Bijlage 3 Rapport Twynstra Gudde Samenwerken in een veranderend landschap

35

• © TwynstraGudde

Inleiding

Samenvatting

Het ONZE WAAROM AANPAK

Het ONSWAT TEAM

ONZE Het HOE INZET HET HOE

BIJLAGEN Advies

Beoordeling van de scenario’s

Passend bij opgaven waarop AV-regio samenwerking passend niveau is

Bestuurlijke eenvoud

Bevordering van ontmoeting

Ondersteuning van maatschappelijke initiatieven

Regionale profilering

36

1. Huidige GR doorzetten

2. Bestuursovereenkomst

3. Doorontwikkelen langs opgaven

• • • • ••

• • • • •

• • • • • • © TwynstraGudde

Inleiding

Samenvatting

Het ONZE WAAROM AANPAK

Het ONSWAT TEAM

ONZE Het HOE INZET HET HOE

BIJLAGEN Advies

Scenario 1: Huidige GR doorzetten Passend bij opgaven waarop AV-regio samenwerking passend niveau is

Bestuurlijke eenvoud

Bevordering van ontmoeting

Ondersteuning van maatschappelijke initiatieven

Regionale profilering

• • • • ••

De huidige Gemeenschappelijke Regeling Regio AV is te zwaar voor de huidige bovenlokale opgaven. Er bestaan al passende samenwerkingsvormen voor opgaven waar samenwerking nodig is, waardoor de GR AV beperkte toegevoegde waarde heeft. Ondanks een relatief lichte organisatie, leidt de structuur van de GR AV tot bestuurlijke en ambtelijke drukte. De complexiteit wordt vergroot door een strategisch beraad en administratieve verplichtingen zoals begroting en jaarrekening. Dit scenario stimuleert ontmoetingen en samenwerking op verschillende niveaus binnen en de organisaties, waardoor kennisdeling en gezamenlijke aanpak van projecten worden gefaciliteerd. Ook ontmoetingen met partijen in het veld, waarin de regiosecretaris een grote rol in speelt. Dit wordt als positief ervaren, blijkt ook uit dit traject. Hoewel de structuur van de GR AV mogelijkheden biedt voor ondersteuning van lokale initiatieven, is er momenteel beperkte invulling en onduidelijkheid over de maatschappelijke behoefte en relevantie van deze initiatieven binnen de regio. De GR AV biedt op papier kansen voor regionale profilering, maar de huidige inrichting en focus van de samenwerking sluiten niet volledig aan bij deze mogelijkheid. Er is momenteel geen wens voor grotere nadruk op regionale profilering binnen de samenwerking.

37

• © TwynstraGudde

Inleiding

Samenvatting

Het ONZE WAAROM AANPAK

Het ONSWAT TEAM

ONZE Het HOE INZET HET HOE

BIJLAGEN Advies

Scenario 2: Bestuursovereenkomst Passend bij opgaven waarop AV-regio samenwerking passend niveau is

Bestuurlijke eenvoud

Bevordering van ontmoeting

Ondersteuning van maatschappelijke initiatieven

Regionale profilering

• • • • •

Dit scenario biedt flexibiliteit maar heeft beperkingen als het gaat om structurele samenwerking op regionale opgaven. Het is ideaal voor afstemming, maar minder voor langdurige, opgavegerichte samenwerking. De effectiviteit hangt af van de bereidheid en het initiatief van de deelnemende gemeenten. Echter, gezien het feit dat enkel de drie AV-gemeenten zelden de meest passende schaal voor opgaven zijn, maakt dat deze vorm beter past dan een GR. Kenmerkt zich door minimale bestuurlijke drukte en biedt gemeenten de vrijheid om de intensiteit van samenwerking per opgave te bepalen. Het ontbreken van formele verplichtingen maakt het een flexibele en laagdrempelige optie. Dit scenario faciliteert niet structureel ontmoetingen, waardoor het afhangt van individuele gemeentelijke initiatieven om samenwerking en kennisuitwisseling te bevorderen. Gemeenten moeten zelf het voortouw nemen om samenwerking rondom gedeelde ambities te stimuleren, Biedt enige ruimte voor ondersteuning van lokale initiatieven, maar mist een duidelijke structuur of mechanisme om deze actief te bevorderen. De effectiviteit is afhankelijk van de mate waarin gemeenten zich inzetten voor deze initiatieven. Theoretisch biedt een bestuursovereenkomst (Regeling Zonder Meer) mogelijkheden voor regionale profilering, maar in de praktijk hangt dit sterk af van de inzet en het enthousiasme van de betrokken gemeenten.

