Bijlage 3.1 20220216 HIA Kinderdijk entreezone v2
Tekst van het document
Heritage Impact Assessment Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk
definitieve versie 16 februari 2022
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Inhoudsopgave
2
1
Introductie; aanleiding, visie en methode
2
Kernkwaliteiten Kinderdijk
3
Beoordeling op hoofdlijnen
4
Conclusie en aanbevelingen
1
Inleiding Kinderdijk is sinds 1997 UNESCOWerelderfgoed. Om Werelderfgoed te behouden is afgesproken om bij grote ontwikkelingen een Heritage Impact Assessment (HIA) uit te voeren. Hierin worden de beoogde maatregelen beoordeeld op hun effect op de kernkwaliteiten van het Werelderfgoed. Op deze manier kunnen ontwikkelingen die het Werelderfgoed aantasten, worden voorkomen.
3
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Aanleiding De afgelopen jaren hebben er in en om het Werelderfgoed Kinderdijk diverse ontwikkelingen plaatsgevonden. Tussen 2017-2019 is een nieuwe groepsentree tot stand gekomen. Het gebied tussen beide Waardhuizen en het nieuwe bezoekerscentrum is toen niet meegenomen. Voor dit gebied wordt op dit moment een stedenbouwkundige visie gemaakt, waarbij voortdurend rekening gehouden wordt met de Outstanding Universal Value (OUV) van het Werelderfgoed. Vanuit dit oogpunt heeft de RCE aangegeven dat een HIA niet per se noodzakelijk is. Echter, om transparant te zijn naar de omgeving en garantie te kunnen geven dat het stedenbouwkundig plan daadwerkelijk niet strijdig is met de OUV, is deze Heritage Impact Assessment op hoofdlijnen uitgevoerd. Het detailniveau van deze HIA sluit aan bij het uitwerkingsniveau van het stedenbouwkundig plan. Het resutaat vanz de HIA is een inschatting van de mate van het effect van de ontwikkelingen, een advies over het vervolg en aanbevelingen over de verdere planuitwerking. 4
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Huidige situatie Het stedenbouwkundig plan Entree Kinderdijk-Elshout (december 2021) is het uitgangspunt van deze HIA. Dit plan voor het entreegebied van Kinderdijk staat niet op zichzelf maar is onderdeel van de visie voor een toekomstbestendig Werelderfgoed Kinderdijk. De huidige situatie, waar het stedenbouwkundig plan op aanhaakt, noemen we de nulsituatie. Deze nulsituatie kent een aantal problemen: » onveilige verkeerssituatie, door o.a. fiets-, voetgangerstromen en toeristisch verkeer door elkaar; » geen heldere entree en routing van/naar (entree van) het Werelderfgoed; het Werelderfgoed zit ‘verstopt’; » ‘verrommelde’ situatie bij entree, rietsnijderseiland en potterrein, door losstaande gebouwen, parkeerplaatsen, etc.; » spanning tussen toeristische bezoeker (individueel of in groepen) en bewoners dorp en molens (o.a. doorgaande route over Middelkade).
5
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Huidige situatie in beeld
6
Gevaarlijke oversteek bij entree Kinderdijk
Parkeerplaats, diverse gebouwen en hekwerk aan dijk
Nieuw bezoekerscentrum uit 2016
Loods van SWEK achter Smitgemaal
Verrommeling op Rietsnijderseiland
Pot-terrein met historische schuur en parkeerplaatsen
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Stedenbouwkundig plan entreezone De kaart rechts toont de voorgestelde maatregelen uit het concept stedenbouwkundig plan van december 2021 (SVP architectuur en stedenbouw). Het stedenbouwkundig plan omvat onder andere: • het doortrekken van de Middelkade • verwijderen Windkracht4 • nieuw ticketgebouw in dijk • nieuwe centrale fietshub op locatie Molenstraat 232 • uitbreiding Buenavista en terras • functiewijziging huidig bezoekerscentrum • ontwikkeling educatie- en werkeilanden • opschonen van rietsnijdereiland • opschonen van Pot-terrein • verbeteren verkeerssituatie 7
*Maatregelen op hoofdlijnen over de kaart met deelgebieden en kaart met behoud/sloop/nieuwbouw
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
HIA op hoofdlijnen Om het effect van de voorgestelde maatregelen op de kernkwaliteiten van het Werelderfgoed te beoordelen, voeren we een Heritage Impact Assessment (HIA) op hoofdlijnen uit.
Het resultaat is dat eventuele negatieve effecten vroegtijdig gemitigeerd of verholpen kunnen worden in het verdere ontwerpproces; een maatregel moet zoveel mogelijk een neutraal of positief effect hebben.
