Raadsvoorstel Uitgangspunten voor actualisatie en opstellen nieuw document Landschappelijke kwaliteit buitengebied

Raadsvoorstel Onderwerp

:

Zaaknummer Portefeuillehouder Publicatieniveau Behandelend ambtenaar

: : : :

Uitgangspunten voor actualisatie en opstellen van een nieuw document Landschappelijke kwaliteit buitengebied 1180943 Wethouder Arco Bikker Openbaar Sjoerd Raemaekers

Gevraagd Besluit De gemeenteraad van Molenlanden besluit: 1. Het college de opdracht te geven om het Molenwaards Kookboek en de Omgevingsvisie Giessenlanden te actualiseren tot een nieuw document waarbij aanvullend op de huidige documenten wordt ingezet op: a. Opstellen van beeldkwaliteitskaders voor ‘kwetsbare linten’ als richtlijn voor een goede beeldkwaliteit van de bebouwing in relatie tot bewaking van de landschapskwaliteit. b. Om bebouwing niet standaard in de eerste lijn te realiseren, maar dit op basis van de openheid / kwaliteit van het totale lint te bepalen. c. Een goede inpassing van het gebruik van agrarische gronden voor het houden en verblijven van hobbydieren, zoals paarden, schapen en geiten. d. Bescherming van de directe omgeving van (toekomstige) monumenten en stads- of dorpsgezichten en Molenbiotopen. e. Opstellen van richtlijnen voor het landschappelijk markeren van de overgang tussen kern en lint.

1

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Inleiding

Algemene inleiding De gemeente Molenlanden werkt toe naar de eerste omgevingsvisie. De eerste omgevingsvisie brengt visies en beleid samen in de fysieke leefomgeving, dit gebeurt integraal en domein overstijgend. In de omgevingsvisie worden ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vastgelegd. De omgevingsvisie is een document en instrument. Het is een instrument om de beleidscyclus toe te passen. De omgevingsvisie is daarom nooit af. Daarom zal er naast een omgevingsvisie ook een vervolgaanpak worden vormgegeven. In het kader van de omgevingsvisie is bij een zestal thema’s een proces doorlopen om de samenleving te betrekken. Dit heeft al plaatsgevonden op een aantal manieren (bijvoorbeeld gesprekken met experts en een enquête). Deze thema’s zijn bepaald aan de hand van de dilemma’s die beschreven worden in de omgevingsagenda (vastgesteld 7 juli 2022 door de gemeenteraad) en een aantal dilemma’s die naar voren komen bij de verdere uitwerking van het omgevingsplan. In de raadsinformatiebrief Aanpak participatie toekomstvisie, omgevingsvisie en omgevingsplan van 31 januari (zaaknummer 1163336) zijn een zestal onderwerpen gekozen waar we de samenleving bij betrekken. Conform amendement A2022-08 (van 7 juli 2022) legt het college na iedere participatie het besproken thema(s) ter besluitvorming en/of ter bespreekvorming aan de raad voor.

Het gaat om de volgende thema’s die besproken zijn en methodieken welke zijn ingezet: Thema

Methodiek

Meer ruimte voor groen in de straten in relatie tot bestaande parkeerdruk

Enquêtes

Het gebruik van de wegen door de linten door auto-, landbouw- en vrachtverkeer in relatie tot een veilige situatie voor (recreatief) fietsverkeer.

Enquêtes

Welke aanvullende regels (naast rijksregels) zouden we moeten opnemen op het gebied van het verduurzamen van nieuwe gebouwen (woningen en bedrijven)?

Enquêtes

Het plaatselijk verkleinen van de geurcontouren voor een gezonder woon- en leefklimaat versus voldoende ruimte voor (agrarische) bedrijvigheid.

Dialoogtafel

Hoe om te gaan met de kernen waarbij binnen bestaan stads- en dorpskernen (BSD) geen ruimte meer is voor bebouwing, maar wel behoefte is aan uitbreiding? Wat is onze visie op ontwikkeling binnen BSD? En aan welke criteria moet een nieuwe locatie buiten BSD voldoen, zoals op het gebied van bodemdaling, rioleringscapaciteit en verkeerscapaciteit?

Dialoogtafel

Bescherming van landschappelijke kwaliteit in het buitengebied in relatie tot ontwikkelingen in de linten.

