CConstaterende datMolenlanden
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage Inspiratiekader Participatie en Samenwerking

Gezamenlijke Commissievergadering 5 november 2026, gemeente MolenlandenBij agendapunt: Inspiratiekader Participatie en Samenwerking2.712 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Inspiratiekader Participatie en Samenwerking Gebouwd op vertrouwen, verbonden door samenwerking 1 Hoofdstuk 1 – Waarom dit Inspiratiekader? Nieuwe tijden vragen om nieuwe manieren van samenwerken Molenlanden is een gemeente met een sterke samenleving. Inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties zetten zich iedere dag in voor hun omgeving. Zij organiseren activiteiten, ondersteunen elkaar, starten initiatieven en denken mee over de toekomst van hun dorp, buurt of kern. Die betrokkenheid is van grote waarde en vormt een belangrijk fundament onder onze gemeente. De afgelopen jaren hebben we als gemeente veel ervaring opgedaan met participatie. Met het participatiebeleid en de daarbij behorende ambities en doelen hebben we een belangrijke stap gezet in het versterken van de samenwerking tussen gemeente en samenleving. Daarbij hebben we geleerd dat participatie niet draait om het organiseren van bijeenkomsten of het volgen van een vast proces. Het gaat in de kern om de relatie tussen gemeente en samenleving en de manier waarop we samen werken aan vraagstukken die ons allemaal raken. Tegelijkertijd zien we dat de wereld om ons heen verandert. Maatschappelijke opgaven worden complexer, de behoefte aan maatwerk groeit en inwoners organiseren zich steeds vaker zelf. Steeds meer initiatieven ontstaan vanuit de samenleving zelf.

Inwoners verwachten daarbij een overheid die luistert, meedenkt, ondersteunt en aansluit bij wat er leeft. Deze ontwikkelingen vragen om een andere manier van kijken. Niet alleen naar participatie, maar vooral naar de samenwerking tussen overheid en samenleving. Waar vroeger de overheid vaak de richting bepaalde en inwoners daarop reageerden, zien we nu steeds vaker dat oplossingen ontstaan in samenwerking of zelfs vanuit de samenleving zelf. Daarom is dit Inspiratiekader opgesteld. Dit Inspiratiekader is geen beleidsplan, geen handboek en geen verzameling regels. Het is een hulpmiddel om bewust na te denken over de samenwerking met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Het helpt ons om de juiste vragen te stellen, verschillende perspectieven te begrijpen en bewuste keuzes te maken over de rol van de gemeente en de rol van de samenleving. Het vertrekpunt daarbij is eenvoudig: De samenleving maken we samen. Dat vraagt om vertrouwen, openheid en de bereidheid om naar elkaar te luisteren. Het vraagt om een overheid die niet tegenover de samenleving staat, maar er onderdeel van is. Een overheid die ruimte geeft waar dat kan, richting geeft waar dat nodig is en steeds opnieuw zoekt naar de juiste balans tussen verantwoordelijkheden van inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en gemeente. Dit Inspiratiekader geeft richting aan die zoektocht.

Niet door vaste antwoorden te geven, maar door een gezamenlijke manier van denken en werken te bieden. Een manier die past bij de kracht van Molenlanden. Hoofdstuk 2 – Onze kijk op de samenleving De kracht van Molenlanden Molenlanden is een verzameling van 20 kernen, buurten, ondernemers, verenigingen en betrokken inwoners die samen vormgeven aan hun leefomgeving. Juist die betrokkenheid maakt onze gemeente bijzonder. 2 Onze samenleving kenmerkt zich door een sterke gemeenschapszin. Inwoners voelen zich verbonden met hun kern en kijken naar elkaar om. Mensen nemen verantwoordelijkheid, zetten zich vrijwillig in voor hun omgeving en staan klaar wanneer anderen hulp nodig hebben. Tegelijkertijd hechten inwoners aan hun zelfstandigheid, hun eigen identiteit en de ruimte om zelf keuzes te maken. Die combinatie van eigenheid en verbondenheid vormt een belangrijke kracht van Molenlanden. Van oudsher zijn inwoners gewend om samen oplossingen te vinden voor vraagstukken die spelen in hun omgeving. Het gebied is gevormd door mensen die kansen zagen, die vooruitdachten en die samen verantwoordelijkheid namen. Vernieuwen, samenwerken en anticiperen op veranderingen zit daardoor diep verankerd in onze samenleving. Die mentaliteit zien we vandaag nog steeds terug. Als gemeente zien wij deze kracht niet als iets waar wij richting aan geven, maar als iets waar wij op aansluiten.

