Concept-Toekomstvisie Molenlanden 2050

Inhoud Denkend aan Molenlanden… ....................................................................................................................................................................1 Oog voor de toekomst ..............................................................................................................................................................................3 1. Dit is Molenlanden in 2050 ...................................................................................................................................................................5 1.1 Onze dorpen en stad zijn divers en krachtig ....................................................................................................................................5 1.2 Wij zijn een betrokken en toegankelijke samenleving voor iedereen ................................................................................................6 1.3 Wij zijn in staat ons aan te passen aan de gevolgen ontstaan van klimaat-, energie- en wateruitdagingen ......................................7 1.4 Ons (agrarisch) landschap is toekomstbestendig .............................................................................................................................8 1.5 Onze economie is bloeiend, duurzaam en circulair

........................................................................................................................10 2. Ons verleden en heden .......................................................................................................................................................................12 2.1 Ons verleden .................................................................................................................................................................................12 2.2 Ons heden .....................................................................................................................................................................................13 3. Trends en ontwikkelingen...................................................................................................................................................................15 Slotwoord ...............................................................................................................................................................................................17 Bijlagen ..................................................................................................................................................................................................19 Bijlage 1.

Samenvatting toekomstvisie .................................................................................................................................................20 Bijlage 2. Geraadpleegde bronnen .......................................................................................................................................................21 Bijlage 3. Het proces............................................................................................................................................................................24

Denkend aan Molenlanden…

We koesteren dat gevoel met hart en ziel. Het aanzicht van de

Groene einders met wuivende wilgen, draaiende molens en statige

wolkenluchten en de bijbehorende vertrouwde geur van het

iconische molens, het oer-Hollandse beeld van koeien in de wei, de landelijke gebied. Ze dragen allemaal bij aan het gevoel van

torens. Golvend riet, loeiende koeien en roepende grutto’s. Mensen

thuiskomen voor inwoners en bezoekers. We willen graag dat het

geborgen in vertrouwen en met nuchtere innovatiekracht. Zij komen elkaar tegen en knikken elkaar gedag.

fijn is om in onze dorpen of stad te wonen: een gezonde

Als je aan Molenlanden denkt, komt misschien eerst het

Wij zijn een betrouwbare en veerkrachtige samenleving

leefomgeving die levendig is en waar een harmonieuze sfeer heerst. Onze voorouders staken al vroeg de handen uit de mouwen om

adembenemende landschap naar boven. Je aandacht gaat naar de

ervoor te zorgen dat wij ook nu nog droge voeten hebben. We zijn

weilanden en het water. Of misschien drijven je gedachten af naar

betrouwbaar en veerkrachtig. En vinden het belangrijk om met

de gezellige evenementen in de dorpen, of de iconische

toewijding en op een creatieve manier ons in te zetten voor

trekpleisters die ons gebied rijk is. Wat je ook te binnen schiet: alles hoort bij ons.

ontwikkelingen, uitdagingen en oplossingen.

Ons karakter is onze verbindende factor

Wij zijn trots op onze manier van samenwerken Samenwerken doen we in de breedste zin van het woord en met

Natuurlijk is het een uitdaging om de essentie van Molenlanden in

overgave: als inwoners, ondernemers en als dorpen en stad

een paar woorden en zinnen te vangen. Iedere kern heeft immers

onderling. We zijn betrouwbaar, degelijk, nuchter, bedachtzaam en

zijn eigen karakter. Toch zijn er karaktertrekken die onze dorpen en

vol van vertrouwen. Wil je erbij horen en meedoen? Iedereen is

stad verbinden tot een harmonieus geheel: het karakter van

welkom, op welke manier dan ook. Bijvoorbeeld bij onze

Molenlanden. Denk aan onze nuchtere manier van werken,

stichtingen, verenigingen en geloofs- en kerkgemeenschappen.

onderlinge respect en hoe wij voor een ander klaarstaan. Molenlanden geeft een gevoel van ‘thuiskomen’ 1

Molens, landbouw, water en grutto’s: ons landschap maakt ons bijzonder Het slagenlandschap in het veenweidegebied is uniek met de karakteristieke uitstraling van onze molens. Ontstaan door ook de inspanningen van onze agrariërs. De rustgevende wateren als de Alblas, de Graafstroom en de Giessen verrijken ons landschap. Evenals de Lek, de Linge en de Noord waardoor ons landschap wordt omringd. Het water geeft ons mogelijkheden en uitdagingen. Het leven in balans met het water is kenmerkend voor ons landschap en onze inwoners. Evenals het onderhouden van deze balans door de agrariërs werkzaam in Molenlanden.

