Bijlage 4c Werkgroep omwonenden locatie L2
Tekst van het document
Compacte samenvatting en bijlagen
Compacte samenvatting L2 Primair | op de eerste plaats!
Iconisch polderlandschap wordt aangetast
Zeer hoogwaardige archeologisch gebied ‘de Hazendonk’
L2 ligt in het gezichtsveld van UNESCO werelderfgoed Kinderdijk
Uniek weidevogelgebied
Het verworven recht NatuurNetwerk Nederland gebied(NNN)
Familie Resort Molenwaard
Inefficiënte ligging zoekgebied L2: Afstand tot middenspanningsstations is zeer groot (hemelsbreed ca. 10,5 km, effectief 15,8 km)
Bedreiging woningbouw Molenaarsgraaf Zuid
Risico’s, neveneffecten, gevaren m.b.t. Gascompressorstation Wijngaarden
Mogelijke hoogspanningsverbinding Geertruidenberg 380KV (dan kun je weer op zoek naar een nieuwe zoeklocatie).
Secundair | ook belangrijk
Windturbines zijn onveilig voor gezondheid kinderen
Locatie tot woningen en waardedalingen woningen
Verkeersveiligheid komt in geding
Agrarische bedrijven – weidegang
Rendement windmolens door ongunstige ligging zoekgebied L2
Gebiedsoverstijgend | tot slot
L2 zegt NEE
Bureau Arcadis: onjuistheden rapport en belangenverstrengeling
Onverstandige klimaathaast
RES zonder extra wind op land, doel 2030 al bijna bereikt
Compacte samenvatting Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
4. CONCLUSIE Op basis van de verstrekte informatie lijkt het geplande zoekgebied L2 voor windmolens problematisch. De nadelen zoals de aantasting van het landschap, archeologische waarde, en het zicht op UNESCO-werelderfgoed, samen met inefficiënties en gezondheidsrisico's, wegen zwaar. Het beschermde status van het gebied en de unieke situatie van de ligging zoekgebied L2 maken de noodzaak voor deze locatie niet overtuigend. Het is verstandiger om alternatieve locaties te overwegen die minder negatieve impact hebben op zowel de omgeving als de gemeenschap. Wij verwijzen u graag naar het eindrapport.
L2 zegt NEE
Compacte samenvatting Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
L2 zegt nee Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Introductie In opdracht van de gemeente Molenlanden is vanuit Klankborgroep Brandwijk en Molenaarsgraaf gestart met het participatieproces rondom zoekgebied L2 voor het plaatsen van windturbines Molenaarsgraaf. Op 26 maart jl. is de eerste bijeenkomst georganiseerd, waarbij alle bewoners (door middel van verspreiding van 1000 flyers) werden uitgenodigd om samen met het RES team te luisteren naar de ontwikkelingen en de gestelde opdracht te bespreken.
Dit was de start van het verdere participatieproces. Diverse bewoners vanuit Brandwijk, Molenaarsgraaf en omliggende dorpen hebben zich toegevoegd aan werkgroep L2. Vanuit de dorpen Brandwijk en Molenaarsgraaf zijn de dorpsbewoners wekelijks bij elkaar gekomen om verdieping te vinden, taken te verdelen en elkaar te bemoedigen. Daarin zijn dorpsgenoten vanuit diverse kanalen steeds uitgenodigd om deelgenoot te zijn en geïnformeerd te worden. Het is een open en transparant proces: voor en door iedereen. Steeds kwam duidelijk naar voren dat vanuit de werkgroep L2 unaniem bezwaren zijn tegen de komst van windturbines in L2 Molenaarsgraaf.
De werkgroep L2zegtNEE is opgezet en heeft posters ontworpen en verspreid. Tevens is er een website ontwikkeld, www.L2zegtNEE.nl, waarop voor iedereen de informatie en ontwikkelingen te volgen zijn. De groene posters zijn zichtbaar op vele ramen in de dorpen. Het gaf verbinding, verdieping en ieders expertise werd ingezet. Binnen en buiten de dorpen. Vanuit de werkgroep L2 is duidelijk besloten om vanuit de inhoud - met experts - te onderbouwen waarom windturbines niet passend zijn in Molenaarsgraaf, het hart van de gemeente Molenlanden. Het prachtige landschap ook wel cultuurlandschap genoemd, doet ons dagelijks beseffen wat ons juist zo sterk maakt en behouden moet worden.
2
L2zegtNEE
L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
L2 Rapport zoekgebied L2 | 29 mei
L2 zegt NEE
3
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Inhoud 1. Participatietraject zoekgebied L2 ................................................................................................................ 6 2. Samenvatting kernpunten zoekgebied L2 .............................................................................................. 8 2.1 Polderlandschap .......................................................................................................................................... 8 2.2
Archeologische vindplaats de Hazendonk ............................................................................... 8
2.3
UNESCO werelderfgoed Kinderdijk ........................................................................................ 10
2.4
Weidevogelgebied ........................................................................................................................... 11
2.5
NatuurNetwerk Nederland (NNN) ........................................................................................... 11
2.6
Familie Resort Molenwaard ......................................................................................................... 13
2.7
Inefficiënte ligging zoekgebied L2 t.o.v. middenspanningsstations en verlies
windrendement ........................................................................................................................................... 13 2.8
Woningbouw Molenaarsgraaf Zuid .......................................................................................... 13
2.9
Windturbines zijn onveilig voor gezondheid kinderen .................................................... 13
2.10 Locatie tot woningen en waardedalingen woningen ........................................................... 14 2.11
Ongunstige ligging zoekgebied L2 voor rendement windmolens ......................... 15
2.12
Gascompressorstation Wijngaarden ....................................................................................... 15
2.13
Verkeersveiligheid komt in geding ............................................................................................ 16
2.14
Agrarische bedrijven - weidegang ............................................................................................ 16
2.15
Hoogspanningsverbinding Geertruidenberg 380KV. ...................................................... 16
3. SAMENVATTING KERNPUNTEN GEBIED-OVERSTIJGEND......................................................... 17 3.1 Bureau Arcadis: onjuistheden rapport en belangenverstrengeling............................ 17 3.2
Onverstandige klimaathaast........................................................................................................ 17
3.3
RES zonder extra wind op land, doel 2030 al bijna bereikt ........................................... 18
4. CONCLUSIE ....................................................................................................................................................... 20
4 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
5. BIJLAGEN, REFERENTIES & AFBEELDINGEN ..................................................................................... 21 Bijlage 1: Polderlandschap ............................................................................................................................. 21 Bijlage 2: Archeologische vindplaats – De Hazendonk ................................................................... 21 Bijlage 2b: Quickscan archeologische resten zoekgebied L2 – Drs M. Tump senior KNA archeoloog ......................................................................................................................................................... 25 Bijlage 3: Unesco - Werelderfgoed Kinderdijk.................................................................................... 33 Bijlage 4. Weidevogelgebied 7 ................................................................................................................... 41 Bijlage 5: Natuurnetwerk Nederland (NNN)9 ..................................................................................... 43 Bijlage 6: Familie Resort Molenwaard ....................................................................................................
46 Bijlage 7: Inefficiënte ligging zoekgebied L2 tov middenspanningsstations en verlies windrendement ............................................................................................................................................... 49 Bijlage 8: Woningbouwproject Molenaarsgraaf Zuid ...................................................................... 51 Bijlage 9: Windturbines zijn onveilig voor gezondheid kinderen ............................................... 53 Bijlage 10: Locatie tot woningen en waardedalingen woningen ................................................ 56 Bijlage 11: Ongunstige ligging zoekgebied L2 voor rendement windmolens ...................... 57 Bijlage 12: Gascompressorstation Wijngaarden ............................................................................... 59 Bijlage 13: Verkeersveiligheid komt in geding .................................................................................... 60 Bijlage 14: Agrarische bedrijven - weidegang ..................................................................................... 60 Bijlage 15: Hoogspanningsverbinding Geertruidenberg 380KV. ............................................... 61 Bijlage 16: Arcadis – rapport bevat onjuistheden en belangenverstrengeling .....................
