Bijlage 5 Bestuursbesluit Waardlanden

Gorinchem, 11 maart………. 2021 VOORSTEL BESTUUR WAARDLANDEN Vergadering : 11 maart 2021 Agendapunt : Steller: : Folkert Starreveld/ Hans van den Brule Onderwerp Voorstel

:

Strategienota nieuw afval- en grondstoffenbeleid :

1.

Het voorleggen van de volgende beslispunten (via college van B&W’s) aan de gemeenteraden van Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden: a. Het vaststellen van de Strategienota 2021-2025 ‘Samen voor een afvalvrije en schone gemeente’ b. Akkoord te gaan met de implementatie van het volledige stappenplan. Indien gewenst kunnen de gemeenten afzonderlijk besluiten om stap 3 (invoering van een variabele tarief) vooraf te laten gaan door een tussentijdse evaluatie en een extra beslismoment. c. Akkoord te gaan met de investering van € 6.493.600 door Waardlanden, voor de benodigde aanpassingen aan het inzamelsysteem. De kapitaallasten van € 771.237 worden (op de gebruikelijke wijze) naar rato van het aantal huisaansluitingen, zoals gedefinieerd in de begroting en jaarrekening van Waardlanden, doorberekend aan de gemeenten. d. Akkoord te gaan met een eenmalige afkoopsom, te betalen door de gemeente Vijfheerenlanden, van € 82.500, - voor de aanpassing van het inzamelsysteem van de voormalige gemeente Vianen. e. Akkoord te gaan met de eenmalige (implementatie)kosten van € 1.986.500,-, te verdelen over de jaren 2021 t/m 2023 (2021: € 286.000,-; 2022: € 1.471.900, -; 2023: € 228.600)

2.

Onderliggend besluit en nota onder embargo te houden, totdat de colleges van B&W van de 4 gemeenten, in afstemming met elkaar (dwz op eenzelfde dag), de stukken vrijgeven.

Inleiding/ samenvatting In de strategienota 2021 – 2025 zijn de ambities en kaders voor het nieuwe afval- en grondstoffenbeleid van de gemeenten Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden uiteengezet. De laatste keer dat het afvalbeleid is geactualiseerd was in het kader van het VANG-project in 2014. Een nieuw beleidsplan is noodzakelijk omdat de oude ambities en kaders inmiddels zijn achterhaald door het landelijk beleid. Op basis van een uitgebreide analyse van de huidige situatie en de inbreng van bewoners en raadsleden (die bij de totstandkoming van dit plan uitvoerig zijn geraadpleegd) wordt de komende beleidsperiode sterk ingezet op duurzaamheid (stimuleren van de circulaire economie) en het beheersbaar maken van de kosten. Een gangbare indicator voor circulair afvalbeheer is de hoeveelheid te verbranden restafval. Conform het landelijk beleid wordt gestreefd naar een restafvalreductie tot minder dan 100 kg per inwoner in 2025.

1

In een stappenplan is aangegeven met welke maatregelen de 100 kg doelstelling kan worden gerealiseerd. In stap 1 worden de inzamelvoorzieningen voor grondstoffen verder verbeterd. In stap 2 worden de inzamelvoorzieningen voor restafval gereguleerd (waaronder invoering van een pasjessysteem op de ondergrondse restafvalcontainers), en in stap 3 worden variabele tarieven op (grof) restafval ingevoerd. Op basis van een scenario-onderzoek dat door Waardlanden is uitgevoerd worden de doelen (circulair afvalbeheer en beheersbare kosten) alleen het beste gerealiseerd als het volledige stappenplan wordt doorlopen (inclusief variabele tarieven). Naast het stappenplan (aanpassingen aan het inzamelsysteem) wordt er in de nota ook een voorstel gedaan om een Circulair Netwerk te ontwikkelen, waarbij aan de brengfunctie van de afvalbrengstations ook activiteiten als kringloop, reparatie, duurzaam ondernemen, participatie en/of educatie worden verbonden. Daarmee wordt hoogwaardig product- en materiaalhergebruik nagestreefd. Beoogd effect Het realiseren van een trendbreuk in de hoeveelheid restafval die naar de verbrandingsoven wordt afgevoerd: tot minder dan 100 kilogram per inwoner per jaar in 2025. Door de restafvalreductie nemen de verbrandingskosten (inclusief verbrandingsbelasting) af, en worden de kosten beheersbaarder. Argumenten 1a.

