Raadsvoorstel rekenkamerrapport duurzaamheid Molenlanden

Raadsvoorstel Onderwerp

:

Rekenkamerrapport duurzaamheid Molenlanden

Zaaknummer

:

1233293

Publicatieniveau

:

Openbaar

Indiener / woordvoerder Behandelend ambtenaar

: :

Rekenkamer Molenlanden, dhr. Johan Weggeman Ambtelijk secretariaat rekenkamer (Jolanda Stam & Ger Egas)

Gevraagd Besluit De gemeenteraad van Molenlanden besluit:

1. De conclusies en aanbevelingen uit het rekenkamerrapport duurzaamheid in Molenlanden te onderschrijven;

2. Het college te verzoeken om de uitvoering van de aanbevelingen 1 t/m 5B zoals opgenomen in het rekenkamerrapport, uit te werken en de raad schriftelijk te informeren over de manier waarop deze aanbevelingen worden geïmplementeerd.

Inleiding

De Rekenkamer Molenlanden heeft een onderzoek uitgevoerd naar duurzaamheid in Molenlanden. Dit onderzoek is in twee fases uitgevoerd. In het eerste deel heeft

onderzoeksbureau SME in opdracht van de rekenkamer beleidsdocumenten van de gemeente Molenlanden geanalyseerd. Het (geïntegreerde) onderzoeksrapport is als bijlage aan het

raadsvoorstel toegevoegd. Ook zijn data verzameld uit landelijke en provinciale dashboards. Na afronding van het eerste deel heeft de rekenkamer in eigen beheer het onderzoek vervolgd en vervolgens conclusies en aanbevelingen geformuleerd.

Het onderzoek heeft geleid tot de volgende conclusies: 1. De rekenkamer concludeert dat met het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid en Klimaat 2022-2025 een belangrijke stap is gezet in het bij elkaar brengen en in het verkrijgen van overzicht op verschillende onderdelen van het duurzaamheidsbeleid. Daarmee is een basis gelegd voor integraal duurzaamheidsbeleid in de gemeente. 2. De informatievoorziening is niet compleet en beperkt geïntegreerd, waardoor de invulling van de monitoring op de door de raad vastgestelde doelen niet toereikend is om tot een volledig overzicht van de voortgang in de realisatie van de beleidsdoelen te komen. 1

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

3. A. De gestelde doelen worden met de gevolgde aanpak op basis van de best beschikbare gegevens en inzichten die ook met de raad zijn gedeeld niet bereikt. B. Doordat niet helder is welke beleidsmatige en financiële inspanningen vereist zijn om de gestelde doelen alsnog te halen en ook niet duidelijk is gemaakt tot welke prijs aan

die doelen wordt vastgehouden, is er een reëel risico dat de gemeente bij het niet halen van de gestelde doelen steeds weer nieuwe financiële verplichtingen aangaat waarvoor het rendement in termen van doelbereik onzeker is.

C. Hoewel CE Delft de conclusie heeft getrokken dat de realisatie van de doelstelling

over CO2-reductie op basis van het thans gevoerde beleid van gemeente (en derden)

niet gehaald wordt, is het de rekenkamer naar aanleiding hiervan niet gebleken dat de

gemeente inmiddels een met feiten en cijfers onderbouwde strategie heeft ontwikkeld, waarmee het grote verschil tussen realisatie (26% CO2-reductie) en doelstelling (49% CO2-reductie) alsnog overbrugd wordt in 2030.

4. De onderbouwing van de voorgelegde raadsbesluiten voor onttrekkingen aan de Algemene Reserve ten gunste van duurzaamheidsprojecten is niet toereikend voor een transparant inzicht ten behoeve van de raad. Verder is het op basis van de gevoerde financiële administratie niet mogelijk scherp inzicht te verkrijgen in de kosten van de verschillende ingezette beleidsinstrumenten in de aanpak van de duurzaamheid, waardoor ook geen stellige conclusies over de kosteneffectiviteit van die instrumenten getrokken kunnen worden in de gevolgde adaptieve strategie. 5. De vastgestelde adaptieve strategie is een waardevol onderdeel van het Uitvoeringsprogramma, maar krijgt vooralsnog onvoldoende invulling. Op basis van de conclusies doet de rekenkamer de volgende aanbevelingen aan het college van burgemeester en wethouders:

