Bijlage 2 Toeristische Agenda Molenlanden - 2021-2025

Colofon © Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, januari 2021 Opdrachtgever Gemeente Molenlanden

Auteurs

Drs T. Lycklama (Tinco) M. Huijgen (Martijn) Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Jansbuitensingel 30 6811 AE Arnhem Tel: 06 5338 3550 Mail: lycklama@ruimteenvrijetijd.nl www.ruimteenvrijetijd.nl

Foto’s BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Den Hâneker, gemeente Molenlanden, Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd 2

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

Inhoud Inhoud ...................................................................................................................... 3 Voorwoord............................................................................................................... 4 1 1.1 1.2 1.3 1.4

2 2.1 2.2

3 3.1 3.2 3.3

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

5

Inleiding .......................................................................................................... 5 Aanleiding Hoe ziet de TAM eruit? Hoe is de TAM tot stand gekomen? Corona

5 5 6 6

Visie.................................................................................................................. 8 Ambities Doelen

8 8

Molenlanden in beeld ................................................................................ 10 DNA en toeristisch profiel Molenlanden Omvang vrijetijdseconomie Doelgroepen

10 10 11

Speerpunten beleid.................................................................................... 15 Aantrekkelijk en beleefbaar aanbod Heldere profilering en informatievoorziening Molenlanden in balans Samenwerking Kennis en educatie

15 16 16 17 18

Regie op uitvoering..................................................................................... 20

5.1 Uitnodigingskader voor initiatiefnemers 5.2 Uitwerking voor deelsectoren 5.3 Ruimte voor ontwikkeling Bijlage 1: Deelnemers projectgroep TAM Bijlage 2: Analyse vraag en aanbod Bijlage 3: Uitvoeringsagenda 2021 - 2025 Speerpunt aantrekkelijk en beleefbaar aanbod Speerpunt heldere profilering en informatievoorziening Speerpunt Molenlanden in balans Speerpunt samenwerking Speerpunt kennis en educatie BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

20 21 22 23 24 31 31 34 36 38 39 3

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

Voorwoord Voor u ligt de TAM, ofwel de Toeristische Agenda Molenlanden. We zijn als wethouders enorm trots op deze beleidsvisie. Om twee redenen; het schept duidelijkheid en het biedt perspectief. Duidelijkheid omdat de TAM heldere doelen bevat en uitnodigende kaders voor toeristische ontwikkeling. Aan deze duidelijkheid was behoefte bij ondernemers, de omgeving en niet in de laatste plaats ook binnen de gemeentelijke organisatie zelf. De TAM biedt ook perspectief, omdat met dit beleid optimaal kan worden geprofiteerd van toerisme. Toerisme draagt bij aan inkomsten, werkgelegenheid en een mooi voorzieningenniveau en daarmee aan een leefbaar Molenlanden. Maar wat betekent dit? Molenlanden wil gastvrij zijn voor haar bezoekers, zonder de boel helemaal overhoop te halen. Per slot van rekening komen bezoekers juist voor die prachtige leefomgeving, dus moeten we de kip met de gouden eieren niet slachten. Kortom, Molenlanden gaat voor een passende ontwikkeling vanuit haar kracht, met de eigen unieke kenmerken en door de verhalen vanuit de streek te vertellen. Daar mogen we ook trots op zijn.

Arco Bikker, wethouder Recreatie & Toerisme en Ruimtelijke Ordening

Teunis Jacob Slob, wethouder Economie, Natuur & Landschap

‘Nieuwpoort is de best bewaarde parel van Nederland’

‘Het weidse landschap, daar kan je fietsend enorm van genieten’.

We willen alle betrokken organisaties en personen die aan de TAM hebben meegewerkt enorm bedanken. Het is echt een gezamenlijke visie geworden. Maar het eindigt hier zeker niet. We nodigen u uit om met elkaar de komende jaren invulling en uitvoering te geven aan dit plan en er zo samen een succes van te maken!

