Raadsvoorstel Notitie aanvullende maatregelen bestrijding armoede

Raadsvoorstel Onderwerp

:

Notitie aanvullende maatregelen bestrijding armoede

Zaaknummer Portefeuillehouder Publicatieniveau Behandelend ambtenaar

: : : :

1147776 Wethouder Piet Vat Openbaar Jan-Peter van Zoelen

Gevraagd Besluit De gemeenteraad van Molenlanden besluit: 1. het bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Avres te verzoeken om uiterlijk per 1 januari 2023 in de regelgeving de maximale inkomensgrens voor alle minimavoorzieningen te verhogen van 120% van het sociaal minimum naar 130%; 2. het bestuur van Avres te verzoeken om inwoners die vallen onder een schuldregeling van Avres, ambtshalve toe te laten tot de minimavoorzieningen; 3. het bestuur van Avres te verzoeken om met ingang van 2023 de CPI-index van de meicirculaire 2022 van 5,2% toe te passen op de vergoedingen van de minimaregelingen en deze indexeringsnorm vervolgens jaarlijks toe te passen; 4. het college op te dragen, met de notitie aanvullende maatregelen bestrijding armoede en Molenlandse oplegger als startdocumenten en met de lokale partners, extra maatregelen te treffen ter bestrijding en voorkoming van armoede passend bij de vraag en mogelijkheden van de Molenlandse samenleving en inspelend op actuele ontwikkelingen; 5. hiervoor voor een extra budget voor armoedebestrijding van € 90.500 per jaar beschikbaar te stellen met ingang van de begroting van 2023.

Inleiding

Op 13 juli 2021 is naar aanleiding van de Kadernota door uw gemeenteraad een motie aangenomen waarin het toenmalige college werd opgeroepen onderzoek te doen naar aanvullende armoedemaatregelen en de bevindingen hierover in het tweede kwartaal van 2022 aan de gemeenteraad voor te leggen. In de gemeenten Gorinchem en Vijfheerenlanden werden soortgelijke moties aangenomen. In dit kader zijn de belangrijkste taken (minimabeleid inclusief minimavoorzieningen en schuldhulp) overgedragen aan de GR Avres. Daarom is afstemming gezocht met de andere gemeenten en met Avres . En is in samenwerking een gezamenlijke (ambtelijke) notitie aanvullende maatregelen bestrijding armoede opgesteld. Deze is in het tweede kwartaal 2022 conform planning opgeleverd aan het bestuur van Avres waarbij tegelijkertijd door het bestuur de Cliëntenraad van Avres gevraagd is hierover een advies uit te brengen. De notitie inclusief het advies van de Cliëntenraad is door het bestuur van Avres aan de colleges en gemeenteraden gezonden voor verdere besluitvorming. Na ontvangst van de stukken is de lokale Adviesraad Sociaal Domein Molenlanden om advies verzocht. Dit advies aan het college is in juni jl. ontvangen en door ons van een reactie voorzien. Tevens hebben wij een Molenlandse oplegger opgesteld waarin wij onze lokale insteek voor de verdere uitwerking met de partners hebben geformuleerd.

Op 22 augustus heeft een thema-avond plaatsgevonden met de lokale partners over armoedebestrijding. Inmiddels zien we ook dat door toenemende inflatie en buitensporige stijging van energielasten er toenemende kans op armoede is ontstaan voor veel inwoners. En is de noodzaak voor maatregelen alleen maar groter geworden. Het Rijk heeft tijdelijke maatregelen genomen zoals een eenmalige energietoeslag 2022 van € 1.300 voor huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum. Verdere maatregelen heeft het Rijk nog in onderzoek en daarover zal met Prinsjesdag meer duidelijkheid zijn ontstaan. In navolging van dit raadsvoorstel zal in oktober of november een raadsvoorstel worden voorgelegd over Energiearmoede (zie verder kanttekening 4.2). 1

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Eerdere besluiten

De in dit kader belangrijke taken minimabeleid en -voorzieningen en schuldhulpverlening zijn overgedragen aan de Gemeenschappelijke Regeling Avres. Daarmee zijn de uitvoerende en verordenende bevoegdheden overgedragen aan het bestuur van Avres.

Beoogd effect

In het kader van de zorgplicht voor onze kwetsbare inwoners willen we, waar dat in ons vermogen ligt en inspelend op ontwikkelingen, met Avres en de lokale partners, de gevolgen van armoede zoveel mogelijk bestrijden.

