Bijlage concept Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs 2026-2029

Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs Molenlanden 2026-2029

1

Inhoud 1.

Inleiding ...........................................................................................................5

2.

Samenvatting .....................................................................................................7

3.

Achtergrond: nut en noodzaak ..................................................................................8 3.1

Landelijke wetgeving en lokale ontwikkelingen .........................................................8

Alcoholwet ........................................................................................................8 Wet publieke gezondheid ........................................................................................8 Nationaal Preventieakkoord .....................................................................................8 Uitvoeringsplan Visie Sociaal Domein 2024-2025 .................................................8 3.2

Risico’s van alcohol en drugs .............................................................................9

Lichamelijke gevolgen ............................................................................................9 Grensoverschrijdend gedrag en sociale schade .................................................................9 Invloed van omgeving ............................................................................................9 Maatschappelijke impact ........................................................................................9 4.

Lokale situatie: middelengebruik en naleving in Molenlanden...............................................11 4.1

Alcoholgebruik onder jongeren en jongvolwassenen .................................................11

4.2 Drugsgebruik onder jongeren en jongvolwassenen .........................................................13 4.3 Beschikbaarheid en naleving (handhaving) ..................................................................14 Veiligheidsincidenten politie drank- en drugsoverlast ........................................................15 4.4 Sociale invloeden: ouders en omgeving ......................................................................15 Alcoholgebruik onder jongeren op keten (Zuipketen) ........................................................16 5.

Visie en beleidsfocus ...........................................................................................17 5.1

Gemeenschappelijke verantwoordelijkheid............................................................17

5.2. Doelgroepen ..................................................................................................17 5.3

Integrale en omgevingsgerichte beleidsvisie ...........................................................17

6. Ambitie en doelstellingen .........................................................................................19 6.1

Ambitie...................................................................................................19

6.2

Beleidsdoelstellingen en gewenste effecten ...........................................................19

7. Aanpak en activiteiten .............................................................................................21 7.1

Voorlichting en educatie ................................................................................22

NIX 18 campagne ...............................................................................................22 ‘Samen voor Gezond’ ...........................................................................................22 Ouderavond ‘Helder op School’ Yuverta ......................................................................22 2

Gezonde School Aanpak basisonderwijs ......................................................................22 Ouderavond ‘Verleidingen in de puberteit’ basisonderwijs ..................................................23 Inzet jongerenwerk .............................................................................................23 Open en Alert Training: deskundigheidsbevordering .........................................................23 Examen sociale hygiëne Horeca Nederland ...................................................................23 7.2 Signalering, advies en ondersteuning ........................................................................23 Uitwisseling kennis Volksgezondheid en Openbare Orde en Veiligheid .....................................23 Jeugdoverleg ....................................................................................................24 GGD Gezondheidsmonitor Jeugd ..............................................................................24 Signalering via jongerenwerk – Jong Molenlanden ...........................................................24 Signalering in het onderwijs....................................................................................24 Ouderbetrokkenheid en opvoedondersteuning ..............................................................24 Jeugdpreventieteam (JPT)

......................................................................................24 Versterken van de opvoedomgeving: ‘Sterke gezinnen, Sterke jeugd’ ......................................24 Verbindingsfunctionaris gezondheid en verslaving – Sociaal Team ..........................................25 7.3 Fysieke en sociale omgeving ..................................................................................25 Versterken van de sociale norm ...............................................................................25 Bewust omgaan met alcohol ...................................................................................25 Schenk- en bloktijdenbeleid paracommercie .................................................................25 Ontmoetingsplekken ...........................................................................................25 Verkenning inzet preventiemodel OKO (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving) ...........................25 7.4 Handhaving ....................................................................................................26 Regelgeving en beleid .........................................................................................26 Alcoholwet ......................................................................................................26 Opiumwet

.......................................................................................................26 Verbod op drugsdealen en -gebruik in APV ...................................................................26 Schenk- en bloktijdenbeleid paracommercie .................................................................26 Horecabeleid en bijbehorende handhavingsmatrix ...........................................................27 Handhaven en toezicht .......................................................................................27 Inzet boa ........................................................................................................27 Mystery Shopping ..............................................................................................27 Controles op drugsgebruik .....................................................................................28 Afspraken ......................................................................................................28 Uitwisseling kennis Volksgezondheid en Openbare Orde en Veiligheid .....................................28 3

8. Financiën en monitoring ...........................................................................................29 9. Literatuurlijst .......................................................................................................30 Bijlage 1 .........................................................................................................................32

4

1.

Inleiding

De gemeente Molenlanden wil dat jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Alcohol en drugs passen daar niet bij. Alcoholgebruik is schadelijk voor jongeren en jongvolwassenen, vooral vanwege hun lichamelijke en psychische ontwikkeling. Voor jongeren onder de 18 geldt een wettelijk verbod op alcoholconsumptie. Ook voor (jong)volwassenen adviseert de Gezondheidsraad om geen alcohol te drinken, of in elk geval niet meer dan één standaardglas per dag. Minder middelengebruik draagt bij aan betere schoolprestaties, een gezondere leefstijl, minder overlast en een sterker mentaal welbevinden. Jongeren die geen of weinig middelen gebruiken, hebben minder kans op concentratieproblemen, depressieve klachten en schooluitval. Preventiebeleid dat inzet op het beperken van middelengebruik draagt daarmee bij aan zowel individuele gezondheid als maatschappelijke leefbaarheid. De gemeente zet daarom al jaren in op het voorkomen van middelengebruik, met een integrale aanpak waarin preventie, regelgeving en handhaving elkaar versterken. Een sociale en fysieke omgeving die gezond gedrag stimuleert is daarbij essentieel Dit plan is de geactualiseerde opvolger van het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs 2022–2025.

In de afgelopen jaren is ervaring opgedaan met de integrale aanpak, en zijn signalen en inzichten opgehaald bij lokale partners zoals jongerenwerk, GGD, onderwijs en politie. Deze ervaringen vormen een stevige basis om de ingezette lijn voort te zetten. Het sluit aan bij landelijke ontwikkelingen zoals de NIX18-campagne, het Nationaal Preventieakkoord en de Alcoholwet (voorheen Drank- en Horecawet), waarin de bescherming van jongeren centraal staat. Ook het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), dat voortbouwt op het Nationaal Preventieakkoord, vormt een belangrijk kader voor domeinoverstijgende samenwerking op het gebied van gezondheid en preventie. Lokaal sluit het plan aan op bestaande beleidskaders, zoals de Visie op het Sociaal Domein en het Integraal Veiligheidsplan. Gezondheid, weerbaarheid, leefbaarheid en het voorkomen van overlast zijn daarin gedeelde uitgangspunten. De gemeente Molenlanden is op grond van de Alcoholwet (artikel 43a) en de Wet Publieke Gezondheid verantwoordelijk voor het opstellen en uitvoeren van beleid gericht op het voorkomen van middelengebruik onder jongeren. Daarbij vervult zij een coördinerende rol binnen het lokale netwerk en is zij deels uitvoerend actief op het gebied van voorlichting, toezicht en handhaving.

Bij het ophalen van input voor dit plan hebben lokale partners zoals jongerenwerk, jeugdteams, GGD, onderwijs en politie waardevolle signalen afgegeven. Zij constateren een toenemende normalisering van alcohol- en drugsgebruik onder jongeren, mede door de invloed van sociale media, de eenvoudige verkrijgbaarheid van middelen en een beperkte begrenzing vanuit ouders. Ook het bredere netwerk rondom jongeren, zoals sportverenigingen, horeca en andere sociale omgevingen, speelt hierin een rol. Middelengebruik lijkt soms te worden gedoogd, waardoor hulpverlening vaak pas in beeld komt als het probleem al ver gevorderd is.

