Bijlage 4 Verduurzamingsadvies De Dompelaar
Tekst van het document
Project Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar te Groot-Ammers Betreft Verduurzamingsadvies
Projectnummer 21HBO005-04
Datum 27 juni 2022
Definitief
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
PROJECT:
Zwembad De Dompelaar Sportlaan 3 2964 AN Groot-Ammers
BETREFT:
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
PROJECTNUMMER:
21HBO005-04
OPDRACHTGEVER:
Hospitality-group Nijverheidsweg-Noord 78 3812 PM Amersfoort Tel.:
06 558 83 645
E-mail: d.leijen@hospitality-group.nl Contactpersoon: Dhr. D. Leijen
ADVISEUR:
Bremen Bouwadviseurs b.v. Maanstaete Parallelweg 2B 6400 AM HEERLEN Tel.:
045 - 571 39 39
E-mail: info@bremenba.nl Contactpersonen:
Dhr. B. Schreurs Dhr. H. Dijcks
PARAAF:
VERSIE:
1
STATUS:
Definitief
DATUM:
27 juni 2022
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 2 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
SAMENVATTING In opdracht van Hospitality-group is door Bremen Bouwadviseurs b.v. voor Zwembad De Dompelaar een verduurzamingsadvies opgesteld. De vraag komt voort uit de behoefte om van het gas af te gaan en naar de toekomst toe energieneutraal te worden. Middels de duurzaamheidsvisie van de gemeente en de Energiescan van Zwembad De Dompelaar is een stappenplan uitgezet om tot een gasloos buitenbad te komen. Een aantal energiebesparende maatregelen kunnen door de Vrienden van De Dompelaar uitgevoerd worden, zoals het isoleren van de verwarmingsleidingen en het toepassen van ledverlichting. De andere werkzaamheden dienen door een gespecialiseerd bedrijf uitgevoerd te worden. Voor Zwembad De Dompelaar is het mogelijk om van het gas af te gaan. Hiervoor dient een investering gedaan te worden van €188.120,-. Het uitvoeren van deze maatregelen levert een besparing op van 5085m3 aardgas. Echter wordt door de lucht/water warmtepomp en andere duurzame varianten meer elektriciteit verbruikt. Hieronder zijn de energiebesparende maatregelen en aanvullende werkzaamheden uitgezet in een tabel met de investering, besparing en terugverdientijd. In Bijlage I: Terugverdientijd zijn de terugverdientijden in drie scenario’s berekend door middel van de energiekosten d.d. 1-6-2022, 25% lagere en 25% hogere energiekosten ten opzichte van deze datum: -
Energietarieven voor elektra en gas d.d. 1-6-2022:
€2,03 per m3 gas, €0,44 per kWh;
-
Energietarieven voor elektra en gas d.d. 1-6-2022 -25%:
€1,52 per m3 gas, €0,33 per kWh;
-
Energietarieven voor elektra en gas d.d. 1-6-2022 +25%:
€2,54 per m3 gas, €0,55 per kWh.
Volledig van het gas
Investering (€)
besparing eh
%
Terugverdientijd (Jaren) 1-6-2022
Traditionele verlichting vervangen voor ledverlichting
€ 2.920
317
kWh
0,4%
21
Pompen voorzien van frequentieregelaars
€ 15.000
2135
kWh
2,6%
16
Isoleren verwarmingsleidingen
€ 1.500
50
m3
0,1%
15 Afhankelijk van besparing en de nieuwe inzichten
Aanbrengen Energiemonitoringsysteem
€ 2.000
/
Verwarming/koeling kassagebouw/ verenigingsruimte door middel van split-unit systeem en warmtapwater
€ 12.500
509
m3
10,0%
41
Lucht/water warmtepomp voor verwarmen zwembadwater incl. warmtewisselaars
€ 78.200
3254
m3
64,0%
32
Warm tapwater douches warmtepompboiler incl. heatpipes
€ 5.000
712
m3
14,0%
9
Warm tapwater douches elektrische doorstroomboiler
€ 1.000
712
m3
14,0%
€1.632,- meerkosten per jaar
Eigen opwekking energie
€ 45.000
41000
kWh
50%
5
Verzwaren netaansluiting
€ 30.000
/
Geplande kosten uit MJOP m.b.t. verduurzaming
-€ 4.000
/
Totaal
€ 188.120
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 3 van 20
of
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
Een andere mogelijkheid is overgaan op een hybride oplossing. Een warmtepomp in combinatie met de CV-ketels warmen het zwembadwater in het opstartseizoen op. Als het water voldoende op temperatuur is, kunnen de CVketels uitgeschakeld worden. Hiervoor is een warmtepomp van 100kW verwarmingsvermogen voldoende. De verwachting is dat hiermee de helft van het gasverbruik bespaard wordt. Indien voor deze maatregel gekozen wordt, hoeft ook geen grootverbruik aansluiting aangevraagd te worden, maar kan volstaan worden met een aansluitwaarde van 3x80A. Het advies is, indien niet volledig van het gas af wordt gegaan, de split-units te laten vervallen, omdat dit kleine besparingen en hiervoor een grotere aansluiting op het net nodig is. De totale investering voor een hybride oplossing bedraagt: Investering (€)
Hybride systeem
Terugverdientijd (Jaren)
besparing eh
%
1-6-2022
Traditionele verlichting vervangen voor ledverlichting
€ 2.920
317
kWh
0,4%
21
Pompen voorzien van frequentieregelaars
€ 15.000
2135
kWh
2,8%
16
Isoleren verwarmingsleidingen
€ 1.500
50
m3
0,1%
15 Afhankelijk van besparing en de nieuwe inzichten
Aanbrengen Energiemonitoringsysteem
€ 2.000
/
Lucht/water warmtepomp voor verwarmen zwembadwater
€ 72.616
1626
m3
32,0%
59
Warm tapwater douches warmtepompboiler incl. heatpipes
€ 5.000
712 m3
14,0%
9
Eigen opwekking energie
€ 45.000
41000
50%
2
Verzwaren netaansluiting
€ 15.000
/
Geplande kosten uit MJOP m.b.t. verduurzaming
-€ 4.000
/
Totaal
€ 155.036
kWh
Door over te gaan op een hybride-systeem kan €20.000,- op de energiekosten bespaard worden. Huidig
Hybride
Gasloos
71.955
35.224
82.542 kWh/jr
5.085
2.697
0 m3/jr
0,44
0,44
0,44 €/kWh
2,03
2,03
2,03 €/m3
€
31.833
€
15.583
€
36.517
elektra/jr
€
10.324
€
5.476
€
-
€
2.600
€
3.000
€
3.500
gas/jr Vastrecht gas en elektriciteit
€
44.757
€
24.059
€
30.947
totaal/jr
Indien volledig van het gas af wordt gegaan, zullen de energiekosten toenemen. Dit komt grotendeels door het teruglevertarief voor de zelf opgewekte elektriciteit. Hiervoor is een tarief van 50% aangehouden ten opzichte van de energieprijzen. Geadviseerd wordt om het hybride-systeem goed te overwegen, aangezien de meer investering voor een gasloos buitenzwembad niet opweegt tegen de extra besparing. Ook hoeft bij deze oplossing geen grootaansluiting aangevraagd te worden.