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

4

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

1.2 Hoe ziet de TAM eruit?

1 Inleiding

De TAM bestaat uit drie onderdelen: ▪ Visie: ambities en doelen. Dit is waar de gemeente naar streeft. ▪ Strategie: ▪ Speerpunten. Dit is waar de gemeente prioriteit aan geeft en hoe hieraan gewerkt gaat worden; ▪ Uitnodigingskader. Bevat spelregels die uitnodigend én kaderstellend zijn; ▪ Uitvoering: een uitvoerginsagenda met concrete acties die de gemeente en andere stakeholders ondernemen.

1.1 Aanleiding Groeiend toerisme biedt kansen en uitdagingen Toerisme is een sector van economisch belang. In Nederland is de sector goed voor 4,4% van het Bruto Binnenlands Product. Dit is vergelijkbaar met de bouwsector en twee keer zo groot als de landbouw. En toerisme laat een forse groei zien, zo blijkt uit o.a. het Perspectief op de Bestemming Nederland 2030. Deze groei kan volgens de verwachtingen oplopen van 42 miljoen (binnenlandse en buitenlandse) bezoekers in 2017 naar ruim 59 miljoen in 2030. Dit biedt regio’s en gemeenten, waaronder ook Molenlanden, kansen om hierop in te spelen. De gemeente Molenlanden heeft de inwoners en bezoekers veel moois te bieden. Ook ondernemers merken dat recreanten en toeristen het gebied steeds beter weten te vinden.

Elk onderdeel is volgordelijk in het proces doorlopen en betreft een concretisering van het voorgaande. In onderstaande figuur staat de samenhang van deze drie onderdelen weergegeven.

Echter, het succesvol versterken van de vrijetijdssector vraagt om een richtinggevende visie en kaders die aangeven hoe hier passend en gezamenlijk aan gewerkt kan worden. Deze Toeristische Agenda Molenlanden biedt alle betrokken actoren uit de vrijetijdssector (zie paragraf 1.3) een stip op de horizon en draagt bij aan onderstaande punten. De TAM draagt bij aan: ▪ ▪ ▪

▪

Het benutten van kansen en versterken van de vrijetijdseconomie; Een integrale benadering van toerisme, leefbaarheid en leefomgeving; Duidelijkheid over de kaders waarbinnen ontwikkelingen mogelijk zijn; Samenwerking met partners binnen de gemeente en regionaal.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

5

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

Afstemming met Kinderdijk Aangezien rondom Kinderdijk een apart visietraject is doorlopen, maakt het SWEK geen onderdeel uit van het projectteam. Wel is er afstemming geweest over de visievorming rondom Kinderdijk en de betekenis voor de TAM.

1.3 Hoe is de TAM tot stand gekomen? De gemeente is initiatiefnemer van de TAM. De TAM is opgesteld via een participatieve werkwijze. Hierin staan de volgende stakeholders centraal:

Overige stakeholders Voor de uitvoering van de TAM worden aanvullend diverse andere partijen betrokken, zoals buurgemeenten en de provincie Zuid-Holland. Dit zijn belangrijke samenwerkingspartners. Molenlanden wil graag samenwerken op thema’s die kansrijk en noodzakelijk zijn, bijv. het thema sport en bewegen, waterrecreatie, maar ook het mogelijk maken van verblijfsrecreatie. Molenlanden maakt hierbij o.a. gebruik van de bestaande visualisatie (kaart) met actuele opgaven voor landschap en recreatie in de AlblasserwaardVijfheerenlanden.

Het projectteam Het projectteam bestaat uit vertegenwoordigers van verschillende disciplines vanuit de gemeente Molenlanden én diverse (deel)sectoren van de vrijetijdssector. De deelnemers zijn zorgvuldig gekozen om een integrale en brede vertegenwoordiging te krijgen. De (externe) deelnemers zijn gekozen vanwege het vermogen om op strategisch niveau mee te praten. Ze vertegenwoordigen ook hun netwerk in deze projectgroep (voor een overzicht van de deelnemers, zie bijlage 1). In verschillende werksessies zijn stakeholders uitgenodigd om mee te denken en doen, en is op een constructieve manier de dialoog aangegaan. Een beleidsvisie zal nooit 100% naar ieders tevredenheid zijn, dat kan ook niet als er keuzes worden gemaakt. Echter, de gehanteerde werkwijze heeft geleid tot een integrale visie, waarvoor draagvlak is vanuit de stakeholders die er ook grotendeels uitvoering aan gaan geven.