Een gecoördineerde regionale aanpak ontbreekt.

38

• © TwynstraGudde

Inleiding

Samenvatting

Het ONZE WAAROM AANPAK

Het ONSWAT TEAM

ONZE Het HOE INZET HET HOE

BIJLAGEN Advies

Scenario 3: Doorontwikkelen langs individuele opgaven Passend bij opgaven waarop AV-regio samenwerking passend niveau is

Bestuurlijke eenvoud

Bevordering van ontmoeting

Ondersteuning van maatschappelijke initiatieven

Regionale profilering

• • • • •

Slechts voor enkele bovenlokale (deel)opgaven vormen de drie AV-gemeenten de juiste schaal. Er bestaat al een passend samenwerkingsverband voor deze opgaven, die los staan van de GR. Vanuit de bovenlokale opgaven bezien, is het stoppen van de GR en het organiseren van de samenwerking langs de individuele opgaven daarom een logische stap. Dit scenario vermindert de bestuurlijke complexiteit met het wegvallen van het Dagelijks Bestuur, het programmateam en de ambtelijke trekkers. Tegelijkertijd vereist dit meer interne afstemming binnen de gemeenten. Het ontneemt de raden de mogelijkheid om via een verbonden partij sturing te geven aan de regio AV in zijn geheel. Er is geen duidelijke aanjager meer voor ontmoetingen tussen de gemeenten. Dit legt de verantwoordelijkheid bij de afzonderlijke gemeenten. Hoewel geen juridische structuur nodig is voor informeel regionaal platform, blijkt uit ervaring dat een formele structuur hierbij wel ondersteunend werkt. Zonder een gezamenlijke structuur vervalt de directe ondersteuning van lokale initiatieven. De exacte behoefte hieraan is echter onduidelijk. Ondersteuning kan door de drie gemeenten op alternatieve wijzen worden georganiseerd. Er is geen structuur meer voor regionale profilering. De behoefte hieraan lijkt beperkt, gezien de conclusies uit het WAAROM en het WAT van de samenwerking.

Er blijven mogelijkheden om het gebied te markeren, bijvoorbeeld door het logo te blijven gebruiken, maar dit valt buiten een juridisch kader.

39

• © TwynstraGudde

Ons advies Hoofdstuk 4

Inleiding

Samenvatting

Het ONZE WAAROM AANPAK

Het ONSWAT TEAM

ONZE Het HOE INZET

BIJLAGEN Advies ADVIES

Kies voor een afgeslankte informele samenwerkingsvorm Op basis van het 'WAAROM' en 'WAT' van de huidige AV-samenwerking,

Hierin geven gemeenten aan welke regionale opgaven prioriteit hebben, en

adviseren wij om te kiezen voor scenario 3: de doorontwikkeling van de

op welke schaal deze het beste kunnen worden aangepakt. Uit dit onderzoek

samenwerking tussen de drie gemeenten langs inhoudelijke opgaven, en het

blijkt dat dit niet voor iedere gemeenten voor alle opgaven even duidelijk is.

stopzetten van de Gemeenschappelijke Regeling. Dit advies reflecteert de ontwikkeling dat slechts een handvol bovenlokale (deel)opgaven nog

Dit moment van heroriëntatie biedt de kans om daarin ook de vraag over sturing en invloed van de raden mee te nemen, nu sturing via de formele

worden georganiseerd op de schaal van de AV-regio, en dat geen van deze opgaven gebaat zijn bij een apart bovenlokaal juridisch construct. De

stukken uit de GR straks niet meer mogelijk is.

bestaande samenwerkingsstructuren, die dus losstaan van de GR, bieden

Platform AV als podium voor gezamenlijke initiatieven

voldoende basis voor deze specifieke opgaven, waardoor de GR in zijn huidige vorm niet langer de meest passende organisatiestructuur is.