Dialoogtafel

*Bijlage: Aanpak participatie toekomstvisie, omgevingsvisie en omgevingsplan Deze 6 thema’s leiden tot 5 raadvoorstellen met ieder een beeldvormende memo. Dit zijn de volgende voorstellen: Regels over geur in de omgevingsvisie en – plan (reeds besloten) Aanpak leefbaarheid en verkeersveiligheid op de smalle lintwegen door de kernen (reeds besloten) Uitgangspunten klimaatadaptatie – energietransitie - biodiversiteit in de omgevingsvisie Uitgangspunten voor vergroening en klimaatadaptatie bij herinrichting straten in bestaande wijken Uitgangspunten voor actualisatie en opstellen van een document Landschappelijke kwaliteit buitengebied

2

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Het thema over het uitbreiden van kernen zal met uw raad besproken worden en samen met uw raad zal een eerste beeld worden gevormd. De nadere uitwerking vindt door de complexiteit van het vraagstuk plaats in de vervolgaanpak na de vaststelling van de eerste omgevingsvisie. Specifieke inleiding Eén van die onderwerpen gaat over de bescherming van de landschappelijke kwaliteit in het buitengebied in relatie tot ontwikkelingen in de linten. Daarbij horen de volgende vragen: • Hoe denken we over eerste, tweede en derdelijns bebouwing in de linten? • Hoe denken we over het inperken van bebouwingsmogelijkheden ter bescherming van het landschap? • Kunnen we landschappelijke doorzichten aanwijzen die we moeten beschermen langs de bebouwingslinten? • We kennen het onderscheid tussen historische (dijk)linten en ruilverkavelinglinten, welke waarden hechten we aan dit onderscheid? Zijn er linten meer geschikt om aan te bouwen dan anderen? Het Molenwaards Kookboek is een inspiratiedocument met een stappenplan dat al jaren gebruikt wordt om tot een goede landschappelijke inpassing te komen van o.a. nieuwe gebouwen in het buitengebied. Het gaat over de vertaling van beleidsuitgangspunten naar plannen.

Het Kookboek is momenteel van toepassing op ontwikkelingen die in afwijking van het bestemmingsplan worden gerealiseerd, zoals ruimte-voor-ruimte ontwikkelingen, herontwikkelingen van bedrijfslocaties of uitbreidingen van de kern richting het buitengebied. De Omgevingsvisie Giessenlanden is een ander document met een zelfde opzet en hetzelfde doel dat wordt benut. Het beeldvormend rapport (bijlage) geeft een eerste beeld van uitgangpunten en achtergrondinformatie. Dit rapport is tevens opgesteld met de input van het participatietraject. Het beeldvormend rapport wordt meegenomen in de verdere ontwikkeling van het document. Uw raad wordt gevraagd om het college opdracht te geven tot het uitwerken van een document wat het Molenwaards Kookboek en Omgevingsvisie Giessenlanden samenbrengt en waar nodig geactualiseerd. Daarnaast geeft uw raad een aantal aanvullende uitgangspunten mee ter verwerking. Het Molenlandskookboek kan gezien worden als een aanvulling op de Omgevingsvisie. Wanneer hier nieuwe uitgangpunten uit naar voren komen kunnen deze opgenomen worden in de Omgevingsvisie. De vaststelling van het document gebeurt door uw raad en wordt gezien als een van de vervolgtrajecten van de Omgevingsvisie.

Eerdere besluiten • • • •

Eind 2016 is het Molenwaards Kookboek vastgesteld. Op 20 april 2021 is de Startnotitie Omgevingsvisie Molenlanden vastgesteld. Op 28 september 2021 is de Toekomstvisie Molenlanden 2030 vastgesteld. Op 7 juli 2022 is de Omgevingsagenda vastgesteld met daarin de dilemma’s waarover een keuze gewenst is en trends die aandachtbehoeven in de omgevingsvisie. Op 7 juli 2022 is tevens de Startnotitie Omgevingsplan Molenlanden vastgesteld.

•

Beoogd effect

Molenlanden heeft een bijzonder veenweidelandschap dat haar agrarische identiteit markeert. De karakteristieke dorpslinten zijn rijk aan cultuurhistorie. De bescherming hiervan is een vast aandachtspunt bij het uitwerken van ruimtelijke plannen. In het uitwerken hiervan, waarbij het Molenwaards Kookboek wordt toegepast, gaat het meeste dan ook goed. Door op een aantal aspecten het Kookboek aan te scherpen ontstaat een nog betere bescherming en behoud van de landschappelijke kwaliteit in het buitengebied.