1.4 Corona De TAM is opgesteld precies in de periode dat het coronavirus haar impact had op alle inwoners van Nederland en dus ook Molenlanden. Deze crisis heeft ook de vrijetijdssector (in Molenlanden) hard geraakt. Dit is bijvoorbeeld te zien in de horecasector. Tegelijkertijd hebben andere sectoren het in Nederland door de coronacrisis juist drukker gehad, zoals verblijfsrecreatie met binnenlandse gasten. De gemeente Molenlanden heeft direct aangegeven deze crisis als een motief te zien om de vrijetijdssector extra te steunen, o.a. in de vorm van deze beleidsvisie. Samenwerking en een duidelijke stip op de horizon zijn nu meer dan ooit nodig om de kansen van toerisme te benutten.

Bestuur De direct betrokken wethouders uit het College van de gemeente Molenlanden zijn frequent betrokken bij het opstellen van de TAM. De TAM is ook vastgesteld door het college van de gemeente Molenlanden. De gemeenteraad is tijdens het proces geïnformeerd over de voortgang en het eindresultaat. Ondernemers Naast dat er diverse ondernemers in de projectgroep zitting hebben, is een groot aantal ondernemers ook betrokken bij een analyse over doelgroepen. In totaal zijn bijna 70 ondernemers betrokken door een bezoek aan het bedrijf, deels doordat ondernemers een doelgroepentest hebben ingevuld. Vanwege het coronavirus zijn de geplande stakeholderbijeenkomsten (i.s.m. Den Hâneker) in 2020 niet doorgegaan. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

De cijfers uit deze beleidsvisie zijn de meest recente. De toekomstige effecten van corona op de vrijetijdseconomie zijn nog niet bekend. Het is daarom niet mogelijk de impact van corona op de langere termijn voor Molenlanden in deze visie mee te nemen. Wanneer de komende jaren prognoses beschikbaar komen

6

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

zal nauwlettend worden bekeken of deze aanleiding geven tot aanpassingen in deze beleidsvisie.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

7

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

▪

2 Visie

▪

Stip op de Horizon Molenlanden positioneert zich de komende jaren naast ‘dagje uit’ ook als aantrekkelijke verblijfsrecreatieve bestemming, als onderdeel van het Groene Hart, en aan de hand van de eigen verhaallijnen: Molens & water, Agro & food en Nieuwpoort & Oude Hollandsche Waterlinie.

2.2 Doelen Concreet wil de gemeente de volgende doelen bereiken: ▪ Molenlanden gaat inzetten op de ontwikkeling van dagrecreatieve bestemming naar een aantrekkelijke bestemming voor meerdaags verblijf. Dit betekent concreet ruimte voor meer (verblijfs)recreatieve voorzieningen. De ambitie is om de verblijfsrecreatie (aantal slaapplaatsen) in Molenlanden met 30% te laten groeien naar 2025 ten opzichte van 2020. De gemeente verzilvert hiermee de verwachte groei conform het landelijk gemiddelde. ▪ De algehele leefbaarheid1 voor onze inwoners mag door de toeristische ontwikkeling niet achteruitgaan. De gemeente monitort de balans tussen toerisme en de leefbaarheid. Monitoring leidt tot inzicht in eventuele verbeterpunten aangaande leefbaarheid waaraan gewerkt wordt. ▪ De gemeente gaat in haar werkwijze ruimte inbouwen voor ‘samen leren’, het omarmen van innovatieve ideeën en het starten van pilots;