1. Borg en versterk de gezette stappen in de integratie van beleid op het terrein van duurzaamheid. 2. A. Maak bij de doelstellingen inzichtelijk waar het beoogde beleid aan bijdraagt en breng aan de hand daarvan de feitelijke situatie en prestaties in beeld. B. Vul de informatie aan op de onderdelen waar die nu ontbreekt in de monitoring (zie overzichtstabel voor de ontbrekende onderdelen) en actualiseer die periodiek.

C. Maak het beleid en de monitoring toekomstvast door vooruit te kijken om te bepalen of redelijkerwijs verwacht mag worden dat de voor de toekomst vastgestelde doelen

gehaald gaan worden. Hanteer hiervoor prognoses en/of scenario-analyses om inzicht te geven in de toekomstige ontwikkelingen en hun effect op de beleidsdoelen én de

daarvoor benodigde beleidsinzet. De wijze waarop dat methodisch door CE Delft reeds 2

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

gedaan wordt bij de monitoring van de CO2-ontwikkeling kan daarbij als voorbeeld worden gehanteerd.

D. Bundel de informatie over de voortgang op de geformuleerde doelen in het

Uitvoeringsprogramma in één integraal en actueel overzicht. Bewaak de consistentie van deze integrale monitor over de jaren heen zodat ook inzichtelijk is welke ontwikkeling er is in de voortgang op de doelen.

3. A. Actualiseer het beleid in het kader van de vastgestelde adaptieve strategie en verwerk daarbij de inhoudelijke suggesties die zijn gedaan voor beleidsopties. B. Reflecteer ook expliciet bij de actualisering op de bijdrage van elk van de genomen

maatregelen (input) aan het gestelde doel (output) om op basis daarvan de toegevoegde waarde voor het voortzetten van maatregelen voor de raad inzichtelijk te maken en te kunnen afwegen tegen de kosten van deze maatregelen (zie hieronder).

C. Maak eveneens duidelijk bij de actualisering op welke punten bijgestuurd wordt om de resultaten van het beleid te verbeteren. Ga daarbij expliciet in op de inhoudelijke

aanbevelingen die in de monitoring door bijvoorbeeld CE Delft worden gedaan om tot

een groter doelbereik te komen en betrek voorbeelden uit referentiegemeenten om de effectiviteit van het beleid te versterken.

D. Maak scherper duidelijk in de periodieke integrale monitoring wat de bijdrage is van het gemeentelijke beleid aan het doelbereik en welk deel beïnvloed wordt door derden (zoals het Rijk). Dit maakt het voor de raad meer transparant wat de (relatief beperkte) rol is van het gemeentelijke maatregelen in het doelbereik.

E. Geef met feiten en cijfers onderbouwd aan in welke mate verwacht mag worden dat aan de gestelde doelen in de aangegeven zichtjaren wordt voldaan en hoe daarbij het

gat tussen de door CE Delft aangegeven realisatie van 26% in 2030 en de gemeentelijke doelstelling van 49% in 2030 wordt gedicht.

4. A. Maak de relatie tussen beleidsdoelen en kostenposten scherp. Om een duidelijk beeld te schetsen van de kosteneffectiviteit van de ingezette maatregelen is het van belang dat de benaming van de kostenposten op een

inzichtelijke manier te verbinden zijn met de informatie in het uitvoeringsprogramma. Geef alsnog dit inzicht aan de raad conform logica van de vastgestelde adaptieve

strategie voor de periode 2022-24 en borg dat dit inzicht ook in de toekomst gegeven wordt. Geef in het kader van de vastgestelde adaptieve strategie ook aan welke beleidslessen op basis van dit inzicht zijn of worden getrokken.

B. Bevorder het scherp inzichtelijk maken van de overheadkosten bij de ingezette

maatregelen. Neem die verhouding mee in de beoordeling van de kosteneffectiviteit van de ingezette maatregelen.