5

Er is behoefte aan meer psycho-educatie, betere samenwerking tussen het sociaal team en voorliggende partijen als scholen, wijkagenten en huisartsen, en een centrale vraagbaakfunctie voor professionals. Ook wordt gewezen op het belang van vroegsignalering en het betrekken van ouders bij preventie. Tegelijkertijd zijn er ook positieve ervaringen gedeeld. Zo worden netwerkbijeenkomsten met jeugdprofessionals en sportverenigingen als waardevol en verbindend ervaren. Partners geven aan dat deze bijeenkomsten bijdragen aan bewustwording, samenwerking en het delen van signalen uit de praktijk. Ook de ouderavonden en interventies zoals ‘Helder op School’ en ‘Goed Gesprek’ worden gewaardeerd, vooral vanwege de directe betrokkenheid van ouders en de praktische handvatten die worden geboden. Deze praktijkervaringen onderstrepen de noodzaak van een integrale aanpak. Vanwege de nauwe verwevenheid tussen alcohol en drugs, worden beide thema’s in dit plan geïntegreerd. Alcoholgebruik is nog altijd diepgeworteld in onze samenleving en cultuur. Drugsgebruik onder jongeren verandert voortdurend: nieuwe middelen verschijnen regelmatig op de markt. Sinds 1 juli 2025 zijn groepen designerdrugs, ook wel nieuwe psychoactieve stoffen (NPS) , verboden onder de Opiumwet. Hierdoor vallen veel voorkomende varianten, zoals 3-MMC en opvolgers, voortaan automatisch onder het verbod.

Gemeenten worden desondanks geconfronteerd met complexe handhavingsvraagstukken en een groeiende noodzaak tot preventie, mede vanwege de snelle verspreiding via sociale media. Het plan richt zich primair op jongeren van 12–18 jaar, vanwege de kwetsbaarheid van deze groep en de schadelijke effecten van middelengebruik op jonge leeftijd. Ook jongvolwassenen van 18–24 jaar vormen een belangrijke doelgroep, gezien de levensfase waarin zij zich bevinden en de nog niet volledig afgeronde hersenontwikkeling. Daarnaast is er aandacht voor ouders, scholen en alcoholverstrekkers, vanwege hun invloed op het gedrag van jongeren en hun rol in het beperken van beschikbaarheid en normalisering. Om de doelstellingen van dit plan te realiseren, wordt ingezet op een integrale aanpak die rust op vier pijlers: voorlichting en educatie, signalering en ondersteuning, een gezonde fysieke en sociale omgeving, en regelgeving en handhaving. Deze pijlers vormen samen het fundament van het gemeentelijk beleid en worden in de volgende hoofdstukken verder uitgewerkt.

6

2.

Samenvatting

De gemeente Molenlanden heeft op grond van de Alcoholwet een wettelijke verantwoordelijkheid om alcoholgebruik onder jongeren te voorkomen en de naleving van de leeftijdsgrens te handhaven. Daarnaast draagt zij vanuit de Wet publieke gezondheid zorg voor het bevorderen van de gezondheid van alle inwoners, met bijzondere aandacht voor risicovol middelengebruik. Dit plan richt zich op twee centrale doelstellingen: 1. Voorkomen en terugdringen van alcohol- en drugsgebruik onder jongeren onder de 18 jaar. Bij jongvolwassenen richt het beleid zich op het vergroten van bewustwording en het terugdringen van risicovol gebruik. 2. Verbeteren van de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverstrekking. In dit Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs 2026–2029 wordt gekozen voor een integrale aanpak, gebaseerd op vier pijlers die elkaar versterken: 1. Voorlichting en educatie Via lesprogramma’s, ouderavonden, campagnes en deskundigheidsbevordering vergroten we kennis en bewustwording. Jongerenwerkers en scholen spelen hierin een centrale rol. 2. Signalering, advies en ondersteuning Vroegtijdige signalering van problematisch middelengebruik is essentieel. We stimuleren samenwerking tussen gemeente, GGD, jongerenwerk, onderwijs en zorgpartners om jongeren en hun omgeving tijdig te ondersteunen. 3.

Fysieke en sociale omgeving Een gezonde leefomgeving draagt bij aan het voorkomen van middelengebruik. We zetten in op alcoholvrije alternatieven, stimuleren verantwoord voorbeeldgedrag van ouders en verenigingen, en werken aan een sociale norm waarin middelengebruik onder jongeren niet vanzelfsprekend is. 4. Regelgeving en handhaving De gemeente handhaaft actief op naleving van de Alcoholwet en de APV, onder andere via mystery shopping, toezicht op evenementen en controles bij verkooppunten. We streven naar een verbeterde naleving van de leeftijdsgrens. De aanpak draagt bij aan het versterken van mentale gezondheid en veerkracht, in lijn met het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Ouders en verenigingen spelen een sleutelrol in het versterken van de sociale norm en het voorkomen van middelengebruik. Monitoring vindt plaats via mystery shopping, de GGD Gezondheidsmonitor en gesprekken met lokale partners. De voortgang wordt tweejaarlijks gemonitord en in 2029 geëvalueerd.

7

3. 3.1

Achtergrond: nut en noodzaak Landelijke wetgeving en lokale ontwikkelingen

Hieronder staan we kort stil bij landelijke wetgeving en andere (beleids)ontwikkelingen op het gebied van of gelieerd aan alcohol en drugs. Alcoholwet Het beperken van de beschikbaarheid van alcohol is één van de meest effectieve maatregelen om alcoholgebruik te verminderen en de daaraan gerelateerde schade te voorkomen (Babor e.a., 2010; Burton e.a., 2017). De Alcoholwet is een wet die de verstrekking van alcoholhoudende dranken en daarmee de beschikbaarheid van alcohol reguleert. Daarnaast richt de Alcoholwet zich op verantwoorde verstrekking. De wet valt onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en is daarmee primair een gezondheidswet. Het toezicht op de naleving van de DHW is sinds 2013 decentraal belegd en daarmee de verantwoordelijkheid van de gemeente. Per 1 juli 2021 is de Alcoholwet in werking getreden in verband met het Nationaal Preventieakkoord en de evaluatie van voorgaande wet: de Drank- en Horecawet. Wet publieke gezondheid De Wet publieke gezondheid (Wpg) is het wettelijke kader voor de publieke gezondheidszorg. Het beschermen en bevorderen van de publieke gezondheid van inwoners is de verantwoordelijkheid van gemeenten, met name vanuit preventief oogpunt. Het tegengaan van (risicovol) alcoholgebruik kunnen gemeenten als verantwoordelijkheid beschouwen op basis van deze wet.

Nationaal Preventieakkoord Het Nationaal Preventieakkoord is een landelijke afspraak tussen meer dan 70 organisaties. Het doel is een gezonder Nederland. Voor alcohol is de ambitie dat jongeren onder de 18 in 2040 geen alcohol meer drinken. Ook het aantal overmatige en zware drinkers moet fors dalen. Gezond en Actief Leven Akkoord Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is een landelijke afspraak gericht op het versterken van gezondheid en preventie. GALA stimuleert samenwerking tussen gemeenten, GGD’en, zorgverzekeraars en het Rijk, onder andere op het gebied van mentale gezondheid, een gezonde leefomgeving en het voorkomen van middelengebruik. Uitvoeringsplan Visie Sociaal Domein 2024-2025

Dit plan sluit aan op het Uitvoeringsplan Visie Sociaal Domein 2024–2025, waarin staat dat kinderen veilig en gezond moeten kunnen opgroeien. Het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs 2026–2029 is, naast een wettelijke verplichting, een directe uitwerking van deze lokale ambitie.