Wij geloven dat kennis, ervaring, energie en initiatief niet alleen aanwezig zijn binnen de gemeentelijke organisatie, maar juist ook in de s amenleving zelf. Samen beschikken wij over inzichten die van grote waarde zijn voor de toekomst van Molenlanden. Daarom kijken wij naar de samenleving vanuit vertrouwen. Niet vanuit de gedachte dat de gemeente voor iedere uitdaging een oplossing heeft, maar vanuit de overtuiging dat oplossingen vaak ontstaan wanneer mensen, organisaties en overheid samenwerken. Deze manier van kijken vraagt om een gemeente die zichtbaar aanwezig is, luistert, verbindt en ruimte geeft. Een gemeente die niet alleen handelt vanuit beleid en systemen, maar ook vanuit de leefwereld van inwoners. Dat betekent niet dat iedereen altijd hetzelfde belang heeft of dat alle wensen kunnen worden ingevuld. Het betekent wel dat we elkaar serieus nemen, verschillende perspectieven erkennen en samen vanuit gelijkwaardigheid zoeken naar mogelijkheden. De kracht van Molenlanden zit daarom niet alleen in wat de gemeente doet, maar vooral in wat we samen mogelijk maken. Want uiteindelijk zijn het de inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en gemeente samen die vormgeven aan de toekomst van Molenlanden.

Hoofdstuk 3 – Participatie als manier van samenwerken Samen werken aan wat belangrijk is Participatie wordt vaak gezien als een activiteit of een stap in een project. Er wordt een bijeenkomst georganiseerd, een enquête uitgezet of een inspraakavond gehouden. Hoewel deze vormen waardevol kunnen zijn, is participatie voor ons meer dan dat. Voor de gemeente Molenlanden is participatie in de eerste plaats een manier van samenwerken. Samenwerken begint met de erkenning dat geen enkele partij alle kennis, ervaring of oplossingen in huis heeft. Inwoners kennen hun leefomgeving. Ondernemers zien kansen en ontwikkelingen. Maatschappelijke organisaties weten wat er speelt binnen hun achterb an. De gemeente beschikt over kennis van beleid, wet- en regelgeving en het bredere maatschappelijke belang. Juist door deze perspectieven bij elkaar te brengen ontstaan betere inzichten en vaak ook betere oplossingen. Participatie betekent daarom voor ons niet dat inwoners alleen kunnen reageren op plannen die al grotendeels zijn uitgewerkt. Participatie betekent dat we, waar dat passend is, samen optrekken bij vraagstukken die onze samenleving raken. 3 Rollen en samenwerking De afgelopen jaren hebben we geleerd dat inwoners niet alleen gehoord willen worden. Mensen willen begrijpen waarom keuzes worden gemaakt, invloed kunnen uitoefenen waar dat mogelijk is en serieus genomen worden.

