Raadsvoorstel en -besluit Actualisatie VAB-beleid

Raadsvoorstel Onderwerp

:

Zaaknummer Portefeuillehouder Publicatieniveau Behandelend ambtenaar

: : : :

Actualisatie beleid vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) 1198062 Wethouders Jan Lock en Arco Bikker Openbaar Hans Marchal

Gevraagd Besluit De gemeenteraad van Molenlanden besluit: 1. Het geactualiseerde VAB-beleid 2024 vast te stellen met daarin de volgende uitgangspunten: - Het beleid van toepassing is op alle locaties van vrijkomende agrarische bebouwing; - De gemeente neemt een ondersteunende rol aan bij het begeleiden van initiatieven rondom VAB; - De gemeente neemt een faciliterende rol in bij het versnellen van ontwikkelingen op gewenste locaties; - De gemeente neemt een ondersteunende en informerende rol aan bij vragen rondom hobbymatige activiteiten van stoppende agrariërs; - De gemeente staat open voor vernieuwende ideeën die bijdragen aan verschillende opgaven die vragen om een veranderende inzet van het buitengebied; - Tenminste 1.000 m2 aan agrarische bebouwing wordt gesloopt, om een woning te kunnen realiseren; - Als gemeente faciliteren we in een sloopbank, zorgen we voor de registratie van de sloopmeters en wijzen waar mogelijk locaties aan om de ruimte-voor-ruimteregelingen toe te passen; 2. De vastgestelde uitgangspunten op te nemen in de Omgevingsvisie; 3. Ten behoeve van het opzetten van een VAB-loket een budget van € 18.000 beschikbaar te stellen ten laste van het begrotingsresultaat 2024; 4. Het huidige beleid van november 2020 in te trekken.

Inleiding Op 24 november 2020 heeft de gemeenteraad van de gemeente Molenlanden het eerste beleid voor Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB-beleid) van de gemeente vastgesteld. De essentie van dit beleid is de vitalisering van het buitengebied te stimuleren en dan specifiek gericht op de ruilverkavelingslinten. Het gaat daarbij om het behouden en versterken van de karakteristieken van het landschap, de leefbaarheid, de draagkracht en kwaliteit van het Molenlandse buitengebied. Hierin staat de ontwikkelruimte voor VAB's centraal. Een vitaal buitengebied betekent ook dat er randvoorwaarden aan de (landschappelijke) kwaliteitsverbetering worden gesteld. De uitgangspunten van het eerste VAB-beleid gelden nu enkel voor de ruilverkavelingslinten. De gemeenteraad heeft op 14 juli 2020 de motie ‘Vrijkomende Agrarische Bebouwing – Ruimte voor sloop in ruil voor nieuwbouw VAB’ aangenomen. Deze motie is als uitgangspunt in het eerste VAB beleid als volgt benoemt: ‘Proactief zoeken naar mogelijkheden voor herbouw in of nabij de kernen, terughoudend zijn met nieuwe woningen in ruilverkavelingslinten’. Bij het actualiseren van het VAB-beleid wordt dit verder uitgewerkt. Het VAB-beleid is geactualiseerd. Concreet betekent dit dat het beleid nu van toepassing is op het gehele buitengebied en op onderdelen is verdiept en/of aangescherpt.

Dit betreft de volgende uitgangspunten: - Het beleid van toepassing is op alle locaties van vrijkomende agrarische bebouwing; 1

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

-

De gemeente neemt een ondersteunende rol aan bij het begeleiden van initiatieven rondom VAB; De gemeente neemt een faciliterende rol in bij het versnellen van ontwikkelingen op gewenste locaties; De gemeente neemt een ondersteunende en informerende rol aan bij vragen rondom hobbymatige activiteiten van stoppende agrariërs; De gemeente staat open voor vernieuwende ideeën die bijdragen aan verschillende opgaven die vragen om een veranderende inzet van het buitengebied; Tenminste 1.000 m2 aan agrarische bebouwing wordt gesloopt, om een woning te kunnen realiseren; Als gemeente faciliteren we in een sloopbank, zorgen we voor de registratie van de sloopmeters en wijzen waar mogelijk locaties aan om de ruimte-voor-ruimteregelingen toe te passen.