63 Bijlage 17: Onverstandige klimaathaast ................................................................................................ 69 Bijlage 18: RES zonder extra wind op land, doel 2030 al bijna bereikt ................................... 74
5 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
1. Participatietraject zoekgebied L2 In opdracht van de gemeente Molenlanden is vanuit Klankborgroep Brandwijk en Molenaarsgraaf gestart met het participatieproces rondom zoekgebied L2 voor het plaatsen van windturbines Molenaarsgraaf. Op 26 maart jl. is de eerste bijeenkomst georganiseerd, waarbij alle bewoners (door middel van verspreiding van 1000 flyers) werden uitgenodigd om samen met het RESteam te luisteren naar de ontwikkelingen en de gestelde opdracht te bespreken. Deze drukbezochte avond maakte veel reacties van bewoners los en vormde de start van het verdere participatieproces. Diverse bewoners vanuit Brandwijk, Molenaarsgraaf en omliggende dorpen hebben zich vervolgens verenigd in werkgroep L2zegtNEE. Vanuit Brandwijk en Molenaarsgraaf zijn de bewoners wekelijks bij elkaar gekomen om verdieping te vinden, taken te verdelen en elkaar te bemoedigen. Daarin zijn dorpsgenoten via diverse kanalen steeds uitgenodigd om deelgenoot te zijn en geïnformeerd te worden. Ook tussen de zoekgebieden werd door verschillende werkgroepen informatie gedeeld. Het is een open en transparant proces: voor en door iedereen. Steeds kwam in het participatieproces in werkgroep L2 duidelijk naar voren dat de bezwaren tegen de komst van windturbines in zoekgebied L2 Molenaarsgraaf unaniem zijn. Werkgroep L2zegtNEE heeft posters met een begeleidende brief ontworpen en in de dorpen verspreid.
Tevens is een website ontwikkeld, www.L2zegtNEE.nl. Hierop is voor iedereen de informatie in te zien en zijn de ontwikkelingen te volgen. De groene posters zijn zichtbaar op vele ramen in de dorpen. Het gaf verbinding, verdieping en ieders expertise werd hierbij ingezet. Het uitgangspunt van werkgroep L2zegtNEE is om feitelijk vanuit de inhoud - met experts - te onderbouwen waarom windturbines niet passend zijn in Molenaarsgraaf, het hart van de gemeente Molenlanden.
6 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Het prachtige landschap van L2, ook wel cultuurlandschap genoemd, doet ons dagelijks beseffen hoe waardevol en kwetsbaar dit gebied is en dat dit behouden moet blijven. In dit dossier is een samenvatting opgenomen van de gebied-specifieke aspecten van L2 Molenaarsgraaf/Brandwijk, daarna gevolgd door een samenvatting van aantal gebiedoverstijgende aspecten. De bijlagen zijn opgenomen voor nadere verdieping en bevat referenties en overzichtskaarten. Werkgroep L2zegtNEE
7 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
2. Samenvatting kernpunten zoekgebied L2 2.1 Polderlandschap Nergens ervaar je de Hollandse polder zo goed als in Molenaarsgraaf. Veenweiden, eindeloos lange sloten, koeien, molens, houtkades en knotwilgen vormen het eeuwenoude landschap. Het zoekgebied L2 is een gebied waar de landschappelijke kenmerken van veenweide volledig tot zijn recht komt. Dit gebied rond Brandwijk en Molenaarsgraaf geeft uniek het open karakter weer, waar de Alblasserwaard om bekend staat. Het landschap van L2 draagt bij aan voedselproductie, landschapsbeheer, waterberging en recreatie. Samen zijn we rentmeesters van de polder. Het authentieke polderlandschap is cultuurlandschap. Dat moet behouden blijven, er passen geen windturbines in. Dit wordt ook dringend geadviseerd door het Gebiedsplatform Alblasserwaard en Vijfheerenlanden. Zie bijlage 1.
2.2
Archeologische vindplaats de Hazendonk
Vindplaats de Hazendonk is een archeologisch Rijksmonument. Op dit terrein is geen enkele bodemverstorende activiteit toegestaan. Het heeft dezelfde status als de hunebedden in Drenthe.
8
Zie bijlage voor een grotere afbeelding
L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
L2 bevindt zich in een terrein van zeer hoge archeologische waarde. De Hazendonk is een vindplaats waarvan gesteld is dat deze van algemeen belang is vanwege haar betekenis voor de wetenschap. Deze vindplaats herbergt resten van bewoning uit de late steentijd en de bronstijd op een donk, die zelfs heden ten dage nog goed herkenbaar is aan het maaiveld. De vindplaats geniet zowel nationaal als internationale bekendheid. De Hazendonkcultuur is naar deze vindplaats vernoemd! De Hazendonk maakt deel uit van een groter complex van donkencomplex. Hierbij geldt een deels hoge archeologische verwachting. Ook is hierbij in het verleden daadwerkelijk bewoning uit het verleden aangetoond. Binnen L2 bevinden zich veel archeologische resten, die ernstig bedreigd worden.
Zie bijlage voor een grotere afbeelding
9 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
2.3
UNESCO werelderfgoed Kinderdijk
Unesco werelderfgoed Kinderdijk ligt in de zichtlijn van L2. Bij plaatsing van windturbines dreigt het de UNESCO status te verliezen.
10 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
2.4
Weidevogelgebied Zoekgebied L2 ligt volledig in een weidevogelgebied welke is aangewezen door de
provincie Zuid Holland Zuid. De gebiedsidentiteit mag niet worden gewijzigd. Het heeft een beschermingsstatus 2, transformatie is niet toegestaan.
Zie bijlage voor een grotere afbeelding
2.5
NatuurNetwerk Nederland (NNN)
Beschermingsregimes in Natura 2000-gebieden, de Kaderrichtlijn Mariene Strategie en het Natuurnetwerk Nederland (NNN) zijn wettelijk beschermd via de Wet Natuurbescherming.1,2 Het is verboden om een project te realiseren wat bedreigend is voor het NatuurNetwerk Nederland gebied.
11 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Zie bijlage voor een grotere afbeelding
Het NNN-gebied in L2 grenst ook naast een ganzenrustgebied. Plaatsing van windturbines zal een ernstige bedreiging zijn.
12 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
2.6
Familie Resort Molenwaard
Familie Resort Molenwaard is een grote toeristische trekpleister gelegen naast zoekgebied L2. Het biedt werk aan 155 collega's, het is verbonden aan vele bedrijven in de regio en geeft een grote inkomstenbron aan toeristenbelasting voor de gemeente. De plaatsing van windturbines in L2 heeft desastreuze en economische gevolgen.
2.7
Inefficiënte ligging zoekgebied L2 t.o.v.
middenspanningsstations en verlies windrendement Vanuit gebied L2 is de grootste afstand naar de middenspanningsstations in Arkel en Alblasserdam. Hemelsbreed is dit 10-11 kilometer. Echter, de daadwerkelijke lengte zal langer zijn. De kosten en effecten om te graven vanuit locatie L2 zijn het grootste en met de meeste impact van alle zoekgebieden.
2.8
Woningbouw Molenaarsgraaf Zuid
Woningnood is hoog in Brandwijk en Molenaarsgraaf. Het plan om woningen te ontwikkelen is in het gebied richting de windturbines. Onderzoek naar haalbaarheid loopt nog. Het mag niet zo zijn dat de windturbines dit onmogelijk maakt. We hebben de zorg naar elkaar om woningbouw mogelijk te maken: voor de toekomst van onze dorpsgenoten.