3

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

5. A. Neem in het kader van de vastgestelde adaptieve strategie nadrukkelijk de ruimte om te reflecteren op het ambitieniveau van de gestelde (gemeentelijke) doelen, ingezette instrumenten, behaalde resultaten en de daarmee gemoeide kosten in het licht van wat de gemeente moet, kan en wil in het duurzaamheidsbeleid. B. Overweeg een presentatie van bijvoorbeeld PBL of CE Delft ten behoeve van de raad, waarbij een toelichting wordt gegeven op a) de status van de doelstellingen en de

ruimte die er is om daarvan op gemeentelijk niveau af te wijken en b) de methodiek en actualiteit van de monitoring zoals die voor de gemeente Molenlanden wordt uitgevoerd.

De conclusies en aanbevelingen zijn op pagina 5 t/m 16 van het onderzoeksrapport verder uitgewerkt en uitgelegd.

Eerdere besluiten Niet van toepassing

Beoogd effect

In dit rapport heeft de rekenkamer aanbevelingen geformuleerd voor de gemeenteraad. Het is aan de gemeenteraad om deze aanbevelingen over te nemen of aan te geven welke van deze

aanbevelingen (niet) overgenomen worden. Met dit raadsvoorstel besluit de gemeenteraad of zij het college wil verzoeken om alle aanbevelingen uit te voeren. Het is ook een mogelijkheid het college te verzoeken enkele/een deel van de aanbevelingen uit te voeren.

In beslispunt 2 is niet opgenomen wanneer het college een terugkoppeling hierover geeft. De rekenkamer laat dit over aan de politieke beraadslaging. Op deze manier kan de raad, indien gewenst, zelf met een amendement aangeven binnen welke termijn hieraan invulling moet worden gegeven.

Argumenten

1.1 De conclusies en aanbevelingen zijn opgesteld na gedegen onderzoek.

In het onderzoek zijn beleidsstukken en andere relevante informatie van de gemeente

Molenlanden bestudeerd, waarbij de rekenkamer zich heeft laten ondersteunen door het

bureau SME. Daarnaast hebben gesprekken plaatsgevonden binnen en buiten de gemeente.

2.1 Het college heeft de intentie de aanbevelingen ter harte te nemen.

In de bestuurlijke reactie geeft het college aan dat zij, op basis van het rekenkamerrapport en de aanbevelingen, voortvarend verder willen werken aan het realiseren van de

duurzaamheidsambities in het belang van Molenlanden. Het college ervaart het rekenkamer

onderzoek in algemene zin als een steun in de rug. Echter, het college plaatst ook een aantal kanttekeningen bij de aanbevelingen. Deze worden hieronder nader toegelicht. De volledige bestuurlijke reactie is opgenomen in het bijgevoegde rekenkamerrapport.

Kanttekeningen

4

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

2.1 Het college geeft in reactie op aanbeveling 2A t/m 2D aan dat er financiële overzichten zijn opgesteld per thema. De rekenkamer concludeert dat de informatievoorziening niet compleet en beperkt

geïntegreerd is, wat de monitoring van de voortgang op beleidsdoelen belemmert. Het college erkent het belang van kwalitatieve monitoring en neemt de aanbevelingen ter harte.

Tegelijkertijd plaatst het college de kanttekening dat er al per thema een financieel overzicht is opgesteld en dat deze gegevens beschikbaar zijn gesteld in bijlage 3 van het

onderzoeksrapport. Hoewel het college zich niet geheel herkent in de conclusie dat een

volledig overzicht ontbreekt, ziet zij wel de meerwaarde van de voorgestelde methodische

aanpak zoals die van CE Delft. Deze methodiek zal waar mogelijk worden toegepast of naar maatwerk toepasbaar worden gemaakt.

2.2 Het college geeft in reactie op aanbeveling 3A t/m 3E aan dat de haalbaarheid van de huidige aanpak afgewogen moet worden tegen de beschikbare capaciteit en middelen, en dat het logical framework niet realistisch is.

