruik Wmo2015 naar huishoudenstype, 2021 0% | 10% | 20% | 30% | 40% | 50% | 60% | 70% | 80% | 90% | 100% 2% | 9% | 6% | 18% | 63% | 2% A&S < 35 jaar | Gezinnen | A&S 35-55 jaar | A&S 55-75 jaar | A&S > 75 jaar | Overig Bron: CBS Microdata (2024, cijfers 2021). Bewerking Stec Groep (2024). Bestaande voorraad voorziet niet in groeiende behoefte aan kleinere (nultreden)woningen Er wonen steeds minder mensen in één woning. Dit komt door de vergrijzing, maar ook doordat meer mensen scheiden en/of langer alleen blijven.
De afgelopen 10 jaar is het aantal alleenstaanden in onze gemeente gestegen met 21%. Het aandeel alleenstaanden van 75 jaar of ouder nam nog harder toe. Deze trend zet ook de komende jaren nog door. Dit zorgt ervoor dat de woonwensen van onze inwoners veranderen. Er is meer behoefte aan kleinere woningen en precies deze kleinere woningen zijn beperkt in onze woningvoorraad aanwezig. Ook is er | - ingegeven door het Rijksbeleid ‘’zelf als het kan, thuis als het kan en digitaal als het kan’’, zie hierna - | meer behoefte aan nultredenwoningen. Meer nultredenwoningen toevoegen kan door nieuw te bouwen, bestaande woningen aan te passen en geschikt te maken als nultredenwoning en door woningen bijvoorbeeld te splitsen of te delen. Door deze ontwikkelingen raken wonen, welzijn en zorg steeds meer verwoven. ‘’Zelf als het kan, thuis als het kan en digitaal als het kan’’ Het motto ‘’zelf als het kan, thuis als het kan, digitaal als het kan’’ vormt het uitgangspunt van het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen | (2022) van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Dit programma zet een fundamentele transitie in de ouderenzorg in gang.
Dit door: • Zelfredzaamheid te stimuleren: Ouderen worden aangemoedigd om zo lang mogelijk zelfstandig te blijven functioneren, met passende ondersteuning waar nodig; • Zorg thuis te organiseren: Wanneer zorg nodig is wordt deze zoveel mogelijk in de thuissituatie aangeboden, in plaats van in instellingen; • Digitale zorg te benutten: Voor de toegankelijkheid en efficiëntie van de zorg(verlening). Denk bijvoorbeeld aan beeldbellen, monitoring op afstand en digitale consulten. Dubbele vergrijzing zorgt voor veranderende woonzorgopgav | en Zoals eerder benoemd wordt de woonzorgopgave in Molenlanden gekenmerkt door dubbele vergrijzing. Dit brengt een toename van inwoners met dementie en andere kwetsbaarheden. Tegelijk is de landelijke en regionale koers, vastgelegd in het Integraal Zorgakkoord, het Aanvullend Zorg- | en Welzijnsakkoord en het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg, dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen. Dit sluit aan bij de wens van inwoners, maar is ook noodzakelijk vanwege structurele personeelstekorten in de zorg. Dit vraagt om voldoende passende woningen met zorg en ondersteuning nabij. Beter benutten bestaande voorraad nodig om in veranderende woonvraag te voorzien Onze huidige woningvoorraad voorziet dus onvoldoende in de (groeiende) vraag naar nultredenwoningen.