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 4 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
INHOUDSOPGAVE Samenvatting ....................................................................................................................................... 3 1.
Inleiding ................................................................................................................................... 6
1.1
Uitgangspunten ......................................................................................................................... 6
1.2
Ligging/situatie .......................................................................................................................... 6
2.
Huidige situatie van het gebouw .................................................................................................. 7
2.1
Bouwkundige situatie.................................................................................................................. 7
2.2
Installatietechnische situatie ........................................................................................................ 7
3.
Verduurzamingsmaatregelen ....................................................................................................... 9
3.1
Toepassen ledverlichting ............................................................................................................. 9
3.2
Toepassen frequentieregelaars................................................................................................... 10
3.3
Isoleren verwarmingsleidingen................................................................................................... 10
3.4
Aanbrengen Energiemonitoringsysteem ...................................................................................... 10
3.5
Verwarmen kassagebouw/verenigingsruimte ............................................................................... 10
3.6
Verwarmen zwembadwater ....................................................................................................... 11
3.7
Warm tapwater douches ........................................................................................................... 12
3.8
Eigen opwekking energie........................................................................................................... 12
3.9
Verzwaren netaansluiting .......................................................................................................... 13
3.10
Ventilatie Zwembadinstallatieruimte ....................................................................................... 13
4.
Meerjarenonderhoudsplan ......................................................................................................... 14
5.
Waardering energiebesparende maatregelen ............................................................................... 14
6.
Hybride systeem ...................................................................................................................... 15
7.
Vergelijking energiekosten ........................................................................................................ 16
8.
Conclusie en advies .................................................................................................................. 18
Bijlage I: Terugverdientijd
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 5 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
1. INLEIDING In opdracht van Hospitality-group is door Bremen Bouwadviseurs b.v. voor Zwembad De Dompelaar een Verduurzamingsadvies opgesteld. De aard van de opdracht komt voort uit de behoefte om de gemeentelijke panden/objecten te verduurzamen en van het gas af te gaan. In dit verduurzamingsadvies wordt ook naar het MJOP gekeken of bepaalde onderhoudskosten samen kunnen vallen met verduurzaming. In het onderzoek worden sec de installatietechnische verduurzamingsconcepten onderzocht voor Zwembad De Dompelaar, de bouwkundige aspecten worden buiten beschouwing gelaten. De werktuigkundige en elektrotechnische installaties die in directe relatie staan tot energiebesparing, zijn in het verduurzamingsadvies meegenomen.
1.1
UITGANGSPUNTEN
Het verduurzamingsadvies vindt plaats op basis van informatie verstrekt door de opdrachtgever zijnde: -
De wens om van het gas af te gaan en op termijn energieneutraal;
-
Energiescan Openluchtzwembad De Dompelaar 17-06-2019_DEF;
-
Verduurzamingsambities en mailverkeer met De Vrienden van De Dompelaar;
-
Het Meerjaren Onderhoudsplan (versie 6530200concept3), opgesteld door Bremen Bouwadviseurs b.v.
Tevens is gebruik gemaakt van: -
De opname, plaatsgevonden op d.d. 30 maart 2022;
-
Zaken besproken tijdens de inspectie d.d. 30 maart 2022 met beheerders. Besproken zaken zijn verwerkt en worden als uitgangspunten meegenomen in het verduurzamingsadvies;
-
Energietarieven voor elektra en gas d.d. 1-6-2022:
€2,03 per m3 gas, €0,44 per kWh;
-
Energietarieven voor elektra en gas d.d. 1-6-2022 -25%:
€1,52 per m3 gas, €0,33 per kWh;
-
Energietarieven voor elektra en gas d.d. 1-6-2022 +25%:
€2,54 per m3 gas, €0,55 per kWh.
De kosten van verduurzamingsmaatregelen zijn niet gecorrigeerd voor eventuele aanvullende bouwtechnische ingrepen waarvoor de aard en de noodzakelijkheid enkel door verder onderzoek kan worden bepaald. De prijzen genoemd in de rapportage zijn exclusief btw.
1.2
LIGGING/SITUATIE
Zwembad De Dompelaar is gelegen aan Sportlaan 3 te Groot Ammers. Het zwembad is in 1970 gebouwd als openluchtzwembad.
Op
het
terrein
zijn
drie
gebouwen
gesitueerd,
entreegebouw/verenigingsruimte,
stook/zwembadinstallatie ruimte en een kleedgebouw met opslagruimte. Het openluchtzwembad heeft de beschikking over drie zwembaden, één 25m-bad, één instructiebad en een peuterbad. Ook is bij het 25m-bad een glijbaan gesitueerd. Het openluchtzwembad is voorzien van twee ligweides waarbij ook een speeltuin aanwezig is. Het totale terrein heeft een oppervlakte van ongeveer 9200m2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
25m-bad Instructiebad Peuterbad Entreegebouw/verenigingsruimte Zwembadinstallaties Stookruimte Berging Kleedlokalen Ligweide Ligweide met speeltuin
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 6 van 20
Figuur 1: Ligging Zwembad De Dompelaar
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
2. HUIDIGE SITUATIE VAN HET GEBOUW 2.1
BOUWKUNDIGE SITUATIE
De bouwkundige situatie van de gebouwen op het terrein vallen buiten de scope van de opdracht. Echter dient een onderzoek uitgevoerd te worden voor de sterkte van de daken, indien deze voorzien worden van zonnepanelen. De Zwembaden zijn niet geïsoleerd volgens de beheerder.