2.9
Windturbines zijn onveilig voor gezondheid kinderen
Binnen de windturbinezone bevinden zich grote groepen kinderen. Een kinderdagverblijf ligt direct naast (op 460 meter) L2. Daarnaast zijn er basisscholen, een middelbare school en het familie Resort Molenwaard in de nabije omgeving. Plaatsing van windturbines heeft desastreuze gevolgen op hun cognitieve ontwikkeling als gevolg van het infrageluid. Ook
13 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
komt de zorgwekkende stof Bisfenol A (BPA) vrij als gevolg van wiekenslijtage. Dit beïnvloedt de hormoonhuishouding en tast het immuunsysteem aan. We kunnen er kort over zijn: het plaatsen van een windturbine in de nabijheid van kinderen is in strijd met het VN Verdrag inzake de Rechten van het Kind: Kinderen hebben recht op de besche rming en de zorg die nodig zijn voor hun welzijn Rechten van het kind: Publicatieblad van de Europese Unie C 303/17 - 14.12.2007
2.10 Locatie tot woningen en waardedalingen woningen Op onderstaande tekening is zichtbaar dat zoekgebied L2 op korte afstand van diverse woningen is gevestigd. Deze bevinden zich binnen de windturbinezone van 500 meter! Daarnaast geeft het binnen een groter bereik forse waardedalingen aan woningen. In gezamenlijkheid met het Familie Resort Molenwaard zullen hierin juridische stappen genomen worden om de verantwoordelijkheid volledig neer te leggen bij de gemeente wanneer windturbines geplaatst gaan worden in L2.
Zie bijlage voor een grotere afbeelding
14 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
2.11 Ongunstige ligging zoekgebied L2 voor rendement windmolens Aangezien de wind gedurende het jaar het meest uit het zuidwesten komt en de windturbines op een bepaalde afstand van elkaar moeten staan om voldoende windenergie op te kunnen wekken, is de langgerekte vorm van zoekgebied L2 ongeschikt om hier meerdere windturbines in te plaatsen. De berekende 3150 vollast uren uit het Arcadis rapport is NIET realistisch. Volgens het CBS is de prognose voor 2022 2625 uur. Als we het per provincie bekijken ligt het nog lager, 2324 uur. Een prognose op basis van 3150 vollast uren is dan ook totaal onzinnig en niet realistisch.
2.12 Gascompressorstation Wijngaarden Ten noordwesten van Wijngaarden bevindt zich, te midden van zoekgebieden J en K en naast L2 een gascompressorstation van Gasunie. Het blijkt dat bij het vaststellen van de zoekgebieden J, K en L2 onvoldoende rekening is gehouden met veiligheidsaspecten met betrekking tot zowel ondergrondse als bovengrondse gasinfrastructuur. Voor bovengrondse gasinfrastructuur hanteert Gasunie een minimale afstand van 716 m. Deze afstand wordt door de Raad van State bevestigd, In het Arcadis rapport gaat men echter enkel uit van een afstand van 240 meter.
15 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
2.13 Verkeersveiligheid komt in geding Gekozen is om aan te sluiten met de zoekgebieden bij bestaande infrastructuur. De N214 is een belangrijke provinciale weg die veel wordt gebruikt. Verkeersveiligheid is in het geding bij het plaatsen van windturbines op zo’n korte afstand van deze weg. Slagschaduw zal ervoor zorgen dat je als automobilist in het licht, donker en weer in het licht rijdt. Dit kan gevaarlijke situaties geven. Dit geldt ook voor schittering. Er gelden nog geen normen, maar dit neemt niet weg dat gemeente en de provincie als wegbeheerder een belangrijke zorgplicht heeft.
2.14 Agrarische bedrijven - weidegang De zoeklocatie bevindt zich in de directe omgeving van agrarische bedrijven. Deze zijn grondgebonden, dit betekent dat er weidegang plaatsvindt. Er zal onderzoek gedaan moeten worden wat de gevolgen zijn van windturbines op zo’n korte afstand van deze dieren. Effecten van infrageluid op mensen zijn duidelijk en dit zal overdraagbaar zijn op dieren maar veel is hier niet over bekend. Wat betreft het vrijkomen van Bisfenol A is de situatie echter heel anders.
2.15 Hoogspanningsverbinding Geertruidenberg 380KV. L2 is verbonden aan de zoeklocatie voor hoogspanningsverbinding 380 kV Geertruidenberg. Bij plaatsing van hoogspanningsverbindingen is er geen enkele mogelijkheid om windturbines te plaatsen in L2. Overigens gelden de meeste van bovenstaande kernpunten ook voor de eventuele plaatsing van hoogspanningsmasten in zoekgebied L2. Echter, vrijwel alle bovengenoemde gebied-specifieke argumenten tegen plaatsing van windturbines zijn OOK van toepassing op de eventuele plaatsing van een hoogspanningsverbinding Corridor 8 in zoekgebied L2.
16 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
3. SAMENVATTING KERNPUNTEN GEBIED-OVERSTIJGEND 3.1
Bureau Arcadis: onjuistheden rapport en belangenverstrengeling
In het Arcadis rapport “Gebiedsbreed onderzoek alternatieve windlocaties RES Alblasserwaard RES regio Alblasserwaard 25 oktober 2023” hebben we op een groot aantal punten feitelijke onjuistheden en onvolkomenheden vastgesteld. Zie bijlage 16. Het feit dat Arcadis, die in opdracht van de overheid een plan MER schrijft, een actief en betalend lid van de Nederlandse Wind Energie associatie (NWEA) is en pro-actief plaatsing windmolens op land bevorderd, is frauduleus. Dat deze organisatie in staat zou zijn een objectief gebiedsbreed onderzoek uit te voeren in de Alblasserwaard is volledig ongeloofwaardig. EZK en Arcadis werken innig samen om de windbranche op gewenst niveau te houden. Hoe bestaat het dat de Ministeries openlijk kiezen voor uitvoering door een bureau als Arcadis? Het kenmerk van dit ingenieursbureau is immers dat ze problemen van hun broodheer oplossen, terwijl hier de afstand van de onafhankelijke wetenschap nodig is.
3.2
Onverstandige klimaathaast
Wij zijn voor het terugdringen van de menselijke invloed op het klimaat en milieu en ook voor een duurzaam energiesysteem. Het huidige beleid van gemeente, provincie en overheid om koste wat kost windmolens te plaatsen in een woonomgeving, komen voort uit de modelscenario’s van de IPCC met betrekking tot de menselijke invloed op de opwarming van de aarde door CO2 uitstoot. Er moet echter worden vastgesteld dat in de laatste 25 jaar geen enkele voorspelling is uitgekomen. Alle noodscenario’s bleken niet plaats te vinden. De invloed van de mens is totaal overschat. Wij zijn voor een duurzame
L2 zegt NEE
17
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
wereld, maar tegen schadelijk en onrealistisch “net zero” beleid, dat leidt tot afbraak van onze woonomgeving en onze energievoorziening duur en onbetrouwbaar maakt. Windmolens zijn inefficiënt, hebben een laag energie rendement en gebruiken enorme hoeveelheden grondstoffen (ook fossiele), waarbij ook nog eens radioactief afval vrijkomt. Er is tijd om een betrouwbaar en duurzaam energiesysteem op te bouwen, waar kernenergie een belangrijke rol speelt. Kleine modulaire reactoren kunnen in 10 jaar tijd geïnstalleerd zijn. Deze optie om CO2 uitstoot te voorkomen wordt volledig onbenut gelaten in de huidige RES. Er is tijd voor verandering. We moeten niet onverstandig handelen uit blinde paniek en daarmee verkeerde keuzes maken en onze welvaart en mooie polder opofferen.
3.3
RES zonder extra wind op land, doel 2030 al bijna bereikt
Het is mogelijk de klimaatdoelen te halen zonder windturbines te plaatsen in onze mooie polder. Onafhankelijke onderzoeken hebben reeds met zekerheid aangetoond dat dit mogelijk is door meer wind op zee te plaatsen en niet op land. Bestaande overheidsplannen blijken inmiddels door de tijd te zijn achterhaald. Wij doen een dringende oproep om deze informatie aandachtig door te nemen en de plannen uit het RES-akkoord aan te passen aan de realiteit en niet blind te varen op gemaakte afspraken. RES-afspraken zijn een inspanningsdoel, maar geen juridische verplichting.