Uw raad wordt gevraagd om de uitgangspunten vast te stellen wat de basis is om tot uitvoering over te gaan. De uitvoering wordt door het college bewerkstelligd door middel van het toepassen van kaders en voorwaarden bij de verdere uitwerking voor de toepassing van de Ruimte-voor-ruimte regeling, een sloopregister, een sloopbank en een VAB loket. Daarnaast worden de uitgangspunten en verdere uitwerking meegenomen in de actualisatie en bij het opstellen van het nieuwe document Landschappelijke kwaliteit buitengebied. Uw gemeenteraad heeft op 19 september 2023 besloten om het college hiervoor opdracht te geven.

Eerdere besluiten. •

Op 24 maart 2020 heeft uw raad de nota ‘VAB-beleid, beleid vrijkomende agrarische bebouwing aan ruilverkavelingslinten’ vastgesteld. Op 11 oktober 2022 is er een beeldvormende bijeenkomst van de gemeenteraad geweest. Tijdens deze bijeenkomst is gesproken over een verdere uitwerking en verdieping van het VAB-beleid. Op 19 september 2023 besloot uw raad het college de opdracht te geven om het Molenwaards Kookboek en de Omgevingsvisie Giessenlanden te actualiseren tot een nieuw document.

• •

Beoogd effect Met de actualisatie van het beleid is het VAB-beleid verbreed naar alle linten. Daarnaast zijn er een aantal onderwerpen verder uitgewerkt en heeft er een verdiepingsslag plaatsgevonden. In het beleidsdocument wordt beschreven welke ruimte en mogelijkheden de gemeente aan de ‘plattelandsondernemer’ wil bieden en welke voorwaarden en instrumenten hierbij worden gebruikt. Het doel van het beleid is een bijdrage leveren aan een vitaal buitengebied. Om leegstaand en verpaupering te voorkomen wordt het slopen van agrarische opstallen eenvoudiger gemaakt.

Argumenten 1.1 Uit de praktijk is gebleken dat er juist behoefte is aan beleid voor VAB-locaties betreffende alle linten in de gemeente. Er is een vraag naar een eenduidig beleidsstuk. Dit beleidsstuk zorgt voor een verbreding van het VAB-beleid. 1.2 Ruimtelijke kwaliteit en versnellen van ontwikkelingen op gewenste locaties De gemeente pakt de faciliterende en ondersteunende rol actief op. Dit gebeurt door zowel een sloopregister als een sloopbank op te zetten. De verwachting is dat hierdoor oude en asbesthoudende opstallen eerder worden gesloopt wat de omgevingskwaliteit ten goede komt. Door vraag en aanbod van sloopmeters aan elkaar te verbinden kunnen initiatieven sneller van de grond komen. 1.3 Invullen ondersteunende en faciliterende rol van gemeente Er wordt terughoudend omgegaan met het toestaan van de ruimte-voor-ruimte woningen aan ruilverkavelingswegen. Door proactief te zoeken naar een centrale ruimte-voor-ruimte locatie en locaties in of nabij een kern, kan er meer gestuurd worden op locaties van ontwikkelingen (zie 2

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

bijlage 2). Wanneer er geen centrale locaties worden gevonden wordt per initiatief gekeken op welke wijze de meest grote kwaliteitsslag kan worden gemaakt. 1.4 Duidelijkheid omtrent definitie ‘sloopmeters’ Bij de sloop van (voormalige) agrarische bebouwing komen sloopmeters vrij. Dit houdt in dat het slopen van vierkante meters opstallen een bouwrecht oplevert. Voor 1.000 m2 gesloopte agrarische bouwwerken kan één woning worden gerealiseerd. Om alle initiatieven eenduidig te behandelen is het nodig om een uniforme definitie van ‘sloopmeters’ te bepalen. 1.5 Duidelijkheid verschaffen wanneer en onder welke voorwaarden aan Ruimte-voor-ruimte regeling wordt meegewerkt Na ‘inlevering’ van 1.000 m2 verkrijgt initiatiefnemer het recht om een woning van maximaal 850 m3 (inclusief aan- en uitbouwen) terug te bouwen. Er wordt niet meer afgeweken van de inhoudsmaat om te weinig sloopmeters te compenseren. 1.6 Ondersteunende rol van gemeente bij het begeleiden van initiatieven rondom VAB De gemeente Molenlanden heeft reeds besloten om te starten met een vergunningenloket. Bij dit loket kunnen agrariërs terecht met vragen rondom stikstof en dergelijke. Het is een kleine stap om het vergunningenloket loket te verbreden tot een VAB-loket of een agrarisch loket.

