Raadsvoorstel en besluit Transitievisie Warmte 1.0

Raadsvoorstel Onderwerp

:

Transitievisie Warmte 1.0

Zaaknummer Portefeuillehouder Publicatieniveau Behandelend ambtenaar

: : : :

1118523 Wethouder Teunis Jacob Slob Openbaar Jordy Venderbos

Gevraagd Besluit De gemeenteraad van Molenlanden besluit: 1. de Transitievisie Warmte Molenlanden 1.0 vast te stellen, waarin staat aangegeven: - de visie warmtevoorziening voor Molenlanden; - in welke kernen, buurten en bedrijventerreinen de verkenning naar alternatieve duurzame energiebronnen wordt gestart; - de uitvoeringsplanning voor de korte termijn, waarbij aangesloten wordt op de landelijke doelstelling dat ongeveer één vijfde van de woningen in 2030 vergaand verduurzaamd is (aardgasvrij ready) of volledig aardgasvrij is.

Inleiding

Het klimaat verandert door toename van CO2 in de lucht en de negatieve gevolgen daarvan worden steeds zichtbaarder. Met het nationale Klimaatakkoord wil de Nederlandse overheid de uitstoot van CO2 in Nederland met 49% terugdringen ten opzichte van 1990 vóór 2030 en tot 95% minder CO2 uitstoot in 2050. Om dit te bereiken is onder meer het doel gesteld dat in 2030 1,5 miljoen bestaande woningen van het aardgas af zijn en in 2050 alle bestaande woningen en gebouwen van het aardgas af zijn. Dit betekent dat circa 7 miljoen woningen en 1 miljoen andere gebouwen moeten worden voorzien van duurzame warmte en elektriciteit. Om aan deze nationale doelstelling te voldoen vervangen we ook in Molenlanden tussen nu en 2050 het aardgas door alternatieve duurzame warmtealternatieven. Dat doen we stap voor stap. Samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke partners gaan we op zoek naar betrouwbare, haalbare en voor iedereen betaalbare warmteoplossingen voor een duurzaam Molenlanden. Zodat onze én volgende generaties een prettige en leefbare duurzame toekomst hebben. In navolging op de vaststelling van de uitgangspunten door uw gemeenteraad in januari 2021 is de voorliggende warmtetransitie opgesteld.

Met de Transitievisie Warmte hebben we de kansen onderzocht van de beschikbare, duurzame warmteopties in de gemeente en op basis daarvan geven we de visie op een duurzame warmtevoorziening voor Molenlanden in 2050. In de visie staat concreet dat we starten met de verkenningen voor de warmtetransitie op de korte termijn (tussen 2022 en 2035) in de volgende kernen, buurten en bedrijventerreinen: Giessenburg (kern en bedrijventerrein); Bleskensgraaf (kern en bedrijventerrein); Arkel (bedrijventerrein); Pilot gespikkeld bezit in Hoornaar (rijen met woningen waar huur- en koopwoningen gemengd aanwezig zijn). Verder is een aantal uitbreidingswijken in Groot-Ammers Oost en Zuid, Molenaarsgraaf, Nieuw-Lekkerland en Streefkerk opgenomen als startwijken, omdat er een natuurlijk vervangingsmoment van de cv-ketel aan zit te komen. En deze -relatief jonge- uitbreidingswijken kunnen eenvoudig de overstap naar all-electric maken. 1

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Met het vaststellen van de voorliggende Transitievisie Warmte geeft de Raad invulling aan haar kaderstellende rol.

Eerdere besluiten

Raadsbesluit instemming met de uitgangspunten voor de Transitievisie Warmte, januari 2021.

Beoogd effect

Lokale invulling van de (inter-)nationale CO2- en energiedoelen, en het geven van perspectief aan inwoners, ondernemers en andere partijen die willen bijdragen aan een betaalbare, betrouwbare, veilige en schone warmtevoorziening.