De rekenkamer concludeert dat de huidige aanpak van de gemeente tekortschiet in het behalen van de gestelde doelen voor CO2-reductie en dat een met feiten onderbouwde strategie ontbreekt om het verschil tussen de huidige realisatie en de doelstelling voor 2030 te

overbruggen. Het college onderschrijft de noodzaak om meer integraliteit te creëren tussen

verschillende sectoren, zoals mobiliteit, landbouw, industrie en de gebouwde omgeving, en ziet kansen in het versterken van beleidsopties, uitvoeringsprogramma’s en monitoring.

Het college plaatst hierbij twee kanttekeningen. Ten eerste benadrukt het dat de haalbaarheid

van deze inspanningen moet worden afgewogen tegen de beschikbare capaciteit en middelen. Ten tweede stelt het college dat de rekenkamer lijkt uit te gaan van een logical framework

waarin kosten en effecten volledig voorspelbaar zijn, wat in het huidige transitieproces niet realistisch is. De raad zou in plaats daarvan baat kunnen hebben bij een doorkijkmodel dat inzicht biedt in lopende projecten en hun bijdrage aan de doelstellingen. Daarmee wordt monitoring binnen complexe transitieopgaven beter mogelijk gemaakt.

2.3 Het college geeft in reactie op aanbeveling 4A en 4B aan dat de financiële verantwoording

en monitoring binnen de gemeente volgens een bredere systematiek plaatsvindt, die passend is bij de maatschappelijke taak van de gemeente. De rekenkamer concludeert dat de onderbouwing van raadsbesluiten over onttrekkingen aan de Algemene Reserve voor duurzaamheidsprojecten niet voldoende transparant is. Daarnaast biedt de financiële administratie geen duidelijk inzicht in de kosten en de kosteneffectiviteit van de ingezette maatregelen. Het college plaatst echter de kanttekening dat de financiële

verantwoording en monitoring binnen de gemeente volgens een bredere systematiek plaatsvindt, die passend is bij de maatschappelijke taak van de gemeente. Het apart

organiseren van een financiële administratie voor elk uitvoeringsprogramma acht het college erg kostbaar en inefficiënt.

Daarnaast wijst het college erop dat de portefeuillehouder tijdens de raadsbehandeling hiaatpunten onderkend en geadresseerd heeft, en relevante cijfers zijn toegelicht en

5

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

aangeleverd tijdens het onderzoek. Het college merkt op dat deze feiten niet volledig in het rapport zijn verwerkt.

Extra uitleg bij de kosten Niet van toepassing.

Communicatie

Het rapport is openbaar en te bekijken via de Rekenkamer-pagina op de raadswebsite

molenlanden.bestuurlijkeinformatie.nl onder het kopje ‘Overzichten’. De resultaten van het onderzoeksrapport worden daarnaast bekendgemaakt via de communicatiekanalen van de

gemeente Molenlanden (het Kontakt en de social media accounts) en de Twitter-pagina van de Rekenkamer Molenlanden.

Vervolgstappen

Wanneer de gemeenteraad dit raadsvoorstel aanneemt en de aanbevelingen overneemt, is het vervolgens de opdracht aan het college om de aanbevelingen uit te voeren.

Bijlagen: •

6

Rekenkamerrapport duurzaamheid Molenlanden

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Raadsbesluit Onderwerp

:

Rekenkamerrapport Duurzaamheid in Molenlanden

Indiener / woordvoerder

:

Rekenkamer Molenlanden, dhr. Johan Weggeman

Zaaknummer

:

1233293

De raad van de gemeente Molenlanden: Gelet op het bijbehorende raadsvoorstel; Besluit: 1.

De conclusies en aanbevelingen uit het rekenkamerrapport Duurzaamheid in

2.

Het college te verzoeken om de uitvoering van de aanbevelingen 1 t/m 5B

Molenlanden te onderschrijven;

zoals opgenomen in het rekenkamerrapport, uit te werken en de raad

schriftelijk te informeren over de manier waarop deze aanbevelingen worden geïmplementeerd.

Aldus besloten tijdens de openbare raadsvergadering van de gemeente Molenlanden, gehouden op 18 februari 2025.

de griffier,

de voorzitter,

Marjolein Teunissen

Theo Segers

7

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000