Dit loket is het centrale punt waar inwoners en ondernemers terecht kunnen met vragen over de (dreigende) leegstand van boerderijen, schuren en stallen. Voor denkrichtingen, mogelijke oplossingen en initiatieven kunnen initiatiefnemers ook bij dit loket terecht. 3.1 Beschikbaar stellen budget VAB-loket In de begroting is rekening gehouden met de financiering van het vergunningenloket. De jaarlijkse kosten worden ingeschat op € 77.581 (op basis van twee dagen per week). Door het loket te verbreden met een VAB-loket is er naar verwachting circa € 18.000 extra nodig.

Kanttekening 1.1 Een duidelijke definitie voor sloopmeters geeft minder flexibiliteit op kavelniveau In de praktijk komt het voor dat er net te weinig sloopmeters zijn voor een bouwtitel. De ontbrekende meters werden dan aangevuld door het verwijderen van silo’s, mestkelders e.d. mee te nemen. Dit kan niet meer maar daar staat tegenover dat ontbrekende sloopmeters aangekocht (en verkocht) kunnen worden via de sloopbank. 1.2 Door de gegeven duidelijkheid is er minder ruimte voor maatwerk In de praktijk komt het regelmatig voor dat een initiatiefnemer te weinig sloopmeters heeft om één of meerdere woningen te realiseren. Er zijn voorbeelden dat in dergelijke voorkomende gevallen medewerking werd verleend aan het terugbouwen van (een) kleinere woning(en). Onder het nieuwe beleid is de mogelijkheid gecreëerd om sloopmeters aan te kopen of (bij een overschot) te verkopen. 1.3 Kosten gaan voor de baten uit Om in het sloopregister te worden opgenomen moeten de aanwezige opstallen zijn gesloopt. Dit brengt de nodige (sloop)kosten met zich mee. Hier staat tegenover dat de verkregen voucher gedurende 10 jaar direct in een ontwikkeltraject kan worden ingebracht. Dit zou anders ook de nodige tijd en kosten met zich hebben meegebracht. Met het sloopregister wordt de borging van de ruimtelijke kwaliteit niet in één plan geregeld.

Dit wijkt af van de huidige handelwijze bij bestemmingsplannen. 1.4 Prijs voor sloopmeters wordt bepaald door de markt De prijs voor de sloopmeters wordt bepaald door vraag en aanbod. Het kan voorkomen dat een ontwikkeling niet doorgaat omdat er geen overeenstemming wordt bereikt over de prijs. De gemeente speelt geen rol bij het bepalen van de prijs van sloopmeters of bij bemiddeling. Dit is een zaak tussen de kopende en verkopende partij. 1.5 Er dienen zich geen centrale ruimte-voor-ruimte locaties aan De mogelijkheid is aanwezig dat het niet lukt om binnen de (grotere) gemeentelijke bouwprojecten ruimte te creëren voor ruimte-voor-ruimte kavels. De proactieve rol van de gemeente maakt dan plaats voor een faciliterende, meedenkende en ondersteunende rol. Concreet betekent dit dat de gemeente het initiatief van de ontwikkeling laat bij de 3