Deze strategienota is nodig om invulling te geven aan de landelijke doelstellingen die sinds 2014 (het jaar waarin het afvalbeleid van de 4 Waardlanden-gemeenten voor het laatst is gewijzigd) flink zijn aangescherpt. Gestreefd wordt naar een 100% circulaire economie in 2050. Dat betekent dat er in 2050 geen (rest)afval meer mag worden verbrand en dat al het afval dat desondanks toch ontstaat, als grondstof wordt teruggewonnen ten behoeve van hergebruik en recycling. Als eerste tussendoel streeft het Rijk naar maximaal 100 kilogram verbrandbaar restafval in het jaar 2020. Omdat 2020 reeds verstreken is en er ook een tijdsperiode nodig is om het nieuwe beleid voor te bereiden en in te voeren, wordt de 100 kg doelstelling voor de 4 Waardlanden-gemeenten voor het jaar 2025 als realistisch beschouwd. Een circulaire economie gaat niet alleen om het stimuleren van afvalscheiding en reduceren van de hoeveelheid restafval, maar ook om de kwaliteit van hergebruik te verhogen. De ladder van Lansink is maatgevend: preventie heeft de voorkeur op producthergebruik, producthergebruik heeft de voorkeur op materiaalhergebruik, etc. De ontwikkeling van een Circulair Netwerk maakt daarom onderdeel uit van de strategienota, waarbij de bestaande brengfunctie van de afvalbrengstations wordt uitgebreid naar kringloop, reparatie en circulair ondernemen. 1b.

De strategienota voorziet in een concreet stappenplan, waarin wordt aangegeven met welke stappen en maatregelen tot de 100 kilogram-doelstelling kan worden gekomen. Omdat een variabel tarief minder draagvlak geniet dan de overige maatregelen (blijkens de eerdere discussies in de 4 gemeenteraden en het recent gehouden bewonersonderzoek) is deze maatregel in de laatste stap 3 opgenomen. Iedere gemeente(raad) kan afzonderlijk van elkaar besluiten om deze stap vooraf te laten gaan met een extra evaluatie/ beslismoment. Bij deze tussentijdse evaluatie kan worden nagegaan in welke mate de doelstelling van maximaal 100 kg restafval – zonder effectuering van stap 3 - gehaald is, en in welke mate de invoering van variabele tarieven nog noodzakelijk is. Een extra evaluatie/ beslismoment heeft als nadeel dat het de kostenbesparende effecten van het plan uitstelt en dat de implementatiekosten hoger uitvallen (integrale voorbereiding van de stappen 1, 2 en 3 is goedkoper/ efficiënter dan afzonderlijke voorbereiding). Het uitgevoerde scenario-onderzoek wijst uit dat de doelen (circulair afvalbeheer en beheersbare kosten) het beste gerealiseerd worden als het volledige stappenplan wordt doorlopen (inclusief variabele tarieven).

Alle gemeenten in Nederland die tot nu toe de Rijksdoelstelling van < 100 kg restafval hebben bereikt (44 gemeenten), hebben variabele tarieven voor restafval ingevoerd.

2

1c.

Het stappenplan houdt onder andere in dat de inzamelvoorzieningen voor grondstoffen worden uitgebreid en de inzamelvoorzieningen voor restafval worden gereguleerd. Daarvoor zullen noodzakelijkerwijs investeringen moeten worden gedaan. In totaal gaat het om een bedrag van 6.493.000 euro. Het grootste gedeelte daarvan wordt besteed aan het afsluitbaar maken van de ondergrondse restafvalcontainers (pasjessysteem), het plaatsen van gftcontainers bij de hoogbouw en centrumgebied, en de harmonisatie van het inzamelsysteem (Vianen). Voor de invoering van stap 3 is geen extra investering benodigd. Waardlanden zal voor het gehele investeringsbedrag een krediet aanvragen en de kapitaallasten daarvan doorberekenen aan de gemeenten (naar rato aantal huisaansluitingen te verdelen over de gemeenten).