Een HIA is een effectenbeoordeling op de integriteit (compleetheid, gaafheid) en authenticiteit (beleefbaarheid, leesbaarheid) van de kernkwaliteiten van het Werelderfgoed. Om aan te sluiten bij het niveau van het stedenbouwkundig plan, is deze HIA globaal op hoofdlijnen beschouwd.
De HIA bestaat uit drie stappen, die in de volgende hoofdstukken zullen worden doorlopen: • analyse kernkwaliteiten • effectenbeoordeling • conclusie en aanbevelingen
Het doel van deze een HIA is het vroegtijdig in het planproces toetsen van beoogde maatregelen, ter bescherming van de kernkwaliteiten op moment van inschrijven bij als Werelderfgoed.
8
2
Kernkwaliteiten Kinderdijk is sinds 1997 UNESCOWerelderfgoed. Deze erfgoedstatus is toegekend aan de hand van de ‘Outstanding Universal Value’ (OUV). De Statement of Outstanding Universal Value is leidend voor de effectbeoordeling. De OUV is uitgewerkt in drie kernkwaliteiten; het ingenieus hydrologisch landschap, ritme van de 18de eeuwse molens en het typische door de mens gemaakte Nederlandse landschap.
9
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Werelderfgoed Kinderdijk Kinderdijk is aangewezen als Werelderfgoed, omdat het een intact en nog altijd werkzaam systeem van waterlozing via bemaling door molens, gemalen en sluizen is. Via verschillende kamers (of boezems) wordt het water getrapt omhoog gemaald en geloosd op de rivier de Lek om droge voeten te houden en het land in cultuur te brengen. Kinderdijk is daarmee exemplarisch voor de nog altijd voortdurende Nederlandse strijd tegen het water. Dit landschap vindt haar oorsprong al in de Middeleeuwen, maar de toevoeging van de molens in de 17de en met name 18de eeuw zijn vandaag de dag nog beeldbepalend. Van oudsher is er een onderscheid tussen het waterschap van Nederwaard en Overwaard, met elk hun eigen waterpeil. De twee voormalige waterschappen zijn min of meer gespiegeld aan elkaar, met de Middelkade als centrale verticale as. De later toegevoegde gemalen waren aanvankelijk stoomgedreven, daarna op basis van diesel en zijn inmiddels geëlektrificeerd. 10
*Bron: Gebiedsvisie Kinderdijk, H+N+S Landschapsarchitecten en Beek & Kooiman Cultuurhistorie, november 2013
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Historische ontwikkeling
De kaarten tonen de ontwikkeling van Kinderdijk in vijf tijdsperioden; van de aanleg van de twee waterschappen, toevoeging van de boezems en molens in de 18de eeuw, de introductie en ontwikkeling van gemalen, en uiteindelijk de gezamenlijke spuisluis en het kromtrekken van de oorspronkelijk rechte Middelkade in de entreezone. 11
*Bron: Gebiedsvisie Kinderdijk, H+N+S Landschapsarchitecten en Beek & Kooiman Cultuurhistorie, november 2013
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Kernkwaliteiten Het hele complex Kinderdijk-Elshout is sinds 1997 opgenomen op de lijst van UNESCO-Werelderfgoed. De unieke waarden van Kinderdijk zijn omschreven in de Statement of Outstanding Universal Value (OUV). De OUV is vertaald naar concrete kernkwaliteiten. Deze kernkwaliteiten en de benoemde specifieke kenmerken zijn de basis voor de effectbeoordeling. Deze kernkwaliteiten en kenmerken zijn:
12
Ingenieus hydrologisch landschap
Ritme van de 18de eeuwse molens
• boezems • kades en dijken • gemalen en sluizen
• verticaal ritme van molens, waarvan 8 in de Nederwaard, 10 in de Overwaard en 1 Blokweersche wipmolen (en, oostelijker, de Lekkerlandse molens)
Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap
• uitgestrekt polderlandschap met waterlopen en lintbebouwing • continue zichtbare, eenduidige groene horizon
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Ingenieus hydrologisch systeem • Lage boezems; de Groote- of Achterwaterschap en Nieuwe Waterschap; • Hoge boezems; van de Nederwaard en Overwaard; • Kades zoals molenkade Nederwaard, Middelkade en molenkade Overwaard; • 19 molens met molenerf, molenvliet en molengoot; • 3 gemalen aan de noordkant: Smitgemaal, Kokgemaal en Wisboomgemaal; • Spuisluis op de Lek (vroeger spuisluis per waterschap, nu één resterend); • 2 waterschapshuizen van de Nederwaard en Overwaard; • Machinestenwoningen van de Nederwaard en Overwaard; • De Lekdijk als primaire kering.