8

3.2

Risico’s van alcohol en drugs

Alcohol en drugs brengen risico’s met zich mee voor zowel jongeren als volwassenen. Bij jongeren is het risico extra groot omdat hun hersenen nog in ontwikkeling zijn. Maar ook volwassenen kunnen blijvende schade oplopen, zowel lichamelijk als mentaal. Lichamelijke gevolgen Overmatig en zwaar alcoholgebruik kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen zoals hart- en vaatziekten, leveraandoeningen en verschillende vormen van kanker (Trimbos, 2024). Drugsgebruik kan zorgen voor schade aan het zenuwstelsel, hart, longen en lever. Lachgas en designerdrugs zijn extra risicovol omdat ze vaak onvoorspelbare effecten hebben en moeilijk te reguleren zijn. Verslavingsgedrag brengt daarnaast zowel lichamelijke als geestelijke schade met zich mee. Lichamelijk kan verslaving leiden tot afhankelijkheid, tolerantie en ontwenningsverschijnselen. Geestelijk kan het leiden tot verlies van controle, obsessief gedrag en het ontwrichten van het dagelijks functioneren. Mentale gezondheid Alcohol en drugs hebben een sterke invloed op de mentale gezondheid. Ze kunnen depressie, angstklachten en emotionele uitputting versterken (Trimbos, 2024). Vooral bij jongeren en jongvolwassenen is er een duidelijke samenhang tussen middelengebruik en psychische klachten. Chronische stress, prestatiedruk en sociale media spelen hierin een rol (RIVM, 2023).

Grensoverschrijdend gedrag en sociale schade Middelengebruik vergroot de kans op grensoverschrijdend gedrag, zoals agressie, seksueel ongewenst gedrag en conflicten in relaties. Ook komen verkeersongevallen, verwaarlozing van naasten en sociale isolatie vaker voor bij problematisch gebruik (RIVM, 2023). Invloed van omgeving De sociale omgeving speelt een grote rol. Jongeren worden beïnvloed door vrienden, ouders en media. Ouders die zelf veel drinken of een soepele houding hebben, vergroten de kans dat hun kinderen vroeg beginnen met drinken. Ook bij volwassenen speelt de omgeving mee: stress op het werk, sociale druk en beschikbaarheid van alcohol zijn belangrijke factoren. Maatschappelijke impact De schade van alcohol en drugs raakt niet alleen de gebruiker, maar ook de samenleving. Alcoholgebruik kost Nederland jaarlijks 2 tot 4 miljard euro. Tel je de schade voor de gebruiker zelf mee, dan loopt dat op tot 7 miljard euro. Ook drugsgebruik brengt hoge zorgkosten met zich mee. De kosten worden gedragen door de hele samenleving, terwijl de schade vaak ontstaat bij een kleine groep gebruikers. Daarom is het belangrijk dat we als gemeente blijven investeren in preventie, handhaving en samenwerking. Dit plan helpt ons om dat gericht en effectief te doen.

9

10

4.

Lokale situatie: middelengebruik en naleving in Molenlanden

Een goed beeld van de lokale situatie is essentieel voor effectief beleid. In dit hoofdstuk beschrijven we het middelengebruik onder jongeren in Molenlanden, de beschikbaarheid van alcohol en drugs, de naleving van regelgeving en de invloed van sociale factoren zoals ouders en omgeving. De cijfers in dit hoofdstuk zijn grotendeels afkomstig uit de GGD Gezondheidsmonitor Jeugd 2023. Deze monitor wordt vierjaarlijks uitgevoerd onder tweede- en vierdeklassers in het voortgezet onderwijs, doorgaans jongeren van 13 en 15 jaar. Daarom zijn deze leeftijdsgroepen leidend in de cijfermatige onderbouwing van het beleid, zowel voor alcohol als voor drugs. Specifieke cijfers voor jongeren van 16 jaar en ouder zijn op gemeentelijk niveau niet beschikbaar. Voor deze leeftijdsgroep wordt gebruikgemaakt van landelijke cijfers en regionale trends uit de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024.

4.1

Alcoholgebruik onder jongeren en jongvolwassenen

Uit de GGD Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 blijkt dat jongeren in Molenlanden relatief vroeg beginnen met drinken. Van de 13- en 15-jarigen heeft 32% ooit alcohol gedronken. Vooral jongeren van 14–15 jaar vallen op: 43% van de jongens en 39% van de meisjes heeft ervaring met alcohol. Daarnaast geeft 15% aan in de afgelopen maand aangeschoten of dronken te zijn geweest. Ook binge-drinken komt voor: 35% van de 14–15-jarigen heeft in de afgelopen maand meer dan vijf glazen op één gelegenheid gedronken. Tussen 2021 en 2023 is het alcoholgebruik gestabiliseerd of licht gedaald.

11

12

Voor jongvolwassenen van 16 tot 25 jaar zijn aanvullende cijfers beschikbaar via de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024. In Molenlanden voldoet 24,6% van deze groep aan de definitie van zware drinker (zes of meer glazen op één dag, minstens één keer per week). Slechts 34,9% voldoet aan de alcoholrichtlijn van het RIVM (geen of maximaal één glas per dag). Daarnaast vindt 34% het normaal dat vrienden tien glazen alcohol drinken op een avond. Voor 2022 zijn geen gemeentelijke cijfers beschikbaar voor Molenlanden; alleen regionale cijfers voor Zuid-Holland Zuid zijn gepubliceerd. Deze cijfers onderstrepen het belang van oudervoorlichting, normverandering en het stimuleren van verantwoord voorbeeldgedrag, ook bij jongvolwassenen. Alcoholgebruik onder jongeren in Molenlanden ligt iets hoger dan het regionale gemiddelde. Jongens drinken vaker dan meisjes, en jongeren op het vmbo en de havo vaker dan op het vwo. Kwetsbare groepen zoals jongeren met een licht verstandelijke beperking of met ouders die kampen met verslaving of psychische problemen lopen extra risico (Expertisecentrum Alcohol, 2020).

4.2 Drugsgebruik onder jongeren en jongvolwassenen Drugsgebruik komt minder vaak voor dan alcoholgebruik, maar verdient aandacht. Volgens de GGD Gezondheidsmonitor Jeugd 2023 geldt voor Molenlanden dat 2% van de 13-jarigen en 9% van de 15jarigen ooit hasj of wiet heeft gebruikt. In de afgelopen maand gebruikte 3% van deze groep cannabis. Deze cijfers liggen iets lager dan het gemiddelde in de regio Zuid-Holland Zuid en zijn redelijk gelijk aan de cijfers uit 2019 en 2021. 13

Voor jongeren van 16 tot 25 jaar zijn geen gemeentelijke cijfers beschikbaar. Wel biedt de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 een indicatie van het middelengebruik in de regio ZuidHolland Zuid. Binnen deze groep heeft 11,9% in de afgelopen maand cannabis gebruikt, en 7% gebruikte andere middelen zoals lachgas, XTC, cocaïne, GHB, ketamine, paddo’s, truffels, 2C-B of 3MMC. Hoewel de formele cijfers over middelengebruik onder jongeren in Molenlanden relatief laag zijn, geven signalen uit de praktijk een wisselend beeld. Zo signaleert de zorgcoördinator van Yuverta een toename in middelengebruik, terwijl politie en jongerenwerkers geen duidelijke stijging waarnemen. Wat wel breed wordt herkend, is dat middelen relatief eenvoudig verkrijgbaar zijn, onder andere via sociale media en ook buiten de gemeentegrenzen. Daarnaast lijkt er een groeiende openheid onder jongeren om te praten over middelengebruik, wat het beeld kan versterken dat het gebruik toeneemt. Tegelijkertijd biedt die openheid kansen om het gesprek aan te gaan en preventie beter te laten aansluiten. Deze signalen onderstrepen het belang van preventie, monitoring en samenwerking met lokale en regionale partners.