Dat betekent niet dat iedereen altijd dezelfde mening heeft of dat iedere wens gerealiseerd kan worden. Verschillende belangen blijven bestaan en soms moeten moeilijke keuzes worden gemaakt. De verantwoordelijkheid voor het afwegen van belangen en het dienen van het algemeen belang blijft bij de gemeenteraad en het college. Wel vinden we het belangrijk dat deze afwegingen transparant plaatsvinden. Samenwerken vraagt om eerlijkheid over wat wel en niet mogelijk is. Duidelijkheid over invloed, verwachtingen en rollen is daarbij minstens zo belangrijk als het uiteindelijke resultaat. Twee richtingen van samenwerking Samenwerking tussen gemeente en samenleving kan verschillende vormen aannemen. Soms neemt de gemeente het initiatief. Bijvoorbeeld bij het ontwikkelen van beleid, een visie, een project of een ruimtelijke ontwikkeling. In dat geval betrekt de gemeente inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij het proces. Dit noemen w e inwonersparticipatie. Steeds vaker zien we ook het omgekeerde. Inwoners, ondernemers of organisaties komen zelf met ideeën en initiatieven voor hun straat, buurt, kern of de bredere samenleving. De gemeente denkt mee, ondersteunt of sluit aan waar dat nodig is. Dit noemen we overheidsparticipatie. In de praktijk lopen deze vormen steeds vaker in elkaar over. Het belangrijkste is niet wie het initiatief neemt, maar hoe we samenwerken.

De vraag is telkens opnieuw: Welke rol past bij de opgave, de betrokken mensen en de situatie? Vertrouwen hebben in elkaar Goede samenwerking begint bij vertrouwen. Vertrouwen betekent dat we ervan uitgaan dat mensen betrokken zijn bij hun omgeving en dat zij iets waardevols kunnen bijdragen. Het betekent ook dat we bereid zijn om te luisteren naar andere perspectieven, ruimte te geven aan initiatieven en open te staan voor ideeën die misschien anders zijn dan we vooraf hadden bedacht. Vertrouwen betekent niet dat alles mogelijk is of dat er geen grenzen bestaan. Wel betekent het dat we zoveel mogelijk vertrekken vanuit mogelijkheden in plaats van onmogelijkheden. Terugkoppeling is de sleutel tot vertrouwen. Samenwerken betekent niet alleen luisteren, maar ook laten zien wat er met de inbreng van inwoners gebeurt. Door transparant te zijn over keuzes en afwegingen, voelen inwoners zich gehoord en serieus genomen, oo k wanneer hun voorstel niet volledig wordt overgenomen. Geen standaardaanpak Ieder vraagstuk is anders. Wat werkt bij de ontwikkeling van een woonwijk vraagt iets anders dan een initiatief vanuit een dorpsraad. Een gesprek over verkeersveiligheid vraagt een andere aanpak dan een dorpsperspectief voor de toekomst van een kern. Daarom geloven wij niet in één vaste methode voor participatie. Goede samenwerking vraagt om maatwerk.

Het vraagt dat we steeds opnieuw kijken wat nodig is, wie betrokken moeten worden en welke vorm van samenwerking daarbij past. Participatie is daarmee geen doel, geen verplicht nummer en geen standaardproces. Participatie is de manier waarop wij in Molenlanden, 4 samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties, werken aan de toekomst van onze gemeente. Hoofdstuk 4 – De Molenlandse manier Het Molenlandse tandwiel We beginnen niet met de vraag welke participatiemethode we gaan gebruiken, we beginnen met nadenken! Goede samenwerking ontstaat wanneer vooraf bewust wordt stilgestaan bij de bedoeling van een proces, de ruimte voor invloed, de mensen die betrokken zijn en de manier waarop we het gesprek organiseren. Het tandwiel van eigenaarschap helpt ons om bewust na te denken over de rol van de gemeente, de rol van inwoners en de mate van invloed binnen een proces. Het helpt ons eerlijk kijken naar onze positie, onze rol en onze intentie. Het tandwiel (zie bijlage) is geen stappenplan en ook geen rangorde van goed naar beter. Niet ieder vraagstuk vraagt om dezelfde vorm van samenwerking. Soms is informeren passend, soms samen ontwikkelen en soms ligt het initiatief juist in de samenleving zelf. De kracht van het tandwiel zit in het voeren van het gesprek over verwachtingen, rollen en verantwoordelijkheden.