18 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
19 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
4. CONCLUSIE Gezien de feitelijke onderbouwing van de argumenten tegen plaatsing van windturbines in zoekgebied L2 Molenaarsgraaf en Brandwijk (zoals vermeld in hoofdstuk 2) en de gebiedoverstijgende argumenten (hoofdstuk 3), verzoeken we de Gemeente Molenlanden dringend om geen windturbines te plaatsen in zoekgebied L2. Indien hiertoe toch wordt overgegaan, zullen we helaas genoodzaakt zijn om een juridische procedure te starten, tezamen met Familie Resort Molenwaard. De aansprakelijkheid voor de economische en andere gevolgen zal volledig bij de Gemeente Molenlanden worden neergelegd.
20 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
5. BIJLAGEN, REFERENTIES & AFBEELDINGEN Bijlage 1: Polderlandschap Nergens ervaar je de Hollandse polder zo goed als in Molenaarsgraaf. Veenweiden, eindeloos lange sloten, koeien, molens, houtkades en knotwilgen vormen het eeuwenoude landschap. Het zoekgebied L2 is een gebied waar het landschappelijke kenmerken van veenweide volledig tot zijn recht komt. Dit gebied rond Brandwijk en Molenaarsgraaf geeft juist het open karakter weer, waar de Alblasserwaard om bekend staat. Het landschap van L2 draagt bij aan voedselproductie, landschapsbeheer, waterberging en recreatie. Samen zijn we rentmeesters van de polder. Het authentieke polderlandschap is cultuurlandschap1. Dat moet behouden blijven, er passen geen windturbines in. Dit wordt ook onderkend door Gebiedsplatform Alblasserwaard en Vijfheerenlanden. Dit platform dringt eropaan om te onderzoeken of het mogelijk plaatsen van grote windturbines opweegt tegen de schade aan de cultuurhistorie en de beleving ervan1.
Bijlage 2: Archeologische vindplaats – De Hazendonk Archeologie aandachtspunten zoekgebied L2 - Drs M. Tump senior KNA archeoloog · De bodem van de Alblasserwaard herbergt waardevolle archeologische vindplaatsen uit alle perioden van de midden-steentijd tot en met de middeleeuwen en nieuwe tijd. · De locatie van deze vindplaatsen heeft een sterke relatie met het vroegere landschap. De welbekende donken werden bewoond in de midden- en late steentijd, maar ook in de bronstijd en later. Daarnaast is op de vele stroomruggen in het gebied bewoning uit de late steentijd en daarna bekend.
21 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
· Het huidige landschap van de Alblasserwaard met haar langgerekte percelen, typische lintbebouwing en woonheuvels is in de loop van de middeleeuwen ontstaan, en gaat ongeveer duizend jaar terug. Ook uit deze periode zijn in de (ondiepere) ondergrond nog veel archeologische resten aanwezig, zowel binnen de huidige dorpslinten als daarbuiten. · Archeologisch onderzoek én toevalsvondsten tonen aan dat binnen zoekgebied L2 archeologische vindplaatsen aanwezig zijn, die soms zelfs van (inter)nationaal belang zijn! · Binnen de grenzen van zoekgebied L2 bevindt zich namelijk een archeologisch Rijksmonument, een terrein van zeer hoge archeologische waarde. Het gaat hier om de Hazendonk, een vindplaats waarvan gesteld is dat deze van algemeen belang is vanwege haar betekenis voor de wetenschap. Deze vindplaats herbergt resten van bewoning uit de late steentijd en de bronstijd op een donk, die zelfs heden ten dage nog goed herkenbaar is aan het maaiveld. De vindplaats geniet zowel nationaal als internationale bekendheid. De Hazendonkcultuur is naar deze vindplaats vernoemd! Om dit in context te plaatsen: de Hazendonk heeft dezelfde beschermde status als de welbekende hunebedden in Drenthe! · Deze vindplaats is van Rijkswege beschermd hetgeen betekent dat op dit terrein geen enkele bodemverstorende activiteit is toegestaan.
· De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) vereist vanwege het belang van deze vindplaats naar alle waarschijnlijkheid de uitvoer van een Heritage Impact Assessment (HIA) voor de Hazendonk inclusief haar omgeving, indien de plannen voor een windturbinepark in zoekgebied L2 doorgang zullen vinden. Door de zichtbaarheid van het monument in het landschap is immers ook sprake van aantasting van de belevingswaarde. · Een HIA is een tijdrovend en kostbaar onderzoek. · De Hazendonk maakt deel uit een groter complex van donken dat zich in de ondergrond van zoekgebied L2 bevindt. Voor dit donkencomplex geldt deels een zeer hoge, en deels een hoge archeologische verwachting.
22 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
· Wanneer we kijken naar de stroomruggen, dan zijn ook die in de ondergrond van zoekgebied L2 aanwezig. Voor deze stroomruggen geldt deels een hoge, en deels een middelhoge archeologische verwachting. Op deze stroomruggen is in het verleden ook daadwerkelijk bewoning aangetoond uit de late steentijd, de bronstijd, de ijzertijd, de Romeinse tijd en de middeleeuwen. · De binnen zoekgebied L2 aanwezige archeologische resten worden ernstig bedreigd door de plannen voor het bouwen van XXL windturbines. · De verstoringsdiepte voor de bouw van dergelijke windturbines en de bijbehorende infrastructuur is van dusdanige omvang, dat ook archeologische resten die zich op grotere diepte (i.c. de donken en stroomruggen) bevinden, bedreigd worden. · Op de archeologische verwachtingskaart (AVK) van de gemeente Molenlanden is precies omschreven wat de toegestane maximale bodemverstoring ter plaatse is, zowel qua oppervlak als qua diepte (zie ook de archeologische quickscan voor zoekgebied L2). Wil men de bodem meer (dus: groter, dieper) verstoren dan volgens de AVK is toegestaan, dan is conform de wet- en regelgeving eerst archeologisch onderzoek noodzakelijk. Op sommige locaties, zoals de Rijksmonumenten, mag zelfs geen enkele verstoring van de bodem plaatsvinden.
· Het is belangrijk om hier te noemen dat wanneer we kijken naar de grootte van het te verstoren oppervlak, er altijd uitgegaan moet worden van het totale plangebied en niet enkel van de voet van de XXL windturbine en/of bijbehorende infrastructuur. · Archeologisch onderzoek, met name opgravingen, kan zeer kostbaar zijn, zeker in een gebied als de Alblasserwaard. Het behoort zelfs tot de kostbaarste archeologische onderzoeken in Nederland! Dit komt door meerdere factoren.
23 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
· Allereerst kent de Alblasserwaard een zogenaamd gestapeld landschap. Oude bewoningsniveaus zijn afgedekt met jongere afzettingen, waarop in een latere fase op dezelfde locatie opnieuw bewoning kan hebben plaatsgevonden. Daarom moet rekening gehouden worden met meerdere archeologische niveaus boven elkaar. Dit vergt een uitgekiende onderzoeksstrategie. · Ten tweede leidt de afdekking met klei en/of veen van vindplaatsen tot een goede conservering daarvan. De Alblasserwaard is bekend om haar rijke en unieke vindplaatsen, waarop zelfs zeer oude, prehistorische structuren en voorwerpen van organisch materiaal bewaard zijn gebleven. Het is een kostbare en tijdrovende zaak om dergelijke zaken op te graven én te conserveren. · Een goede conservering van vindplaatsen geldt juist ook voor die uit de steentijd. Het opgraven daarvan moet uiterst secuur gebeuren en is daardoor zeer tijdrovend en dus kostbaar. Een opgraving van de locatie van één windturbine, waar een steentijdvindplaats aanwezig is, kan in de miljoenen lopen! · Tot slot is opgraven in een veengebied logistiek gezien een uitdaging door het grondwater, vooral van vindplaatsen op grote diepte. Dit betekent bijvoorbeeld dat er kostbare maatregelen tegen wateroverlast moeten worden genomen, bijvoorbeeld bronbemaling of zelfs het slaan van damwanden.