4.3 Beschikbaarheid en naleving (handhaving) Alcohol is voor jongeren nog steeds relatief makkelijk verkrijgbaar. De naleving van de leeftijdsgrens bij verkoop is niet overal op orde. Het nalevingsonderzoek wordt uitgevoerd met behulp van de methode ‘mystery shopping’. Hierbij proberen minderjarige jongeren aan de hand van een beproefd protocol alcohol te kopen bij horeca, sportkantines, supermarkten, slijterijen, cafetaria en jongerencentra. Mystery shopping laat zien dat sportverenigingen het laagst scoren op naleving (13,5%) (tabel 2). De gemeente voert samen met boa’s en politie controles uit, onder andere bij evenementen, sportverenigingen en verkooppunten. Bij overtredingen worden gesprekken gevoerd, tips gegeven en wordt er meegedacht. Bij geen/onvoldoende verbetering zal verdere handhaving plaatsvinden. Supermarkten laten verbetering zien, mede door branchecontroles. Bij sportverenigingen en horeca is het beeld wisselend. Bij evenementen is dit onderwerp van gesprek bij de vooroverleggen en bij diverse evenementen vinden controles plaats. Een knelpunt is dat reguliere handhaving (zichtbare controle) vaak leidt tot tijdelijk aangepast gedrag. Mystery shopping biedt een realistischer beeld en wordt daarom jaarlijks ingezet. Tabel 2: Aantal aankooppogingen, correcte naleving en het nalevingspercentage per type verkooppunt in 2023 in Zuid-Holland Zuid Type verkooppunt

Aantal verkooppunten

Aantal pogingen

Aantal keer correcte naleving

Nalevingpercentage

Supermarkten

90

55

61,1%

Slijterijen

16

14

87,5%

14

Cafetaria’s

29

8

27,6%

Horeca

73

31

42,5%

Sportkantines

37

5

13,5%

245

113

46,1%

Totaal

135

Veiligheidsincidenten politie drank- en drugsoverlast Drank- en drugsoverlast komt ook in Molenlanden voor. Van 2020- 2025 zijn de absolute aantallen voor drank- en drugsoverlast redelijk stabiel gebleven: 45 (2020), 43 (2021), 51 (2022), 47 (2023) en 47 (2024). Hoewel deze cijfers niet uitgesplitst zijn naar leeftijdsgroepen of type overlast, geven ze wel een indicatie van de impact op openbare orde en veiligheid. Daarnaast blijkt uit politiegegevens dat rijden onder invloed relatief vaak voorkomt. Dit wijst erop dat middelengebruik in het verkeer ook lokaal een aandachtspunt is. Dit vergroot de urgentie van handhaving op verkeersveiligheid.

4.4 Sociale invloeden: ouders en omgeving Ouders spelen een cruciale rol in het drinkgedrag van jongeren. In Molenlanden maakt 88% van de ouders afspraken over alcoholgebruik, maar slechts 59% verbiedt alcohol volledig onder de 18 jaar (Dienst Gezondheid & Jeugd, 2023). Dit is echter wel een toename ten opzichte van 2021 (45%). Uit onderzoek blijkt dat kinderen van ouders die duidelijke grenzen stellen, later beginnen met drinken, minder zwaar drinken (ongeacht hun persoonlijkheid) en minder snel vriendschappen aangaan met drinkende vrienden. Kinderen van ouders die geen grenzen stellen, beginnen juist eerder met (risicovol) drinken.

15

Daarnaast heeft het alcoholgebruik van ouders zelf invloed op het drinkgedrag van hun kinderen. Ouders zijn belangrijke rolmodellen: hun voorbeeldgedrag beïnvloedt de verwachtingen van kinderen over alcohol al vanaf zeer jonge leeftijd. Uit onderzoek van het Trimbos-instituut blijkt dat kinderen vanaf twee jaar al een beeld vormen van alcoholgebruik op basis van wat zij thuis zien (“Zien drinken doet drinken”). Hoewel de invloed van leeftijdsgenoten toeneemt naarmate jongeren ouder worden, blijven ouders een bepalende factor via hun houding, afspraken en toezicht (Engels e.a., 2013). In een gemeente als Molenlanden, waar alcoholgebruik sociaal sterk geaccepteerd is en vaak onderdeel uitmaakt van sociale activiteiten, is het des te belangrijker om bewustwording te creëren over de impact van ouderlijk gedrag. Preventieve interventies die ouders ondersteunen in hun rol zoals ouderavonden, opvoedondersteuning en communicatiecampagnes zijn daarom een essentieel onderdeel van het gemeentelijk beleid. Alcoholgebruik onder jongeren op keten (Zuipketen) Keten zijn informele ontmoetingsplekken voor en door jongeren, vaak op privéterrein zoals een omgebouwde schuur. Ze komen in Molenlanden vooral voor in het buitengebied. Jongeren geven aan liever samen te komen in deze setting dan in reguliere horeca.

Ouders spelen hierin soms bewust een rol: zij geven aan jongeren liever thuis te laten samenkomen dan op straat, zodat er enig toezicht mogelijk is. Voor gemeente en politie is er echter weinig zicht en controle op deze ketens. Juridisch vallen ze buiten het reguliere vergunningenstelsel, onder andere doordat drank vaak niet via betaling wordt verstrekt. Dit maakt handhaving complex. In landelijke jurisprudentie is bevestigd dat toezicht op deze locaties beperkt is. Via jongerenwerk wordt ingezet op meer zicht op deze ketens en de aanwezige jongeren, zodat ook hier preventie en bewustwording mogelijk is. 16

5.

Visie en beleidsfocus

De gemeente Molenlanden wil dat jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Alcohol- en drugsgebruik past daar niet bij. Jongeren zijn in deze levensfase extra kwetsbaar: hun hersenen zijn nog in ontwikkeling, ze staan onder invloed van sociale druk en hebben vaak nog onvoldoende inzicht in de risico’s van middelengebruik. Preventie en handhaving zijn daarom essentieel.

5.1

Gemeenschappelijke verantwoordelijkheid

Preventie en handhaving zijn niet alleen een taak van de gemeente, maar van de hele gemeenschap. Jongeren bewegen zich in een netwerk van invloeden: ouders, scholen, sportverenigingen, horeca, jongerenwerk, GGD, politie, Halt en verslavingszorg. Elk van deze partijen heeft een unieke rol in het signaleren, begrenzen en begeleiden van jongeren. Door hen actief te betrekken bij beleidsontwikkeling en uitvoering, ontstaat een gedeelde verantwoordelijkheid en een samenhangende aanpak. De gemeente faciliteert, coördineert en handhaaft, maar het succes van het beleid hangt af van de gezamenlijke inzet van alle betrokkenen. Alleen dan kunnen we de sociale norm versterken dat middelengebruik onder jongeren niet vanzelfsprekend is, en kunnen we effectief werken aan een gezonde en veilige leefomgeving.

5.2. Doelgroepen Het beleid richt zich primair op jongeren van 12–18 jaar, vanwege hun kwetsbaarheid en de schadelijke effecten van middelengebruik op jonge leeftijd. Daarnaast vormen jongvolwassenen van 18–24 jaar een belangrijke doelgroep, gezien de levensfase waarin zij zich bevinden en de nog niet volledig afgeronde hersenontwikkeling. Ook ouders, scholen en alcoholverstrekkers zijn van groot belang. Zij hebben directe invloed op het gedrag van jongeren en spelen een sleutelrol in het beperken van beschikbaarheid en het doorbreken van de normalisering van middelengebruik. De concrete beleidsdoelstellingen worden uitgewerkt in hoofdstuk 6.