Argumenten

1.1 Afspraak in het nationaal Klimaatakkoord is dat gemeenten een Transitievisie Warmte opstellen In het nationale Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten met betrokkenheid van stakeholders uiterlijk eind 2021 een Transitievisie Warmte vaststellen. Daarnaast geeft het Klimaatakkoord aan dat gemeenten de regisseurs zijn van de warmtetransitie voor de gebouwde omgeving. 1.2 Aangesloten wordt op de klimaatdoelstellingen van het Rijk Volgens het Klimaatakkoord bedraagt het aantal woningen dat aardgasvrij moet zijn in 2030 grofweg één-vijfde van het totaal aantal woningen in de gemeente. Om zoveel mogelijk aan te sluiten bij de klimaatdoelstellingen van het Rijk is in de warmtevisie opgenomen dat Molenlanden de landelijke doelstellingen zal volgen. In de planning voor de ‘korte termijn’ is hier rekening mee gehouden.

1.3 De visie is het product van een brede samenwerking De Transitievisie Warmte is opgesteld aan de hand van de inbreng van verschillende belanghebbenden zoals: woningcorporaties KleurrijkWonen, Lek en Waard Wonen en Tablis Wonen, netbeheerder Stedin, Waterschap Rivierenland, Provincie Zuid-Holland, Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid, de huurdersverenigingen, energiecoöperatie EC-Molenlanden, het Regionaal Energieloket, Het Nieuwe Wonen, inbreng van beleidsmedewerkers uit verschillende vakteams en inbreng van inwoners en ondernemers tijdens de enquête en diverse online informatie- en klankbordgroep bijeenkomsten. 1.4 De visie is tot stand gekomen na een intensief en uitgebreid (participatief) proces In Molenlanden zijn we in september 2020 gestart met het opstellen van de Transitievisie. Samen met belanghebbenden, inwoners en de warmte experts van De WarmteTransitieMakers hebben we verschillende processtappen op participatieve wijze doorlopen: 1. gezamenlijke uitgangspunten opgesteld; 2. lokale analyses gemaakt van de gebouwde omgeving in Molenlanden; 3. bepaald wat kansrijke warmte-alternatieven zijn in Molenlanden; 4. inzichtelijk gemaakt wat de potentiële duurzame warmtebronnen zijn in Molenlanden; 5.

op basis van kansrijke criteria bepaald wat een logische fasering zou zijn en de verkenningsgebieden aangegeven waar we op korte termijn willen starten met de verkenningen om met de buurt, kern of bedrijventerrein te komen tot een gebiedsuitvoeringsplan; Doormiddel van een enquête en verschillende informatie- en klankbordgroep avonden hebben geïnteresseerde inwoners en ondernemers meegedacht en hun inbreng gegeven op de inhoudelijke thema’s. Onderstaande figuur geeft het doorlopen proces in de tijd weer.

2

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

De resultaten van het eerste deel van het participatieproces zijn verwerkt in de uitgangspunten voor de Transitievisie Warmte die de raad in januari 2021 heeft vastgesteld. Op basis van deze uitgangspunten en de inbreng vanuit de verdere participatiemomenten is de concept Transitievisie Warmte geformuleerd. Als slotstuk van het participatieproces heeft de conceptvisie heeft 6 weken ter inzage gelegen en binnen deze termijn kon eenieder een reactie geven. Er zijn vier reacties ingekomen. Twee van de reacties hebben geleid tot aanscherping van de visie op de onderdelen thermische energie uit oppervlaktewater voor individuele systemen, biomassa, pelletkachels en duurzaam gas. 1.5 Communicatie- en participatieaanpak is in ontwikkeling Het opstellen van de Transitievisie Warmte is de eerste beleidsstap in de warmtetransitie. De visie is een vrij technisch plan, dat voor veel inwoners (behalve koplopers) een ver van hun bed show is. Onze verbinders en de woningcorporaties merken dat er volop belangstelling is voor duurzaamheid in de dorpen, bij inwoners en huurders. Niet op visieniveau, maar wel met concrete acties en waar het mensen persoonlijk raakt. Belangrijk is dat we daarop aansluiten en de juiste mensen op het juiste moment en op de juiste manier betrekken en initiatieven ondersteunen.