1d.

Het investeringsbedrag van € 6.493.600 is exclusief een afkoopsom, te betalen door de voormalige gemeente Vianen, ad € 82.500,- voor het aanpassen van het inzamelsysteem van de voormalige gemeente Vianen aan het inzamelsysteem van de overige Waardlandengemeenten. Dit doet gestand aan de afspraak dat iedere Waardlanden-gemeenten zelf het ondergronds brengen van zijn grondstofcontainers financiert. Omdat Vianen pas na 2014 is toegetreden tot Waardlanden, is dat voor die voormalige gemeente nog niet gebeurd.

1e.

Invoering van het stappenplan vergt de nodige voorbereidingskosten. Het gaat daarbij vooral om de kosten voor projectleiding, aanbesteding, onderzoek en monitoring en communicatie. Daarnaast worden ook de keukenemmertjes voor gft en de toegangspassen voor ondergrondse containers eenmalig in rekening gebracht bij de gemeenten.

2.

Naar verwachting zal het nieuwe afval- en grondstoffenbeleid de nodige media-aandacht genieten. Om te voorkomen dat inwoners van de ene gemeente het nieuws via een andere gemeente tot zich krijgt, is afstemming gewenst. Om die reden wordt dit besluit en bijlagen onder embargo gehouden totdat alle 4 colleges van B&W (op eenzelfde tijdstip) er een standpunt over hebben ingenomen.

Kanttekeningen/ risico’s 1a. Met deze nieuwe strategienota wordt een flinke stap voorwaarts gezet naar het duurzaam en circulair maken van het gemeentelijk afvalbeheer, maar het einddoel – 100% circulair – is daarmee nog niet gehaald. Na 2025 zal aanvullend beleid nodig zijn om dit ultieme doel binnen handbereik te krijgen 1b.

Invoering van een variabel tarief zou kunnen leiden tot ontwijkgedrag en afvaldump. Ook kan het leiden tot extra vervuiling van de grondstoffen, omdat er geen tarieven op de grondstoffen worden toegepast. De angst voor ontwijkgedrag blijkt vaak groter dan het in werkelijkheid uitpakt. Door extra inzet op communicatie en toezicht en handhaving kunnen veel problemen worden voorkomen. De strategienota voorziet in voldoende middelen om ontwijkgedrag onder controle (beheersbaar) te houden. Met extra monitoring (hiervoor is budget gereserveerd) wordt alles goed in de gaten gehouden.

1c.

De investering van € 6.493.600 is noodzakelijk om het inzamelsysteem zodanig aan te passen dat bewoners meer tot afvalscheiding worden aangezet en minder restafval aanbieden. Naast de jaarlijkse kapitaallasten die deze investering te weeg brengt, worden er ook extra kosten gemaakt bij Waardlanden (inzamelkosten, pasbeheer, communicatie, toezicht, eventuele opruimkosten). Daar tegenover staan ook baten, ofwel vermeden verwerkingskosten. Deze baten vinden hoofdzakelijk plaats bij de effectuering van stap 3 (variabel tarief voor restafval). De financiële doorrekening van de strategienota laat zien dat het volledige stappenplan kostenneutraal kan worden uitgevoerd. Effectuering van alleen de stappen 1 en 2 leidt tot een structurele kostenverhoging van € 19,80 per huisaansluiting. De kosten gaan voor de baten uit. De baten – ofwel de vermeden verwerkingskosten – zijn afhankelijk van de mate waarin bewoners hun scheidingsgedrag aanpassen, ofwel meer grondstoffen aanbieden en minder restafval. De effecten van de maatregelen zijn nooit 100%