5.3

Integrale en omgevingsgerichte beleidsvisie

Het gemeentelijk beleid rondom alcohol- en drugsgebruik is gebaseerd op een integrale benadering, zoals aanbevolen door het Trimbos-instituut en Loket Gezond Leven. Deze aanpak rust op vier pijlers die elkaar versterken: 1. 2. 3. 4.

Voorlichting en educatie Signalering, advies en ondersteuning Fysieke en sociale omgeving Regelgeving en handhaving 17

Deze pijlers maken het mogelijk om op verschillende niveaus in te grijpen: individueel, sociaal, ruimtelijk en juridisch. Ze sluiten aan bij de systeemtheorie van Holder, die stelt dat middelengebruik ontstaat uit een combinatie van factoren en dat omgevingsgerichte strategieën het meest effectief zijn. Daarom richt het beleid zich niet alleen op de jongere zelf, maar ook op de context waarin hij of zij leeft. Denk aan de beschikbaarheid van alcohol, het voorbeeldgedrag van ouders, de sociale norm binnen verenigingen en de inrichting van publieke ruimtes. In de omgeving van de jonge drinker spelen locaties waar alcohol verstrekt wordt, alcoholverstrekkers, scholen en ouders een belangrijke rol. Daarnaast wordt ingezet op beschermende factoren, voortkomend uit het concept van Positieve Gezondheid. In deze benadering ligt de nadruk op veerkracht, eigen regie en mentaal welbevinden. Dit draagt bij aan het voorkomen van middelengebruik en het bevorderen van gezond gedrag. Door deze integrale en omgevingsgerichte benadering ontstaat een breed gedragen en effectief beleid, dat aansluit bij landelijke richtlijnen en lokale behoeften. Het plan vormt daarmee een schakel tussen gezondheidsbevordering, sociale veiligheid en jeugdpreventie, en sluit aan op bredere beleidskaders zoals het Uitvoeringsplan Visie Sociaal Domein en het Integraal Veiligheidsplan Molenlanden.

Hoewel het plan lokaal is afgestemd op de situatie in Molenlanden, sluit het grotendeels aan bij de aanpak van buurgemeenten. Dit bevordert regionale samenhang en versterkt de effectiviteit van preventie en handhaving.

18

6. Ambitie en doelstellingen 6.1

Ambitie

De gemeente streeft ernaar dat haar jonge inwoners gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Middelen zoals alcohol en drugs horen daar niet bij, in elk geval niet tot het 18e jaar. Voor (jong)volwassenen adviseert de Gezondheidsraad (Gezondheidsraad, 2015) zowel mannen als vrouwen om geen alcohol te drinken of in ieder geval niet meer dan één standaardglas alcohol per dag. We streven naar een sociale en fysieke omgeving die gezond gedrag stimuleert, waarin middelengebruik onder jongeren niet vanzelfsprekend is en waarin ouders, scholen en verenigingen actief bijdragen aan het versterken van de norm. De gemeente zet in op een adequate naleving van de Alcoholwet, het versterken van de sociale omgeving rondom jongeren en het faciliteren van een fysieke omgeving die gezond gedrag ondersteunt. Twee centrale doelstellingen vormen de kern van deze ambitie: • Voorkomen en terugdringen van alcohol- en drugsgebruik onder jongeren onder de 18 jaar. Bij jongvolwassenen richt het beleid zich op het vergroten van bewustwording en het terugdringen van risicovol gebruik. • Verbetering van de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverstrekking Deze ambitie sluit aan bij landelijke kaders zoals het Nationaal Preventieakkoord en bij lokale beleidsdocumenten zoals het koersdocument Sociaal Domein, het Sport- en Preventieakkoord en het Integraal Veiligheidsplan.

6.2

Beleidsdoelstellingen en gewenste effecten

Op basis van de probleemanalyse en de visie in hoofdstuk 5 formuleert de gemeente de volgende doelstellingen: •

Middelengebruik onder jongeren onder de 18 jaar neemt af. We streven naar een dalende trend in alcohol- en drugsgebruik onder jongeren, zoals gemeten in de GGD Gezondheidsmonitor Jeugd. Daarbij richten we ons op zowel het gebruik als de schadelijke gevolgen ervan.

•

Jongvolwassenen maken bewustere keuzes. Jongeren boven de 18 jaar zijn zich meer bewust van de risico’s van middelengebruik en maken weloverwogen keuzes. We stimuleren bewustwording via educatie, communicatie en voorbeeldgedrag.

•

Ouders stellen duidelijke grenzen. Meer ouders maken afspraken over middelengebruik en stellen grenzen, waardoor jongeren later beginnen met drinken en minder risicovol gedrag vertonen. 19

•

De naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverstrekking verbetert. We streven naar een hogere naleving van de wettelijke leeftijdsgrens, met name bij sportverenigingen, evenementen en horeca. De inzet van mystery shopping en gerichte handhaving draagt hieraan bij.

•

De sociale norm verandert. Middelengebruik onder jongeren wordt minder vanzelfsprekend. We zetten in op het versterken van een norm waarin niet gebruiken normaal is, onder andere via campagnes, ouderbetrokkenheid en lokale samenwerking.

De aanpak om deze doelstellingen te realiseren wordt uitgewerkt in hoofdstuk 7. De monitoring en evaluatie van de voortgang zijn beschreven in hoofdstuk 8.

20

7. Aanpak en activiteiten Om de doelstellingen uit hoofdstuk 6 te realiseren, kiest de gemeente Molenlanden voor een integrale aanpak die rust op vier pijlers: • Voorlichting en educatie • Signalering en ondersteuning • Fysieke en sociale omgeving • Regelgeving en handhaving Deze pijlers zijn onderling verbonden en versterken elkaar. De aanpak is afgestemd op de lokale situatie in Molenlanden, en sluit waar mogelijk aan bij de werkwijze van buurgemeenten en regionale partners. Dit bevordert samenhang, kennisdeling en effectiviteit. De tabel in bijlgae 1 geeft een overzicht van de inzet per pijler. De activiteiten worden in de volgende paragrafen verder uitgewerkt.

21

7.1

Voorlichting en educatie

Voorlichting en educatie vormen een belangrijke basis voor het voorkomen van middelengebruik. De gemeente zet in op het vergroten van kennis, bewustwording en weerbaarheid bij jongeren, ouders en professionals. Dit gebeurt via verschillende interventies en samenwerkingen: NIX 18 campagne De gemeente sluit aan bij de landelijke campagne NIX18, die de sociale norm versterkt dat niet drinken (en roken) onder de 18 jaar normaal is. NIX18 richt zich op jongeren, ouders en alcoholverstrekkers en stimuleert bewustwording over de wettelijke leeftijdsgrens en de risico’s van middelengebruik. ‘Samen voor Gezond’ De gemeente Molenlanden sluit aan bij de regionale aanpak ‘Samen voor Gezond’ van GGD ZuidHolland Zuid. Deze aanpak richt zich op het bevorderen van een gezonde leefstijl onder jongeren, met aandacht voor mentale gezondheid, weerbaarheid en het voorkomen van middelengebruik. Binnen ‘Samen voor Gezond’ worden interventies en campagnes afgestemd op lokale behoeften, in samenwerking met gemeenten, onderwijs, jongerenwerk en zorgpartners. Onder deze aanpak vallen bewezen effectieve interventies zoals: • ‘Zien drinken, doet drinken’; een campagne die ouders bewust maakt van hun voorbeeldrol en de invloed van zichtbaar alcoholgebruik op kinderen.