2.2
INSTALLATIETECHNISCHE SITUATIE
50
Koudeopwekking
Het gebouw is niet voorzien van actieve koeling. 51
Warmteopwekking
Voor de verwarming van het entreegebouw/verenigingsruimte is een Intergas Kombi Kompact HRE Cv-ketel uit 2016 aanwezig. De ketel hangt in de verenigingsruimte in een tussenruimte. Het zwembadwater wordt op dit moment verwarmd met vier Cv-ketels Remeha Quinta 85, nominaal vermogen 84,5kW, bouwjaar 2004 in cascadeopstelling. De Cv-ketels voor het zwembadwater worden voornamelijk in het voorjaar gebruikt om een temperatuur van 23°C te behalen. Medio juni is het water op een dusdanige watertemperatuur dat deze niet of nauwelijks verwarmd hoeft te worden. De Cv-ketels hangen in een stookruimte naast de zwembadinstallatieruimte.
Figuur 2: Cv-ketel entreegebouw
53
Figuur 3: Cv-ketels voor verwarmen zwembadwater
Waterinstallaties en sanitair
Het entreegebouw is voorzien van één close-in boiler. Verder zijn twee geisers van ieder 27,7kW, bouwjaar 2019, aanwezig bij het kleedgebouw voor het bereiden van warm water voor de douches.
Figuur 4: close-in boiler
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 7 van 20
Figuur 5: Geiser t.b.v. douchewater
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
56
Warmtedistributie en afgifte
Warmtedistributie in het entreegebouw/verenigingsruimte vindt plaats middels een tweepijps water gedragen warmtedistributiesysteem met radiatoren. Het huidig temperatuurtraject is 80/60. De radiatoren zijn ieder te bedienen middels een thermostatische radiatorknop. Ook zijn een elektrische kachel en een spiraalkachel opgesteld voor het vorstvrij houden van de stookruimte en een berging. De warmtedistributie voor het zwembadwater wordt middels twee warmtewisselaars afgegeven.
Figuur 6: warmtedistributie zwembadwater
57
Figuur 7: warmtewisselaar instructiebad
Luchtbehandeling
Het entreegebouw/verenigingsruimte is voorzien van natuurlijke ventilatie via te openen ramen. Daarnaast wordt gebruikt gemaakt van lokale mechanische luchtafzuiging bij een gedeelte van de sanitaire groepen. In de technische ruimte voor de zwembadinstallaties is geen afzuiging aanwezig. 57
Centrale elektrotechnische voorzieningen
Stedin heeft een hoofdzekering van 3x80A. Vervolgens wordt dit voor het zwembad afgezekerd naar 3x63A bij het trafohuis. Dit is op ongeveer 300 meter afstand van het gebouw. De verdeelinrichting op het terrein heeft een afzekerwaarde van 3x50A. Het is niet exact duidelijk waar de kabel op dit moment ligt.
Figuur 8: Hoofdschakelaar 3x80A
Figuur 9: Hoofdschakelaar terrein 3x50A
Figuur 10: Afstand hoofdschakelaar tot terrein hoofdschakelaar 300m
63
Verlichting
In de gebouwen wordt gebruik gemaakt van diverse lichtarmaturen, hoofdzakelijk bestaande uit traditionele lichtbronnen. Ook is vluchtwegaanduiding en noodverlichting aanwezig.
Figuur 11: TL-verlichting
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 8 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
90.4
Buitenzwembad
Op het terrein zijn drie buitenbaden gesitueerd, één 25m-bad, één instructiebad en een peuterbad. De baden zijn gemaakt van beton en niet geïsoleerd. Het 25m-bad heeft een oppervlakte van 375m2 (25mx15m) en een inhoud van ongeveer 610m3. Het bad is voorzien van speciale solar lamellen zwembadafdekking die het water extra opwarmt. ’s Nachts wordt door het afdekken van het 25m-bad de energieverliezen beperkt. De waterglijbaan mondt ook op dit bad uit. Het instructiebad heeft een oppervlakte van 128m2 (8mx16m) en een inhoud van ongeveer 80m3. Dit bad is voorzien van een drijfkleed zwembadafdekking die nauwelijks een isolerende werking heeft. Het peuterbad heeft een oppervlakte van ongeveer 64m2 (8mx8m) en een inhoud van 16m3. Dit bad is niet voorzien van een afdekking.
Figuur 12: 25m-bad
Figuur 13: instructiebad
Figuur 14: Peuterbad
3. VERDUURZAMINGSMAATREGELEN Voor het verduurzamingsadvies is uitgegaan van een uitgangssituatie, gebaseerd op de parameters omschreven in hoofdstuk 2.2 en de energiescan van zwembad De Dompelaar. Allereerst wordt naar de erkende maatregelenlijst gekeken voor het verduurzamen van het zwembad (zie Energiescan De Dompelaar). Hieruit volgt het vervangen van traditionele verlichting voor ledverlichting. Frequentieregelaars toepassen op de zwembadfundatiepompen, Het toepassen van een energiemonitoringsysteem (EMS) en het aanbrengen van leidingisolatie aan de verwarmingsbuizen horen ook tot deze maatregelen. Na het uitvoeren van deze verduurzamingsmaatregelen is vanuit zwembad De Dompelaar de wens om volledig van het gas af te gaan. Hiervoor dient de verwarming van het kassagebouw/verenigingsruimte over te gaan op een duurzame variant, alsmede het verwarmen van het zwembadwater en het bereiden van warm tapwater voor de douches. Voor eigen opwekking van energie kan gekozen worden voor zonnepanelen. De hierboven genoemde verduurzamingsmaatregelen worden hieronder stap voor stap uitgelicht met de daarbij behorende kosten en eenvoudige terugverdientijd.