13
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Ritme van de 18de eeuwse molens • Ensemble van twee evenwijdige rijen molens, opgespannen langs afwateringskanalen Groote- of Achterwaterschap en Nieuwe Waterschap; • Verticaal ritme van molens langs beide kades; • In totaal 19 molens, waarvan: » 8 ronde bakstenen rietgedekte molens vd Nederwaard » 10 achtkantige houten rietgedekte molens vd Overwaard » 1 wipmolen (‘de Blokker’) aan de Blokweersche polder.
14
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap • Uitgestrekt typisch Nederlands landschap, gecreëerd in Middeleeuwen en in het bijzonder eerste helft 18de eeuw; • Hoog- en laaggelegen polder met natuurlijke afwatering, waterlopen, molens en afwateringskanalen; • Lijnvormige elementen; ‘verticale’ lijnen gevormd door afwateringskanalen, kades en molens, en ‘horizontale’ lijnen gevormd door molenvlieten, slotenpatroon, etc.; • Open landschap met een continu zichtbare, onbepaalde en groene horizon; • Polder- en boezemlandschap met open water, riet- en zeggemoerassen, ruigtes, grienden en struwelen.
15
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Aanwezige kernkwaliteiten in entreezone • Entreezone als eindpunt van hydrologisch systeem, de ‘waterlossing’, via gemalen en sluizen vindt afwatering plaats op de Lek; • Lineaire elementen, zoals centrale assen molenlandschap (middel- en molenkades) vormen de entreezone tot aan de rivierdijk; • Zone functioneel leesbaar door aanwezigheid gemalen en sluizen en beleving lage ligging door contrast met Lekdijk; • Historische gelaagdheid door verschillende typen gemalen uit verschillende periodes; • Gebouwen liggen aan de centrale assen, in de kanalen (gemaal, sluis) of aan de Lekdijk (historische waardhuizen); • Zichtlijnen vanaf de rivierdijk het gebied in en via de kades en kanalen over het molenlandschap.
16
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Luchtfoto entreezone (uit 1867) Kinderdijk met waardhuis, machinistenwoning en spuisluis per waterschap; Middelkade als ‘spiegellijn’
17
*Bron: Atlas Werelderfgoed Kinderdijk
3
Beoordeling op hoofdlijnen In deze HIA is, per maatregel, het effect op de integriteit en authenticiteit van de drie kernkwaliteiten beoordeeld. De kaarten, impressies en doorsnedes van zowel de huidige als plansituatie, die gebruikt worden ter ondersteuning aan de effectenbeoordeling, zijn afkomstig uit het concept stedenbouwkundig plan van december 2021 (SVP architectuur en stedenbouw). Ook geven we aanbevelingen om eventuele negatieve effecten te verminderen of te mitigeren.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Doortrekken Middelkade • Doortrekken - of eigenlijk rechttrekken van de Middelkade, ten behoeve van nieuw voetpad over de Middelkade, over de dijk en tot aan de steiger; • Omwisselen verkeersstromen voetgangerfietser; • De Middelkade is onderdeel van de OUV, als scheiding tussen de twee watersystemen, het ritme van de verticale lijnen en als kade in het typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap.
19
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Doortrekken Middelkade - door de tijd heen
Kaartbeeld ca. 1880 • Twee waterschappen (Overwaard en Nederwaard) met elk eigen gescheiden watersysteem • Twee spuisluizen - één per waterschap voor de afvoer op de Lek 20
Kaartbeeld ca. 1940 • Nog steeds stoomgemalen, langzaam de intrede van dieselgemalen op komst • Lintbebouwing langs de Lekdijk goed zichtbaar
Kaartbeeld ca. 1990 • Schuintrekken Middelkade ten noorden van J.U. Smitgemaal • Aanleg van Kokgemaal en gezamenlijke afwatering via één spuisluis
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Doortrekken Middelkade Integriteit (compleetheid, gaafheid) en authenticiteit (leesbaarheid, beleefbaarheid) Herstel van de kromme naar de oorspronkelijk rechte Middelkade (zie historische Kernkwaliteit 1 Ingenieus hydrologisch kaartenreeks) heeft een positief effect op de visuele integriteit door het herstellen van systeem de lijn van de historische ligging van de kade. Hertel van de Middelkade versterkt de beleefbaarheid van en het zicht over de Middelkade en versterkt het begrip van de twee gescheiden watersystemen. Het hoogteverschil tussen polder en Lekdijk blijft beleefbaar door de trap vanaf de dijk (en daarmee de leesbaarheid van het hydrologisch systeem).