• ‘Helder op School’; een integraal schoolprogramma dat zich richt op educatie, ouderbetrokkenheid, regelgeving en vroegsignalering rondom middelengebruik. • ‘Open en Alert Training’; een training die zich richt op het herkennen van signalen van alcohol- en drugsgebruik, het voeren van gesprekken met jongeren en het hanteren van een eenduidige aanpak. Ouderavond ‘Helder op School’ Yuverta Youz organiseert jaarlijks ouderavonden in leerjaar 2 en 4 van Yuverta Ottoland. Deze avonden zijn onderdeel van het integraal schoolprogramma ‘Helder op School’ om middelengebruik via het onderwijs te adresseren. De aanpak zet in op educatie, ouderbetrokkenheid, regelgeving en het signaleren van leerlingen die door hun alcoholgebruik (of drugsgebruik) in de problemen komen. De jongerenwerkers van Jong Molenlanden sluiten aan bij deze ouderavonden, vanwege hun lokale kennis en omdat er dan een directe lijn richting ouders gelegd kan worden. In 2025/2026 draait Youz ook een pilot van het programma ‘Goed Gesprek’, waarin ouders handvatten krijgen om op een open en effectieve manier met hun kind te praten over middelengebruik, groepsdruk en opvoedvragen.

Gezonde School Aanpak basisonderwijs Het (laten) organiseren en uitvoeren van trainingen en cursussen en interventies gericht op het bevorderen van een gezonde leefstijl van de jeugd met onder andere middelengebruik (alcohol, roken, drugs, gamen) als aandachtspunt. Basisscholen kunnen zelf bepalen op welke thema's zij willen inzetten (bijvoorbeeld mentale gezondheid, maar ook middelengebruik). 22

Ouderavond ‘Verleidingen in de puberteit’ basisonderwijs Voor ouders/verzorgers van leerlingen in groep 7 en 8 organiseert Youz samen met Jong Molenlanden ouderavonden over de werking, risico’s en signalering van middelengebruik. En over hoe te signaleren en op te treden als ouder/verzorger. Inzet jongerenwerk De jongerenwerkers van Jong Molenlanden kunnen tijdens hun werkzaamheden het gesprek over alcohol en drugs aangaan met jongeren. Hierin volgen we de richtlijnen van het Trimbos-instituut: alleen met jongeren waarvan zeker is dat zij al alcohol drinken, roken of drugs gebruiken kan individueel (niet klassikaal) het gesprek gevoerd worden. Dit om jongeren die nog niet drinken of gebruiken niet aan te zetten dit alsnog te doen. Het jongerenwerk van Jong Molenlanden is actief op diverse plekken waar jongeren samenkomen. De werkzaamheden omvatten onder andere: • ambulante inzet op straat en in de wijk; • individuele coachingsgesprekken met jongeren; • inloopmomenten in het jeugdhonk; • aanvullende online en offline activiteiten gericht op ontmoeting en ondersteuning. Open en Alert Training: deskundigheidsbevordering Professionals die betrokken zijn bij jongeren en middelengebruik worden getraind volgens de Open en Alert-methodiek.

Deze trainingen richten zich op het herkennen van signalen van alcohol- en drugsgebruik, het voeren van gesprekken met jongeren en het hanteren van een eenduidige aanpak. Youz en GGD ZHZ adviseren gezamenlijk over de inhoud en doelgroep van deze deskundigheidsbevordering. De training is bedoeld voor professionals die actief zijn in zowel preventie als handhaving, waaronder jongerenwerkers van Jong Molenlanden, zorgcoördinatoren van Yuverta, wijkagenten, boa’s en medewerkers Team Sportservice Door deze brede inzet ontstaat een gedeelde basis in houding en handelen, wat bijdraagt aan een consistente en effectieve aanpak van middelengebruik onder jongeren. Examen sociale hygiëne Horeca Nederland Bij het examen ‘Sociale Hygiëne’ voor horecaleidinggevenden en medewerkers, aangeboden door Horeca Nederland, wordt ook aandacht besteed aan alcoholverstrekking en gebruik: ‘regelhandhaving’, ‘risicogedrag in de horeca’ ‘hoe je nee moet verkopen?’ en ‘omgaan met agressief gedrag’. Dit examen bevat ook een onderdeel over doorschenken bij dronkenschap. Bij een vergunningaanvraag is doorschenken bij dronkenschap ook onderdeel van gesprek.

7.2 Signalering, advies en ondersteuning Signalering en ondersteuning zijn cruciaal om problematisch middelengebruik vroegtijdig te herkennen en jongeren en hun omgeving tijdig te begeleiden. De gemeente Molenlanden zet in op een netwerkgerichte aanpak, waarin professionals samenwerken en interventies worden ingezet op basis van signalen uit de praktijk. Uitwisseling kennis Volksgezondheid en Openbare Orde en Veiligheid De beleidsmedewerker Volksgezondheid van team Mens & Samenleving en de beleidsmedewerker Openbare Orde en Veiligheid wisselen regelmatig kennis uit om de voortgang van het Preventie- en 23

Handhavingsplan te monitoren. Deze kennis wordt opgehaald via cijfermatige gegevens, alsook door het gesprek te blijven voeren met uitvoeringspartners. Jeugdoverleg Het jeugdoverleg is een multidisciplinair overleg waarin ook signalen over jongeren met (mogelijk) middelengebruik worden besproken. Partners zoals jongerenwerk, politie en gemeente stemmen hier af over passende ondersteuning. GGD Gezondheidsmonitor Jeugd Vierjaarlijks onderzoek onder jongeren van 13 en 15 jaar. De resultaten worden gebruikt om trends te monitoren en het beleid bij te stellen. Signalering via jongerenwerk – Jong Molenlanden Jongerenwerkers signaleren middelengebruik tijdens ambulante inzet, inloopmomenten en individuele gesprekken. Bij zorgen wordt contact gelegd met ouders, school of hulpverlening. Signalering in het onderwijs Zorgcoördinatoren en mentoren worden ondersteund in het herkennen van middelengebruik. Tijdens ouderavonden en leerlinggesprekken worden signalen opgehaald. Ouderbetrokkenheid en opvoedondersteuning Tijdens ouderavonden (Helder op School, Verleidingen in de puberteit) wordt aandacht besteed aan signalen van middelengebruik en hoe ouders hiermee om kunnen gaan. Bij zorgen kunnen ouders worden doorverwezen naar het CJG of opvoedondersteuning. Jeugdpreventieteam (JPT) Het Jeugd Preventie Team is een samenwerking tussen de Politie en Stichting Jeugdteams.

Politie, Halt, jeugdprofessionals en Leerplicht kunnen jongeren aanmelden bij het JPT. Jongeren tot 18 jaar die herhaaldelijk licht strafbare feiten plegen, jongeren die voor het eerst met de politie in aanraking zijn gekomen, jongeren die signaalgedrag laten zien of overlast veroorzaken en jongeren die slachtoffer zijn van bijvoorbeeld pesten, worden aangemeld voor een ondersteuningstraject. Het JPT is flexibel en biedt kortdurende, maar intensieve ondersteuning. Een JPT traject duurt 3 maanden en heeft als doel om herhaling te voorkomen. Versterken van de opvoedomgeving: ‘Sterke gezinnen, Sterke jeugd’ In het voorkomen van middelengebruik speelt de opvoedomgeving een cruciale rol. Het beleidsstuk Sterke gezinnen, Sterke jeugd beschrijft hoe Molenlanden inzet op het versterken van gezinnen, het vergroten van opvoedvaardigheden en het ondersteunen van ouders bij het omgaan met opvoedvragen. Deze aanpak sluit aan bij de preventieve pijlers van dit plan, met name bij het versterken van beschermende factoren zoals ouderbetrokkenheid, duidelijke grenzen en positief voorbeeldgedrag. Door deze beleidslijnen te verbinden, ontstaat een samenhangende aanpak waarin gezondheid, opvoeding en preventie elkaar versterken.