3.1
TOEPASSEN LEDVERLICHTING
De meest eenvoudige maatregel voor verduurzaming is vervangen van traditionele verlichting voor ledverlichting. Geadviseerd wordt om de lampen en eventuele starters te wisselen voor led, indien de oude lichtbronnen kapot zijn. Als de armaturen kapot zijn, wordt het hele armatuur vervangen. De investeringskosten hiervoor bedragen in totaal €2.920,- volgens de energiescan. Voor het wisselen van de lichtbronnen lijkt dit een reëel bedrag. De besparing die het wisselen van de lichtbronnen teweeg brengt is 343kWh per jaar.
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 9 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
3.2
TOEPASSEN FREQUENTIEREGELAARS
Frequentieregelaars toepassen op pompen behoort ook tot de erkende maatregelen. De investering hiervoor is naar verwachting een stuk hoger dan het bedrag dat in de energiescan staat opgenomen, namelijk €15.000,-. Volgens de energiescan wordt hiermee een kostenbesparing van 5% gerealiseerd. Tijdens de rondgang bij het buitenzwembad werd gezegd dat een gedeelte van het elektriciteitsverbruik niet gedefinieerd kon worden in de energiescan. Het verbruik van de zwembadwaterpompen lijkt hierin aan de lage kant. Het hoger verbruik van de pompen kan het niet gedefinieerde elektriciteitsverbruik verklaren. Tevens dient rekening te worden gehouden met de extra warmteproductie.
3.3
ISOLEREN VERWARMINGSLEIDINGEN
Het isoleren van de verwarmingsleidingen en appendages is een besparingsmaatregel die voor een bedrag van €1.500,- gerealiseerd kan worden. Dit levert een besparing van 50m3 gas per jaar. Tevens kunnen de terreinleidingen voor het zwembadwater geïsoleerd worden, indien deze vervangen moeten worden. De besparing hiervan zal minimaal zijn, maar als de zwembadleidingen vervangen worden is hier geen meerwerk aan verbonden. In het MJOP staat het vervangen van het leidingwerk opgenomen in 2022. In
Figuur 15: Geïsoleerde leidin-
hoofdstuk 4 wordt dit nader toegelicht.
gen
3.4
AANBRENGEN ENERGIEMONITORINGSYSTEEM
Om het energieverbruik goed in kaart te krijgen is een Energie Monitoring Systeem (EMS) noodzakelijk. De investeringskosten voor een EMS zullen ongeveer €2.000,- zijn. Het EMS wordt zo aangebracht, dat per onderverdeelkast gemeten kan worden hoeveel elektriciteit verbruikt wordt. Op basis van de meterstanden van 2018 is duidelijk waarneembaar dat in de wintermaanden een relatief hoog elektriciteitsverbruik was, terwijl het bad gesloten was. Door het aanbrengen van een energiemonitoringssysteem kan achterhaald worden waar het verbruik vandaan komt en kan veel energie bespaard worden. De terugverdientijd voor deze maatregel is volgens de energiescan binnen één jaar, uitgaande dat hiermee het hoog elektriciteitsverbruik in de winter flink gereduceerd kan worden.
3.5
VERWARMEN KASSAGEBOUW/VERENIGINGSRUIMTE
Om het kassagebouw/verenigingsruimte gasloos te maken, dient op een duurzame manier verwarmd te worden. De meest eenvoudige manier van verwarmen voor deze ruimtes is met split-units. Eén unit voor de entreeruimte voor verwarming én koeling. Het zelfde geldt voor de verenigingsruimte, hiervoor is een satelliet-unit het meest toepasselijk. Tevens wordt de keuken in de verenigingsruimte voorzien van warm tapwater door de Cv-ketel. Hiervoor dient een close-in boiler geplaatst te worden. De investeringskosten voor de split-units bedraagt ongeveer €12.000,-, afhankelijk van het type en merk. Tevens dient een boiler geplaatst te worden voor het
Figuur 16: Split-unit
warm water van de keuken. Investering hiervoor bedraagt €500,-. Met deze twee investeringen wordt op jaarbasis 509m3 gas bespaard . Het elektriciteitsverbruik wordt ongeveer 1.500kWh.
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 10 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
3.6
VERWARMEN ZWEMBADWATER
Het verwarmen van het zwembadwater geschiedt tot op heden met 4 Cv-ketels die een totaalvermogen hebben van 340kW. Echter is dit vermogen voornamelijk nodig in het opstartseizoen. Omstreeks juni/juli is de installatie hoofdzakelijk buiten bedrijf, omdat het badwater dan voldoende temperatuur heeft. Medio september gaat het openluchtzwembad dicht. Als uitgangspunt is een berekening gemaakt om het vermogen te bepalen wat grofweg nodig is om het zwembadwater op temperatuur te krijgen. Indien het zwembadwater in 7 dagen verwarmd wordt tot 23°C, zou dit met een
Figuur 17: Lucht/water warmtepomp
verwarmingsvermogen van 160kW haalbaar moeten zijn. Als deze opwarmtijd verlengd wordt naar 14 dagen, is een verwarmingsvermogen van 130kW voldoende. De afmetingen van de warmtepomp zijn ongeveer 2 bij 2 meter. De opstelplaats dient 4 bij 4 meter te zijn. Echter kan dan niet ingespeeld worden op grote temperatuurverschillen van het zwembadwater, denk bijvoorbeeld aan het uitvoeren van onderhoud tijdens het seizoen en het zwembadwater koelt af. Het advies is om een lucht/water warmtepomp op te stellen voor het verwarmen van het zwembadwater. Het voordeel van een lucht/water warmtepomp is dit een op zichzelf werkend toestel is welke als medium de lucht heeft. Ook is deze goedkoper dan een water/water warmtepomp. Als nadeel heeft dit toestel dat het meer geluid produceert dan een water/water warmtepomp. Bij een water/water warmtepomp dient een leiding naar de Lek gelegd te worden. Tevens
Figuur 18: buitenopstelling warmtepomp
is het mogelijk dat hiervoor een vergunning nodig is. Hiervoor kan een vervolgonderzoek uitgevoerd worden. De warmtepomp kan als buitenopstelling geplaatst worden naast de bestaande stookruimte. Het leidingwerk hoeft dan geen lange afstand te overbruggen. Tevens dient de elektrische aansluiting verzwaard te worden naar 3x125A en moet bouwkundig een stabiele en stevige ondervloer gerealiseerd worden. Rondom de warmtepomp wordt een hekwerk geplaatst. Gezien de locatie waar de warmtepomp wordt opgesteld, is weinig tot geen geluidshinder te verwachten. Eventueel kunnen aanvullende akoestische voorzieningen getroffen worden om het geluidsniveau te laten dalen. De investering voor een akoestisch hekwerk bedraagt €10.000,-. De Investering voor een warmtepomp van 130kW verwarmingsvermogen, buitenopstelling met alle aanvullende werkzaamheden komt neer op ongeveer €62.000,- inclusief bouwkundige aanpassingen zonder aanvullende akoestische voorzieningen. Met deze investering wordt een besparing van 3.254m3 gas gerealiseerd. Naast de warmtepomp moeten twee nieuwe warmtewisselaars geplaatst te worden, omdat de huidige warmtewisselaars uitgelegd zijn op een hoog temperatuurtraject. De warmtepomp heeft een laag temperatuurtraject. De investering hiervoor is geraamd op €45.000,-.