Argumenten 1.1.

Door de inkomensgrens voor minimavoorzieningen te verhogen van 120% naar 130% van het sociaal minimum, komen meer inwoners in aanmerking; In de Kadernota 2023 is in de bijdrage aan Avres een jaarlijks budget van € 26.000 opgenomen om de inkomensgrens voor minimavoorzieningen op te hogen tot 130% van het sociaal minimum. Dit betekent dat daarmee ook de huishoudens die nu net meer dan 120% van het minimuminkomen hebben, in aanmerking komen voor de voorzieningen. Deze maatregel betekent dat een grotere groep inwoners in aanmerking komt voor minimavoorzieningen. Volgens CBS gegevens wordt het potentiële bereik van de minimavoorzieningen met deze maatregel vergroot met maximaal 400 gezinnen voor onze gemeente. In de praktijk vraagt een kleiner deel aan. De voorziening wordt voor de betrokken inwoners niet financieel ruimer of beter. En er blijft een arbitraire grens gelden waardoor inwoners niet in aanmerking komen. 1.2 De ophoging naar 130% uiterlijk met ingang van 1 januari 2023 door Avres Het is gewenst dat de ophoging naar 130% zo spoedig mogelijk door Avres uitgevoerd wordt. Er is onderzocht of dit met terugwerkende kracht kan. Dat is qua uitvoering voor Avres complex vanwege onder meer herbeoordelingen. Ook heeft het bestuur van Avres uitgesproken om de wijziging naar 130% van zowel Gorinchem als Molenlanden qua proces en uitvoering gelijktijdig te laten verlopen.

Dit vanwege de uitvoerbaarheid. Wel kan het bestuur van Avres wellicht al vooruitlopend op gewijzigde regelgeving aanvragen beoordelen op basis van 130%. Het gaat immers om een begunstigende maatregel. Dan gaat de uitvoering dus al in voordat de verordening is aangepast. Vandaar de toevoeging “uiterlijk”. Voorgesteld wordt dit aan het bestuur te verzoeken. 2.1 Inwoners in een schuldregeling bij Avres moeten zonder aanvraag en toetsing in aanmerking kunnen komen voor minimavoorzieningen Inwoners die in een schuldregeling bij Avres zitten, moeten nu voor minimavoorzieningen een aanvraag doen. Er wordt dan ook getoetst aan het inkomen waardoor zij mogelijk niet in aanmerking komen, terwijl zij wel in armoede verkeren door aflossingsregelingen en een heel beperkt leefgeld. Wij vinden het daarom gewenst dat deze inwoners ambtshalve worden toegelaten tot minimavoorzieningen. En stellen u voor het bestuur van Ares dit te verzoeken. 3.1 Gelet op de inflatie en kostenstijgingen en toenemende armoede is het niet meer reëel om de minimavergoedingen niet te indexeren Tot nu toe werden de minimavergoedingen per regeling door het bestuur van Avres in een verordening vastgelegd zonder jaarlijkse indexering. Nu de inflatie oploopt en kosten onevenredig stijgen, is dat niet meer reëel en niet meer vol te houden. Daarom is in de notitie de maatregel opgenomen om over te gaan op indexering.

Wij stellen voor om dit niet eenmalig maar jaarlijks te doen aan de hand van het indexeringspercentage van de dan geldende meicirculaire. Daarmee lopen de vergoedingen structureel gelijk op met de kostenstijgingen. Dit betekent wel dat de uitgaven hierdoor jaarlijks cumulatief zullen stijgen. Omdat dit enige voorbereidingstijd in regelgeving en uitvoering vergt, gaat het bestuur van Avres uit van ingangsdatum 1 januari 2023 voor alle gemeenten. Voorgesteld wordt dit aan het bestuur van Avres te verzoeken. 1.3/2.2/3.2 Omdat het om overgedragen bevoegdheden aan de GR Avres gaat, dient de gemeenteraad daartoe een verzoek te doen aan het bestuur van Avres. Het gaat om overgedragen bevoegdheden aan het bestuur van Avres inclusief de verordenende bevoegdheid. Het bestuur van Avres beslist hier uiteindelijk over en vertaalt dit in de regelgeving en uitvoering. De gemeente Vijfheerenlanden heeft dit inmiddels al gedaan t.a.v. de 130% en Avres geeft daar sinds begin 2022 al uitvoering aan. Ook in de gemeente Gorinchem leeft deze wens bij de nieuwe gemeenteraad. Door afstemming ontstaat er voor het hele werkgebied van Avres eenzelfde beleid en voorziening. Dat is voor de uitvoering door Avres gewenst. 2