Welke mensen, momenten en manieren dit zijn, hangt samen met de focus en de fase van het traject. 1.6 De visie is niet in beton gegoten De Transitievisie Warmte is een richtinggevende visie om de koers voor de komende jaren uit te stippelen. De Transitievisie geeft richting aan de aanpak en hoe we in Molenlanden stap voor stap aan de slag gaan met het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving in onze gemeente. Dit geeft niet alleen duidelijkheid voor ons als gemeente, maar ook voor inwoners, bedrijven, organisaties en andere belanghebbenden. De warmtetransitie is volop in ontwikkeling en daarom geeft de voorliggende Transitievisie geen in beton gegoten eindbeeld. We blijven nieuwe technieken en innovaties volgen en actualiseren de visie ten minste elke vijf jaar en eerder als dat wenselijk is. Op deze manier blijft de visie flexibel en actueel en geeft het een blijvend houvast voor de wijze waarop Molenlanden aardgasvrij wil worden.

1.7 De keuze voor de startbuurten/-kernen is tot stand gekomen na weging van indicatoren Voor de keuze van de startbuurten/-kernen/-bedrijventerreinen (term die landelijk wordt gebruikt) is gekeken naar verschillende indicatoren zoals: koppelkansen met geplande werkzaamheden in de openbare ruimte, de planningen van de woningcorporaties, de verhouding van het bezit van de woningcorporaties (uitgangspunt: ‘grote slagen kunnen maken’) en de activiteiten die in een kern worden ontplooid. Voor bijvoorbeeld Giessenburg en Bleskensgraaf zijn meerdere koppelkansen aanwezig en daarom geldt dat deze kansrijk worden geacht voor een nadere verkenning naar een warmtenet of buurtenergiesysteem (een kleinschalig warmtenet waarvan inwoners mede-eigenaar zijn). Daarbij is het gelijk laten oplopen van het uitvoeringsplan voor de kern en het

3

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

bedrijventerrein ook een koppelkans bij deze twee kernen. Ook bij bedrijventerrein Arkel staan er bijvoorbeeld onderhoudswerkzaamheden op de planning, waarbij het kunnen koppelen kansrijk wordt ingeschat. Tijdens de informatiebijeenkomst in april en de klankbordgroep bijeenkomst en huurdersverenigingenoverleg in mei zijn, op basis van het voorgaande, de startbuurten (verkenningsbuurten) gepresenteerd en besproken en dit leidde niet tot discussies onder de aanwezigen. 1.8 De Transitievisie warmte heeft samenhang met ander beleid De Transitievisie Warmte heeft samenhang met onder andere de Regionale Energiestrategie (RES) en de Omgevingsvisie. Onderdeel van de RES is de Regionale Structuur Warmte (RSW). De focus ligt hierin op onderwerpen die regionale afstemming vragen, zoals de verdeling van regionaal beschikbare warmtebronnen. Bovendien zorgt een toename van elektrische warmtealternatieven voor een toename van de elektriciteitsvraag. Dit soort veranderingen in de energievraag moeten worden meegenomen in de strategie voor de opwek van hernieuwbare energie. 1.9 De Transitievisie Warmte is een bouwsteen voor de Omgevingsvisie De Transitievisie Warmte is een bouwsteen voor de gemeentelijke Omgevingsvisie en daaropvolgende omgevingsplannen.

De transitie naar duurzame warmtealternatieven heeft impact op de fysieke leefomgeving door bijvoorbeeld de aanleg van een nieuwe infrastructuur of het opwekken van duurzame warmte. Om de transitie naar een aardgasvrij Molenlanden te realiseren moet deze worden vertaald in concrete, ruimtelijke acties die worden opgenomen in omgevingsplannen en uitvoeringsprogramma’s. 1.10 Er zijn geen directe financiële consequenties Het vaststellen van de Transitievisie Warmte 1.0 heeft geen directe financiële consequenties, de uitvoering van de opgaven en ambities hebben grotendeels wel financiële gevolgen. Het opstellen en uitvoeren van gebiedsuitvoeringsplannen vraagt een aanzienlijke inzet van de gemeentelijke organisatie en haar partners. In het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid en Klimaat is dit weergegeven voor de komende drie jaar en welke extra middelen daarvoor nodig zijn.