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 11 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
3.7
WARM TAPWATER DOUCHES
Voor de warm watervoorziening van de douches dient ook een gasloos concept gekozen te worden. Bij het kleedgebouw zijn drie douches aanwezig. In totaal verbruiken de geisers 712m3 gas op jaarbasis. Optie 1 is het plaatsen van een warmtepompboiler van ongeveer 300 liter. Het voordeel van deze warmtepompboiler is dat deze een COP van 3 of hoger heeft en hiermee energiezuiniger is dan een doorstroom boiler met een COP van 1. Ook kan deze op de huidige meterkast aangesloten worden en hoeft geen nieuwe elektriciteitskabel gelegd te worden. Tevens kunnen zonnecollectoren aangesloten worden op de warmtepompboiler als secundair verwarmingssysteem. Aangezien het zwembad in de zomermaanden geopend is, hebben de zonnecollectoren (heatpipes) ook het hoogste rendement. De investering voor zonnecollectoren (heatpipes) bedraagt €2.000,-. Het nadeel van een warmtepompboiler is dat deze een voorraadvat heeft. Als het warm tapwater verbruikt is, heeft deze een oplaadtijd waarin het water nauwelijks verwarmd is. De oplaadtijd van een warmtepompboi-
Figuur 19: Warmtepompboiler
ler met een voorraadvat van 300liter is ongeveer 7 uur. Door het toevoegen van heatpipes aan het secundair systeem wordt de oplaadtijd korter. De keuze voor een warmtepompboiler van 300 liter is dat dit uit één systeem bestaat, dus voorraadvat en warmtepomp in een. Indien gewenst kan gekozen worden voor een groter buffervat, echt wordt het in dat geval een los buffervat met daarnaast een warmtepomp. De kosten hiervoor zijn ook hoger dan een alles-in-één oplossing. Het verbruik van een warmtepompboiler is ongeveer 2.050kWh. Optie 2 is een elektrische doorstroomboiler. Het voordeel is dat gegarandeerd warm water ter beschikking is. Nadeel van dit systeem is dat een nieuwe kabel gelegd dient te worden voor drie-fase stroomaansluiting. Een doorstroomboiler CW2 (Comfort Warmwater 2) van 13kW, 400V dient afgezekerd te worden met 20A. het verbruik van een elektrische doorstroomboiler komt neer op 6.960kWh per jaar. Voor optie 1 is een investering nodig van €5.000,- inclusief montage en heatpipes. Voor de warmtepompboiler is ook subsidie aan te vragen. Dit bedrag zal rond de €500,- zijn. Voor optie 2 is een investering van €1.000,- inclusief montage. Kosten voor het verzwaren van de kabel en nieuwe meterkast zijn hierin niet meegenomen.
3.8
EIGEN OPWEKKING ENERGIE
Voor eigen opwek van energie is het raadzaam om zonnepanelen te plaatsen. Volgens de energiescan is het mogelijk om 130 zonnepanelen aan te brengen. De voorkeur heeft om de zonnepanelen op het dak van de dameskleedkamer te plaatsen. Wegens stormschade is dit dak in 2018 volledig vernieuwd. Met een vermogen van 350Wp per paneel kan dit een besparing opleveren van 41.000kWh op jaarbasis. De investering voor het aanbrengen van zonnepanelen bedraagt €45.000,-
Figuur 20: PV-installatie
. De eenvoudige terugverdientijd bedraagt 3 jaar. Let op: De huidige afzekerwaarde van het terrein is 3x50A. Voor 130 zonnepanelen is een afzekerwaarde van 3x63A benodigd. Voor het verzwaren zijn bij deze investering geen extra kosten opgenomen, onder voorbehoud dat de kabel zwaar genoeg is om een afzekerwaarde van 3x63A te kunnen waarborgen. Op de huidige aansluiting zouden ongeveer 100 zonnepanelen aangesloten kunnen worden. Bij een grootverbruikaansluiting is het teruglevertarief ongeveer de helft van wat betaald wordt per kWh. Hierdoor wordt de terugverdientijd van de zonnepanelen een stuk langer bij het gasloos concept.