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

4.1 Armoede is een probleem met vele oorzaken en gevolgen en verdient daarom een bredere aanpak dan alleen financieel in samenwerking met lokale partners In de notitie is breder gekeken dan alleen financiële maatregelen door Avres. Armoede heeft vele oorzaken en heeft een negatieve invloed op veel aspecten zoals mentale en fysieke gezondheid door stress, minder bewegen en ongezonder voedsel. In veel casussen in het Sociaal Team is vaak sprake van grote financiële problemen. De oorzaak van armoede is echter niet altijd alleen financieel. Daarom zijn ook andere maatregelen genoemd die verdere uitwerking en onderzoek vragen samen met betrokken partners. Op 22 augustus heeft een eerste bijeenkomst plaatsgevonden met lokale partners om te bespreken hoe dit verder uitgewerkt en uitgevoerd kan worden. Een aanpak met de samenleving en in samenwerking met lokale partners is essentieel om een armoedeaanpak te laten slagen. 4.2

De notitie en daarbij de Molenlandse oplegger zijn dynamische documenten en een start voor verdere uitwerking De praktijk leert dat er aanhoudend (lokaal, regionaal of landelijk) nieuwe ontwikkelingen en nieuwe initiatieven zijn, waarop tijdig ingespeeld moet kunnen worden. De ontwikkelingen gaan momenteel snel, zoals de daling van de koopkracht en de rijksmaatregelen. Dat kan leiden tot aanvullen, bijstellen of vervallen van maatregelen. Op de nu relevante en actuele maatregelen waarop uw gemeenteraad dient te besluiten, doen wij hierbij concrete voorstellen (zie voorstellen 1 tot en met 3). Het college vraagt voor het vervolg met de notitie en oplegger in te stemmen als basis en startdocument voor verdere uitwerking. Wij stellen u voor om het college op te dragen om, om binnen het gevraagde financiële kader, met de partners tot verdere uitwerking te komen en u daarvan in september 2023 de stand van zaken daarvan mede te delen. Tijdens de thema-avond op 22 augustus is daar een eerste aanzet voor gegeven en een basis gelegd. Daaruit bleek ook dat een goede uitwisseling en samenwerking met alle betrokken partners noodzakelijk is om stappen te kunnen maken. Mochten de uitwerking of ontwikkelingen (tussentijds) vragen om nadere besluiten van uw gemeenteraad dan komen we daar uiteraard bij u op terug.

4.3 Het advies van de Adviesraad Sociaal Domein Molenlanden aan het college bevat nuttige en goede aanvullingen die bij de uitwerking betrokken moeten worden Bij de stukken is het advies van de Adviesraad Sociaal Domein Molenlanden aan het college over de notitie gevoegd. Deze is door het college aangevuld met een reactie. Het advies bevat zinvolle opmerkingen en adviezen. De adviezen zijn positief over de maatregelen en aanvullend van aard en geven geen aanleiding om de notitie en de Molenlandse oplegger aan te passen. Het college zal het advies inclusief reactie en de Adviesraad bij de verdere uitwerking te betrekken. De Cliëntenraad van Avres heeft het bestuur van Avres geadviseerd en dat zal door Avres bij de uitwerking worden betrokken. 5.1 De aanpak van armoede vraagt extra gemeentelijk budget en inzet De aanpak van armoede zal extra uitgaven met zich mee brengen voor onze gemeente. Daarbij komt dat er tot nu toe weinig capaciteit in onze organisatie is voor armoedebeleid. Tot nu toe is grotendeels volstaan met het minimabeleid en de minimavoorzieningen van Avres en de beleids- en uitvoeringscapaciteit van Avres. Nu een bredere aanpak gewenst en noodzakelijk is, is ook extra capaciteit nodig verder uit te werken en tot uitvoering te brengen.

Daarom adviseren wij u om met ingang van 2023 een bedrag van jaarlijks € 90.500 extra te ramen voor minimavoorzieningen en armoedebeleid en maatregelen.