Argumenten

1.1 Actualisatie is van belang Trends en ontwikkelingen halen de dagelijkse praktijk snel is. Daarom is het goed om te actualiseren. Dit geldt ook voor de kaders voor de ruimtelijke kwaliteit in deze gemeente. Daarnaast zijn de documenten die momenteel worden geraadpleegd opgesteld door de voorgaande gemeenten. Het is van belang deze samen te brengen en één integraal kader voor de gemeente te creëren. 1.2 Beeldkwaliteitskaders voor ‘kwetsbare linten’ zorgt voor meer behoud van de eigenheid van het (dorps)lint. Het Kookboek is vooral landschappelijk gericht is en niet gericht op de beeldkwaliteit van panden. Door met beeldkwaliteitskaders te werken in het Kookboek kunnen we als gemeente hier toch op sturen, zonder dat we

3

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

rechtsongelijkheid introduceren door te differentiëren in de bouwregels van panden en/of weer een adviescommissie of welstandscommissie terug te brengen. 1.3 Alles op de eerstelijn terugbouwen vermindert het aantal doorzichten en daarmee de beleving van het lint voor de bewoner en passant. Bij de transformatie van (voormalige) agrarische bedrijven naar nieuwe functies (meestal woningen) hanteert de gemeente het uitgangspunt om zoveel mogelijk terug te bouwen in de eerste lijn (aan de weg). Hierdoor verdwijnen veel doorzichten naar het achterland. We willen veel meer de 'harmonica’ van het lint bewaken met verdichting nabij de kern, en hoe verder van de kern hoe groter de openheid. We willen vaker terugbouwen op de oorspronkelijke plek van het gesloopte gebouw. Hiermee behouden we naast doorzichten ook het ensemble van gebouwen. Hierdoor kunnen we beter het cultuurhistorische verhaal van de locatie vertellen en behouden we het agrarisch karakter. 1.4 Steeds meer mensen gebruiken agrarische gronden naast hun woning voor het houden van hobbydieren, zoals paarden, schapen, etc. Locaties met ‘agrarische waarden’ worden regelmatig bij het erf betrokken, bijvoorbeeld door hier paardenbakken te realiseren. Dit wordt niet altijd goed landschappelijk ingepast. Het nieuwe document moet hiervoor richtlijnen gaan geven, want die zijn er nog niet.

1.5 De bescherming van de direct omgeving van gebouwde erfgoed wordt verplicht. De gemeente moet aantasting van de omgeving van in het omgevingsplan beschermde monumenten voorkomen ter bescherming van die monumenten1. Het gaat daarbij om het verrichten van activiteiten of de aanwezigheid van een (bouw)werk in de omgeving die het aanzicht en de waardering van dat monument negatief beïnvloeden. Daarnaast kan de omgeving ook van invloed zijn op het functioneren van een beschermd monument. Zo is de bebouwing of beplanting in de omgeving van een historische windmolen van invloed op de windvang van die molen. Een molen die niet kan functioneren omdat deze onvoldoende wind vangt, heeft een veel groter risico om te vervallen. De richtlijnen in het geactualiseerde Kookboek moeten bijdragen aan deze bescherming. Hierbij kunnen we gebruik maken van de aanwezige beschrijvingen en informatie over beschermde dorpsgezichten en monumenten. 1.6 De overgangen tussen kern en lint verdienen landschappelijk een markering. Het is voor de beleving van het landschap van belang dat men voelt wanneer men in een kern zit en wanneer men in een dorpslint is. In de Omgevingsvisie zal het verschil tussen kernen en linten beschreven moeten worden, van waaruit nagedacht kan worden over hoe om te gaan met deze overgangen. In het huidige Kookboek zijn hier namelijk weinig kaders voor.

1.7 Een beeld is gecreëerd met experts In twee sessies is het Molenwaards Kookboek besproken. Hierbij waren de volgende partijen aanwezig: Molenstichting SIMAV, Gebiedsplatform Ablasserwaard-Vijfheerenlanden, stichting Dorp, Stad en Land, een actieve bewoner en een aantal lokale bureaus (adviseur, architect en ontwikkelaar) op het gebied van ruimtelijke ontwikkelingen. Het huidige resultaat is een beeldvormend rapport waarbij een aantal aspecten zich lenen voor nadere uitwerking in het nieuwe document.