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 12 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
3.9
VERZWAREN NETAANSLUITING
Volgens de energiescan is een deel van de verbruikte elektriciteit niet na te gaan. Deels kan dit verklaard worden door een te laag ingeschat verbruik van de zwembadfundatiepompen, anderzijds kan dit te maken hebben met de hoofdaansluiting van het buitenzwembad. Deze is namelijk 300m van het zwembad gepositioneerd en kan hierdoor ook verliezen met zich mee brengen. Indien de verduurzamingsmaatregelen uitgevoerd worden (plaatsen warmtepomp voor zwembadwaterverwarming, zonneboiler, split-unit entreegebouw/verenigingsruimte en zonnepane-
Figuur 21: Hoofdafzekering
len), dient de hoofdaansluiting verzwaard te worden of een tweede aansluiting
3x50A
aangevraagd te worden. Uitgaande van het opstartseizoen, wanneer de warmtepomp maximaal vermogen nodig heeft en de zwembadfundatiepompen en overige zwembadinstallatiedelen aan staan, is een maximum vermogen van ongeveer 80kW vereist. De aansluiting bij de netbeheerder dient verzwaard te worden naar 3x125A. Bij een tweede aansluiting is het wellicht mogelijk om deze op het terrein te plaatsen en is minder kabellengte nodig vanuit de huidige aansluiting. De investering voor een nieuwe kabel aanleggen vanuit de huidige meter inclusief aansluitvergoeding, inclusief meetinrichting wordt geraamd op €30.000,-. Indien een nieuwe aansluiting door de netbeheerder aangelegd kan worden dichter bij het zwembad, zullen de kosten ook lager zijn. De vastrechtkosten voor een grootverbruik aansluiting 3x125A zijn €3.500,- per jaar. Dat is €1.900,- meer ten opzichte van een 3x63A aansluiting. Hierbij zitten niet de kosten voor de elektriciteitsmeter en de meteruitlezing, dit wordt door de energieleverancier geleverd. De vastrechtkosten voor de gasaansluiting kunnen bij het gasloos concept afgehaald worden. De kosten hiervoor zijn €1.000,- per jaar. De Jaarlijkse kosten voor een 3x80A aansluiting zijn €2.000,-, ongeveer €400,- per jaar meer dan een 3x63A aansluiting.
3.10
VENTILATIE ZWEMBADINSTALLATIERUIMTE
Door De Vrienden van De Dompelaar is aangegeven dat de zwembadinstallatieruimte onvoldoende wordt geventileerd. Hiervoor dienen toevoerroosters en een dakkap geplaatst te worden voor natuurlijke ventilatie. De investering hiervoor bedraagt ongeveer €1.500,-. Als blijkt dat natuurlijke ventilatie onvoldoende is, kan mechanische ventilatie worden toegepast. De investering voor mechanische ventilatie bedraagt €1.500,- extra.
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 13 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
4. MEERJARENONDERHOUDSPLAN In het MJOP is op basis van de theoretische levensduur van de Cv-ketels een bedrag opgenomen voor vervanging van €18.831,- in 2024. Indien een lucht/water warmtepomp opgesteld wordt voor het verwarmen van het zwembadwater, kunnen deze kosten gebruikt worden voor het verduurzamen van het buitenbad. Tevens is een post van €18.000,- opgenomen in het MJOP voor vervanging van de fundatiepompen. De meeste pompen zijn reeds vervangen, daarom wordt hiervan €4.000,- meegenomen voor verduurzaming. In 2022 en 2030 zijn posten opgenomen voor het vervangen van de warmtewisselaars t.b.v. het zwembadwater. In totaal is dit een bedrag van €9.969,-. Deze posten kunnen ook gebruikt worden voor verduurzaming. Ook is voor 2022 een post voor de zwembadleidingen opgenomen in het MJOP. Dit is een bedrag van €43.323,-. Deze kosten zijn niet meegenomen in het verduurzamingsadvies, omdat dit een relatief kleine besparing teweeg brengt en bedoeld is om het leidingwerk te vervangen. Deze post is niet te combineren met een van de verduurzamingsmaatregelen. Voor de regelinstallatie van de zwembadinstallaties is in totaal €8.013,- opgenomen in 2022. Wellicht is het mogelijk de regelinstallatie te vernieuwen en zo ook energiezuiniger te maken. Dit bedrag is niet meegenomen voor verduurzaming, maar staat separaat.
De bedragen uit het MJOP voor het vervangen van de Cv-ketels en de warmtewisselaars, €28.800,-, is van de investering afgehaald bij volledig van het gas af. In totaal is in het MJOP een bedrag voor deze elementen opgenomen van €32.800,-. Deze Posten kunnen (zo nodig) naar voren gehaald worden en gebruikt worden voor de verduurzaming van Zwembad De Dompelaar.
5. WAARDERING ENERGIEBESPARENDE MAATREGELEN Om een goed besluit te maken voor de meest doeltreffende besparingsmaatregelen is hieraan een waardering gekoppeld van 1 tot 3 sterren. 1 ster is het minst doeltreffend en 3 het meest. Hieronder zijn de verduurzamingsmaatregelen uitgezet in een tabel met waardering: Maatregel
Waardering
Traditionele verlichting vervangen voor ledverlichting Pompen voorzien van frequentieregelaars Isoleren verwarmingsleidingen Aanbrengen Energiemonitoringsysteem Verwarming/koeling kassagebouw/ verenigingsruimte door middel van split-unit systeem en warmtapwater Lucht/water warmtepomp voor verwarmen zwembadwater Warm tapwater douches warmtepompboiler Warm tapwater douches elektrische doorstroomboiler
X
Eigen opwekking energie
Uit de tabel is op te maken dat het aanbrengen van frequentieregelaars, het aanbrengen van een energiemonitoringsysteem, douches voorzien van warm tapwater door middel van een warmtepompboiler en eigen energie opwek de meest rendabele maatregelen zijn.
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 14 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
6. HYBRIDE SYSTEEM Indien alle verduurzamingsmaatregelen worden uitgevoerd, moet een investering gedaan worden van €188.120,exclusief btw. Een andere optie is overgaan op een hybridesysteem. Een warmtepomp in combinatie met de CVketels warmen het zwembadwater in het opstartseizoen op. Als het water voldoende op temperatuur is, kunnen de CV-ketels uitgeschakeld worden.
