Raadsvoorstel en -besluit evaluatie en actualisatie beleidsnotitie huisvesting (groepen) tijdelijke werknemers

Raadsvoorstel Onderwerp

:

Zaaknummer Portefeuillehouder Publicatieniveau Behandelend ambtenaar

: : : :

Evaluatie en actualisatie beleidsnotitie huisvesting (groepen) tijdelijke werknemers Molenlanden 1134456 Wethouder Arco Bikker Openbaar Lia de Kievit en Martin Crum

Gevraagd Besluit De gemeenteraad van Molenlanden besluit na kennis te hebben genomen van de evaluatie van de ‘beleidsnotitie arbeidsmigranten (2019)’: 1. De beleidsnotitie huisvesting (groepen) tijdelijke werknemers Molenlanden vast te stellen waarin zijn opgenomen: a. Kaders en eisen voor centrale huisvesting van (groepen) tijdelijke werknemers b. Kaders en eisen voor huisvesting van (groepen) tijdelijke werknemers in bestaande woningen 2. De beleidsnotitie arbeidsmigranten 2019 in te trekken.

Inleiding Eind 2019 stelde de gemeenteraad de beleidsnotitie arbeidsmigranten vast. In de beleidsnotitie is onder meer vastgelegd na twee jaar het beleid te evalueren. Onderdeel daarvan is het terugkijken naar de gestelde kaders (normering, kwaliteitseisen etc.), de werking en de aansluiting bij ontwikkelingen in de conjunctuur. Deze evaluatie heeft inmiddels plaatsgevonden. In de bijlage treft u een uitwerking van de evaluatie aan. Uit de evaluatie komen enkele aandachtspunten en dilemma’s. Als gevolg hiervan stellen we voor de oorspronkelijke beleidsnotitie op een aantal punten aan te passen. Besluitvorming hierover geeft (deels aangepaste) kaders voor de vervolgkoers op de beleidsnotitie van Molenlanden. De evaluatie is in eerste instantie besproken in de commissievergadering van 7 april 2022. In die vergadering is onder andere genoemd dat huisvesting niet ten koste mag gaan van de leefbaarheid. Wat betekent dit voor een huisvestingslocatie? De vraag is gesteld wat nu nodig is om wel resultaat te bereiken. Is dat middels aanvullend beleid of iets anders? Ook zijn verschillende vragen gesteld over het beroep dat is ingediend in een handhavingscasus, hoe grip gehouden kan worden als de termijn van een tijdelijke vergunning wordt verlengd, wat het betekent als het belang van huisvesting zwaarder gaat wegen.

Na die vergadering is toegezegd eerst een beeldvormend werkbezoek te organiseren rondom huisvesting van tijdelijke werknemers. Dit werkbezoek met een groep raadsleden heeft plaatsgehad op 1 juli jl. In het voorliggende voorstel en de bijgevoegde evaluatie worden deze vragen en thema's beantwoord.’ Naar aanleiding van de evaluatie stellen wij voor om de ‘beleidsnotitie arbeidsmigranten (2019)’ in te trekken. En de nieuwe beleidsnotitie huisvesting tijdelijke werknemers Molenlanden vast te stellen met als belangrijkste aanpassingen: a) van tijdelijke werknemers te spreken in plaats van arbeidsmigranten; b) als gemeente een meer actieve rol te spelen in de zoektocht naar centrale huisvesting; c) bij nieuwe initiatieven niet meer te sturen op aantallen maar meer kijken naar het belang van huisvesting van tijdelijke werknemers in combinatie met een goed woon/leefklimaat en goed beheer; d) omgevingsvergunningen voor centrale huisvesting met een termijn tot vijftien jaar toe te staan, in plaats van tot vijf jaar; 1

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

e) huisvesting van primair shortstay tijdelijke werknemers op bedrijventerreinen in de vorm van logiesvoorzieningen in het vervolg toe te staan, met inachtneming van nader te formuleren voorwaarden; f) duidelijke scheiding te vereisen aan huisvesters en werkgevers tussen werk- en woonovereenkomst van tijdelijke werknemers.