3

nauwkeurig te ramen. In deze nota is gerekend met gedragseffecten ontleend van gemeenten die al ervaringen hebben met deze maatregelen. In dat licht mogen de kostenberekeningen als realistisch worden beschouwd. De financiële consequenties zoals deze zijn weergegeven in de strategienota zijn exclusief autonome kostenontwikkelingen (indexering) en marktontwikkelingen. De verwerkingstarieven voor restafval en met name die van grondstoffen zijn aan marktontwikkelingen onderhevig waardoor ze flink kunnen fluctueren. Dat dit tot heftige kostenbewegingen kan leiden bewijzen de afgelopen jaren. Hoe de tarieven en prijzen zich de komende jaren gaan ontwikkelen is onzeker. De verwachting is dat de verbrandingstarieven voor restafval de komende jaren verder zullen stijgen, mede gezien een verdere verhoging van de verbrandingsbelasting door het Rijk niet is uit te sluiten. In dat licht is het investeren in afvalscheiding en restafvalreductie een goede keuze. 1e.

Indien gekozen wordt voor een tussentijdse evaluatie en extra beslismoment voorafgaande aan de implementatie van stap 3 worden al wel de eenmalige voorbereidingen (en de daaraan verbonden kosten) in gang gezet. Dat betekent dat indien een gemeente na tussentijdse evaluatie besluit om stap 3 niet te effectueren, de voorbereidingskosten voor stap 3 (circa € 3,65 per huisaansluiting) voor niets heeft betaald.

Financiën Als gevolg van de strategienota rekent Waardlanden de volgende kosten door aan de 4 gemeenten: de implementatiekosten van € 1.986.500,-, te verdelen over de jaren 2021 t/m 2024 (2021: € 286.000,-; 2022: € 1.471.900,-; 2023: € 228.600. Alle bedragen te verdelen over de 4 gemeenten, naar rato het aantal huisaansluitingen de netto structurele meerkostenmeerlasten, bestaande uit de kapitaallasten, extra inzamelkosten, pasbeheer, communicatie, toezicht, eventuele opruimkosten. Hier zijn de uitgespaarde verwerkingskosten op in mindering gebracht Bij Indien wordt besloten voor uitvoering van het gehele stappenplan, worden de volgende kosten doorberekend: 2021

2022

2023

286.000 €

1.471.900 €

228.600 €

-

€

644.740 €

-50.275 €

-50.275 €

-50.275

€

286.000 €

2.116.640 €

178.325 €

-50.275 €

-50.275

€

4,4 €

32,6 €

2,7 €

-0,8 €

-0,8

Totaal Implementatiekosten Netto structurele meerkosten* Totaal - per huishouden (obv 65.000 hh)

€

2024

2025 en de jaren er na € -

Te verdelen over de gemeenten:

Gorinchem Hardinxveld-Giessendam Molenlanden Vijfheerenlanden

€ € € € €

73.093 31.783 75.884 105.240 286.000

€ € € € €

540.947 235.219 561.606 778.868 2.116.640

€ € € € €

45.574 19.817 47.315 65.619 178.325

€ € € € €

-12.849 -5.587 -13.339 -18.500 -50.275

€ € € € €

-12.849 -5.587 -13.339 -18.500 -50.275

* inclusief uitgespaarde verwerkingskosten als gevolg van afvalreductie en afvalscheiding

4

Totaal Implementatie-kosten

€

Structurele meerlasten

2021

2022

2023

2024

2025 en de jaren er na € -

286.000 €

1.471.900 €

228.600 €

-

€

644.740 €

-50.275 €

-50.275 €

-50.275

Totaal

€

286.000 €

2.116.640 €

178.325 €

-50.275 €

-50.275

- per huishouden (obv 65.000 hh)

€

4,4 €

32,6 €

2,7 €

-0,8 €

-0,8

73.093 € 540.947 € 31.783 € 235.219 € 75.884 € 561.606 € 105.240 € 778.868 € 286.000 € 2.116.640 €

45.574 € 19.817 € 47.315 € 65.619 € 178.325 €

-12.849 € -5.587 € -13.339 € -18.500 € -50.275 €

-12.849 -5.587 -13.339 -18.500 -50.275

Te verdelen over de gemeenten:

Gorinchem € Hardinxveld-Giessendam € Molenlanden € Vijfheerenlanden € €

Indien alleen wordt besloten voor uitvoering van de stappen 1 en 2, worden de volgende kosten doorgerekend:

Deze bedragen zullen worden opgenomen in de begrotingen van 2022 t/m 2024. Voor 2021 zal een begrotingswijziging worden opgenomen.