· De conclusie is dat archeologisch onderzoek in zoekgebied L2 uitermate kostbaar is en vertraging met zich mee zal brengen. Dat geldt niet alleen voor gravend onderzoek (proefsleuven, opgravingen) maar ook voor archeologisch vooronderzoek (booronderzoek). · Tevens dient er rekening mee gehouden te worden dat bij de uiteindelijke ontmanteling van het windturbinepark de bodem extra beschadigd zal raken. Ook in dat geval dient archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden, met de bijbehorende kosten. Wijngaarden, 30 april 2024 Drs. M. Tump, senior KNA-archeoloog
24 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Bijlage 2b: Quickscan archeologische resten zoekgebied L2 – Drs M. Tump senior KNA archeoloog De ondergrond van zoekgebied L2 herbergt waardevolle archeologische resten uit meerdere perioden. Deze resten worden ernstig bedreigd door de plannen voor het bouwen van XXL windturbines. De verstoringsdiepte voor de bouw van dergelijke windturbines en de bijbehorende infrastructuur is van dusdanige omvang, dat ook archeologische resten die zich op grotere diepte bevinden bedreigd worden. Dit document geeft een (niet-uitputtende) beschrijving van de aanwezige archeologische relicten en de verwachting voor archeologische relicten binnen dit zoekgebied. De basis voor dit document vormt de archeologische verwachtingskaart (AVK) van de gemeente Molenlanden. Daarnaast is onder andere gebruik gemaakt van de vele archeologische waarnemingen die in deze regio zijn gedaan door de AWN Lek- en Merwestreek, met name wijlen Teus Koorevaar uit Wijngaarden. Tot slot heb ik geput uit mijn eigen archeologische kennis van dit gebied. De AVK is verdeeld in zones waarvoor een bepaalde archeologische verwachting geldt (zeer hoog, hoog, middelhoog, laag, geen). Daarnaast komen op de AVK ook zones voor met een vastgestelde archeologische waarde (hoog, zeer hoog, zeer hoog + Rijksmonument). In die zones zijn eerder daadwerkelijk archeologische resten aangetoond.
Op de AVK is beschreven wat de toegestane maximale bodemverstoring in elke zone is, zowel qua oppervlak en qua diepte. Wil men de bodem meer (dus: groter, dieper) verstoren dan volgens de AVK is toegestaan, dan is eerst archeologisch onderzoek noodzakelijk. Het is belangrijk om hier te noemen dat wanneer we kijken naar de grootte van het te verstoren oppervlak, er altijd uitgegaan moet worden van het totale plangebied en niet enkel van de voet van de XXL windturbine en/of bijbehorende infrastructuur. De aanwezigheid van archeologische resten in de Alblasserwaard hangt in sterke mate samen met het vroegere landschap. De huidige Alblasserwaard bestond tot zo’n duizend jaar geleden uit een veenmoeras. Binnen dit veenmoeras waren echter ook hogere delen die wel geschikt waren voor bewoning: de donken en stroomruggen. Donken zijn
L2 zegt NEE
25
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
rivierduinen die ontstonden in de laatste ijstijd (het Weichselien), door het opwaaien van zand in droge rivierbeddingen, waardoor hoge ruggen (duinen) ontstonden.3 Deze zandruggen werden na de ijstijd geliefde vestigingslocaties, met name in het mesolithicum (midden-steentijd; 8800-4900 voor Chr.) en het neolithicum (late steentijd; 5300- 2000 voor Chr.), maar ook in de bronstijd (2000-800 voor Chr.) en later. Binnen de gemeente Molenlanden is de Hazendonk een bekende, in de prehistorie bewoonde donk (zie hierna!). Net buiten de gemeente is bijvoorbeeld de donk onder de Betuwelijn bij Hardinxveld-Giessendam, waarop de befaamde Trijntje is gevonden, goed bekend. De Alblasserwaard wordt ook wel het land van de donken genoemd. Op afb. 1 zijn de binnen zoekgebieden J, K en L2 gelegen donken weergegeven in geel.
Afbeelding 1: donken in zoekgebieden J, K en L2. In het kaartbeeld zijn alleen de donken weergegeven die de drie zoekgebieden raken.
26 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Stroomruggen zijn voormalige rivierbeddingen inclusief de oevers daarvan die, doordat de/het omringende klei en veen inklonken, uiteindelijk hoger kwamen te liggen in het landschap (inversieruggen; zand en grind klinken namelijk niet in). Het is afhankelijk van de ouderdom van de vorming van de stroomrug, in welke periode(n) deze bewoond is/kan zijn geweest. In de Alblasserwaard is een groot aantal stroomruggen in de ondergrond aanwezig. Deze zijn vernoemd naar plaatsnamen uit de omgeving. Op meerdere stroomruggen is daadwerkelijk ook bewoning aangetoond. Het huidige landschap van de Alblasserwaard met haar langgerekte percelen, typische lintbebouwing en woonheuvels is in de middeleeuwen ontstaan, en gaat ongeveer duizend jaar terug. Het gebied is vanaf de 10e – 11e eeuw, de volle middeleeuwen, in fasen systematisch ontgonnen. Ook uit deze periode zijn in de (ondiepere) ondergrond nog veel archeologische resten aanwezig, zowel binnen de huidige bewoningslinten als daarbuiten. Archeologisch onderzoek én toevalvondsten tonen aan dat de bodem in zoekgebied L2 archeologische waarden herbergt die soms zelfs van (inter)nationaal belang zijn.
Om dit in context te plaatsen: een vindplaats zoals de Hazendonk heeft dezelfde beschermde status als de welbekende hunebedden in Drenthe! Daarnaast kan op grond van de aanwezigheid van ondergrondse structuren, met name de donken en stroomruggen, maar ook op basis van de huidige (van oorsprong middeleeuwse) structuur van het landschap, een bepaalde verwachting voor de aanwezigheid van archeologische resten worden uitgesproken. Wil men windturbines bouwen, dan zal men daarom conform de wet- en regelgeving eerst archeologisch onderzoek uit moeten voeren. Archeologisch onderzoek, met name opgravingen, kan echter zeer kostbaar zijn, zeker in een gebied als het onze. Het behoort zelfs tot de kostbaarste archeologische onderzoeken in Nederland! Dit komt door meerdere factoren: Allereerst kent de Alblasserwaard een zogenaamd gestapeld landschap. Hier is op verschillende momenten door de tijd heen sediment afgezet en/of heeft veen gegroeid. Oude bewoningsniveaus zijn daardoor afgedekt met jongere afzettingen, waarop in een
L2 zegt NEE
27
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
latere fase op dezelfde locatie opnieuw bewoning kan hebben plaatsgevonden. Daarom moet rekening gehouden worden met meerdere archeologische niveaus boven elkaar (“stratigrafisch gescheiden”). Dit vergt een uitgekiende onderzoeksstrategie. Ten tweede leidt de afdekking met klei en/of veen van vindplaatsen tot een goede conservering daarvan. De Alblasserwaard is bekend om haar rijke vindplaatsen, waarop zelfs zeer oude, prehistorische structuren en voorwerpen van organisch materiaal (bijvoorbeeld hout, been, leer) bewaard zijn gebleven. Het is een kostbare en tijdrovende zaak om dergelijke zaken op te graven en te conserveren. Een goede conservering van vindplaatsen geldt juist ook voor die uit de steentijd. Dit zijn zogenaamde vuursteenvindplaatsen. Het opgraven daarvan moet uiterst secuur gebeuren en is daardoor zeer tijdrovend en dus kostbaar. Een opgraving van de locatie van één windturbine, waar een vuursteenvindplaats aanwezig is, kan al in de tonnen zo niet in de miljoenen lopen! Tot slot is logistiek gezien opgraven in een veengebied een uitdaging door het grondwater. Omdat met name de plaatsing van XXL windturbines maar ook de realisatie van de onderheide bijbehorende infrastructuur een diepe verstoring van de bodem te weeg zal brengen, worden ook archeologische vindplaatsen die zich op grotere diepte bevinden bedreigd.