We adviseren om een regioplatform AV op te richten, dat fungeert als een centraal knooppunt voor samenwerking tussen de drie gemeenten. Dit

Naar een minder complex bestuur

platform zal geen formele juridische basis hebben, maar dient als een interactieve ruimte waar projecten, ideeën en de dynamiek van gezamenlijke

De overgang naar een meer flexibele en opgavegerichte samenwerking

opgaven samenkomen. Met een duidelijk aanspreekpunt binnen elke

betekent een vereenvoudiging van het bestuurlijke landschap. Met het

gemeente kan het platform de regio promoten, bijvoorbeeld via een

stoppen van de formele GR-structuur, inclusief het Dagelijks Bestuur, het

gezamenlijke website, met een herkenbaar beeldmerk. Dit platform vereist

programmateam en het overleg van de ambtelijke trekkers, wordt de bestuurlijke en ambtelijke drukte en complexiteit verminderd. Dit impliceert

minimale investering. Het zal de jaarlijkse regioconferenties en periodieke ambtelijke en bestuurlijke ontmoetingen verder aanvullen, wat bijdraagt aan

wel dat een grotere interne afstemming binnen de gemeenten noodzakelijk

de voortzetting van de onderlinge verbondenheid en het opbouwen van

zal zijn. Hierbij verschuift de verantwoordelijkheid van een meer centraal

regionale cohesie. Hierdoor blijft een fundament voor samenwerking intact,

gestuurde regio naar de individuele gemeenten.

ook zonder de formele structuur van de Gemeenschappelijke Regeling.

Strakkere sturing op eigen regiostrategie Met het stopzetten van de GR ontstaat ook voor de individuele gemeenten een natuurlijk moment voor het (her)formuleren van de eigen regiostrategie. 41

• © TwynstraGudde

Inleiding

Samenvatting

Het ONZE WAAROM AANPAK

Het ONSWAT TEAM

ONZE Het HOE INZET

BIJLAGEN Advies ADVIES

Verstek bestaande verbanden en het regionale denken Versterken van bestaande samenwerkingsverbanden

vanuit de gemeenten zelf georganiseerd moeten worden. De behoefte aan

Voor de ruimtelijke opgaven, waaronder waterveiligheid en klimaatadaptatie,

een formelere structuur voor regionale profilering lijkt beperkt. Toch is er een

blijft bovenlokale samenwerking in het gebied noodzakelijk. Het niveau van

mogelijkheid om het gebied te blijven markeren en de regionale identiteit te

Dijkring 16 blijft de meest logische schaal voor dergelijke opgaven, maar nieuwe afspraken met de deelnemers aan dit samenwerkingsverband zullen

behouden, zoals door het handhaven van het gebruik van een gemeenschappelijk logo.

nodig zijn om deze voort te zetten. Een andere vorm van ontmoeten

Regionaal denken binnen de gemeentelijke organisaties

De wens om elkaar ook in de toekomst te blijven ontmoeten hebben we

De huidige taken van de regiosecretaris kunnen overgaan naar de bestuursen directieadviseurs van de individuele gemeenten. Deze verschuiving vraagt

onder bestuurders en raadsleden duidelijk gehoord. Daarom stellen wij voor om structureel vier momenten per jaar te reserveren voor ontmoetingen.

dat deze functionarissen het regionale denken internaliseren en periodiek afstemmen om de samenwerking en regionale cohesie te borgen. Hoewel

Deze bijeenkomsten dienen als platform voor dialoog over de gemeenschappelijke opgaven en kansen in de regio. Drie van deze

een formeel regiosecretariaat verdwijnt, blijft de functie ervan onmisbaar. De

bijeenkomsten worden jaarlijks georganiseerd, waarbij elke keer een ander

taken gericht op netwerken, informatievoorziening en het signaleren van

college als gastheer fungeert en de colleges van de partnergemeenten

kansen en uitdagingen voor de regio, zullen expliciet belegd worden bij de

uitnodigt. Deze gelegenheden bieden ruimte voor afstemming over

adviseurs. Dit waarborgt dat de regio AV proactief blijft in het adresseren van bovenlokale opdrachten en ambities en het benutten van kansen zoals

projecten, urgente thema’s of vraagstukken, met de mogelijkheid tot uitbreiding van de uitnodigingslijst naar andere partners zoals,

regiodeals en Europese fondsen.

buurgemeenten, het waterschap en de provincies. Daarnaast kan jaarlijks een omvangrijkere regioconferentie georganiseerd worden. Deze conferentie is