2

Oog voor de toekomst Met de toekomstvisie Molenlanden 2050 geven we richting aan ons beleid en hoe we omgaan met uitdagingen die op ons afkomen. Wij maakten deze toekomstvisie met elkaar. Daarom is het een visie van ons allemaal: de samenleving, de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie. Elke vier jaar wordt de toekomstvisie herijkt. Vijf perspectieven De visie bevat vijf perspectieven. Deze perspectieven baseerden wij op de karakteristiek van Molenlanden, kennis van ons verleden en heden en trends en ontwikkelingen die wij op ons af zien komen kijkend naar de toekomst. De vijf perspectieven zijn: 1. Onze dorpen en stad zijn divers en krachtig. 2. Wij zijn een betrokken en toegankelijke samenleving voor iedereen. 3. Wij zijn in staat ons aan te passen aan de gevolgen van klimaat-, energie- en wateruitdagingen. 4. Ons (agrarisch) landschap is toekomstbestendig. 5. Onze economie is bloeiend, duurzaam en circulair. 3

––

4

1. Dit is Molenlanden in 2050

inwoners en tonen begrip voor de uitdagingen en dilemma’s die worden ervaren.

Molenlanden bestaat uit diverse en krachtige dorpen en een stad.

Leefbaarheid karakteriseert onze dorpen en stad

Wij zijn een betrokken en toegankelijke samenleving voor iedereen.

Voor het versterken van de leefbaarheid benutten we graag

Ons landschap is toekomstbestendig en onze economie is bloeiend,

initiatieven van inwoners en ondernemers. En de lokale economie is

duurzaam en circulair.

de motor achter onze vitale dorpen en stad. We bevorderen evenementen waarbij we aandacht besteden aan de behoeften van

1.1 Onze dorpen en stad zijn divers en krachtig

zowel inwoners als ondernemers. Elke kern heeft

Er is woonruimte en ondersteuning voor alle leeftijdsgroepen

ontmoetingsplekken en voorzieningen die breed toegankelijk en

Onze dorpen en stad zijn ingericht met alternatieven en creatieve

aantrekkelijk zijn voor al onze inwoners. Hierbij respecteren we het

woonvormen waar, ongeacht de eventuele kwetsbaarheid van

eigen karakter van de dorpen en stad.

inwoners, iedereen kan blijven wonen. Ons woningaanbod voorziet in de invulling van de woonbehoefte voor zowel een- als

Bereikbaarheid dorpen en stad is uitstekend

meerpersoonshuishoudens. We houden daarmee oog voor een

Inwoners bereiken gemakkelijk hun bestemmingen binnen en buiten

samenleving waarin het prettig is om te wonen voor alle leeftijden.

de gemeente waarbij verkeersveiligheid, leefomgevingskwaliteit en

Voor ondersteuning van het welzijn van alle inwoners is er een sterk

goede bereikbaarheid van de dorpen en stad vanzelfsprekend zijn.

samenwerkingsnetwerk tussen de samenleving, maatschappelijke

De autonome mobiliteit is toegenomen en het bezit van een

organisaties en overheden. We zetten in op preventieve maatregelen

vervoersmiddel staat niet meer centraal, maar het bereiken van je

die bijdragen aan een veilig en toegankelijk leefklimaat voor alle

bestemming. Zo is er deelmobiliteit en een passend openbaar

inwoners en hanteren een proactieve en integrale aanpak.

vervoersnetwerk. Bovendien is er sprake van minimale vervuiling

Zelfredzaamheid en vitaliteit van onze inwoners staan hierbij

binnen Molenlanden door vermindering van uitstoot van gassen. Dit

centraal. We hebben daarbij oog voor de behoeften van onze

5

doen we door het gebruik van vervuilend transport terug te dringen.

Vooruitstrevende bovenlokale samenwerkingen met bedrijven en overheden Er is sprake van een constructieve samenwerking met het waterschap en de provincie. Verder zijn onze samenwerkingen uitgebreid naar diverse regio’s en platformen. Door een goede positionering van Molenlanden kunnen we meer invloed uitoefenen. Deze positionering bereiken we onder andere door met ons sterke lokale netwerk tot vooruitstrevende initiatieven te komen. Hiermee stellen we een voorbeeld voor diverse regio’s en zetten we in op kennisuitwisseling. Dit doen we door bijvoorbeeld met lokale, duurzame initiatieven te komen tot een aangepast energiesysteem. We leveren maatwerk op het niveau van onze dorpen en stad.

1.2 Wij zijn een betrokken en toegankelijke

We werken samen op bovenlokaal niveau en houden daarbij altijd

samenleving voor iedereen

oog voor onze lokale belangen. We leveren bij voorkeur maatwerk op het niveau van de dorpen en stad. De menselijke maat gaat

Eigenaarschap door betrokkenheid en verbinding

hierbij nooit verloren. We zijn een democratische samenleving

De gemeente zet zich in om initiatieven te stimuleren die bijdragen

waarbij we toepasbare (digitale) innovaties inzetten om inwoners,

aan de toegankelijkheid van de samenleving. Gezamenlijk

bedrijven en organisaties bij te staan en hen te laten participeren.

eigenaarschap is hierbij de kracht van de verbinding bij de organisatie van evenementen en activiteiten. Commissies, stichtingen, verenigingen en geloofs- en kerkgemeenschappen leveren hieraan een actieve bijdrage.