Dit betekent bijvoorbeeld dat er maatregelen tegen wateroverlast moeten worden genomen, bijvoorbeeld bronbemaling (bij de opgraving van de donk bij Hardinxveld moesten zelfs damwanden worden geslagen). De conclusie is dat archeologisch onderzoek in de zoekgebieden uitermate kostbaar is en vertraging met zich mee zal brengen. Dat geldt niet alleen voor gravend onderzoek (proefsleuven, opgravingen) maar ook voor archeologisch vooronderzoek (booronderzoek). Een “standaard” booronderzoek is hier namelijk niet voldoende om (vuursteen)vindplaatsen op te kunnen sporen. Van de boringen zullen bijvoorbeeld de boorkernen bemonsterd en uitgezeefd moeten worden, waarbij ook materiaalspecialisten betrokken zullen moeten worden.
28 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Tevens dient er ook rekening mee gehouden te worden dat bij de uiteindelijke ontmanteling van het windturbinepark de bodem extra beschadigd zal raken. Ook in dat geval dient archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden. In dit document wordt voor zoekgebied L2 beschreven wat de bekende archeologische waarden zijn, wat de verwachting is voor archeologische resten op basis van de ondergrond én de structuur van het huidige landschap, en de regels die van Rijkswege en gemeentewege (AVK) hieraan verbonden zijn. Aan het einde van dit document is ter verduidelijking een grotere versie van de getoonde kaarten opgenomen.
Afbeelding 2: archeologische resten in zoekgebied L2. Het meest in het oog springende element in zoekgebied L2 is een terrein van zeer hoge archeologische waarde, zijnde een archeologisch Rijksmonument (Rijksmonumentnummer 47120; donkerpaars met rode rand op afb. 2). Dit terrein bevindt zich volledig binnen de grenzen van zoekgebied L2. Het gaat hier om de Hazendonk, een vindplaats waarvan gesteld is dat deze van algemeen belang is vanwege haar betekenis voor de wetenschap. Deze vindplaats herbergt resten van bewoning uit het neolithicum (midden-neolithicum A; 3925-3500/3400 voor Chr.) op een ondiep gelegen donk. Deze
L2 zegt NEE
29
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
donk is zelfs heden ten dage nog goed herkenbaar aan het maaiveld. Tijdens een opgraving in de jaren 70 zijn hier onder andere typisch aardewerk, werktuigen van vuursteen en been, een kano en drie menselijke skeletten gevonden. De vindplaats geniet zowel nationaal als internationale bekendheid, niet alleen onder wetenschappers maar ook onder archeologischgeïnteresseerden. De neolithische Hazendonkcultuur is naar deze vindplaats genoemd! De Hazendonk is dus een zogenaamde type-locatie. Onlangs is aan de rand van het Rijksmonument een bronzen bijl gevonden; deze vondst toont aan dat de Hazendonk ook later, in de bronstijd, door de mens bezocht is. Van deze bijl was zelfs een gedeelte van de houten steel bewaard gebleven. Dit duidt op zeer goede conserveringsomstandigheden van de vindplaats. ➢ Op dit terrein is geen enkele bodem verstorende activiteit toegestaan, deze vindplaats is van Rijkswege beschermd. ➢ De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) vereist in dit geval naar alle waarschijnlijkheid de uitvoer van een Heritage Impact Assessment (HIA). Een HIA wordt gebruikt om het effect van voorgenomen ruimtelijke ontwikkelingen of ingrepen (in dit geval: het ontwikkelen van een windturbinepark) op erfgoedwaarden te bepalen.
Een HIA is een tijdrovend en kostbaar onderzoek.4 De Hazendonk maakt deel uit van een groter complex van donken dat zich in de diepere ondergrond van het oostelijke deel van gebied L2 bevindt. Voor dit donkencomplex geldt een hoge archeologische verwachting (rood op afb. 2, groen omlijnd). Er kunnen met name vindplaatsen uit het mesolithicum en neolithicum op verwacht worden. ➢ Volgens de AVK is hier bij ingrepen groter of gelijk aan 250 m2 en dieper dan 150 cm archeologisch onderzoek noodzakelijk. Delen van dit complex van donken komen plaatselijk dichter onder het oppervlak voor. Hiervoor geldt een zeer hoge archeologische verwachting (lichtpaars op afb. 2). Binnen zoekgebied L2 gaat het om het deel van de Hazendonk dat niet binnen het beschermde
L2 zegt NEE
30
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
archeologische Rijksmonument valt, direct grenzend aan het oosten, zuiden en zuidwesten van het Rijksmonument. ➢ Volgens de AVK is hier bij ingrepen groter of gelijk aan 50 m2 en dieper dan 30 cm archeologisch onderzoek noodzakelijk. Binnen zoekgebied L2 zijn tot slot verschillende stroomruggen in de ondergrond aanwezig. Allereerst betreft het hier de Pinkenveer stroomrug. Voor deze stroomrug geldt een hoge archeologische verwachting (rood op afb. 2). Gezien de ouderdom van deze stroomrug kunnen hierop resten uit het laatmesolithicum, het neolithicum en de bronstijd worden verwacht. ➢ Volgens de AVK is hier bij ingrepen groter of gelijk aan 250 m2 en dieper dan 150 cm archeologisch onderzoek noodzakelijk. Iets jonger is de Schoonrewoerd stroomrug. Hiervoor geldt een middelhoge verwachting voor resten uit de prehistorie tot en met de middeleeuwen, met name het midden- en laat-neolithicum tot en met de Romeinse tijd (oranje op afb. 2). In het verleden zijn op dezelfde stroomrug resten gevonden uit het neolithicum, de bronstijd, de ijzertijd, Romeinse tijd en middeleeuwen. ➢ Volgens de AVK is hier bij ingrepen groter of gelijk aan 500 m2 en dieper dan 30 cm archeologisch onderzoek noodzakelijk. Voor de overige, op afb. 2 niet-ingekleurde delen van zoekgebied L2 geldt een lage archeologische verwachting. Maar ook dit gebied is niet vrijgesteld van archeologisch (voor)onderzoek.
➢ Volgens de AVK is hier bij ingrepen groter of gelijk aan 10.000 m2 en dieper dan 30 cm archeologisch onderzoek noodzakelijk. Drs. M. Tump, senior KNA-archeoloog (op persoonlijke titel) Wijngaarden, 17 april 2024
31 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
32 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Bijlage 3: Unesco - Werelderfgoed Kinderdijk Het Werelderfgoed-gebied heeft een Outstanding Universal Value (OUV), een bijzondere universele waarde, die beschermd is. Niet alleen de twee molengangen met boezemmolens van Kinderdijk-Elshout zijn beschermd, maar ook het zicht op én vanuit het Werelderfgoed-gebied. Daarom zijn ook ingrepen in het omringende landschap, die het zicht op dan wel vanuit het Werelderfgoed-gebied aantasten, niet toegestaan. De belangrijkste zichtlijn vanuit het Werelderfgoed-gebied ligt in zuidoostelijke richting. Hier kijkt men van de Blokweerse brug uit over het unieke, open en historische landschap van de Alblasserwaard. De zoekgebieden J, K en L2 van de RES Alblasserwaard, waar zeer hoge (240 - 285 m) windturbines gepland zijn, liggen precies op deze zichtlijn (zie afb. 1). Gezien hun enorme hoogte en de geringe afstand tot het Werelderfgoed-gebied (zoekgebied J: vanaf 3,8 km; zoekgebied K: vanaf 3,9 km; zoekgebied L2: vanaf 9, 4 km) zullen deze windturbines vanuit het Werelderfgoed duidelijk te zien zijn (zie afb. 2-5). De open, vlakke polder met slechts minimale, lage bebouwing geeft namelijk vrij zicht op de windturbines. Dat geldt voor alle drie de genoemde zoekgebieden.