Kanttekeningen

1.1 Het werken met Beeldkwaliteitskaders voor ‘kwetsbare linten’ als toetsingskader kan nieuwe creatieve ideeën uitsluiten. Sommige ideeën passen niet in het beeldkwaliteitskader maar dragen evengoed bij aan een gewenste beeldkwaliteit. Een goede ruimtelijke ordening en beeldkwaliteit zal altijd voor een groot deel subjectief blijven. Afwijken van het nieuwe document mag altijd, het is immers een richtlijn. Wel moet dit beargumenteerd worden. 1.2 Het bouwen van woningen op de tweede lijn betekent gezamenlijk beheer van infrastructuur. Een transformatie van bijvoorbeeld stallen naar woningen op de tweede lijn betekent dat de toegangsweg gedeeld moet worden en dat er gezamenlijk beheer van riolering, water en elektra nodig is (i.v.m. aansluitingen op het gemeentelijk netwerk). Er is sprake van ‘mandeligheid’. Dit vraagt om meer afstemming met de buren. Dit kan goed gaan, maar kan ook tot onderlinge spanningen leiden. 1.3 Dit vraagt extra inzet van initiatiefnemers. 1 Beschermen cultureel erfgoed in het omgevingsplan | Informatiepunt Leefomgeving (iplo.nl)

4

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Door het Kookboek niet alleen bij omgevingsplanwijzingen van toepassing te verklaren moeten initiatiefnemers in specifieke gevallen een landschappelijke inpassing (laten) maken, bij een uitgebreide procedure. Dit betekent mogelijk extra kosten. Daar staat tegenover dat we de landschappelijke kwaliteit in het buitengebied beter bewaken.

Communicatie

Degenen die reeds zijn betrokken bij het proces worden meegenomen in het vervolgproces. Zij worden ingezet om hun gebiedskennis en ervaring. Verder wordt het besluit via de reguliere kanalen verspreid.

Vervolgstappen

Het voornemen om het Molenwaards Kookboek en de omgevingsvisie Giessenlanden te actualiseren tot een nieuw document wordt opgenomen in de omgevingsvisie. De ontwerp-omgevingsvisie wordt ter inzage gelegd en inwoners kunnen daarop een zienswijze indienen. Na het vaststellen van de definitieve omgevingsvisie, of al iets eerder, start het project om te komen tot een nieuw document. Hierbij wordt ook bekeken voor welke activiteiten in het omgevingsplan dit van toepassing zou moeten zijn. Dit wordt vertaald naar regels voor in het omgevingsplan. De gemeenteraad stelt het omgevingsplan vast. Op een omgevingsplanwijziging kan men zienswijzen indienen en daarna is beroep mogelijk.

Bijlagen: •

Beeldvormend rapport over de bescherming van landschappelijke kwaliteit in relatie tot nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied. Molenwaards Kookboek (2016) Raadsinformatiebrief - Participatieaanpak toekomstvisie, omgevingsvisie en omgevingsplan

• •

5

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Raadsbesluit Onderwerp

:

Zaaknummer Portefeuillehouder

: :

Uitgangspunten voor actualisatie en opstellen van een nieuw document Landschappelijke kwaliteit buitengebied 1180943 Wethouder Arco Bikker

De raad van de gemeente Molenlanden: Gelet op het bijbehorende raadsvoorstel; Besluit: 1.

Het college de opdracht te geven om het Molenwaards Kookboek en de Omgevingsvisie Giessenlanden te actualiseren tot een nieuw document waarbij aanvullend op de huidige documenten wordt ingezet op: a. Opstellen van beeldkwaliteitskaders voor ‘kwetsbare linten’ als richtlijn voor een goede beeldkwaliteit van de bebouwing in relatie tot bewaking van de landschapskwaliteit. b. Om bebouwing niet standaard in de eerste lijn te realiseren, maar dit op basis van de openheid / kwaliteit van het totale lint te bepalen. c. Een goede inpassing van het gebruik van agrarische gronden voor het houden en verblijven van hobbydieren, zoals paarden, schapen en geiten. d. Bescherming van de directe omgeving van (toekomstige) monumenten en stads- of dorpsgezichten en Molenbiotopen. Opstellen van richtlijnen voor het landschappelijk markeren van de overgang tussen kern en lint Aldus besloten tijdens de openbare raadsvergadering van de gemeente Molenlanden, gehouden op 19 september 2023.

de griffier,

de voorzitter,

Marjolein Teunissen

Theo Segers

6

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000