21
Kernkwaliteit 2 Ritme van de 18de eeuwse molens
Herstel van de kromme naar de oorspronkelijk rechte Middelkade versterkt door het velengen van de zichtlijn de beleving van het verticale ritme van 18de eeuwse molens.
Kernkwaliteit 3 Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap
Herstel van de Middelkade draagt bij aan de beleving van het uitgestrekte typisch Nederlandse landschap. Het hoogteverschil tussen polder en Lekdijk blijft beleefbaar door de trap naar de dijk. Het fietspad verschuift mee met het verplaatsen van de weg en heeft daardoor geen extra effect. De openbare ruimte blijft wat ‘gedrongen’ door verschillende hoogtes.
Aanbevelingen Bij het doortrekken van de Middelkade is het belangrijk dat het profiel continue is over de gehele lengte. Zonder ophogingen of andere materialen. Aandachtspunt is een zorgvuldig ingepaste aansluiting voor fietsers op de dijk, door de vele verschillende hoogtes in het entreegebied.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Verwijderen Windkracht4 • • • •
22
Sloop van het ‘moderne’ pand van Windkracht4 uit de jaren ‘90; Ten behoeve van nieuwe entreezone met nieuw ticketgebouw voor een direct en beleefbaar zicht op het Werelderfgoed; Gebouw is geen onderdeel van de OUV ten tijde van inschrijving; Gebouw is wel onderdeel deel van de nulsituatie maar zonder toegevoegde waarde voor het Werelderfgoed.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Verwijderen Windkracht4 Integriteit (compleetheid, gaafheid) en authenticiteit (leesbaarheid, beleefbaarheid) Het gebouw Windkracht4 was al aanwezig ten tijde van inschrijving van Kinderdijk Kernkwaliteit 1 Ingenieus hydrologisch als Werelderfgoed. Het gebouw maakt geen onderdeel uit van de kernkwaliteiten. systeem Het heeft daarmee geen effect op het ingenieus hydrologisch systeem. Het gebouw doet wel afbreuk aan de visuele integriteit. Het verwijderen van dit gebouw verbetert daarmee de visuele integriteit ten opzichte van de nulsituatie. Daarnaast versterkt het verwijderen van Windkracht4 de relatie tussen de twee waardhuizen, en benadrukt daarmee de twee gescheiden watersystemen van de voormalige waterschappen van Overwaard en Nederwaard. Het verwijderen van Windkracht4 zorgt voor vrij zicht vanaf de dijk op de gemalen, zoals het J.U. Smitgemaal. Dit geeft een positief effect op andere kernkwaliteiten.
23
Kernkwaliteit 2 Ritme van de 18de eeuwse molens
De nieuwe entree wordt opgespannen tussen de twee waardhuizen en benadrukt de Middelkade als ‘spiegellijn’ in het symmetrische- en verticale landschap. Dit draagt bij aan een direct en beleefbaar overzicht over over het landschap en de beleving van het ritme van de 18de eeuwse molens.
Kernkwaliteit 3 Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap
Het moderne Windkracht4 heeft een andere maat, schaal en vormentaal dan de rest van Kinderdijk. Verwijdering van het gebouw maakt het typisch Nederlandse landschap door vrij zicht beter beleefbaar.
Aanbevelingen Aandachtspunt is het weer herkenbaar maken van de dijk als groen dijklichaam, na het verwijderen van Windkracht4.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Nieuw ticketgebouw • •
•
24
Een nieuw ticket-infogebouw in de dijk ter hoogte van de huidige parkeerplaats naast de spuisluis; Sluit qua architectuur aan op de moderne en lichte signatuur van het bezoekerscentrum uit 2016 en wordt opgenomen in het landschap, en kan daarmee van iconische waarde worden; De dijk is onderdeel van de OUV ingenieus hydrologisch systeem en het typisch mensgemaakt Nederlandse landschap.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Nieuw ticketgebouw Doorsnede ticketgebouw in dijk
Referentie Den Bosch
Referentie Bargerveen 25
Overlay luchtfoto en plansituatie
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Nieuw ticketgebouw Integriteit (compleetheid, gaafheid) en authenticiteit (leesbaarheid) Kernkwaliteit 1 Een nieuw gebouw in de dijk zorgt ervoor dat het dijklichaam van Ingenieus hydrologisch uiterlijk veranderd. Dit heeft impact op de de continuïteit van de systeem (tuimel-)dijk. Het nieuwe ticketgebouw zelf trekt weinig aandacht doordat het feitelijk opgaat in de dijk. Het nieuwe gebouw met recreatieve functie kan effect hebben op de authenticiteit van het werkende hydrologische systeem van Kinderdijk. Kernkwaliteit 2 Ritme van de 18de eeuwse molens Kernkwaliteit 3 Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap
Door een nieuw ticketgebouw met uitzichtpunt vanaf het dak is de lange zichtlijn van de Middelkade goed te beleven.