24

Verbindingsfunctionaris gezondheid en verslaving – Sociaal Team Vanaf 2026 wordt een verbindingsfunctionaris ingezet binnen het Sociaal Team. Deze medewerker richt zich op vroegsignalering, voorlichting en ondersteuning bij (risico op) middelengebruik en gaat vooral outreachend te werk, met aandacht voor jongeren, jongvolwassenen en gezinnen. De functie is breed inzetbaar, werkt gebiedsgericht en verbindt partners zoals jongerenwerk, GGD, scholen en politie. De medewerker biedt consultatie, doet huisbezoeken en begeleidt bij toeleiding naar zorg. Dit voorstel wordt momenteel in het kader van jeugdhulp naar voren opgepakt en valt daarmee buiten de scope van dit plan. In de begroting is 1 fte opgenomen om hier uitvoering aan te geven.

7.3 Fysieke en sociale omgeving Een gezonde fysieke en sociale omgeving draagt bij aan het voorkomen van middelengebruik onder jongeren. Door bewust om te gaan met inrichting, voorbeeldgedrag en sociale normen, creëren we een context waarin gezond gedrag vanzelfsprekender wordt. Versterken van de sociale norm Via de campagnes (‘NIX18’ en Zien drinken, doet drinken’), ouderavonden en samenwerking met verenigingen wordt ingezet op het versterken van de sociale norm dat middelengebruik onder jongeren niet vanzelfsprekend is. Ook het stimuleren van positief voorbeeldgedrag speelt hierin een rol. Bewust omgaan met alcohol Bij gemeentelijke bijeenkomsten en evenementen wordt bewust omgegaan met alcohol. Alcoholvrije alternatieven zijn standaard beschikbaar en het schenken van alcohol wordt per situatie afgewogen. Dit draagt bij aan het normaliseren van niet-gebruik. Schenk- en bloktijdenbeleid paracommercie In sportkantines en andere paracommerciële instellingen gelden beperkte schenktijden. Dit voorkomt dat jongeren het beeld krijgen dat alcohol en sport onlosmakelijk verbonden zijn. Het beleid is vastgelegd in de Drank- en Horecaverordening van 2020. Ontmoetingsplekken Jongerenwerkers zijn actief op plekken waar jongeren samenkomen, zoals jeugdhonken. Door aanwezigheid en gesprek ontstaat invloed op de sociale dynamiek en wordt gezond gedrag gestimuleerd.

Verkenning inzet preventiemodel OKO (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving) De gemeente Molenlanden verkent de haalbaarheid van het implementeren van het preventiemodel Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Dit model is gericht op het terugdringen van het gebruik van alcohol, drugs en tabak onder jongeren en het verbeteren van hun mentaal welbevinden. OKO is een onderbouwde, data-gestuurde aanpak waarin gemeente en lokale partners samenwerken aan een gezonde opgroeiomgeving. Het gedachtegoed van OKO biedt een integrale benadering waarin ouderbetrokkenheid, samenwerking tussen lokale partijen en het versterken van beschermende factoren centraal staan. 25

Op basis van deze verkenning wordt bepaald of, en met welke onderdelen van OKO, verdere inzet binnen Molenlanden passend is. Evaluaties in pilotgemeenten laten zien dat vooral de integrale benadering, actieve ouderbetrokkenheid en structurele monitoring als meerwaarde worden ervaren (Trimbos-instituut, 2024).

7.4 Handhaving Dit hoofdstuk beschrijft de wijze waarop de gemeente Molenlanden inzet op handhaving en toezicht om middelengebruik onder jongeren te beperken. Handhaving is een essentieel onderdeel van het beleid om middelengebruik onder jongeren te beperken. Door duidelijke regels, toezicht en sancties wordt de beschikbaarheid van alcohol en drugs teruggedrongen en de naleving van de leeftijdsgrens versterkt.

Regelgeving en beleid Alcoholwet De Alcoholwet bevat regels om het gebruik van alcohol in Nederland te reguleren en vooral jongeren te beschermen. Twee belangrijke artikelen zijn: • Artikel 3: Wie mag alcohol verstrekken. • Artikel 45 lid 1: Aan wie alcohol mag worden verstrekt. Het is ook verboden om alcohol te verstrekken aan iemand van 18 jaar of ouder, als deze alcohol vervolgens bedoeld is voor een persoon onder de 18 jaar. De verkoper van alcoholhoudende drank is verplicht te vragen naar een geldig leeftijdsdocument als niet ‘onmiskenbaar duidelijk’ is dat de koper ouder genoeg is. Deze artikelen vormen samen de juridische basis voor toezicht op alcoholverstrekking en bescherming van jongeren tegen alcoholgebruik. Opiumwet In de Opiumwet zijn alle regels over drugs opgenomen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen: • Lijst 1: Harddrugs (zoals XTC, cocaïne, heroïne) • Lijst 2: Softdrugs (zoals cannabis) De wet verbiedt bezit, de handel, de verkoop, het vervoer en de productie van deze middelen. Toezicht en handhaving van de Opiumwet ligt grotendeels bij politie en justitie. De burgemeester heeft aanvullende taken op basis van de Wet Victoria en Wet Damocles. Voor cannabis geldt een landelijk gedoogbeleid voor verkoop via coffeeshops, maar de gemeente Molenlanden hanteert een nuloptiebeleid: de vestiging van coffeeshops is niet toegestaan.

Verbod op drugsdealen en -gebruik in APV In 2019 is in de APV opgenomen dat het 'drugsrunnen', ofwel dealen verboden is (art. 2:74). Op basis daarvan kunnen we ook vanuit bestuursrechtelijke kant een last onder dwangsom opleggen wanneer dealers gepakt worden. Daarnaast gaat Artikel 2:74a in op het verbod van (hinderlijk) gebruik van drugs. Schenk- en bloktijdenbeleid paracommercie In de Drank- en Horecaverordening vastgesteld op 2 november 2020 is een schenk- en bloktijdenbeleid opgenomen. Tussen bepaalde uren in sportkantines en voor cultuur en recreatie mag geen alcohol geschonken worden: dit is verschillend per activiteit. Een beperkte schenktijd kan het goede voorbeeld geven aan kinderen en jongeren en leidt uiteindelijk tot minder alcoholconsumptie en daaraan gerelateerde gezondheidsschade en verstoringen voor de openbare 26

orde. Het kan voorkomen dat zij het beeld hebben dat sport en alcohol onlosmakelijk verbonden zijn (bekende gezegde van de derde helft). Horecabeleid en bijbehorende handhavingsmatrix De gemeente beschikt over een handhavingsmatrix waarin staat beschreven welke sancties verbonden zijn aan bepaalde overtredingen binnen het horecabeleid

Handhaven en toezicht Inzet boa De gemeente heeft de wettelijke taak toe te zien op de handhaving van de alcoholwet. De volgende soort controles kunnen worden uitgevoerd door een boa: • Basiscontroles: Onder de basiscontroles vallen de vergunningscontroles van horecabedrijven; slijterijen en para commerciële horecabedrijven (sportverenigingen, dorpshuizen etc.) met een vergunning zoals bedoeld in artikel 3 van de Alcoholwet. • Leeftijdscontroles. Een leeftijdsgrenscontrole gaat over de verkoop van alcohol aan minderjarigen. De boa kijkt of de verkoper de leeftijd controleert van de persoon die alcohol wil kopen en weigert te verkopen als het een minderjarige betreft. De controles vinden plaats bij alle verkooppunten van alcohol en bij evenementen. Daarnaast wordt er in het vergunningsproces awareness gecreëerd bij evenementen organisatoren en worden afspraken gemaakt om overmatig alcoholgebruik en schenking aan minderjarige tegen te gaan. • Controle drankgebruik onder 18 voor publiek toegankelijke ruimten. Het is op grond van dit artikel voor jongeren onder de 18 jaar verboden om op voor het publiek toegankelijke plaatsen alcoholhoudende drank aanwezig te hebben of voor consumptie gereed te hebben. • Incidentele controles. De gemeente voert controles uit op basis van signalen, klachten/meldingen of handhavingsverzoeken.