Een warmtepomp van 100kW moet voldoende zijn om de baden op temperatuur te houden. Hiermee wordt ongeveer 50% gas bespaard, zo’n 1.626m3 gas. De verwarming van het kassagebouw en de verenigingsruimte kan in dit geval ook gehandhaafd blijven. De energiebesparende maatregelen, het vervangen van conventionele verlichting voor led, het gebruik van een warmtepompboiler in combinatie met zonnecollectoren voor warm tapwater voor de douches, het plaatsen van een energiemonitoringsysteem en eigen opwek van energie worden in deze variant meegenomen. De kosten uit het MJOP voor het vervangen van de Cv-ketels is voor 50% meegenomen, omdat de helft van de Cv-ketels gehandhaafd moet blijven bij hybride bedrijf. De kosten voor de warmtewisselaars is hierin ook meegenomen. De onderhoudskosten zullen toenemen, omdat een warmtepomp naast de bestaande CV-ketels wordt bijgeplaatst. Echter zijn de kosten voor aansluiting op het net goedkoper, omdat met een kleinverbruik aansluiting kan worden volstaan.
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 15 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
7. VERGELIJKING ENERGIEKOSTEN Om een indicatie van de te verwachte energiekosten weer te geven, zijn deze uitgezet in een tabel. In het taartdiagram wordt de verdeling van het energieverbruik weergegeven voor zowel gas als elektriciteit. Hierin zijn de huidige situatie, de hybride oplossing en volledig van het gas af gaan meegenomen. De vastrechtkosten zijn hierin ook meegenomen.
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 16 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
De energiekosten en verbruiken zijn in de tabel nog eens duidelijk onder elkaar gezet: Huidig
Hybride
Gasloos
71.955
35.224
82.542 kWh/jr
5.085
2.697
0 m3/jr
0,44
0,44
0,44 €/kWh
2,03
2,03
2,03 €/m3
€
31.833
€
15.583
€
36.517
elektra/jr
€
10.324
€
5.476
€
-
€
2.600
€
3.000
€
3.500
gas/jr Vastrecht gas en elektriciteit
€
44.757
€
24.059
€
30.947
totaal/jr
Door over te gaan op een hybride-systeem kan €20.000,- op de energiekosten bespaard worden. Indien volledig van het gas af wordt gegaan, zullen de energiekosten toenemen. Dit komt grotendeels door het teruglevertarief voor de zelf opgewekte elektriciteit. Hiervoor is een tarief van 50% aangehouden ten opzichte van de energieprijzen.
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 17 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
8. CONCLUSIE EN ADVIES Voor Zwembad De Dompelaar is het mogelijk om van het gas af te gaan. Hiervoor dient een investering gedaan te worden van €188.120,-. Het uitvoeren van deze maatregelen levert een besparing op van 5085m3 aardgas. Echter wordt door de lucht/water warmtepomp en andere duurzame varianten meer elektriciteit verbruikt. Hieronder zijn de energiebesparende maatregelen en aanvullende werkzaamheden uitgezet in een tabel met de investering, besparing en terugverdientijd. In Bijlage I: Terugverdientijd zijn de terugverdientijden in drie scenario’s berekend door middel van de energiekosten d.d. 1-6-2022, 25% lagere en 25% hogere energiekosten ten opzichte van deze datum: -
Energietarieven voor elektra en gas d.d. 1-6-2022:
€2,03 per m3 gas, €0,44 per kWh;
-
Energietarieven voor elektra en gas d.d. 1-6-2022 -25%:
€1,52 per m3 gas, €0,33 per kWh;
-
Energietarieven voor elektra en gas d.d. 1-6-2022 +25%:
€2,54 per m3 gas, €0,55 per kWh.
Volledig van het gas
Investering (€)
besparing eh
%
Terugverdientijd (Jaren) 1-6-2022
Traditionele verlichting vervangen voor ledverlichting
€ 2.920
317
kWh
0,4%
21
Pompen voorzien van frequentieregelaars
€ 15.000
2135
kWh
2,6%
16
Isoleren verwarmingsleidingen
€ 1.500
50
m3
0,1%
15 Afhankelijk van besparing en de nieuwe inzichten
Aanbrengen Energiemonitoringsysteem
€ 2.000
/
Verwarming/koeling kassagebouw/ verenigingsruimte door middel van split-unit systeem en warmtapwater
€ 12.500
509
m3
10,0%
41
Lucht/water warmtepomp voor verwarmen zwembadwater incl. warmtewisselaars
€ 78.200
3254
m3
64,0%
32
Warm tapwater douches warmtepompboiler incl. heatpipes
€ 5.000
712
m3
14,0%
9
Warm tapwater douches elektrische doorstroomboiler
€ 1.000
712
m3
14,0%
€1.632,- meerkosten per jaar
Eigen opwekking energie
€ 45.000
41000
kWh
50%
5
Verzwaren netaansluiting
€ 30.000
/
Geplande kosten uit MJOP m.b.t. verduurzaming
-€ 4.000
/
Totaal
€ 188.120
of
Indien de investering voor volledig van het gas af te gaan te hoog is, kan ook over gegaan worden op een hybride oplossing. Een warmtepomp in combinatie met de CV-ketels warmen het zwembadwater in het opstartseizoen op. Als het water voldoende op temperatuur is, kunnen de CV-ketels uitgeschakeld worden. Hiervoor is een warmtepomp van 100kW verwarmingsvermogen voldoende. De verwachting is dat hiermee de helft van het gasverbruik bespaard wordt. Indien voor deze maatregel gekozen wordt, hoeft ook geen grootverbruik aansluiting aangevraagd te worden, maar kan volstaan worden met een aansluitwaarde van 3x80A. Het advies is, als niet volledig van het gas af wordt gegaan, de split-units te laten vervallen, omdat dit een kleine besparing is en hiervoor een grotere aansluiting op het net nodig is. De totale investering voor een hybride oplossing bedraagt:
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 18 van 20
Verduurzamingsadvies Zwembad De Dompelaar
Hybride systeem
Investering (€)
Terugverdientijd (Jaren)
besparing eh
%
1-6-2022
Traditionele verlichting vervangen voor ledverlichting
€ 2.920
317
kWh
0,4%
21
Pompen voorzien van frequentieregelaars
€ 15.000
2135
kWh
2,8%
16
Isoleren verwarmingsleidingen
€ 1.500
50
m3
0,1%
15 Afhankelijk van besparing en de nieuwe inzichten
Aanbrengen Energiemonitoringsysteem
€ 2.000
/
Lucht/water warmtepomp voor verwarmen zwembadwater
€ 72.616
1626
m3
32,0%
59
Warm tapwater douches warmtepompboiler incl. heatpipes
€ 5.000
712 m3
14,0%
9
Eigen opwekking energie
€ 45.000
41000
50%
2
Verzwaren netaansluiting
€ 15.000
/
Geplande kosten uit MJOP m.b.t. verduurzaming
-€ 4.000
/
Totaal
€ 155.036
kWh
Door over te gaan op een hybride-systeem kan €20.000,- op de energiekosten bespaard worden. Indien volledig van het gas af wordt gegaan, zullen de energiekosten met €10.000,- dalen ten opzichte van de huidige energiekosten. Dit komt grotendeels door het teruglevertarief voor de zelf opgewekte elektriciteit. Hiervoor is een tarief van 50% aangehouden ten opzichte van de energieprijzen. Hierdoor kan de overweging gemaakt worden om voor het hybride systeem te kiezen, aangezien de exploitatiekosten zullen stijgen bij een gasloos concept. Ook hoeft bij deze variant geen grootaansluiting aangevraagd te worden, maar kan met een 3x80A aansluiting voldaan worden.