Dit betekent dat door de bouw van 240 - 285 m hoge windturbines in de zoekgebieden J, K en L2 het panorama vanuit UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk-Elshout wordt aangetast, en dus ook de beschermde OUV. Hierdoor worden de richtlijnen van UNESCO geschonden. Hierdoor dreigt het Werelderfgoed haar UNESCO-status te verliezen! De Stichting Werelderfgoed Kinderdijk (SWEK), zogenaamde site-holder van het Werelderfgoed Kinderdijk, heeft zich hierover ook al uitgesproken.
33 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Indien de gemeenteraad instemt met het verder gaan met zoekgebieden J, K en L2, dan is het noodzakelijk dat een Heritage Impact Assessment (HIA) moet worden uitgevoerd. Een HIA waarvan de uitkomst eigenlijk al vaststaat, namelijk dat de plannen een enorme impact hebben op het Werelderfgoed. Ook de zeer kritische Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) zal bij de planvorming betrokken dienen te worden. De RCE geeft aan dat niet te lichtzinnig omgegaan moet worden met de HIA en dat deze in uiterste gevallen ingezet zou moeten worden. Een HIA is een duur én tijdrovend onderzoek waarin met name de visuele impact van de geplande ingrepen op het Werelderfgoed-gebied een belangrijk onderdeel vormt. Door middel van een HIA wordt de impact van geplande ingrepen (i.c. het bouwen van windturbines) op de OUV van het Werelderfgoed-gebied vastgesteld. Er wordt daarbij ook naar alternatieven gekeken. Op basis van een HIA wordt een advies gegeven. Nadere toelichting Unesco - Drs. M. Tump-N.F.A. Zaalberg Aandachtspunten UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk-Elshout t.a.v. zoekgebieden J, K en L2 van de shortlist potentiële zoekgebieden wind RES Alblasserwaard • Wij als inwoners van de gemeente Molenlanden zijn trots op het UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk-Elshout, dat zich binnen de grenzen van onze gemeente bevindt. • Het molencomplex is reeds vroeg, in 1997, als Werelderfgoed-gebied erkend.
Een molencomplex zoals in Kinderdijk-Elshout is uniek in de wereld. Het is daardoor ook een grote, internationale toeristische trekpleister en een grote bron van inkomsten. • Het Werelderfgoed-gebied heeft een Outstanding Universal Value (OUV), een bijzondere universele waarde, die beschermd is. Niet alleen de twee molengangen met boezemmolens van Kinderdijk-Elshout zijn beschermd, maar ook het zicht op én vanuit het Werelderfgoed-gebied.
34 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
• Daarom zijn ook ingrepen in het omringende landschap, die het zicht op dan wel vanuit het Werelderfgoed-gebied aantasten, niet toegestaan. De belangrijkste zichtlijn vanuit het Werelderfgoed-gebied ligt in zuidoostelijke richting. Hier kijkt men van de Blokweerse brug uit over het unieke, open en historische landschap van de Alblasserwaard. • De zoekgebieden J, K en L2 van de RES Alblasserwaard, waar zeer hoge (285 m) windturbines gepland zijn, liggen precies op deze zichtlijn (zie afb. 1). Gezien hun enorme hoogte en de geringe afstand tot het Werelderfgoed-gebied (zoekgebied J: vanaf 3,8 km; zoekgebied K: vanaf 3,9 km; zoekgebied L2: vanaf 9, 4 km) zullen deze windturbines vanuit het Werelderfgoed duidelijk te zien zijn (zie afb. 2-5). De open, vlakke polder met slechts minimale, lage bebouwing geeft namelijk vrij zicht op de windturbines. Dat geldt voor alle drie de genoemde zoekgebieden. • Dit betekent dat door de bouw van 285 m hoge windturbines in de zoekgebieden J, K en L2 het panorama vanuit UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk-Elshout wordt aangetast, en dus ook de beschermde OUV. Hierdoor worden de richtlijnen van UNESCO geschonden. • Hierdoor dreigt het Werelderfgoed haar UNESCO-status te verliezen! • De Stichting Werelderfgoed Kinderdijk (SWEK), zogenaamde site-holder van het Werelderfgoed Kinderdijk, heeft zich hierover ook al uitgesproken.
• Indien de gemeenteraad instemt met het verder gaan met zoekgebieden J, K en L2, dan is het noodzakelijk dat een Heritage Impact Assessment (HIA) moet worden uitgevoerd. Een HIA waarvan de uitkomst eigenlijk al vaststaat, namelijk dat de plannen een enorme impact hebben op het Werelderfgoed. • Ook de zeer kritische Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) zal bij de planvorming betrokken dienen te worden. De RCE geeft aan dat niet te lichtzinnig omgegaan moet worden met de HIA en dat deze in uiterste gevallen ingezet zou moeten worden. • Een HIA is een duur én tijdrovend onderzoek waarin met name de visuele impact van de geplande ingrepen op het Werelderfgoed-gebied een belangrijk onderdeel vormt. Door middel van een HIA wordt de impact van geplande
L2 zegt NEE
35
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
ingrepen (i.c. het bouwen van windturbines) op de OUV van het Werelderfgoed-gebied vastgesteld. • Er wordt daarbij ook naar alternatieven gekeken. Op basis van een HIA wordt een advies gegeven. • Eerdere plannen voor windturbines bij Alblasserdam (Nedstaal; op hemelsbreed 2,7 km van het Werelderfgoed)5 en Ridderkerk (Industrieterrein Ridderhaven-Donkersloot)6 zijn door de provincie Zuid-Holland na de uitvoer van een HIA afgeschoten. In het geval van Alblasserdam (Nedstaal) betrof het om plannen voor windturbines met een tiphoogte van “slechts” 155 m. • Wanneer het Werelderfgoed-gebied haar UNESCO-status verliest, dan verliest het haar steun vanuit het UNESCO-hoofdkantoor in Parijs. Dit hoofdkantoor ondersteunt nu nog de SWEK met campagnes, promoties etc. Dit zal directe gevolgen hebben voor de toeristenstroom naar Kinderdijk. Daarbij, toeristen willen genieten van het unieke molenlandschap, en niet tegen 285 m hoge windturbines aankijken. • De toeristen zorgen in de regio voor werkgelegenheid en voor inkomsten voor vele bedrijven. Als toeristen wegblijven, heeft dat dus een negatief financieel effect voor veel mensen. • Maar belangrijker nog, er zal ook veel minder geld zijn voor het kostbare onderhoud van het molencomplex. • Dit zal uiteindelijk leiden tot teloorgang van dit erfgoed! Dat moeten we niet willen!
36 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
37 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
38 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
39 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
40 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Bijlage 4. Weidevogelgebied 7 Het zoekgebied L2 is een gebied waar het landschappelijke kenmerken van veenweide volledig tot zijn recht komt. Dit gebied rond Brandwijk en Molenaarsgraaf geeft juist het open karakter weer, waar de Alblasserwaard om bekend staat. Brandwijk grenst aan de Natura 2000 gebied Donkse Laagten. Een gebied met vele weidevogels en andere broedvogels en niet broedvogels en wintergasten. In de motivatie om tot o.a. dit zoekgebied te komen is geen onderzoek en aandacht besteed aan vogels. De opmerking in het onderzoek van Arcadis dat de Alblasserwaard een weidevogelgebied is, is onvoldoende. Door de Alblasserwaard trekken vogels richting de Biesbosch. Er zijn meer soorten broedvogels en er zijn wintergasten zoals de Smient. De Alblasserwaard is door de provincie aangewezen als weidevogelgebied. In opdracht van het ministerie Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft SOVON in 2022 onderzoek verricht naar de risicofactoren van windturbines op vogels. De windturbines van 280m hoogte zullen grote inbreuk hebben op het landschappelijke karakter van het gebied en op vogels zoals eerder genoemd. Het draaien van de wieken, de aanwezige slagschaduw, geluid en de schittering zal een aantasting zijn van de wezenlijke kenmerken en waarden van dit belangrijke weidevogelgebied en de karakteristieke landschapselementen.