6

1.3 Wij zijn in staat ons aan te passen aan de

tussen gemeente, agrarische sector en het waterschap. Naast waterafvoer zijn wij ook gericht op wateropslag van

gevolgen ontstaan van klimaat-, energie- en

gebiedseigen water. Verder is ook de drinkwaterwinning innovatief

wateruitdagingen

en aangepast aan verlaagd gebruik van drinkwater door de

We anticiperen op de gevolgen van extremer weer

toepassing van ‘grijs water’. Drinkwaterwinning uit onze kwetsbare

Klimaatverandering werpt ons nieuwe uitdagingen in de schoot. We

bodem is niet meer aan de orde.

hebben vaker droge en hete periodes. Maar ook periodes met veel regen. Met lef en durf zoeken we continu naar passende oplossingen voor de gevolgen van klimaatverandering. We gaan veerkrachtig om met deze gevolgen en zoeken naar samenwerkingspartners binnen en buiten onze gemeente. Zo zoeken we naar vernieuwende en creatieve manieren van bouwen. Hierbij houden we rekening met de specifieke bodemgesteldheid van de Alblasserwaard. We passen ons waterbeheer en drinkwaterwinning aan We gaan op innovatieve wijze om met de gevolgen van de langere periodes van droogte en toenemende wateroverlast door ons waterbeheersysteem aan te passen. Het uitgangspunt hierbij is bodem- en watergestuurd werken. Zo is om de bodemdaling af te remmen het (grond)waterpeil waar nodig verhoogd. Daardoor heeft de landbouw een ontwikkeling doorgemaakt en is een deel van de landbouw vernat. Het peilbeheer is een actieve samenwerking

7

We hebben een slim energienet

klimaatadaptie geleid tot meer natuurlijke en duurzame

De energie-infrastructuur is omgevormd zodat nieuwe vormen van

oplossingen, zoals de groen-blauwe dooradering. Met een

energieopwekking, opslag en flexibele energiesystemen mogelijk

herkenbare verbinding tussen de dorpen, stad en het landschap,

zijn. Hierbij is het gebruik van aardgas nagenoeg verdwenen. Er is

waarbij we de waardevolle historische en culturele

een synergie tussen lokale, duurzame energie-

landschapselementen behouden. Zo blijft niet alleen het karakter

opwekkingsinitiatieven en bestaande infrastructuren met

van onze dorpen en stad intact, maar ook de landelijke uitstraling

grootschalige initiatieven. De energieopgaven zijn integraal en in

van ons gebied. De overgang naar duurzame energie vraagt

verschillende regioverbanden opgepakt. En onze (agrarische)

namelijk om een aanpassing van onze leefomgeving.

ondernemers spelen een prominente rol bij de nieuwe vormen van

Daarnaast investeren we in de ontwikkeling van natuurgebieden. Er

ons energiesysteem, waarbij er lokaal geprofiteerd wordt van de

is sprake van een bloeiende biodiversiteit en grote leefbaarheid. Als

opbrengsten. We blijven ons continu ontwikkelen zodat het

we de gebieden veranderen dan doen we dat terwijl we de

energiesysteem aan blijft sluiten bij onze circulaire economie.

belangrijkste kwaliteiten ervan in acht nemen.

1.4 Ons (agrarisch) landschap is toekomstbestendig

Een overgang naar duurzame energie met oog voor onze

Ons landschap biedt inspiratie voor ontwikkeling

leefomgeving

Wij zijn trots op ons landschap en het ervaren ondernemerschap van

Het is geaccepteerd dat de energietransitie meer ruimte vraagt

onze agrarische sector. Deze sector is vooruitstrevend in het

waardoor de Alblasserwaard verandert. We beheren hiervoor ons

behouden van balans tussen natuur, water en klimaat. Bij

landschap goed door duurzame initiatieven voorzichtig toe te

ontwikkelingen binnen de landbouwsector proberen we samen bij te

passen. We balanceren evenwichtig tussen de leefbaarheid van onze

dragen aan bredere opgaven. Zoals natuurontwikkeling of

dorpen en stad en de onomkeerbare veranderingen die ontstaan in

wateropvang. Inwoners woonachtig in de dorpen of stad worden

onze gemeente. We zetten hiervoor innovaties in die zowel binnen

betrokken en verbonden door de mogelijkheden die ons landschap

als buiten Molenlanden zijn ontwikkeld. En deze maken we passend voor toepassing binnen onze gemeente. Zo heeft de nadruk op

8

en de agrarische sector bieden. Dit gebeurt door recreatie, kennisdeling en samenwerking. Ons landschap biedt ruimte voor landbouwontwikkeling Dit betekent altijd het bewaken van de balans tussen het belang van de landbouw-agrarische sector en ontwikkelingen als verstedelijking. Wij stimuleren natuurinclusieve landbouw volop waarbij zorg voor de natuur verweven is met de innovatieve bedrijfsvoering van agrariërs. Hierbij besteden we veel aandacht aan het fysieke systeem van water, bodem en ecologie.