Kanttekeningen

1.1 Oplossing voor aardgasvrij maken van woningen is niet kosteloos De oplossingen om woningen aardgasvrij te maken zijn niet kosteloos. Investeringen in gebouwen moeten door eigenaren (particulieren, woningcorporaties etc.) worden gedragen. Er zijn voor diverse duurzame warmteoplossingen subsidies en financieringsmogelijkheden, maar het kost hoe dan ook geld. Ook investeringen in bronnen en infrastructuur kosten geld en moeten door de verschillende betrokken partijen gedragen worden. De verdeling van deze kosten en hoe ervoor gezorgd wordt dat de transitie voor iedereen betaalbaar is, zijn voor een belangrijk deel landelijke vraagstukken. Lokaal worden deze vraagstukken en de haalbaarheid hiervan duidelijk bij de verkenningen om te komen tot uitvoeringsplannen voor de startkernen, -buurten en bedrijventerreinen. 1.2 De ontwikkeling van nieuwe technieken gaat door! Het is afwachten welke bruikbare nieuwe technieken de komende jaren volgen. Door de toenemende aandacht in de media leven er veel vragen bij inwoners over planning, welke warmteoplossingen er zijn in plaats van aardgas, en welke maatregelen alvast mogelijk zijn. Doordat de Transitievisie Warmte ten minste elke 5 jaar herzien wordt, kunnen we inspelen op nieuwe technieken en ervaringen.

1.3 De warmtetransitie vraagt veel extra ambtelijke capaciteit Voor het actualiseren van de Transitievisie Warmte, de verkenningen, het opstellen van uitvoeringsplannen en vervolgens de realisatiefase, zijn middelen nodig en het vraagt een aanzienlijke inzet van de gemeentelijke organisatie. De benodigde middelen en capaciteit zijn integraal inzichtelijk gemaakt in een Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid en Klimaat dat jaarlijks geactualiseerd wordt. In het uitvoeringsprogramma staan de ambities, doelen en activiteiten, benodigde middelen en capaciteit en monitoringsindicatoren voor de thema’s: Energietransitie (RES en TVW), Klimaatadaptatie, Circulaire Economie en de Veenweidestrategie. Om te kunnen voorzien in de benodigde middelen is de gemeente voor een belangrijk deel afhankelijk van de financiële middelen van de Rijksoverheid. Zonder of met beperkte middelen van het Rijk moet het tempo dat geschetst is in de Transitievisie Warmte 1.0 worden bijgesteld. Het gevolg kan zijn dat in minder gebieden dan gepland, gestart kan worden met de verkenningen voor de uitvoeringsplannen of het vervolgens realiseren van de uitvoeringsplannen. Hierdoor kan de planning om voor 2030 circa één-vijfde van het aantal woningen aardgasvrij te maken en of vergaand te verduurzamen (aardgasvrij ready) in het geding komen. Het kunnen starten en/of de

4

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

planning kunnen halen hangt nauw samen met de besluitvorming rondom het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid en Klimaat. 1.4 Alternatief is het volgen van een ‘rustigere’ aanpak Omdat de gemeente de regie heeft op de uitvoering van de Transitievisie Warmte is het alternatief voor de gemeente dat zij meer ruimte neemt door een ‘rustige’ start. Dit zorgt er echter voor dat op de middellange termijn (2025-2040), wanneer meer buurten, kernen en bedrijventerreinen voor de warmtetransitie aan de beurt zijn, veel meer projecten tegelijkertijd lopen, waardoor de kosten en inzet van capaciteit minder goed gespreid kunnen worden. Een ‘rustigere’ start heeft bovendien als consequentie dat belangrijke koppelkansen die zich nu aandienen, verloren gaan. Daarnaast halen we het met een rustigere aanpak niet om circa een-vijfde van het aantal woningen in 2030 verduurzaamd te hebben. 1.5 Draagvlak voor de warmtetransitie is een belangrijk aandachtspunt Uit de enquête, die bij de start gehouden is, blijkt dat er op dat moment (september 2020) wisselend gekeken wordt naar de transitie naar aardgasvrij wonen; grofweg 50% is matig positief tot positief, en 50% matig negatief tot negatief. De warmtetransitie is voor een belangrijk deel ook een sociale transitie, mensen moeten ervoor open staan om over te gaan op een duurzame warmteoplossing.