5

Communicatie De stukken worden pas vrijgegeven nadat de 4 colleges van B&W (op eenzelfde dag en in afstemming met elkaar) hun standpunt hebben bepaald. In een gezamenlijk persbericht wordt de kernboodschap van het nieuwe beleid verwoord en aangegeven welke maatregelen de komende jaren worden genomen. Het persbericht biedt de basis voor het in gesprek gaan met raadsleden en journalisten over het nieuwe beleid en waarom dit wordt vastgesteld. Q&A Er wordt is een vraag-en-antwoord-notitie (Q&A) opgemaakt over diverse onderwerpen: hoofdlijnen nieuw beleid, waarom nieuw beleid, wat levert het op, feiten, fabels en weerlegging daarvan, etc. Zo is er een gemeenschappelijke, eenduidige en eensluidende informatievoorziening, met ruimte voor lokale vraagstukken, zorgen, invalshoeken, en actuele ontwikkelingen per gemeente. Woordvoering Woordvoering vindt plaats door de gemeenten zelf. Vanuit de gezamenlijke kernboodschap over het nieuwe beleid en met behulp van de Q&A kunnen lokale onderwerpen nader worden besproken en toegelicht.

Vervolg 1. Verwerken in de begroting 2022 t/m 2024. Voor 2021 wordt een begrotingswijziging opgenomen Bijlagen 1. Scenario-onderzoek toekomstige inzamelsystemen Waardlanden 2. Catalogus: mogelijke maatregelen nieuw afval- en grondstoffenbeleid Wardlanden-gemeenten 3. Visiedocument: een andere kijk op de afvalbrengstations van Waardlanden 4. Concept persbericht – versie 17 feb 5. Antwoorden op veel gestelde vragen

6

Bestuur Waardlanden :

11 maart 2021

Agendapunt

:

x

Onderwerp

:

Strategienota nieuw afval- en grondstoffenbeleid

Het Bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling Bedrijfsvoeringsorganisatie Reinigingsdienst Waardlanden b e s l u i t: 1. Het voorleggen van de volgende beslispunten (via college van B&W’s) aan de gemeenteraden van Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden: a. Het vaststellen van de Strategienota 2021-2025 ‘Samen voor een afvalvrije en schone gemeente’ b. Akkoord te gaan met de implementatie van het volledige stappenplan. Indien gewenst kunnen de gemeenten afzonderlijk besluiten om stap 3 (invoering van een variabele tarief) vooraf te laten gaan door een tussentijdse evaluatie en een extra beslismoment. c. Akkoord te gaan met de investering van € 6.493.600 door Waardlanden, voor de benodigde aanpassingen aan het inzamelsysteem. De kapitaallasten van € 771.237 worden (op de gebruikelijke wijze) naar rato van het aantal huisaansluitingen, zoals gedefinieerd in de begroting en jaarrekening van Waardlanden, doorberekend aan de gemeenten. d. Akkoord te gaan met een eenmalige afkoopsom, te betalen door de gemeente Vijfheerenlanden, van € 82.500, - voor de aanpassing van het inzamelsysteem van de voormalige gemeente Vianen. e. Akkoord te gaan met de eenmalige (implementatie)kosten van € 1.986.500,-, te verdelen over de jaren 2021 t/m 2024 (2021: € 286.000,-; 2022: € 1.471.900,-; 2023: € 228.600) 2.

Onderliggend besluit en nota onder embargo te houden, totdat de colleges van B&W van de 4 gemeenten, in afstemming met elkaar (dwz op eenzelfde dag), de stukken vrijgeven.

Aldus besloten in de bestuursvergadering, gehouden op 11 maart 2021 de secretaris

de voorzitter

H. van den Brule

C. Hendriksen

7