Deze kunnen betrekking hebben op de basiscontrole (inrichting) en op de leeftijdsgrenzencontrole. Een gebleken knelpunt is dat reguliere handhaving op het verstrekken van alcohol aan minderjarigen niet het gewenste effect heeft. Reguliere handhaving is het zichtbaar controleren van de naleving van de Alcoholwet. Wanneer toezichthouders te herkennen zijn, wordt door een organisatie of voorziening vaak wel naar legitimatie gevraagd. Mystery Shopping Een niet-reguliere vorm van handhaving is de methode ‘mystery shopping’. Er wordt al ingezet op controle en handhaving via deze methode. Deze aanpak wordt doorgezet en gezien wordt dat deze effect heeft. Maar het blijft wenselijk dit te blijven uitvoeren, aangezien er toch nog steeds overtredingen worden geconstateerd. Als er gehandeld wordt in strijd met de Alcoholwet dan volgen wij het volgende stappenplan: • 1e constatering: Waarschuwing • 2e constatering: Last onder dwangsom • 3e constatering: Innen dwangsom • Dwangsom volledig verbeurd en nogmaals/nog steeds in overtreding: Intrekken vergunning • Vergunning ingetrokken en nogmaals/nog steeds overtreding: Last onder bestuursdwang (bijv. sluiting) Uitvoering van mystery shopping gebeurt jaarlijks op kleine schaal. Om de naleving van de Alcoholwet te vergroten. Daarnaast voert ook de GGD ZHZ iedere vier jaar een regionaal onderzoek uit.

27

Controles op drugsgebruik De handhaving op drugsgebruik ligt primair bij de politie. De boa heeft een signaalfunctie. De APV biedt mogelijkheden om bestuursrechtelijk op te treden als er sprake is van overlast in combinatie met drugsgebruik- of handel. Het dealen van drugs valt onder de Opiumwet en wordt aangepakt door de politie. In de praktijk blijkt dit echter complex: het daadwerkelijk oppakken van drugsdealers is lastig, onder andere vanwege het vluchtige karakter van de handel, het gebrek aan concrete bewijsvoering en de beperkte capaciteit voor langdurige observatie en opsporing. De politie zet veel in op het opsporen van bestuurders van motorvoertuigen, of zij die optreden als begeleider hiervan, die onder invloed van verdovende middelen participeren in het verkeer. Bij bestuurders en/of begeleiders kan een speekseltest worden afgenomen. Deze test kan de stoffen THC, amfetamine, cocaïne en een aantal opiaten aantonen. Naast het drugsgebruik in het verkeer monitort de politie druggerelateerde meldingen. Hierbij worden verbanden geprobeerd te achterhalen om een verder onderzoek op te kunnen starten.

Afspraken Uitwisseling kennis Volksgezondheid en Openbare Orde en Veiligheid De beleidsmedewerker Volksgezondheid van team Mens & Samenleving en de beleidsmedewerker Openbare Orde en Veiligheid wisselen regelmatig kennis uit om de voortgang van het Preventie- en Handhavingsplan te monitoren. Deze kennis wordt opgehaald via cijfermatige gegevens, alsook door het gesprek te blijven voeren met uitvoeringspartners.

28

8. Financiën en monitoring Financiën De uitvoering van het Preventie- en Handhavingsplan wordt gerealiseerd met de middelen die reeds in de begroting zijn opgenomen. Voor zowel alcohol als drugs geldt dat preventie en handhaving vaak samen opgaan. Er is inzet nodig voor beleidsvoorbereiding, uitvoering en samenwerking met partners. Afhankelijk van de uitkomsten van de verkenning naar het preventiemodel Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO), kan op termijn een aanvullend voorstel worden gedaan voor (gedeeltelijke) implementatie van onderdelen uit dit model. Dit kan financiële consequenties hebben, bijvoorbeeld voor structurele monitoring, ouderbetrokkenheid en versterking van lokale samenwerking, zoals gebleken uit evaluaties in pilotgemeenten (Trimbos-instituut, 2024). Monitoring en evaluatie Monitoring vindt plaats via mystery shopping, de GGD Gezondheidsmonitor en gesprekken met lokale partners. De voortgang wordt tweejaarlijks gemonitord en in 2029 met lokale partners geëvalueerd.

29

9. Literatuurlijst Babor, T., Caetano, R., Casswell, S., Edwards, G. & Giesbrecht, N. (2010). Alcohol: no ordinary commodity: Research and public policy. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. Bureau Objectief (2023). Nalevingsonderzoek Zuid-Holland Zuid. Geraadpleegd via https://www.bureauobjectief.nl Burton, R., Henn, C., Lavoie, D., O’Connor, R., Perkins, C., Sweeney, K., Greaves, F., & Bellis, M. A. (2017). The Public Health Burden of Alcohol and the Effectiveness of Alcohol Control Policies: An Evidence Review. Public Health England. Dienst Gezondheid & Jeugd (2023). Oudermonitor Alcoholgebruik. Geraadpleegd via www.hoegezondiszhz.nl Engels, R., Kleinjan, M. & Otten, R. (2013) De rol van ouders bij alcoholgebruik van adolescenten: Stand van zaken. Nijmegen: Behavioural Science Institute Radboud Universiteit Nijmegen Expertisecentrum Alcohol (2020). Dossier Alcohol en jongeren. Utrecht: Trimbos-instituut. Geraadpleegd van expertisecentrumalcohol.nl, 26 november 2020. GGD Zuid-Holland Zuid (2023). Gezondheidsmonitor Jeugd. Dienst Gezondheid & Jeugd. Geraadpleegd via www.hoegezondiszhz.nl Holder, H. D. (1998). International research monographs in the addictions. Alcohol and the community: A systems approach to prevention. New York, NY, US: Cambridge University Press. Nationaal Preventieakkoord (2018). Nationaal Preventieakkoord. Naar een gezonder Nederland.

’sGravenhage: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Reynolds, R.I. (2003). Building confidence in our communities. London: London Drug Policy Forum. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (2019). Maatschappelijke kosten-batenanalyse van beleidsmaatregelen om alcoholgebruik te verminderen. Bilthoven: RIVM. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (2023). Middelengebruik en mentale gezondheid onder jongeren. Bilthoven: RIVM. RIVM & GGD’en (2024). Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Trimbos-instituut (2024). Alcohol en mentale gezondheid. Utrecht: Trimbos-instituut. Trimbos-instituut (2024). Evaluatie preventiemodel OKO. Utrecht: Trimbos-instituut. Geraadpleegd via www.trimbos.nl 30

Trimbos-instituut (2024). Gezondheidsrisico’s van alcohol bij jongeren en maatschappelijke kosten. Utrecht: Trimbos-instituut.

31

Bijlage 1 Tabel 1. Samenvatting inzet preventie- en handhaving alcohol en drugs Voorlichting en educatie

Signalering, advies en ondersteuning

Fysieke en sociale omgeving

Regelgeving en handhaving

NIX18-campagne Gemeente

Uitwisseling kennis Volksgezondheid en Openbare Orde en Veiligheid (OOV)

Versterken van de sociale norm

Alcoholwet

Samen voor Gezond – GGD ZHZ

Jeugdoverleg– Gemeente, jongerenwerk, politie

Bewust omgaan met alcohol - Gemeente

Opiumwet

Gezonde School Aanpak basisonderwijs – GGD

GGD Gezondheidsmonitor Jeugd

Schenk- en bloktijdenbeleid paracommercie