Eerdere besluiten •

Beleidsnotitie arbeidsmigranten, vastgesteld door de raad op 29 oktober 2019.

Beoogd effect Gezien de onverminderde behoefte van bedrijven aan tijdelijke werknemers en de druk op de reguliere woningmarkt, wil de gemeente bijdragen aan een goede huisvesting en een goede aansluiting van tijdelijke werknemers binnen de Molenlandse samenleving door het creëren van randvoorwaarden waarbinnen marktpartijen ruimte hebben om dit te realiseren.

Argumenten 1.1. Op basis van de uitspraak van de rechter over het voorbereidingsbesluit gebruiken wij vanaf heden de term ‘tijdelijke werknemer’ Voorafgaand aan het paraplubestemmingsplan is een voorbereidingsbesluit genomen dat kamergewijze verhuur per direct aan banden legde. Over dit voorbereidingsbesluit heeft de rechtbank een oordeel gegeven. De uitspraak van de rechtbank houdt onder meer in dat uitsluitend regels gesteld mogen worden over ruimtelijke relevante thema’s zoals ‘kamergewijze verhuur’. De term ‘arbeidsmigranten’ en het onderscheid maken naar land van herkomst wordt bestempeld als discriminatie. In de beleidsnotitie houden we daarmee rekening en wordt geen onderscheid gemaakt naar land van herkomst. De titel wordt aangepast naar Beleidsnotitie tijdelijke werknemers. De term ‘tijdelijke werknemers’ dekt beter de lading en discrimineert niet naar land van herkomst. 1.2. Er is behoefte aan beleid en toenemende behoefte aan inzet van de gemeente op het gebied van (huisvesting van) tijdelijke werknemers. Enerzijds omdat de vraag van Molenlandse bedrijven naar (huisvesten van) tijdelijke werknemers boven verwachting is toegenomen in de afgelopen periode. Molenlandse bedrijven geven aan knel te lopen in hun bedrijfsvoering, omdat zij niet voldoende personeel kunnen vinden en huisvesten.

Op basis van input van Molenlandse bedrijven lijkt de geschatte behoefte beduidend groter te zijn dan de officiële cijfers en groei die we in 2018/2019 verwachtten. Hoewel er geen recentere officiële cijfers zijn, is de verwachting dat deze trend aanhoudt en nieuwe ontwikkelingen met zich meebrengt, bijvoorbeeld in andere werksectoren. Gecombineerd met de toenemende woningschaarste is het vinden van passende huisvesting alleen maar complexer geworden. 1.3

In algemene zin heeft het Molenlandse beleid huisvesting tijdelijke werknemers een belangrijke bijdrage geleverd aan bewustwording en aandacht vanuit verschillende disciplines. Bijvoorbeeld op het gebied van ruimtelijke ordening, toezicht en handhaving, burgerzaken en het sociaal domein. Voorheen was er weinig aparte aandacht voor de doelgroep tijdelijke werknemers. We zien nu dat er goede stappen zijn gezet op thema’s als: woonveiligheid, inschrijving van buitenlandse tijdelijke werknemers, beoordeling van ruimtelijke initiatieven en contacten met partners als werkgevers, huisvesters en regiogemeenten. Bij deze evaluatie zijn ook genoemde partners betrokken. 1.4 De voorgestelde aanpassingen dragen bij aan een oplossing voor het tekort dat nog wordt ervaren op het gebied van huisvesting Deze maatregelen verschaffen meer ruimte aan initiatieven om verder in ontwikkeling te komen en/of zorgen voor een betere rolverdeling tussen werkgever, huisvesters, tijdelijke werknemers en gemeente. Dit wordt verder benoemd in de volgende punten: b) rol gemeente: De oorspronkelijke lijn volgend uit de beleidsnotitie is dat marktpartijen/initiatiefnemers zelf geschikte locaties aandragen voor centrale huisvesting. Voorgesteld wordt om in het vervolg als gemeente een meer actieve rol in te nemen, om de