2.1 Ambities Molenlanden werkt de komende jaren aan onderstaande ambities: ▪ Versterken van de vrijetijdseconomie, verhogen van de bestedingen en werkgelegenheid; ▪ Toeristen komen specifiek voor het verhaal van Molenlanden. Dit kan door de beleving van iconen in het landschap te verbeteren; ▪ Toerisme is in balans. Toerisme moet niet voor overlast zorgen (bij de inwoners of het landschap), maar juist bijdragen aan maatschappelijke doelen, zoals duurzaamheid en mobiliteit. Dit vraagt om ontwikkeling op passende schaal (zie kader); Kleinschalig of passende schaal? Tijdens één van de werksessies werd duidelijk dat kleinschaligheid niet het uitgangspunt moet zijn voor ontwikkelingen in Molenlanden. Het doel moet zijn: ontwikkeling op passende schaal. Dit kan omvangrijker zijn of kleinschaliger. In beide gevallen is het uitgangspunt dat het initiatief bijdraagt aan de vrijetijdseconomie en dit in balans is met de leefomgeving.

1

In dit visiedocument worden onderstaande doelen al direct geconcretiseerd: ▪ De gemeente werkt aan een sterk(er) toeristisch profiel2; ▪ De gemeente ontwikkelt met de TAM een concreet kader dat enerzijds uitnodigend is voor initiatiefnemers, en anderzijds sturend is op passende ontwikkelingen (zie hoofdstuk 5).

Leefbaarheid omvat meerdere aspecten, we bedoelen hier de totale som.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

De kansen voor toerisme worden benut door regionale samenwerking, o.a. met de provincie en door regiomarketing (‘t Groene Hart); De vrijetijdssector kan (nog beter) bijdragen aan educatie en opleidingen van jongeren in de omgeving.

Een toeristisch profiel omvat een keuze voor de (ontwikkeling van) kernkwaliteiten van Molenlanden die onderscheidend zijn, aantrekkelijk en beleefbaar, maar ook relevant voor de bezoeker en tevens interessant voor ondernemers om op in te spelen (zie hoofdstuk 3). 2

8

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

9

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

3 Molenlanden in beeld

▪

In dit hoofdstuk brengen we Molenlanden in beeld door in te zoomen op: DNA en toeristisch profiel Molenlanden; Omvang vrijetijdseconomie Doelgroepen

3.1 DNA en toeristisch profiel Molenlanden Het DNA van Molenlanden heeft onderstaande karakteristieke kwaliteiten: ▪ Landschappelijke kwaliteiten: polder, Groene Hart, veenweide, agrarisch, natuur, water, etc. ▪ Waarden: rust, ruimte, openheid en uitzicht ▪ Doelgroepen: fietsers, wandelaars, traditionele (christelijke) recreant, senioren (zilveren economie), gezinnen met kinderen, drie generatie familiegroepen. ▪ Iconen & recreatieve voorzieningen: Molens, Kinderdijk, Nieuwpoort, Avonturenboerderij, jachthavens, campings, musea, maar ook de routenetwerken (wandelen, fietsen, varen).

▪

Synergie Molenlanden heeft een centrale ligging ten opzichte van de Randstad en veel mogelijkheden om te wandelen en fietsen. Dit thema is ondersteunend aan de bovenstaande thema’s door recreanten afstapmogelijkheden aan te bieden en interessante verhalen te vertellen (over molens, agro & food) en aantrekkelijke voorzieningen te bieden (verblijf, horeca). Kortom het verbinden van de thema’s levert synergie op.

Het DNA van Molenlanden vormt ondanks de mix van verschillende kwaliteiten voor toeristen nog niet per sé een helder motief om naar Molenlanden te komen. Het toeristische profiel mag dan ook meer onderscheidend, relevant, aantrekkelijk en beleefbaar zijn. En ook voor ondernemers uitnodigend om op in te spelen. Oftewel, wat is het verhaal van Molenlanden? Het antwoord op deze vraag staat in onderstaande verhaallijnen weergegeven. 3.1.1

Er zijn diverse uitdagingen om deze verhaallijnen nog beter uit te werken, en te vertalen in concrete beleefbare en aantrekkelijke producten en arrangementen. En natuurlijk om deze vervolgens gericht op doelgroepen te promoten.