Kanttekeningen

1.1 en 1.3 De kosten van de minimavoorzieningen nemen al fors toe door een groter beroep hierop en de ophoging van de inkomensgrens en de indexering zullen nog tot verdere toename leiden Op dit moment is er al sprake van een stijging van de uitgaven van de minimavoorzieningen. Meer inwoners doen er een toenemend beroep op. Deze kosten worden door Avres direct doorbelast aan de gemeenten. De ophoging van de inkomensgrens naar 130% leidt tot een verdere toename, door Avres geraamd op € 26.000 per jaar exclusief indexering. De werkelijke kosten zijn onzeker. Ook de voorgestelde jaarlijkse indexering leidt tot verdere structurele kostenstijging. In totaal worden de kostenstijgingen door beide besluiten voor 2023 geraamd op ruim € 54.000. Dit bedrag is opgenomen in het totale bedrag van € 90.500 bij besluit 6. Wij vinden echter dat de toenemende armoedeproblematiek en de zorg voor onze groter wordende groep kwetsbare inwoners, deze extra kosten rechtvaardigen. 4.1

Gemeentelijke armoedevoorzieningen kunnen de oorzaken van en risico’s op het ontstaan van armoede niet (volledig) wegnemen, wel verminderen en de gevolgen beperken De gemeente mag geen inkomensbeleid voeren, want dat is voorbehouden aan het Rijk.

3

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Dat maakt dat onze mogelijkheden gelimiteerd zijn. Door vroegsignalering en preventieve maatregelen kunnen de risico’s wel verminderd worden. En door gerichte voorzieningen kunnen de gevolgen verzacht worden. De gemeente doet dit in het kader van zijn zorgplicht. Daarbij is samenwerking met en tussen lokale partners onontbeerlijk. 4.2. De acute grote stijging van energielasten vraagt om verdere maatregelen Naast de tijdelijke maatregelen die het Rijk heeft genomen lijken verdere maatregelen noodzakelijk om te voorkomen dat grote aantallen inwoners ernstig in de financiële problemen komen, met name door de stijgende energielasten. Het Rijk heeft ook een incidenteel budget toegekend aan de gemeenten (voor Molenlanden circa €450.000,-) om energiebesparende maatregelen te kunnen treffen bij kwetsbare huishoudens. Al dan niet aanvullend hierop overweegt het college een onderzoek naar de vorming van een (energie)armoedefonds of reserve en de (bij voorkeur regelarme) uitvoerbaarheid daarvan. Naar verwachting zal in het vierde kwartaal van 2022 een raadsvoorstel worden voorgelegd aan de gemeenteraad over het onderwerp Energiearmoede met daarin een voorstel om een passend budget voor dit doel beschikbaar te stellen.

6.1 Intensivering van gemeentelijke armoedeaanpak betekent een uitbreiding van verantwoordelijkheden en taken ten opzichte van de huidige situatie De gemeente Molenlanden heeft tot nu toe weinig eigen beleid op armoede ontwikkeld en uitgevoerd. Er werd volstaan met het minimabeleid en schuldhulp van Avres en de Stichting Leergeld en de daar aanwezige beleids- en uitvoeringscapaciteit. Daarnaast ondersteunen we indien nodig beperkt lokale vrijwilligersorganisaties zoals Voedselbank en Schuldhulpmaatje. Daarbij werd incidenteel extra aandacht gegeven aan dit onderwerp via een lokale bijeenkomst of een Geldkrant. Als een structurele intensievere aanpak en inzet wordt verwacht, betekent dat daarvoor een extra budget voor middelen en beperkte uitbreiding van capaciteit nodig is. 1-3

De maatregelen, en met name de indexering en het verhogen van de inkomensgrens voor zowel minimavoorzieningen, zijn facultatief De maatregelen zijn voorgesteld vanuit de zorgplicht voor de meest kwetsbare inwoners. Het gaat daarbij om facultatief gemeentelijk beleid, aanvullend aan het inkomensbeleid en de inkomenspolitiek van het Rijk en geen vervanging daarvan. De keuze kan ook gemaakt worden om deze maatregelen niet te treffen. Dat betekent o.a. dat het bereik van de minimavoorzieningen onder onze inwoners beperkt is tot 120% sociaal minimum. En er dus minder inwoners bereikt en geholpen worden. En dat de vergoedingen niet meegroeien met de inflatie.