9

Ons landschap biedt ruimte voor een samenspel van natuur,

Waar mogelijk en kansrijk telen we grondstoffen voor bouw- en

recreatie en agrarische ondernemerschap

isolatiematerialen. Onze afvalverwerkingsindustrie is groter en

Ons landschap verbindt onze dorpen en stad en biedt ruimte voor

effectiever dan voorheen en werkt volledig circulair. Onze

ontspanning. Het netwerk van zowel fietspaden en vaarroutes

bedrijventerreinen zijn klimaatneutraal en zelfvoorzienend. Met als

draagt hier aan bij. We hebben een divers aanbod van agrarische

gevolg dat we een aantrekkelijk vestigingsklimaat hebben voor

toeristische en recreatieve activiteiten. Als ook de diverse lokale

lokale, kleine en middelgrote ondernemingen.

bezienswaardigheden en evenementen. Ons cultureel erfgoed draagt bij aan een goede economie

1.5 Onze economie is bloeiend, duurzaam en

Molenlanden staat bol van aantrekkelijk, cultureel erfgoed dat

circulair

toeristen trekt. Ons erfgoed levert een positieve bijdrage aan onze

Onze duurzame economie staat in bloei

lokale economie. We zetten ons in om inwoners en ondernemers de

Wij staan samen met onze ondernemers voor verduurzaming en

vruchten te laten plukken van toerisme.

vernieuwing. We creëren kansen voor het ondernemerschap binnen alle sectoren passend bij de mogelijkheden die ons gebied geeft.

Het aanbod van opleiding en arbeid is goed in balans

Denk hierbij aan de maritieme en de agrarische sector. We

Regionale samenwerkingen tussen onderwijsinstanties,

stimuleren duurzame initiatieven van ondernemers, zoals

ondernemers en ervaringsdeskundigen zorgen voor deze balans. We

hergebruik en het minimaliseren van verspilling. Dit sluit aan bij ons

hebben een opleidingsaanbod om personeel lokaal op te leiden en

streven om ons eigen gebied zo circulair mogelijk te maken

te werven. Hierdoor is er nauwelijks sprake van onevenwichtigheid tussen de vraag naar werknemers en het aanbod van opleidingen.

We verduurzamen de landbouwsector en productieketens Inwoners en ondernemers stimuleren biodiversiteit en maken

Wij zijn digitaal georiënteerd

gebruik van lokale voedselketens. In de landbouw blijft de nadruk

We staan bekend om ons sterke netwerk van samenwerkingen

liggen op de melkveehouderij omdat die passend is bij veenweide.

binnen en buiten ons gebied als het gaat om toepassing van digitale

10

technologieën. Denk aan samenwerkingen met overheidspartners, maar ook commerciële samenwerkingspartners op het gebied van digitale technologieën. Onderdeel van deze toepassing is ook het zorgdragen voor de digitale veiligheid.

11

2. Ons verleden en heden

en de omliggende rivieren als de Lek en de Merwede. De komst van

Om te kijken naar de toekomst is kennis over ons verleden en het

Alblasserwaard.

heden van belang. Het is onder andere deze kennis die is

Toen rond 1360 de natuurlijke afwatering niet meer mogelijk was

deze dijkring vormde echter het begin van de bodemdaling in de

meegenomen bij het opstellen van onze toekomstvisie en daarmee

werden er watergangen gegraven om het overtollige water te

de vijf perspectieven.

kunnen afvoeren. Vanaf de vijftiende eeuw kwamen de watermolens

2.1 Ons verleden

die het water in de polders op het juiste peil hielden. Rond 1880

Molenlanden is een relatief jong gebied in haar huidige vorm en

verschenen er stoomgemalen die de rol van de molens overnemen. De huidige elektrische gemalen zorgen er tot op de dag van

maakt onderdeel uit van de Alblasserwaard.

vandaag voor dat we met elkaar droge voeten houden.

De ontginning

De kracht van de samenleving

Tussen de elfde en de dertiende eeuw werd het gebied ontgonnen

Het water in en om de Alblasserwaard was niet alleen een dreigende

en ontstond het huidige slagenlandschap met het zo kenmerkende

vijand, maar ook een welkome vriend voor het transport van

slotenpatroon. Tijdens de ontginning kwam de bewoning van het

bouwmaterialen voor de bouw van woningen en boerderijen,

gebied op grotere schaal op gang. Er ontstond een agrarische samenleving waarin men in hoge mate zelfvoorzienend was.

stookmaterialen zoals turf, voedsel voor de dieren zoals pulp.

Waterveiligheid en bodemdaling

heen in de ontwikkeling van de agrarische samenleving en in de

Innovatie en samenwerking zijn sleutelwoorden door de eeuwen waterveiligheid in dit gebied. Karaktertrekken als nuchterheid,

Aan het einde van de ontginning speelde waterveiligheid al een

respect en het klaarstaan voor elkaar zijn al eeuwen oud en

grote rol. Tot na de aanleg van de eerste dijkring om de

verklaarbaar vanuit overleving.