2

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

synergie tussen verschillende initiatiefnemers en plannen te bevorderen. De gemeente heeft deze rol in de afgelopen periode gaandeweg al meer opgepakt. c) wijze van beoordelen initiatieven: Ook blijkt het in de praktijk lastig om tot concrete en geschikte locaties te komen, omdat een bestaande functie verdwijnt of een bepaalde milieurichtlijn (net) niet gehaald wordt en we wilden sturen op specifieke/maximale aantallen. Het belang van een goede oplossing voor huisvesting van tijdelijke werknemers weegt echter ook zwaar, vanuit het oogpunt van de tijdelijke werknemer, de woningmarkt en de economie. Dit belang moet een nadrukkelijker plaats krijgen in de afweging. d) duur omgevingsvergunningen: In de beleidsnotitie stond opgenomen dat er voor maximaal 5 jaar een omgevingsvergunning kan worden verstrekt. In de praktijk blijkt dit niet voldoende zekerheid te bieden voor een investering. Een vergunningsperiode van 10 jaar tot 15 jaar, waarbij evaluatiemomenten met sturingsmogelijkheden voor de gemeente ingebouwd worden, past beter. Juridisch gezien is het mogelijk een omgevingsvergunning te verlenen voor een bepaalde periode en voorwaarden met evaluatiemomenten in te bouwen. Voor het verlenen van een vergunning van maximaal 15 jaar zal gebruikt gemaakt worden van een uitgebreide voorbereidingsprocedure.

e) huisvesting op bedrijventerreinen: Voorgesteld wordt om de mogelijkheid te bieden dat bedrijventerreinen een rol kunnen spelen in de huisvesting van tijdelijke werknemers. In de oorspronkelijke beleidsnotitie is opgenomen dat dit op bedrijventerreinen is uitgesloten voor midstay tijdelijke werknemers. Ook bij shortstay locaties werd ervan uitgegaan dat dit niet op een bedrijventerrein gerealiseerd zou moeten worden. Reden hiervoor was dat het onwenselijk werd geacht dat tijdelijke werknemers (voor langere tijd) op bedrijventerreinen woonachtig zijn, vanuit sociaal perspectief, (milieu)veiligheid en de grote behoefte aan bedrijfspercelen. Er zijn echter landelijk goede voorbeelden beschikbaar van huisvesting op bedrijventerreinen, waaruit geleerd kan worden onder welke voorwaarden huisvesting wel een mogelijkheid is. Ook lokaal zijn er bedrijven die hierin kansen en verantwoordelijkheden zien. Dit vraagt om een nadere uitwerking van voorwaarden die wij willen hanteren voor huisvesting op bedrijventerreinen, waarin naast ruimtelijke en veiligheidseisen ook sociale aspecten van belang zijn. In deze uitwerking zullen algemene uitgangspunten genoemd worden in combinatie met meer procesmatige uitgangspunten, omdat iedere casus locatie specifieke aspecten kent. Uitgangspunt daarbij is dat dit in principe voor shortstay geldt.

Shortstay vertaalt zich in een logiesvoorziening, die eerder in te passen is op een bedrijventerrein. Midstay vertaalt zich in een woonbestemming; die is niet goed in te passen op een bedrijventerrein. De raad zal worden geïnformeerd over de voorwaarden zodra dit door het college is vastgesteld. f) scheiding werk- en woonovereenkomst: Voor alle vormen van huisvesting van tijdelijke werknemers geldt de aanvullende notie dat gezorgd moet worden voor een goede scheiding tussen werk- en huurcontract. De positie van de tijdelijke werknemer is daarmee beter beschermd omdat huisvesting niet zomaar beëindigd kan worden als het arbeidscontract stopt. Dit is een van de adviezen die voort is gekomen uit de Commissie Roemer, die in de afgelopen jaren landelijk onderzoek heeft gedaan naar het vraagstuk rondom tijdelijke werknemers. We stellen voor deze aanbeveling over te nemen in ons beleid om daardoor de positie van tijdelijke werknemers te versterken.