Maatschappelijke initiatieven en regionale profilering

breder van opzet, waarbij raadsleden en afgevaardigden van

De directe ondersteuning van lokale initiatieven door een overkoepelende structuur zal vervallen. Dit betekent overigens niet dat dergelijke initiatieven

maatschappelijke instellingen ook worden uitgenodigd.

geen ondersteuning meer kunnen krijgen, maar dat deze in de toekomst

42

• © TwynstraGudde

Inleiding

Samenvatting

Het ONZE WAAROM AANPAK

Het ONSWAT TEAM

ONZE Het HOE INZET

BIJLAGEN Advies ADVIES

Vervolgstappen In deze paragraaf schetsen we een globaal overzicht van de vervolgstappen die ondernomen dienen te worden als het Dagelijks Bestuur besluit het advies tot opheffing van de Gemeenschappelijke Regeling te volgen. Deze stappen vormen een leidraad en moeten op een later moment verder uitgewerkt en aangevuld te worden.

opheffing vereist een besluit van alle deelnemende bestuursorganen, met de goedkeuring van de raden. Het liquidatieplan regelt de verdeling van financiële lasten, rechten en plichten, en de gevolgen voor het personeel. Het algemeen bestuur stelt het liquidatieplan vast na het inwinnen van zienswijzen van de raden.

Stap 1: Intentiebesluit De eerste stap is het nemen van een intentiebesluit. Hierin kan het voorliggende advies gebruikt worden, aangevuld met de inbreng van gesprekken met het Strategisch Beraad en raadsleden. Dit intentiebesluit is bedoeld om de richting te bepalen voor het al dan niet stopzetten van de huidige samenwerkingsvorm binnen de GR.

Stap 4: Implementatie Gezien de beperkte omvang van de GR, is de implementatie van de opheffing relatief overzichtelijk. De implementatie zou idealiter halverwege het jaar of aan het einde van het jaar afgerond moeten zijn, afhankelijk van de snelheid van de besluitvormingsprocessen. Bovenstaande stappen geven een indicatie van het proces dat gevolgd dient te worden bij het opheffen van de GR. De exacte invulling van de stappen en de tijdslijnen zullen in samenwerking met de betrokken partijen nader bepaald moeten worden.

Stap 2: Opstellen concept-liquidatieplan Een concept-liquidatieplan moet worden opgesteld om als gids te dienen voor de opheffing van de GR. Dit plan moet inzicht geven in de financiële en administratieve gevolgen van de opheffing en zal een beknopte beschrijving bevatten van de huidige stand van zaken, inclusief afspraken, contracten en relevante wetgeving. Het liquidatieplan dient als onderdeel van het opheffingsbesluit en zal adviezen bevatten over de afhandeling van de ontbinding en eventuele overdracht van taken en verantwoordelijkheden.

Daarnaast is het belangrijk om te benadrukken dat, hoewel de GR als formele entiteit ophoudt te bestaan, de samenwerking en verbondenheid tussen de gemeenten blijft bestaan. Daarom adviseren we om, naast de formele stappen, ook te kijken naar manieren om de onderlinge samenwerking en het delen van kennis en best practices in deze fase te blijven stimuleren. We raden daarom aan om, parallel aan het opheffen van de GR, alvast te starten met het inrichten van het platform en het organiseren van de eerder genoemde periodieke bijeenkomsten.

Stap 3: Opheffingsbesluit Conform artikel 24 van de GR, kan het algemeen bestuur een voorstel tot opheffing voorleggen, voorzien van een concept-liquidatieplan. Een

43

• © TwynstraGudde

Bij TwynstraGudde werken adviseurs en managers aan veel van de grote en urgente thema’s van deze tijd. Denk aan veiligheid, energie, klimaat, digitalisering, mobiliteit, duurzaamheid, financiën en gezondheid. We bieden onze opdrachtgevers binnen zowel de overheid als het bedrijfsleven unieke, werkbare oplossingen en brengen complexe projecten en programma’s tot een goed einde. Iets creëren van blijvende waarde, daar gaan we voor. Daardoor hebben we een directe impact op (toekomstige) maatschappelijke en economische ontwikkelingen. En dus een grote impact op morgen. Martijn Baart

Jaco Blokland

mba@tg.nl

jbk@tg.nl

Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot deze presentatie berusten bij

TwynstraGudde. Niets uit deze presentatie mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van TwynstraGudde.