Of je nu volgens het eerste of laatste tandwiel je stijl inzet maakt niet uit — zolang je maar weet waarom je daarvoor kiest en of dat past bij wat het moment vraagt. Het tandwiel is niet bedoeld om tijdens een proces voortdurend van rol te wisselen. Het helpt juist om vooraf bewust te bepalen welke vorm van samenwerking passend is bij de opgave en hierover duidelijke verwachtingen af te spreken. Het maakt zichtbaar hoe samenwerking, invloed en eigenaarschap zich tot elkaar verhouden en helpt bij het maken van bewuste keuzes.

5 De juiste vragen stellen Om keuzes bewust te maken hanteren we vier kernvragen. Deze vormen het denkraam van de Molenlandse manier. Elke participatieaanpak, ofwel interactie met de samenleving, begint met deze vier vragen. Waarom? Waarom willen we participatie of mede eigenaarschap? Waarom streven we naar een bepaalde vorm van participatie (zie de tandwielen hierboven) en kunnen we het waarmaken? Creëren we een aanpak in autoritaire stijl? Of meer in de samenwerkende stijl, of faciliterende stijl waarbij de aanpak van iedereen mag zijn, belangrijk is dat we ons eigen gedrag daarop aanpassen (tandwiel). Daarom stellen we altijd eerst de vraag waarom we samenwerken. Wat? Wat zijn voor de aanpak de spelregels in het tandwiel? Kan het wel? Denk na over helder verwachtingsmanagement. Wat wordt er specifiek aan (mee) beslismacht gegeven op welk onderdeel of onderwerp van het proces? Wat zijn voorwaarden? Bepalen wij de aanpak alleen of samen met bijvoorbeeld inwoners? Willen we mensen “meenemen” of (mee) laten beslissen? We denken na over het wat, voordat we iets communiceren. ▪ Meeweten: omwonenden proactief informeren over het project en de voortgang. ▪ Meedenken: het gaat niet alleen om delen van informatie maar ook om de reactie, de input vanuit inwoners. Dit kan gaan om kennis, ervaring of een mening.

▪ Meewerken: samenwerking met de inwoner, co-design-sessies, of bijvoorbeeld inwoners die het beheer van in hun straat “overnemen”. ▪ (Mee)bepalen: aspecten van het project (zoals plaatsing) waar inwoners over mee kunnen beslissen. Besluitvorming wordt overgedragen aan inwoners. Wie? Wie zijn dan de mensen waarmee je de aanpak, met het betreffende tandwiel, met die specifieke spelregels zou willen waarmaken? Niet alleen de mensen die hun weg naar het gemeentekantoor gemakkelijk weten te vinden. Juist ook de mensen die minder snel aan tafel zitten. We kijken daarbij niet alleen naar belangen, maar ook naar perspectieven, ervaringen en kennis. Sommige vraagstukken vragen om een gesprek met direct belanghebbenden. Andere onderwerpen raken een hele kern of zelfs de hele gemeente. Iedere opgave vraagt daarom om een bewuste afweging van wie betrokken moet worden. Hoe? Het HOE, vraagt maatwerk! Hoe organiseren we het gesprek? Soms is een informatiebijeenkomst voldoende. Soms past een werksessie beter. Soms vraagt een vraagstuk om co-creatie. En soms ligt het initiatief juist bij inwoners en sluit de gemeente aan. Er bestaat geen vorm die altijd werkt. De gekozen aanpak met welk tandwiel moet aansluiten bij de opgave, de betrokken mensen en de bedoeling van het proces. Daarom kiezen we niet voor standaardoplossingen, maar voor maatwerk.