Alblasserwaard in 1277 lag de bodem hoger dan de veenriviertjes 12

komt al in 1064 in een oorkonde voor. Traag stromende veenriviertjes als de Giessen, de Goudriaan en de Alblas voeren het

Uitbreiding van woningen en leefbaarheid

overtollige water uit de centrale delen van het veenmoeras naar de

Vanaf de jaren 60 van de vorige eeuw kregen de dorpskernen voor

destijds wat lager gelegen grote rivieren de Lek en de Merwede.

het eerst uitbreiding door middel van nieuwbouwwoningen. De middenstand groeide mee. De ontwikkeling hield in die tijd gelijke

2.2 Ons heden

tred met de leefbaarheid van de dorpen.

Onze gemeente bestaat uit negentien dorpen en een stad Mogelijkheden door ruilverkaveling

Molenlanden ligt in de provincie Zuid-Holland. Onze dorpen en stad

Voor de ontwikkeling van de Alblasserwaard was de ruilverkaveling

liggen verspreid in de landstreek de Alblasserwaard en omvatten

vanaf medio 1960 tot de afsluiting in 1987 van groot belang. Het

een oppervlakte van 192 vierkante kilometer. Hier wonen anno 2024 maar liefst 45.272 mensen die het dagelijks leven samen

betrof de grootste ruilverkaveling in Europa waar de agrarische

vormgeven. De gemeente ligt ingeklemd tussen de Lek, de

sector een nieuwe stap kon zetten in bedrijfsontwikkeling. En het

Merwede, de Linge en Noord. Tussen deze dorpen en stad liggen

zorgde voor een nieuw wegennet in de Alblasserwaard waardoor de

uitgestrekte weilanden.

bereikbaarheid van alle dorpen en stad sterk verbeterde.

Ons landschap is bijzonder en gevarieerd

Van Land tussen Lek en Merwede naar de Alblasserwaard

Zo varieert de ondergrond met gebieden van veen, rivierklei en

De naam Alblasserwaard is sinds het einde van de veertiende eeuw

zeeklei. Bovendien stromen de Graafstroom, de Giessen en de

in gebruik. Daarvoor werd het gebied aangeduid als Land tussen Lek

Alblas door Molenlanden. Naast het grote agrarische gebied zijn er

en Merwede. De samenstelling van de naam Alblasserwaard is

ook diverse natuurgebieden.

duidelijk: het belangrijkste van de in het gebied voorkomende

Wij koesteren onze rijke cultuur

veenriviertjes de Alblas is de naamgever voor de waard. De Alblas

13

Denk aan onze iconische trekpleisters die een belangrijk onderdeel van onze cultuur zijn zoals Nieuwpoort en het Werelderfgoed Kinderdijk. Maar ook het actieve verenigingsleven, commissies, stichtingen, verenigingen, geloofs- en kerkgemeenschappen, evenementen en sociale activiteiten vormen een groot aandeel in onze cultuur. Denk bijvoorbeeld aan de Fokveedag in Hoornaar die al sinds begin 1900 wordt georganiseerd. Onze economie is veelzijdig Van horeca, de vrijetijdsector, de maritieme industrie, innovatieve maakbedrijven tot onze nadrukkelijk aanwezige agrarische sector. Deze diversiteit is te zien als de kracht van de regionale economie. Zo heeft onze melkveehouderij een prominente rol binnen zowel onze gemeente als de provincie Zuid-Holland. Samen met de gemeente Gorinchem en Vijfheerenlanden vormen wij een regiogebied met een van de kleinste arbeidsmarktregio’s van Nederland. Dit geeft ons het voordeel van samenwerkingen met korte lijnen tussen overheid, onderwijs en ondernemers. Wij hebben een divers scala aan onderwijsmogelijkheden Binnen de gemeente en in de directe omgeving is een gevarieerd aanbod van basis-, voorgezet- en beroepsonderwijs.

14

3. Trends en ontwikkelingen

bij willen horen. Dit lukt niet iedereen, eenzaamheid is een groeiend thema.

We weten niet wat de toekomst ons brengt en hoe deze eruit ziet.

Energietransitie

Met de kennis van vandaag zien wij wel trends en ontwikkelingen op

Het Klimaatakkoord dwingt een energietransitie af. Dit betekent

ons afkomen die mogelijk invloed hebben op de toekomst van

onder andere een overgang van het gebruik van fossiele energie

Molenlanden. In dit hoofdstuk is een weergave gegeven van trends

naar energie uit hernieuwbare bronnen.

en ontwikkelingen op hoofdlijnen. Een reactie op deze trends en ontwikkelingen is meegenomen bij het opstellen van onze toekomstvisie.

Klimaatadaptie Klimaatverandering beïnvloedt verschillende terreinen binnen onze

Groeiende, diverse bevolking

gemeente zoals waterschaarste, wateroverlast en waterveiligheid.

De komende jaren blijft de Nederlandse bevolking groeien, onder

Mede hierdoor daalt bijvoorbeeld de bodem in het veenweidegebied.

andere door de grote rol van migratie. De samenstelling van de bevolking wordt meer divers en het aantal 65-plussers neemt toe.