Aanbevelingen Zorg over nut en noodzaak van dit gebouw in relatie met het bezoekerscentrum uit 2016. Daarnaast is het belangrijk dat het nieuwe (dijk-)gebouw niet strijdig is met de continuïteit van de dijk, past bij de eerder gebruikte vormentaal en uit het zicht is om de relatie tussen waardhuizen en spiegelas Middelkade niet te verstoren.
Het weghalen van Windkracht4 wordt positief geacht. Als er daarvoor in de plaats een nieuw ticket-infogebouw dient te Een duidelijk entreepunt en uitzichtpunt vanaf het dak draagt bij aan komen, dan het liefst zoveel mogelijk uit de beleving van Kinderdijk vanaf de Lekdijk. Het uitzichtspunt steekt het zicht, opgaand in het landschap en niet schuin omhoog en steekt het landschap in. De exacte vormgeving is als nieuwe attractie op zich. bepalend voor effect op de landschapsbeleving. Maak het gebouw ingetogen, ondergeschikt aan de (tuimel-)dijk en in verhouding met andere kwaliteiten in de nabijheid, zoals de waardhuizen.
26
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Fietshub en voorplein • • • • •
27
Sloop van woning aan Molenstraat 232 en bijgebouwen, achter Windkracht4; Plan voor één centrale nieuwe locatie in plaats van meerdere losse verhuupunten door dorp heen Verbindinding met plein achter waardhuis en fietsstraat richting Middelkade; De woning dateert uit begin 20ste eeuw en heeft geen monumentenstatus; Geen onderdeel van OUV, maar wel deel van het landschap van Kinderdijk.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Fietshub en voorplein Integriteit (compleetheid, gaafheid) en authenticiteit (leesbaarheid, beleefbaarheid) Kernkwaliteit 1 Het verwijderen van de woning onder aan de Molenkade en het Ingenieus hydrologisch toevoegen van een locatie voor een nieuwe fietshub kan effect systeem hebben op de herkenbaarheid van de kade. Om dit effect goed te kunnen beschouwen is nadere detaillering nodig.
28
Kernkwaliteit 2 Ritme van de 18de eeuwse molens
Het toevoegen van een nieuwe locatie voor fietsverhuur heeft geen effect op het ritme van de 18de eeuwse molens.
Kernkwaliteit 3 Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap
De nieuwe fietshub wordt gebouwd in een moderne, niethistoriserende manier en sluit aan op de vormentaal van eerdere toevoegingen. Het woonhuis is niet van cruciale waarde, maar de ingreep betekent een nieuwe toevoeging, waardoor het landschap verder veranderd. Door fietsverhuur te bundelen, in plaats van verhuur op drie plekken (o.a. in het dorp), ontstaat er een meer opgeruimde situatie. Dit draagt bij aan een beter tourist management.
Aanbevelingen Aandachtpunt is de herkenbaarheid van de kade. Ook is een nieuwe fietshub een toevoeging van een nieuw gebouw. Aanbeveling is het onderzoeken van de mogelijkheden om het huidige gebouw te transformeren. Indien dit niet mogelijk is, zo goed mogelijk aan te sluiten bij de bestaande vormentaal en aan te sluiten bij het bestaande lint. Daarnaast vraagt de herkenbaarheid van de kade aandacht in de nadere detaillering in combinatie met de verschillende hoogtes.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Uitbreiding BuenaVista en terras • • • •
29
Horecagelegenheid BuenaVista in waardhuis van de voormalige Nederwaard; Sloop van bestaande bijgebouwen voor uitbreiding horeca met terras; Nieuw schuurachtige gebouw begrenst het terras van Buenavista; De uitbreiding van BuenaVista vormt een scheiding tussen luwte van het dorp en drukte van Werelderfgoed.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Uitbreiding BuenaVista en terras Integriteit (compleetheid, gaafheid) en authenticiteit (leesbaarheid, beleefbaarheid) Het uitbreiden van BuenaVista en terras heeft geen effect op het Ingenieus Kernkwaliteit 1 Ingenieus hydrologisch hydrologisch systeem. systeem
30
Kernkwaliteit 2 Ritme van de 18de eeuwse molens
Het uitbreiden van BuenaVista en terras heeft geen direct effect op het ritme van de 18de eeuwse molens. Wel creëert het openmaken van de achterkant van het terras nieuw zicht op (de verticale lijnen van) het Werelderfgoed. Het is een toegevoegde waarde dat in de nieuwe situatie is het Werelderfgoed ook vanaf BuenaVista en het terras is te beleven.