Naast vogels is ook geen aandacht besteed aan vleermuizen. Bekend is dat vleermuizen veelal slachtoffer zijn bij windturbines. Weidevogelgebied heeft beschermingscategorie 2. In deze categorie dienen de specifieke waarden van het desbetreffende landschap in acht genomen te worden. Transformatieopgaven zijn uitgesloten in gebieden met beschermingscategorie 2. In deze gebieden is Transformatie niet toegestaan. Gebieden met beschermingscategorie 2 hebben vaak een specifieke functie: Bijvoorbeeld in gebied Molenaarsgraaf L2 het beschermen van weidevogels.
41 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Voor deze doelen kennen dergelijke gebieden vaak een samenhang van inrichting en functioneren (structuur). Dat systeem mag niet worden aangetast als gevolg van ruimtelijke ontwikkelingen. Het systeem van weidevogelgebieden, groene buffers, recreatiegebieden etc. is vaak van grote schaal en is vaak dominant in de beleving van het gebied. De gebiedsidentiteit mag van deze gebieden niet worden gewijzigd. Daarnaast mogen ruimtelijke initiatieven de structuurkenmerken die nauw verbonden zijn met het functioneren van het systeem van het gebied niet verslechteren. De ambitie is om deze bij ruimtelijke ontwikkelingen juist te verbeteren.8
Weidevogelgebied in groen aangegeven
42 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Bijlage 5: Natuurnetwerk Nederland (NNN)9 Zoeklocatie L2 Molenaarsgraaf ligt in een NNN gebied6. Natuurgebieden zijn in de afgelopen eeuw steeds kleiner geworden en kwamen steeds verder van elkaar af te liggen. Ook in Zuid-Holland. Om deze achteruitgang te stoppen worden nieuwe natuurgebieden aangelegd en bestaande natuurgebieden met elkaar verbonden. Zo ontstaat er een netwerk dat functioneert als een groot robuust Natuurnetwerk Nederland (NNN). Planten en dieren krijgen zo meer kans om te overleven. Deze kaart van het Natuurnetwerk Nederland laat zien om welke gebieden het gaat. Beschermingsregimes in Natura 2000-gebieden, de Kaderrichtlijn Mariene Strategie en het Natuurnetwerk Nederland. De Natura 2000-gebieden zijn wettelijk beschermd via de Wet Natuurbescherming.7,8 Het is verboden zonder vergunning van gedeputeerde staten een project te realiseren dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van een Natura 2000-gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied (artikel 2.7 Wet natuurbescherming). Om de gevolgen van het project vast te stellen, moet een passende beoordeling worden gemaakt, rekening houdend met de instandhoudingsdoelstellingen voor dat gebied.
Als daaruit blijkt dat een effect niet is uitgesloten, dan kan er alleen een vergunning worden verkregen als er geen alternatieve oplossingen zijn, er sprake is van dwingende redenen van groot openbaar belang, en er compenserende maatregelen worden getroffen. De instandhoudingsdoelstellingen zijn opgenomen in de aanwijzingsbesluiten voor de Natura 2000-gebieden. Nederland werkt de instandhoudingsdoelstellingen per gebied uit in de Natura 2000-beheerplannen. Het uiteindelijke doel is het bereiken van de landelijk gunstige staat van instandhouding voor alle door de richtlijnen beschermde soorten en habitats.9
43 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Natuur Netwerk Nederland – in rood aangegeven
44 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Zoekgebied grenst direct aan een ganzenrustgebied
45 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Bijlage 6: Familie Resort Molenwaard Een grote toeristische trekpleister is het vakantiepark Molenwaard. Met toegankelijk hoogwaardig familie-entertainment en excellente gastvrijheid worden geluksmomenten gecreëerd voor vele kinderen en ouders vanuit geheel Nederland en daarbuiten. Michael van Hoorne heeft afgelopen 11 januari 2024 tijdens de Commissievergadering Samenleving, Duurzaamheid en Bedrijfsvoering van de gemeente Molenlanden een helder en duidelijk betoog gehouden en zijn zorgen gedeeld over de desastreuze en economische gevolgen. Daarnaast biedt dit park een hoge werkgelegenheid en een inkomstenbron voor de gemeente door o.a. toeristenbelasting. Het kan toch niet zo zijn dat een park wat zoveel heeft geïnvesteerd, waar ook de gemeente wel bij vaart, zo’n groot bedrijfsrisico moet gaan lopen?10 In de brief van 13 mei doet Michael van Hoorne nogmaals de oproep om geen windmolens in gebied L(2) te plaatsen: Zowel de Hiswa Recron (onze branchevereniging) als ook de diverse onderzoeken in Duitsland geven aan dat het plaatsen van windturbines op deze afstand van een verblijfspark desastreuze gevolgen heeft voor de bedrijfsvoering en vaak tot een faillissement leidt of het park zoveel minder aantrekkelijk maakt dat een omvorming naar een ander businessmodel en dus ander soort gast noodzakelijk is.
Het Familie Resort zit ondertussen in zijn vierde jaar en begint echt op gang te komen, er werken 155 collega’s, we hopen volgend jaar voor het eerst zwarte cijfers te draaien, we hebben 25 miljoen euro geïnvesteerd, we werken samen met zo’n 30 bedrijven uit de gemeente Molenlanden en we zijn een plek waar inwoners uit ons gebied graag eten, spelen, genieten en gelukkig zijn. Het park is op alle fronten omarmd door zijn omgeving en er is in de afgelopen 4 jaar nog nooit overlast geweest van ons park. Ik durf te stellen dat het park een toevoeging is voor ons gebied, het zorgt voor een enorme economische impuls door de besteding van onze gasten, door de inkoop in het gebied en door de forse bijdrage aan de toeristenbelasting.
46 L2 zegt NEE
Rapport Zoekgebied L2 | 29 mei 2024
Het park zorgt voor zichtbaarheid van ons gebied en de thematiek zorgt voor meer begrip en support voor de agrarische sector en de andere uitdagingen waar dit gebied mee te maken heeft. Het plaatsen van windturbines in de gebieden M en L zal feitelijk gezien het einde betekenen van zo’n mooie ontwikkeling in onze gemeente. Wij zijn binnen alle zoekgebieden de enige onderneming die direct bedrijfseconomische schade zal ondervinden van de plaatsing van deze turbines. Er is geen ander bedrijf waarbij de productie of het aantal klanten zal afnemen, bij ons is dat direct het geval. Ons product zal in waarde direct kelderen en binnen afzienbare tijd zal het hele concept en de locatie in populariteit dalen en zullen we niet meer de prijs kunnen vragen die nodig is om een gezonde onderneming te runnen in deze sector. Het directe gevaar is dat het park zal worden omgevormd, een ander soort gast krijgt en de problemen die elders in het land spelen bij vakantieparken ook hier zullen gaan spelen. U heeft als gemeente een uniek concept binnen het gebied, de combinatie van de Avonturenboerderij en het Familie Resort zijn heel veel gemeentes in Nederland jaloers op. Fien & Teun zijn karakters geworden die in heel Nederland bekend zijn en roepen bij mensen zeer veel sympathie op, net als het gebied waar ze wonen.