Kanttekeningen 1.1 We maken hiermee op een aantal punten een andere afweging dan in 2019 Op sommige onderdelen bieden we hiermee meer ruimte voor initiatiefnemers van huisvesting voor tijdelijke werknemers. Bijvoorbeeld door langere omgevingsvergunningen te kunnen verstrekken, of door huisvesting op bedrijventerreinen toe te staan. Tegelijkertijd stellen we bij deze aanpassingen waarborgen voor, bijvoorbeeld door evaluatiemomenten in te bouwen na verstrekking van omgevingsvergunningen. En door een nader eisenkader uit te werken bij huisvesting op bedrijventerreinen. Dergelijke waarborgen zorgen dat we in de geest van de oorspronkelijke beleidsnotitie blijven handelen en tegelijkertijd aanpassingen doen op basis van voortschrijdend inzicht. 1.2 Mogelijk vraagt een deel van de aandachtspunten uit de evaluatie om (tijdelijk) extra capaciteit 3

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

In 2019 is afgesproken dat de uitvoering van de beleidsnotitie grotendeels binnen de bestaande formatie uitgevoerd zou worden. Hiervan is inderdaad sprake geweest. Tegelijkertijd blijkt uit de evaluatie dat een aantal punten om nadere uitwerking vraagt (bijvoorbeeld rondom bedrijventerreinen) en dat op onderdelen een intensivering van de rol van de gemeente benodigd is. Waar nodig volgt binnen de P&C-cyclus hierover een voorstel.

Communicatie Na vaststelling van het beleid publiceren we de aangepaste beleidsnotitie. Ook communiceren we met de samenwerkingspartners, waaronder die binnen het Platform Huisvesting Arbeidsmigranten. Het Platform Huisvesting Arbeidsmigranten is reeds geraadpleegd en geïnformeerd ten behoeve van het opstellen van deze evaluatie.

Vervolgstappen Naast communicatie, vormt voor het college ook de uitwerking van voorwaarden van huisvesting op bedrijventerreinen een volgende stap. We houden u als raad op de hoogte van de belangrijkste ontwikkelingen rondom het arbeidsmigrantenbeleid in Molenlanden. Daarnaast zien we de behoefte om een bredere omschrijving voor bijzondere woonvormen. Dit zijn samenlevingsvormen anders dan een huishouden (bijv. huisvesten studenten, friends/kangoroo-wonen etc.). Dit wordt in het proces van de Omgevingsvisie nader uit gewerkt.

Bijlagen: • • •

4

Oorspronkelijke beleidsnotitie arbeidsmigranten (oktober 2019) Evaluatie beleidsnotitie arbeidsmigranten 2019 Beleidsnotitie huisvesting (groepen) tijdelijke werknemers Molenlanden (november 2022)

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Raadsbesluit Onderwerp

:

Zaaknummer Portefeuillehouder

: :

Evaluatie en actualisatie beleidsnotitie huisvesting (groepen) tijdelijke werknemers Molenlanden 1134456 Wethouder Arco Bikker

De raad van de gemeente Molenlanden: Gelet op het bijbehorende raadsvoorstel; Besluit: De gemeenteraad van Molenlanden besluit na kennis te hebben genomen van de evaluatie van de ‘beleidsnotitie arbeidsmigranten (2019)’: 1. De beleidsnotitie huisvesting (groepen) tijdelijke werknemers Molenlanden vast te stellen waarin zijn opgenomen: a) Kaders en eisen voor centrale huisvesting van (groepen) tijdelijke werknemers b) Kaders en eisen voor huisvesting van (groepen) tijdelijke werknemers in bestaande woningen 2. De beleidsnotitie arbeidsmigranten 2019 in te trekken. Aldus besloten tijdens de openbare raadsvergadering van de gemeente Molenlanden, gehouden op 13 december 2022.

de griffier,

de voorzitter,

Marjolein Teunissen

Theo Segers

5

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000