Kernkwaliteit 3 Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap
Het uitbreiden van BuenaVista en terras heeft beperkt effect op het Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap. De uitbreiding van BuenaVista is een beperkte nieuwe toevoeging aan het Werelderfgoed. Ten opzichte van de huidige situatie (verrommeld, niet-beleefbaar) heeft deze toevoeging echter een positief effect op de beleefbaarheid.
Aanbevelingen Advies is om nieuwe toevoegingen sober en doelmatig te houden, passend bij het werklandschap dat Kinderdijk is.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Bezoekerscentrum • • • •
31
Herprogrammeren van het ticketgebouw naar horeca, o.a. toevoegen bar-cafetaria; Uitbreiden van het terras over Middelkade (fietspad schuift westelijk op); Her-inrichten van de buitenruimte met rietkragen, knotwilgen en natuurlijke materialen in zitelementen; Nader uit te werken educatief speelplein.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Bezoekerscentrum Integriteit (compleetheid, gaafheid) en authenticiteit (beleefbaarheid) Kernkwaliteit 1 Het terras op de Middelkade heeft een negatief effect op de functie Ingenieus hydrologisch en herkenbaarheid van de Middelkade in het Ingenieus hydrologisch systeem systeem. Kernkwaliteit 2 Ritme van de 18de eeuwse molens
Kernkwaliteit 3 Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap
32
Aanbevelingen
Aanbeveling is om de Middelkade niet te onderbreken met het terras. Het terras op de Middelkade dient ondergeschikt te zijn aan het Werelderfgoed, dus op een sober en doelmatige wijze vormgegeven. Het terras op de Middelkade heeft een negatief effect op de Zorg voor een eenduidige inrichting zonder continuïteit van de lange zichtlijnen die met het rechttrekken van de ophogingen en verschillende materialen. Middelkade juist worden hersteld. Ten opzichte van de nulsituatie Uitgangspunt is dat Middelkade, zowel heeft het herinrichten een positief effect op de beleving van de fysiek en als zichtlijn, van dijk tot aan kernkwaliteit(-en), door meer groen, minder asfalt en strakkere de molens niet wordt onderbroken. vormgeving. Aanbeveling is om met de terrasuitlijning Toevoegen van rietkragen, knotwilgen en gebruik van natuurlijke de Middelkade (en zichtlijn) juist te materialen draagt positief bij aan het (polder-) karakter van het 18de accentueren. Advies is om geen educatief eeuwse mens gemaakte landschap. speelplein toe te voegen aan het Het toevoegen van een terras op de Middelkade en een educatief werklandschap dat Kinderdijk is. Houd het speelplein doet afbreuk aan het karakter van het werklandschap van zo rustig mogelijk, sober en doelmatig. Kinderdijk. Beperk de opstapeling van nieuwe functies.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Educatie- en werkeilanden •
33
In de visie wordt er gesproken over twee werkeilanden (één van de Overwaard, één van de Nederwaard) en een educatieeiland. Op deze eilanden wordt beplanting toegevoegd en enkele bijgebouwen verwijderd.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Educatie- en werkeilanden Integriteit (compleetheid, gaafheid) en authenticiteit (leesbaarheid, beleefbaarheid) Kernkwaliteit 1 Het verwijderen van enkele bijgebouwen en het toevoegen van beplanting hebben Ingenieus hydrologisch geen effect op het Ingenieus hydrologisch systeem. systeem
34
Kernkwaliteit 2 Ritme van de 18de eeuwse molens
Het verwijderen van enkele bijgebouwen en het toevoegen van beplanting hebben geen effect op het Ritme van de 18de eeuwse molens.
Kernkwaliteit 3 Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap
Het toevoegen van typische beplanting en het ‘opschonen’ van de eilanden draagt positief bij aan het (polder-) karakter van het 18de eeuwse mensgemaakte landschap.
Aanbevelingen Houd nieuwe toevoegingen sober en doelmatig, passend bij het karakter van Kinderdijk.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Rietsnijderseiland • •
•
35
Opschonen van het Rietsnijderseiland ten opzichte van verrommelde nulsituatie; Toevoegen van nieuwe werkschuur SWEK (in passende architectuur) ter compensatie van de sloop van de schuur naast machinistenwoningen; Op ten duur te bezoeken voor groepen.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Rietsnijderseiland Integriteit (compleetheid, gaafheid) en authenticiteit (leesbaarheid, beleefbaarheid) Kernkwaliteit 1 Het opschonen van het eiland en het toevoegen van een werkschuur hebben geen Ingenieus hydrologisch effect op het Ingenieus hydrologisch systeem. systeem
36
Kernkwaliteit 2 Ritme van de 18de eeuwse molens
Het opschonen van het eiland en het toevoegen van een werkschuur hebben geen effect op het Ritme van de 18de eeuwse molens.