Van denken naar doen De vier kernvragen geven geen vaste antwoorden. Dat is ook niet hun doel. Ze helpen ons om steeds opnieuw bewust te kijken naar wat een situatie vraagt. Hierdoor ontstaat ruimte 6 voor maatwerk, transparantie en een manier van samenwerken die past bij de Molenlandse samenleving. Want goede participatie begint niet bij het kiezen van een instrument. Goede participatie begint bij het stellen van de juiste vragen. Daarbij geldt: een goede voorbereiding is het halve werk. Het loont om aan de voorkant tijd te nemen voor het beantwoorden van de vier kernvragen. Die investering betaalt zich later terug in duidelijkheid, vertrouwen en een beter proces. We zijn zichtbaar, benaderbaar en aanwezig in de samenleving. Want samenwerken ontstaat niet alleen aan de vergadertafel, maar juist ook door de verbinding op te zoeken met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Door goed te luisteren, helder terug te koppelen en zichtbaar te zijn, bouwen we aan duurzame relaties en wederzijds vertrouwen. Hoofdstuk 5 – Samen leren, ontwikkelen en veranderen Samen bouwen aan de toekomst Samenwerken met de samenleving is nooit af. Maatschappelijke vraagstukken veranderen, de samenleving verandert en ook de rol van de gemeente ontwikkelt zich voortdurend. Dat vraagt niet alleen om nieuwe oplossingen, maar ook om de bereidheid om te blijven leren.

In Molenlanden geloven we dat goede samenwerking niet ontstaat door alles vooraf dicht te regelen. Het ontstaat door in gesprek te blijven, ervaringen op te doen, te reflecteren en samen te ontdekken wat werkt. Daarom zien wij participatie en samenwerking niet als een project met een begin en een eind, maar als een continu proces van leren en ontwikkelen. Waarderend kijken naar wat werkt Wanneer mensen met elkaar in gesprek gaan, ontstaat al snel de neiging om te beginnen bij wat niet goed gaat. Natuurlijk is het belangrijk om problemen en knelpunten te benoemen. Tegelijkertijd weten we dat duurzame verandering vaak ontstaat wanneer we ook aandacht hebben voor wat al goed gaat. Daarom werken we in Molenlanden vanuit de principes van waarderend veranderen. Waarderen veranderen gaat uit van de gedachte dat verandering begint bij het gesprek. Niet door vooraf te bepalen wat de oplossing moet zijn, maar door samen te onderzoeken wat mensen belangrijk vinden, wat werkt en welke toekomst zij voor zich zien. Hierbij kijken we niet alleen naar problemen, maar juist ook naar kansen, krachten en positieve ervaringen. Dat geeft energie, creëert verbinding en vergroot de betrokkenheid van mensen bij de oplossing. Leren door te doen Naast waarderend veranderen werken we vanuit het principe van Action Learning. Wij geloven dat je samenwerken niet leert uit een handboek.

Je leert het vooral door te doen. Daarom volgen we een eenvoudige leercyclus: Doen: We gaan aan de slag en durven te experimenteren. Leren: We staan stil bij ervaringen en resultaten. Delen: We delen kennis, voorbeelden en lessen met elkaar. Verbeteren: We gebruiken die inzichten om onze manier van werken verder te ontwikkelen. Zo ontstaat stap voor stap een cultuur waarin leren, delen en verbeteren vanzelfsprekend wordt. 7 Hoofdstuk 6 – Een kompas, geen blauwdruk Dit Inspiratiekader is geen verzameling regels en ook geen vast stappenplan. Iedere situatie is anders. Wat werkt in de ene kern of bij het ene vraagstuk hoeft niet automatisch te werken in een andere situatie. Het Inspiratiekader helpt ons daarom niet door antwoorden te geven, maar door steeds opnieuw de juiste vragen te stellen, bewust keuzes te maken en met een open houding het gesprek aan te gaan. Samenwerken vraagt vertrouwen. Vertrouwen ontstaat door elkaar te ontmoeten, naar elkaar te luisteren en samen verantwoordelijkheid te nemen. Gebouwd op vertrouwen, verbonden door samenwerking. Dat is de Molenlandse manier.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://molenlanden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b50215c2-9f57-4a40-bf0f-566a4b4245ac?agendaItemId=9da3dcf7-760b-4c51-bae7-c5bc379ab594