Groei (circulaire) economie

Er wordt, op meerdere aspecten in de samenleving, een groeiende

De overgang naar een circulaire economie vergt meer fysieke ruimte

tweedeling en toenemende kansenongelijkheid in de samenleving verwacht.

dan de lineaire fossiele economie. De circulaire economie groeit

Individualisering samenleving

Dubbel ruimtegebruik tijdens deze overgang is hiervan het

Onze samenleving individualiseert. Onder meer door de

resultaat. Dit leidt zowel tot kansen als tot uitdagingen in ons

veranderende behoeften van inwoners en de afnemende omvang

ruimtegebruik.

gelijk op met de productiecapaciteit die nu al gebruikt wordt.

van gezinnen. Mensen kiezen zelf de (online) gemeenschap waar ze Digitalisering

15

We gebruiken en implementeren meer data en internet. Ten eerste automatiseren we steeds meer processen. Hierbij benutten we de kansen die artificial intelligence biedt. Ten tweede komen er meer slimme machines zoals robots en of E-health-toepassingen.

16

Slotwoord

burgemeester

Denkend aan Molenlanden. De eerste zin in deze toekomstvisie 2050. Als ik denk aan Molenlanden dan ben ik steeds weer onder de indruk van de energie en kracht in de samenleving. Ja, er zijn grote uitdagingen en ja er komt veel op ons af. Maar onze inwoners en ondernemers laten zich niet snel uit het veld slaan en samen bouwen we aan de toekomst van Molenlanden. Aan deze toekomstvisie 2050 hebben velen een bijdrage geleverd. Er waren gesprekken met inwoners, bijeenkomsten met raadsleden, dialogen met jonge medewerkers en ga zo maar door. Een mooi gezamenlijk traject waarbij we samen werkten aan de koers voor de komende 25 jaar. Maar daarmee zijn we er uiteraard nog niet. Er is veel werk te doen. Denkend aan Molenlanden weet ik: we gaan morgen weer aan de slag en zetten samen de schouders eronder! Iedereen die heeft meegedacht en meegeschreven heel hartelijk dank! Theo Segers 17

Colofon De toekomstvisie Molenlanden 2050 is tot stand gekomen met inbreng van inwoners van de gemeente Molenlanden. In het bijzonder bedanken wij de heer Jan Boele voor het schrijven van hoofdstuk 2 ‘Ons Verleden’. Juli 2024

18

Bijlagen Bijlage 1

Samenvatting Toekomstvisie

Bijlage 2

Geraadpleegde bronnen

Bijlage 3

Het proces Toekomstvisie 2050

19

Bijlage 1. Samenvatting toekomstvisie

is goed in balans. Wij passen ons waterbeheersysteem en de drinkwaterwinning aan

Molenlanden bestaat uit diverse, krachtige dorpen en een stad. Wij

om onder andere voorbereid te zijn op de effecten van extremer

zijn een betrokken en toegankelijke samenleving voor iedereen. We

weer. We werken bodem- en water gestuurd en maken daarnaast

zijn in staat ons aan te passen, zodat we uitdagingen op het gebied

gebruik van ons slimme energienet. Ons landschap speelt een

van klimaat, energie en water aan kunnen. Ons landschap is

cruciale rol in onze overgang naar duurzame energie en inspireert

toekomstbestendig en onze economie is bloeiend, duurzaam en

tot innovatie. Het biedt ruimte voor landbouwontwikkelingen in een

circulair.

samenspel van natuur, recreatie en agrarisch ondernemerschap.

Molenlanden is een aantrekkelijke gemeente om in te wonen en te

De gemeente is betrokken en staat dicht bij de samenleving. Waar

werken. De vervoersverbindingen tussen onze dorpen en stad, als

mogelijk zet zij zich in voor het bieden van maatwerk. Daarnaast

ook met omliggende regio’s, zijn uitstekend ingericht. Initiatieven

streeft zij naar samenwerking met de inwoners en ondernemers bij

dragen bij aan het samenbrengen van inwoners uit diverse

de uitvoering van haar taken en verantwoordelijkheden.

leeftijdsgroepen. In de uitvoering van deze initiatieven en bij activiteiten is er een grote mate van betrokkenheid en verbinding tussen inwoners en ondernemers. Ons cultureel erfgoed draagt bij aan een goede economie. Wij hebben een vooruitstrevende bovenlokale samenwerking met bedrijven en overheden. Onze duurzame economie staat in bloei. We verduurzamen de landbouwsector en productieketens. We experimenteren samen met ondernemers en agrariërs. En zetten ons in voor een circulaire regio. Het aanbod van opleiding en arbeid 20

Bijlage 2. Geraadpleegde bronnen

Maatregelen Klimaatakkoord per sector | Klimaatverandering |

Omgevingsvisie Krimpenerwaard | Gemeente Krimpenerwaard

Nederland circulair in 2050 | Circulaire economie | Rijksoverheid.nl

Groei en krimp per gemeente (cbs.nl) Bevolkingsontwikkeling -

https://www.scp.nl/binaries/scp/documenten/publicaties/2023/07

bevolkings- en huishoudensprognose 2022–2050 | CBS

neemt/Onderzoek+Roep+om+een+overheid+die+verantwoordelijk

Rijksoverheid.nl

/06/roep-om-overheid-die-verantwoordelijkheid-

PBL/CBS Regionale

heid+neemt.pdf

Worden we individualistischer? (cbs.nl)