Kernkwaliteit 3 Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap
Het opschonen van het eiland draagt positief bij aan het (polder-) karakter van het 18de eeuwse mensgemaakte landschap. De nulsituatie is sterk verrommeld, waardoor elementen van de kernkwaliteiten (bijv. machinistenwoningen, zicht op Werelderfgoed, e.d) minder tot hun recht komen. Het slopen van de huidige verrommelde werkschuur (naast de machinistenwoningen) voor een nieuwe werkschuur in een moderne niethistoriserende maar passende manier, met hout, zwarte kleur en schuurachtige architectuur past in het landschap.
Aanbevelingen Toerisme mag niet de overhand krijgen, wanneer het eiland toegankelijk wordt voor groepen ter demonstratie van het rietsnijden. Het is belangrijk dat dit een werkeiland blijft dat aansluit bij de rest van het karakter van Kinderdijk.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Het Pot-terrein •
• •
37
De aanpassingen aan het Joodeterrein of Potterrein, zoals het behoud van de historische schuur, trappen en voetpad en parkeren, liggen buiten de property van het Werelderfgoed; Het Pot-terrein heeft geen relatie met het Werelderfgoed, maar is wel onderdeel van het stedenbouwkundig plan; Wel staat er een loods met historische betekenis vanwege de productie Potroedes (voor de molenwieken).
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Het Pot-terrein Integriteit (compleetheid, gaafheid) en authenticiteit (leesbaarheid, beleefbaarheid) De aanpassingen op het Pot-terein hebben geen effect op het Ingenieus hydrologisch Kernkwaliteit 1 Ingenieus hydrologisch systeem. systeem
38
Kernkwaliteit 2 Ritme van de 18de eeuwse molens
De aanpassingen op het Pot-terein hebben geen effect op het Ritme van de 18de eeuwse molens.
Kernkwaliteit 3 Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap
De aanpassingen op het Pot-terein hebben geen effect op het Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap binnen de grens van het Werelderfgoed. Wel staat er loods met historische betekenis vanwege de productie Pot-roedes (voor de molenwieken).
Aanbevelingen Het Potterrein is geen onderdeel van het Werelderfgoed en mag een eigen karakter (van oude scheepswerf met historische loodsen) hebben dat aansluit op het dorp Kinderdijk. We adviseren de historische loods te behouden, zoals ook in de visie is opgenomen.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Verkeerssituatie •
• •
39
Aanpassing in de routing voor bezoekers met heldere verkeersscheiding tussen voetgangers, fietsers en gemotoriseerd verkeer, onder andere op de Middelkade; onveilige oversteek voor bij entreezone aangepakt voor verkeersveilig oversteek met middenberm. Een verbetering van de verkeerssituatie draagt bij aan een veilig, bereikbaar en toegankelijk Werelderfgoed.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Verkeerssituatie Integriteit (compleetheid, gaafheid) en authenticiteit (leesbaarheid, beleefbaarheid) De aanpassing van de verkeerssituatie, met veilige oversteek met Middelkade op de Kernkwaliteit 1 Ingenieus hydrologisch Lekdijk, vraagt een verbreding van de dijk. Dit heeft effect op de continuïteit van het systeem dijkprofiel, en daarmee de leesbaarheid.
40
Kernkwaliteit 2 Ritme van de 18de eeuwse molens
Het aanapssen van de verkeerssituatie heeft geen effect op het Ritme van de 18de eeuwse molens.
Kernkwaliteit 3 Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap
Het aanpassen van de verkeerssituatie heeft geen effect op het Typisch door de mens gemaakt Nederlands landschap.
Aanbevelingen Houd het dijkprofiel zo continue en leesbaar mogelijk. Aanbeveling is om ervoor te zorgen dat er geen groot verkeersplein (met rotonde) ontstaat, dit is strijdig met de wens het dijkprofiel met lintbebebouwing en werklandschap intact te houden.
4
Conclusie en aanbevelingen In de conclusie beoordelen we de hierboven behandelde maatregelen in samenhang, om tot een inschatting te komen van het effect van de beoogde maatregelen op de kernkwaliteiten voor deze HIA op hoofdlijnen. We geven ook aandachtspunten en aanbevelingen voor het vervolg van de uitwerking van het stedenbouwkundig plan, om eventuele negatieve effecten te mitigeren of waar het kan de kernkwaliteiten te versterken.