In de transitie is het daarom belangrijk om voldoende tijd en aandacht te besteden aan communicatie en participatie om mensen zo goed mogelijk mee te nemen. Dit door direct vanaf het begin goed uit te leggen waarom deze transitie nodig is en wat wij als Molenlanden daarvoor doen en waarom. Het draagvlak onder een grote groep binnen een buurt, kern of bedrijventerrein blijkt pas echt bij de samenwerking voor de verkenningen om te komen tot de uitvoeringsplannen. Het wordt dan pas concreter en gaat echt over de buurt waarin mensen leven en werken. Daarbij komt in deze fase ook in beeld welke duurzame warmteoplossing het beste is, onder welke condities en tegen welke kosten. Het draagvlak onder inwoners en ondernemers in de buurt is essentieel om gezamenlijk de stap naar de aardgasvrije oplossing te maken en daartoe een besluit te nemen. Met de doorlopen communicatie- en participatiecampagne voor de Transitievisie bereikten we de mensen die op het abstracte niveau van een visie wilden meedenken en -praten evenals de mensen die begaan zijn met het onderwerp. Zoals verwacht, en wat uit de landelijke ervaringen ook sterk naar voren komt, bereik je de grootste groep mensen pas in de fase dat het concreter wordt en het over hun eigen omgeving gaat. Daarom starten we de uitvoeringsfase met een verkenningsproces in een buurt of kern.

Dit zorgt ervoor dat de buurt/kern op gelijke vlieghoogte komt qua informatie, zodat daarna gezamenlijk het proces kan worden opgepakt om te komen tot een uitvoeringsplan voor de buurt, kern of bedrijventerrein. De nu voorliggende Transitievisie is daarbij richtinggevend en geen vaststaand gegeven.

Communicatie

De Transitievisie Warmte Molenlanden 1.0 publiceren we na vaststelling op de gemeentelijke website en er komt een persbericht. Na vaststelling van de Transitievisie Warmte en het samenhangende Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid en Klimaat wordt een aanvang gemaakt met een communicatiecampagne voor de gehele warmtetransitie en ook de specifieke communicatieaanpak per project. U wordt te zijner tijd door middel van een raadsinformatiebrief hierover geïnformeerd. Daarnaast bouwen we aan een digitale Transitievisie Warmte tool. Op basis van de postcode kunnen inwoners daarmee de relevante informatie over warmtevisie en planning inzien.

Vervolgstappen

Bij instemming met het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid en Klimaat en de daarin genoemde middelen en capaciteitsvraag, gaan we aan de slag met de verkenningen om te komen tot de gebiedsuitvoeringsplannen voor de aangegeven korte termijn gebieden. Samen met inwoners, bedrijven en andere stakeholders starten we de verkenningen om zo gezamenlijk de uitvoeringsplannen op te stellen. We onderzoeken daarin gezamenlijk met inwoners, ondernemers en andere stakeholders welk duurzaam warmtealternatief gebruikt gaat worden voor een bepaalde kern, buurt of 5

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

bedrijventerrein, hoe (financieel) haalbaar dit alternatief is en of er voldoende draagvlak is. De uitvoeringsplannen leggen we te zijner tijd (de eersten over ongeveer twee jaar) voor aan college en raad. Daarnaast houden we de Transitievisie actueel en herijken we deze tenminste eens in de vijf jaar en zoveel eerder als wenselijk is.

Bijlagen: 1.

6

Transitievisie Warmte Molenlanden 1.0

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Raadsbesluit Onderwerp Zaaknummer Portefeuillehouder

: : :

Transitievisie Warmte Molenlanden 1.0 1118523 Wethouder Teunis Jacob Slob

De raad van de gemeente Molenlanden: Gelet op het bijbehorende raadsvoorstel; Besluit: 1. de Transitievisie Warmte Molenlanden 1.0 vast te stellen, waarin staat aangegeven: - de visie warmtevoorziening voor Molenlanden; - welke kernen, buurten en bedrijventerreinen we de verkenning naar alternatieve duurzame energiebronnen starten; - de uitvoeringsplanning voor de korte termijn, waarbij we aansluiten op de landelijke doelstelling dat ongeveer één vijfde van de woningen in 2030 vergaand verduurzaamd is (aardgasvrij ready) of volledig aardgasvrij is.

Aldus besloten tijdens de openbare raadsvergadering van de gemeente Molenlanden, gehouden op 23 november 2021.

de griffier,

de voorzitter,

Marjolein Teunissen

Theo Segers

7

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000