Kenmerk: Datum: Blad:
21HBO005-04 27 juni 2022 19 van 20
Bijlage I: Terugverdientijd
Investering (€)
Volledig van het gas
Verbruik huidig
besparing
eh
besparing (€)
eh
%
-25%
1-6-2022
nieuw verbruik +25%
kosten nieuw (€)
eh
-25%
Terugverdientijd (Jaren)
1-6-2022
+25%
-25%
1-6-2022
+25%
€
€
147
28
21
17
€ 13.461 € 17.948 € 22.435
21
16
13
20
15
12
Traditionele verlichting vervangen voor ledverlichting
€ 2.920
582 kWh
317
kWh
0,4%
€
105
€
140
€
175
265 kWh
Pompen voorzien van frequentieregelaars
€ 15.000
42705 kWh
2135
kWh
2,6%
€
708
€
945
€ 1.181
40570 kWh
Isoleren verwarmingsleidingen
€ 1.500
/
50
m3
0,1%
€
76
€
102
€
Aanbrengen Energiemonitoringsysteem
€ 2.000
Verwarming/koeling kassagebouw/ verenigingsruimte door middel van split-unit systeem en warmtapwater
€ 12.500
509 m3
509
m3
10,0%
€
775
€ 1.033
€ 1.292
1643 kWh
€
Lucht/water warmtepomp voor verwarmen zwembadwater incl. warmtewisselaars
€ 78.200
3254 m3
3254
m3
64,0%
€ 4.955
€ 6.607
€ 8.258
9350 kWh
€ 3.102
Warm tapwater douches warmtepompboiler incl. heatpipes
€ 5.000
712 m3
712
m3
14,0%
€ 1.084
€ 1.446
€ 1.807
2046 kWh
€
Warm tapwater douches elektrische doorstroomboiler
€ 1.000
712 m3
712
m3
14,0%
€ 1.084
€ 1.446
€ 1.807
6956 kWh
Eigen opwekking energie
€ 45.000
/
41000
kWh
50%
€ 6.802
€ 9.069
€ 11.337
/
Verzwaren netaansluiting
€ 30.000
/
/
Geplande kosten uit MJOP m.b.t. verduurzaming
-€ 4.000
/
/
Totaal
€ 188.120
Hybride systeem
Investering (€)
/
127
/
/
€
88
/
117
/
/
Afhankelijk van besparing en de nieuwe inzichten
/
/
Verbruik huidig
besparing
eh
besparing (€)
eh
%
-25%
/
545
909
54
41
33
€ 4.136
€ 5.171
42
32
25
€
905
€ 1.131
12
9
7
€ 2.308
€ 3.077
€ 3.847
€ 1.224
€1.632
€ 2.040
/
/
/
7
5
4
679
nieuw verbruik
1-6-2022
+25%
eh
€
727
€
kosten nieuw (€)
Terugverdientijd (Jaren)
-25%
1-6-2022
+25%
-25%
1-6-2022
+25%
€
€
€
147
28
21
17
€ 13.461 € 17.948 € 22.435
21
16
13
20
15
12
Traditionele verlichting vervangen voor ledverlichting
€ 2.920
582 kWh
317
kWh
0,4%
€
105
€
140
€
175
265 kWh
Pompen voorzien van frequentieregelaars
€ 15.000
42705 kWh
2135
kWh
2,8%
€
708
€
945
€ 1.181
40570 kWh
Isoleren verwarmingsleidingen
€ 1.500
/
50
m3
0,1%
€
76
€
102
€
Aanbrengen Energiemonitoringsysteem
€ 2.000
Lucht/water warmtepomp voor verwarmen zwembadwater
€ 72.616
3254
Warm tapwater douches warmtepompboiler incl. heatpipes
€ 5.000
712 m3
Eigen opwekking energie
€ 45.000
/
Verzwaren netaansluiting
€ 15.000
/
/
Geplande kosten uit MJOP m.b.t. verduurzaming
-€ 4.000
/
/
Totaal
€ 155.036
Energietarief Stroom gas
Kenmerk: Datum: Blad:
-25%
1-6-2022
+25%
€
0,33
€
0,44
€
0,55
€
1,52
€
2,03
€
2,54
21HBO005-04 27 juni 2022 20 van 20
/
127
/
/
88
/
117
/
/
Afhankelijk van besparing en de nieuwe inzichten
/ m3
/
1626
m3
32,0%
€ 2.476
€ 3.301
€ 4.127
712 m3
14,0%
€ 1.084
€ 1.446
€ 1.807
53,8%
€ 13.604
€ 18.138
€ 22.673
41000
kWh
4675 kWh
€ 4.027
€ 5.369
€ 6.712
78
59
47
2046 kWh
€
€
€ 1.131
12
9
7
/
/
/
3
2
2
1626 m3
/
679
/
905
meerkosten