Teelt biobased grondstoffen biedt volop kansen naar CO2-neutrale

Watervisie 2050 (maglr.com)

bouw - Nieuwe Oogst

Microsoft Word - 170703-01 Visie toekomstbestendig

Een nieuw energiesysteem (rvo.nl)

watersysteem

Smart Farmer Grid (verantwoordeveehouderij.nl)

Alblasserwaard.docx (waterschaprivierenland.nl)

bestuurlijkplatformgroenehart.nl/sites/stuurgroepgroenehart/files/

waterstofvisieenstrategie-april2020 (1).pdf

2023-05/GH_eindrapportage 260423.pdf

Nationale Omgevingsvisie: Nederland in 2050 klimaatbestendige

Toekomstperspectief | Ontwerp NOVI (novistukken.nl)

delta (h2owaternetwerk.nl)

Een nieuw energiesysteem (rvo.nl)

20191007_DeltaGrid-2050_leesversie.pdf (zuid-holland.nl)

Bodemdaling - Provincie Zuid-Holland

21

Vier scenario's voor de inrichting van Nederland in 2050 | PBL Planbureau voor de Leefomgeving

Waar woont en werkt de Nederlandse bevolking in 2050? | PBL Planbureau voor de Leefomgeving

cpb-pbl-boek-19-wlo-2015-nederland-2030-en-2050.pdf Verkenning Evenwichtig sturen op de grondstoffentransitie en de energietransitie voor brede welvaart (ser.nl)

De weg naar ons energiesysteem in 2050 | Expertteam Energiesysteem 2050 (etes2050.nl)

22

Geraadpleegd kaartmateriaal (geen open link zijnde)

23

Kaart benut door Waterschap en Provincie

Bijlage 3. Het proces

gesprekken voor inspiratie en methodiek om de Toekomstvisie vorm

Inleiding

De Toekomstlunch: delen van onze eerste analyse

te geven.

De Toekomstvisie 2050 van de gemeente Molenlanden is het

De Toekomstlunch was een cruciale eerste stap in ons proces naar

resultaat van een zorgvuldig en collaboratief proces. Om een

de Toekomstvisie 2050. Tijdens deze informele bijeenkomst hebben

grondige analyse te kunnen maken en onze strategische koers te

we onze initiële analyse voorgelegd aan collega's binnen de

bepalen, hebben we verschillende activiteiten ondernomen om

gemeente Molenlanden. Het was een gelegenheid om verschillende

kennis te vergaren, inzichten te delen en synergie te creëren. In

perspectieven en inzichten te verkennen en om te brainstormen

deze bijlage willen we u meenemen door enkele van de

over de uitdagingen en kansen waarmee onze gemeente wordt

belangrijkste stappen die we hebben gezet op weg naar onze

geconfronteerd. Later is een tweede toekomstlunch geweest, om de

Toekomstvisie 2050.

verwerkte input te presenteren en te checken.

Een analyse

Belangrijkste punten:

Rapporten en onderzoeken zijn geanalyseerd en vertaald naar de

•

gemeente Molenlanden. De analyse bestaat uit een aantal

•

scenario’s, feiten en voorspellingen. De analyse wordt als een apart

Presentatie van de initiële analyse.

Open discussie over identificeerde trends en mogelijke scenario's.

bestand op een later moment aan de bijlage van de Toekomstvisie

•

toegevoegd.

Verzamelen van waardevolle feedback en inzichten van collega's.

Gesprekken bijgewoond

Overleg met strategische collega's uit buurgemeenten

Om extra inspiratie op te doen zijn gesprekken en lezingen

Om een breder perspectief te krijgen en onze bevindingen te

bijgewoond. Voorbeelden hiervan zijn de 4 scenarioschets van het

spiegelen aan die van andere gemeenten, hebben we een overleg

Planbureau voor de Leefomgeving en een lezing van Jan Rotmans.

georganiseerd met strategische collega's uit buurgemeenten.

Zonder hier direct concrete punten uit over te nemen zorgen de

Tijdens dit overleg hebben we niet alleen onze eigen visie en 24

analyses gedeeld, maar ook informatie uitgewisseld over de

•

belangrijkste thema's en uitdagingen die we allemaal tegenkomen.

Gesprekken met het college

Belangrijkste punten: •

•

•

Integratie van expertadvies in de Toekomstvisie 2050.

Dialoog met strategische collega's om regionale

Het betrekken van het college bij het ontwikkelen van de

Vergelijking van bevindingen en het identificeren van

implementatie ervan. Er zijn diverse gesprekken gevoerd met het

Mogelijke samenwerkingskansen met buurgemeenten

zorgen dat de visie aansluit bij ambities van de gemeente

perspectieven te begrijpen.

Toekomstvisie 2050 was van belang voor het draagvlak en de

gemeenschappelijke doelen.

college om hun inzichten en prioriteiten te begrijpen en ervoor te

verkennen.

Molenlanden.