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Conclusie In de nieuwe toevoegingen en maatregelen, zoals beschreven in het concept stedenbouwkundig plan van december 2021, zijn de kernkwaliteiten van het Werelderfgoed meegenomen. Het stedenbouwkundig plan voorziet in een kwaliteitsimpuls ten opzichte van de sterk verrommelde, onveilige en onoverzichtelijke nulsituatie, waardoor de kernkwaliteiten beter tot hun recht komen in een toegankelijk en beleefbaar Werelderfgoed. Het overgrote deel van de maatregelen heeft op basis van de effectenbeoordeling geen significant negatief effect op de kernkwaliteiten van Kinderdijk, te weten het ingenieus hydrologisch systeem, ritme van de 18de eeuwse molens en typisch mensgemaakt Nederlands landschap. Een aantal ingrepen, zoals het rechttrekken van de Middelkade, versterken de kernkwaliteiten. In totaal neemt oppervlak aan verrommeling en verharding netto af; en daarmee wordt de ruimtelijke kwaliteit verbeterd. Drie ingrepen vereisen echter aandacht. Het gaat hier om (1) het toevoegen van het nieuwe ticket-infogebouw in de dijk, (2) het verwijderen van een bestaande woning ten behoeve van het bouwen van de fietshub en (3) de uitbreiding van de horeca over de Middelkade inclusief het toevoegen van een speelplein. Op basis van de beoordeling concluderen we hier een mogelijk negatief effect op de kernkwaliteiten.
De aanbevelingen per maatregel (zoals beschreven in het vorige hoofdstuk) zijn erop gericht deze eventuele negatieve effecten te mitigeren dan wel zoveel mogelijk te beperken. Het cumulatieve effect van de beoogde nieuwe toevoegingen vraag extra aandacht. Het advies is om het aantal nieuwe toevoegingen te beperken. In het geval van nieuwe toevoegingen deze op een sobere, robuuste en bescheiden manier uit te voeren, in dienst van het werkend ‘waterschapslandschap’. Aandachtspunt is om het ‘waterschapslandschap’ beleefbaar te houden en te voorkomen dat het toeristisch-recreatief karakter te groot wordt. Bovenstaande wordt onderschreven door een eerder ICOMOS-advies uit november 2016. 42
Land-id | HIA op hoofdlijnen | Stedenbouwkundige visie Entreezone Kinderdijk | 16 februari 2022 |
Aanbevelingen Voor de verdere uitwerking van het ontwerp met betrekking tot Kinderdijk, adviseren wij • het werkende ‘waterschapslandschap’ van Kinderdijk te bewaken; waak ervoor dat de balans tussen een levend (en nog steeds werkzaam) landschap niet doorslaat naar toerisme; alle toevoegingen moeten in dienst staan van het behouden en beleefbaar houden/maken van het werklandschap; • koers op een sobere en doelmatige inrichting; het daadwerkelijke effect van de maatregelen wordt sterk bepaald door de nadere planuitwerking en detaillering in relatie tot het plan als geheel. Ingetogen architectuur, vormentaal en materiaalgebruik (zwart, hout, robuust) van nieuwe toevoegingen zorgt dat zichtbaar een nieuwe laag wordt toegevoegd, zonder dat het de aandacht afleidt van het erfgoed; • beperk het aantal nieuwe toevoegingen en zorg ervoor dat: » nut en noodzaak wordt aangetoond; » het niet in strijd is met, maar een bijdrage levert aan de kernkwaliteiten; » het herkenbaar is als een nieuwe laag; » het aansluit bij sobere en doelmatige inrichting; • anticipeer op eventuele toekomstige ontwikkelingen die nu al in beeld zijn, zoals uitbreiding van de entree via het water, of de afsluitbaarheid van het Werelderfgoed.
Met een zorgvuldige uitwerking van de plannen, waarbij rekening wordt gehouden met bovenstaande aanbevelingen, is de inschatting dat er geen significant negatieve effecten zijn op de kernkwaliteiten van het Werelderfgoed. De ingrepen bieden een kwaliteitsimpuls voor het entreegebied van Kinderdijk, waardoor het erfgoed beter bereikbaar en beleefbaar wordt. 43
Colofon Deze HIA op hoofdlijnen is uitgevoerd in opdracht van gemeente Molenlanden, op basis van het concept stedenbouwkundig plan van december 2021, opgesteld door SVP architectuur en stedenbouw. Definitieve versie 19 januari 2022
Land-id Kantoorgebouw De Enk Tivolilaan 205 6824 BV Arnhem
www.land-id.nl