Extra uitleg bij de kosten

Hieronder is een raming opgenomen. Daarbij is rekening gehouden met nu bekende ramingen en bedragen. Ook is een budget voor uitwerking en uitvoering van maatregelen opgenomen inclusief een beperkt werkbudget en een bedrag voor extra capaciteit voor de organisatie. Een deel van de extra uitgaven zal via de begroting en rekening van Avres worden doorberekend. Overall denken wij op dit moment, dat een bedrag van € 90.000 per jaar extra nodig is om structureel meer aandacht aan armoedebeleid en maatregelen te geven en dit te kunnen intensiveren. Hierbij hebben wij nog geen rekening gehouden met eventuele extra noodzakelijke maatregelen. In de Kadernota 2023 is een bedrag genoemd van € 26.000 extra voor de aanpak van armoede. Voorgesteld wordt om dit verhogen van naar € 90.500. Het bedrag wordt als volgt berekend exclusief onvoorziene maatregelen: • Ophoging inkomensgrens minimavoorzieningen incl. indexering € 27.500 • Inflatiecorrectie minimavoorzieningen € 28.000 • Uitvoering overige maatregelen incl. werkbudget uitwerking € 35.000 • Resterende dekking rijksmiddelen verbeteren toegang rechtssysteem € 25.000 -/• Extra capaciteit intensivering armoedebestrijding € 25.000 Totaal € 90.500

Communicatie

Op 22 augustus heeft een thema-avond plaatsgevonden over dit onderwerp. De notitie en maatregelen worden met lokale partners verder uitgewerkt. Communicatie van informatie is daar een belangrijk onderdeel van.

Vervolgstappen

Na besluitvorming wordt het bestuur van Avres verzocht om de voorzieningen aan te passen conform de besluiten. Daarnaast worden met lokale partners de verdere maatregelen uitgewerkt en toegepast, waarbij naar aanleiding van ontwikkelingen aanpassingen of aanvullingen mogelijk zijn. In september 2023 volgt een 4

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

rapportage over de stand van zaken en effecten en resultaten tot dat moment. Mochten de uitwerking of ontwikkelingen tussentijds aanleiding zijn voor nadere besluitvorming door uw gemeenteraad dan komen we daarop met nadere voorstellen terug.

Bijlagen: 1. 2. 3. 4. 5.

5

Notitie aanvullende maatregelen voor het bestrijden van armoede Molenlandse oplegger bij de notitie Advies Adviesraad Sociaal Domein Molenlanden met reactie Begeleidende brief bestuur Avres Advies Cliëntenraad Avres

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Raadsbesluit Onderwerp Zaaknummer Portefeuillehouder

: : :

Notitie aanvullende maatregelen bestrijding armoede 1147776 Wethouder Piet Vat

De raad van de gemeente Molenlanden: Gelet op het bijbehorende raadsvoorstel; Besluit: De gemeenteraad van Molenlanden besluit: 1. 2. 3. 4.

5.

het bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Avres te verzoeken om uiterlijk per 1 januari 2023 in de regelgeving de maximale inkomensgrens voor alle minimavoorzieningen te verhogen van 120% van het sociaal minimum naar 130%; het bestuur van Avres te verzoeken om inwoners die vallen onder een schuldregeling van Avres, ambtshalve toe te laten tot de minimavoorzieningen; het bestuur van Avres te verzoeken om met ingang van 2023 de CPI-index van de meicirculaire 2022 van 5,2% toe te passen op de vergoedingen van de minimaregelingen en deze indexeringsnorm vervolgens jaarlijks toe te passen; het college op te dragen, met de notitie aanvullende maatregelen bestrijding armoede en Molenlandse oplegger als startdocumenten en met de lokale partners, extra maatregelen te treffen ter bestrijding en voorkoming van armoede passend bij de vraag en mogelijkheden van de Molenlandse samenleving en inspelend op actuele ontwikkelingen; hiervoor voor een extra budget voor armoedebestrijding van € 90.500 per jaar beschikbaar te stellen met ingang van de begroting van 2023.

Aldus besloten tijdens de openbare raadsvergadering van de gemeente Molenlanden, gehouden op 20 september 2022.

6

de griffier,

de voorzitter,

Marjolein Teunissen

Theo Segers

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000