Belangrijkste punten:

Gesprekken met collega's met expertise op het gebied van de

•

Om een diepgaand begrip te krijgen van specifieke kwesties en om

•

vertaalt naar de gemeente Molenlanden, hebben we gesprekken

•

Bespreking van de voortgang en richting van de Toekomstvisie.

thema’s

Afstemming van de visie op de strategische doelen van de gemeente.

synergie te creëren tussen wat we hebben ontdekt en hoe dit zich gevoerd met collega's die expertise hebben op bepaalde

Zorgen voor politieke betrokkenheid en steun voor de visie.

vakgebieden. Deze gesprekken stelden ons in staat om dieper in te

Beeldvormende avond voor de raad over sterke en gezonde kernen

strategieën te ontwikkelen.

was bij het ontwikkelingsproces van de Toekomstvisie 2050,

gaan op specifieke uitdagingen en oplossingen en om gerichte

Om ervoor te zorgen dat onze gemeenteraad volledig betrokken

Belangrijkste punten:

hebben we een beeldvormende avond georganiseerd waarin we

•

•

Individuele gesprekken met experts op het gebied van

dieper zijn ingegaan op het thema van sterke en gezonde kernen.

bodemdaling en sociaal domein.

denkproces met betrekking tot de visie en hebben we de

synergie.

Belangrijkste punten:

duurzaamheid, economische ontwikkeling, waterbeheer,

Tijdens deze avond hebben we de raadsleden meegenomen in ons

Identificeren van best practices en mogelijkheden voor

gelegenheid geboden voor discussie en input.

25

•

Presentatie en bespreking van het belang van sterke kernen

personen de kernpunten van de visie gepresenteerd hebben

Het informeren van de raadsleden over de visie en

over de thema's en hun input delen, die we vervolgens hebben

voor de gemeente. •

gekregen. Na de presentatie konden ze met elkaar in discussie gaan

strategieën in overweging. •

meegenomen in het definitieve stuk.

Het bieden van een platform voor de gemeenteraad om hun perspectieven en ideeën te delen.

Belangrijkste punten: •

Gesprekken met jonge medewerkers van de gemeente

•

hebben we gesprekken gevoerd met jonge medewerkers van de

•

gemeente. Hun unieke perspectieven en ideeën zijn waardevol

Gemeente ingaan met vragen afgeleid van de Toekomstvisie

aansluit bij de verwachtingen van de jongere generaties. Belangrijkste punten:

Om een breder begrip te krijgen van hoe de inwoners denken over

specifieke kwesties die voortkomen uit de Toekomstvisie 2050, zijn

Dialoog met jonge medewerkers om hun visie op de toekomst te begrijpen.

we de gemeente ingegaan om direct met hen in gesprek te gaan. We hebben vragen gesteld om hun meningen en perspectieven te

Integreren van innovatieve ideeën en perspectieven in de visie.

•

Integratie van inwonersinput in de definitieve versie van de visie.

gebleken om onze visie te verrijken en ervoor te zorgen dat deze

•

Discussie en feedbacksessies om inzichten van de gemeenschap te verzamelen.

Om een frisse en innovatieve kijk op de toekomst te integreren,

•

Presentatie van de kernpunten van de visie aan inwoners.

verzamelen, wat ons heeft geholpen bij het aanscherpen van ons

Betrekken van jonge medewerkers bij het vormgeven van

beleid.

toekomstig beleid.

Belangrijkste punten: •

Directe interactie met inwoners om hun meningen en zorgen te horen.

Participatieavond met inwoners, ondernemers en raadsleden

Om ervoor te zorgen dat de Toekomstvisie 2050 echt aansluit bij de

•

behoeften en wensen van de inwoners, ondernemers en raadsleden,

Verzamelen van informatie over specifieke onderwerpen die voortkomen uit de visie.

hebben we een participatieavond georganiseerd waarbij 60

26

•

Het betrekken van de gemeenschap bij het vormgeven van

te floreren in de komende decennia. We streven ernaar om deze

beleid en actieplannen.

visie gezamenlijk te realiseren en de toekomst van de gemeente Molenlanden positief te beïnvloeden.

Flessenpost

Intern is er flessenpost verstuurd. Strategische collega’s en

collegeleden zijn hiermee nogmaals uitgenodigd om mee te lezen en mee te schrijven. De heeft tot constructief en helpende input geleid.

Amendement

Op 24 oktober 2023 werd de Toekomstvisie 2050 procedureel

vastgesteld en werd raadsbreed het amendement aangenomen om op een aantal onderwerpen de toekomstvisie in gezamenlijkheid,

raad en college, aan te passen dan wel te verrijken. Hiervoor hebben twee beeldvormende sessie plaats gevonden en is het document in divers comité tegengelezen en verrijkt dan wel aangepast.

Samenvattend

De Toekomstvisie 2050 van de gemeente Molenlanden is het

product van een inclusief, informatief, en interactief proces waarbij een breed scala aan belanghebbenden betrokken was. Door

gesprekken met het bestuur, beeldvormende avonden, dialogen met jonge medewerkers, participatieavonden met inwoners, en het

bevragen van de gemeenschap, hebben we gezorgd voor een goed

gefundeerde en breed gedragen visie die de gemeente in staat stelt

27