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

initiatiefnemer/marktpartij maar staat open voor bouwmogelijkheden/ontwikkelingen aan de dorpsrand of in de woonkern. Het blijft maatwerk en de gemeente denkt in het proces actief mee. 1.6 Gebrek aan capaciteit en/of structurele financiële middelen Vooralsnog is er voor het VAB-loket rekening gehouden met een dag per week en dat gedurende twee jaar. De praktijk moet uitwijzen hoeveel vraag er is naar het VAB-loket. Als het nadrukkelijk in een behoefte voorziet kan het aantal uren worden uitgebreid of er kunnen taken elders in de organisatie worden neergelegd. 1.7 Er is niet gekozen voor een uitgebreid participatietraject Bij het opstellen van het eerste VAB-beleid is een projectteam aan de slag geweest en is er uitgebreid geparticipeerd. Omdat het nu een actualisatie van het beleid betreft is hier niet voor gekozen. Het Gebiedsplatform Alblasserwaard – Vijfheerenlanden heeft gevraagd om meer betrokken te worden bij de verbreding en verdieping van het huidige VAB-beleid. Het Gebiedsplatform is bij de actualisatie geconsulteerd.

Nadere uitleg bij de kosten In de begroting is voor de jaren 2024 en 2025 rekening gehouden met de financiering van het vergunningenloket. De jaarlijkse kosten worden ingeschat op € 77.581 (op basis van twee dagen per week en inhuur externe deskundigheid bij vraagstukken). Door het loket te verbreden met een VAB-loket is er naar verwachting voor de jaren 2024 en 2025 jaarlijks circa € 18.000 extra nodig. Afhankelijk van de evaluatie wordt besloten of het VAB-loket wordt voortgezet en of er structureel budget nodig is.

Communicatie Het geactualiseerde VAB-beleid inclusief de uitgewerkte onderdelen zullen helder worden gecommuniceerd via de gemeentelijke website en de lokale media. De vaststelling van het collegebesluit zal via de gebruikelijke kanalen worden gecommuniceerd in het Kontakt, onze website en op officiële bekendmakingen. Het geactualiseerde beleid wordt ook ter inzage worden gelegd.

Vervolgstappen Bij een positief besluit worden het VAB-loket, het sloopregister en de sloopbank concreet uitgewerkt. Bij deze uitwerking wordt het Gebiedsplatform Alblasserwaard – Vijfheerenlanden actief betrokken. Bij vaststelling zal het verbrede VAB-beleid per direct gehanteerd worden. Daarnaast zullen de uitgangpunten van het beleid meegenomen worden in de Omgevingsvisie welke op dit moment wordt opgesteld.

Bijlagen De volgende bijlage maken onderdeel uit van dit voorstel: 1. Beleid Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB) – geactualiseerde versie

4

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Raadsbesluit Onderwerp

:

Zaaknummer Portefeuillehouder

: :

Actualisatie beleid vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) 1198062 Wethouders Arco Bikker en Jan Lock

De raad van de gemeente Molenlanden: Gelet op het bijbehorende raadsvoorstel; Besluit: 1. Het geactualiseerde VAB-beleid 2024 vast te stellen met daarin de volgende uitgangspunten: - Het beleid van toepassing is op alle locaties van vrijkomende agrarische bebouwing; - De gemeente neemt een ondersteunende rol aan bij het begeleiden van initiatieven rondom VAB; - De gemeente neemt een faciliterende rol in bij het versnellen van ontwikkelingen op gewenste locaties; - De gemeente neemt een ondersteunende en informerende rol aan bij vragen rondom hobbymatige activiteiten van stoppende agrariërs; - De gemeente staat open voor vernieuwende ideeën die bijdragen aan verschillende opgaven die vragen om een veranderende inzet van het buitengebied; - Tenminste 1.000 m2 aan agrarische bebouwing wordt gesloopt, om een woning te kunnen realiseren; - Als gemeente faciliteren we in een sloopbank, zorgen we voor de registratie van de sloopmeters en wijzen waar mogelijk locaties aan om de ruimte-voorruimte-regelingen toe te passen; 2. De vastgestelde uitgangspunten op te nemen in de Omgevingsvisie; 3. Ten behoeve van het opzetten van een VAB-loket een budget van € 18.000 beschikbaar te stellen ten laste van het begrotingsresultaat 2024; Het huidige beleid van november 2020 in te trekken. Aldus besloten tijdens de openbare raadsvergadering van de gemeente Molenlanden, gehouden op 23 januari 2024.

de griffier,

de voorzitter,

Marjolein Teunissen

Theo Segers

5

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000