3.2 Omvang vrijetijdseconomie

Verhaallijnen toeristisch profiel ▪ Molens & water: Molenlanden heeft de hoogste dichtheid aan (monumentale) molens ter wereld én de grootste groep molens tezamen (Kinderdijk) van Nederland. Molens vertellen ook het verhaal van de

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

inpoldering, het leven van vroeger, ons wereldberoemde waterbeheer en de vorming van het landschap. Agro & food: het boerenland en de foodsector zijn misschien niet uniek voor Nederland, maar wel bijzonder voor Molenlanden. Dit thema biedt voldoende verhalen om te vertellen over de productie van voedsel. De hele keten van boer tot bord is aanwezig. Ook biedt dit kansen voor een koppeling aan innovatie, duurzaamheid en agrotoerisme. Veel agrariërs zijn ook al actief op het gebied van recreatie en toerisme en kunnen hierop nog beter inspelen. Let op: de agrarische sector maakt veranderingen door. Evengoed blijft agro & food het DNA vormen van de gemeente, hoewel de invulling hiervan over de jaren kan veranderen. Nieuwpoort en de Oude Hollandse Waterlinie: Nieuwpoort is een iconische historische kern en vormt een begrip in de geschiedenis van Nederland. Dit verhaal is kansrijk en kan veel beter verteld worden en uitgedragen, in samenwerking met partners van de Oude Hollandse Waterlinie.

De onderstaande parameters typeren de vrijetijdseconomie van Molenlanden:

10

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

▪

▪

▪

Werkgelegenheid: Het aandeel van recreatie en toerisme in de werkgelegenheid (aantal banen) schommelt de afgelopen jaren tussen de 3% en 4%. In de provincie Zuid-Holland is dat gemiddeld 6% en landelijk gezien 7%. Kortom, de werkgelegenheid die de vrijetijdseconomie genereert ligt in Molenlanden aanzienlijk onder het gemiddelde. Let op: de cijfers zijn waarschijnlijk een onderschatting omdat nevenactiviteiten (zoals een boerencamping) hierin niet meetellen. Overnachtingen: Het gemiddeld aantal overnachtingen in Molenlanden op jaarbasis ligt op 38.000 (op basis van toeristenbelasting). Dit cijfer past bij een plattelandsgemeente zonder duidelijk toeristisch profiel. Dagbezoekers: Molenlanden kent een over het algemeen kleinschalig plattelandsaanbod, met een relatief gering aantal bezoekers. Er zijn twee grote trekpleisters: Kinderdijk, met ca. 700.000 bezoekers (betalend en niet-betalend). De Avonturenboerderij ontving in 2019 160.000 bezoekers.

inwoners en vakantieganger weergegeven (vraag). Tevens is van het bestaande aanbod de aantrekkelijkheid voor de zeven leefstijlen weergegeven. De voornaamste conclusies zijn: ▪ In de gemeente Molenlanden en omliggende gemeenten wonen relatief (t.o.v. Nederlands gemiddelde) veel inzichtzoekers, en ook rustzoekers, verbindingszoekers en harmoniezoekers. Er wonen juist relatief weinig avontuur,- en plezierzoekers. ▪ Het aanbod is vooral aantrekkelijk voor de verbindings- en rustzoeker. Van alle voorzieningen in de horeca en dagrecreatie is het meeste aanbod aantrekkelijk voor de inzichtzoeker. Het verblijfsrecreatieve aanbod is vooral voor de harmoniezoeker aantrekkelijk. Er is in alle sectoren zeer beperkt aanbod voor de avontuur-, plezier-, en stijlzoeker. Het aanbod voor horeca en dagrecreatie is diverser dan voor verblijfsrecreatie. 3.3.2

3.3 Doelgroepen Net als bij de verhaallijnen, kan ook in de doelgroep een keuze worden gemaakt die bijdraagt aan een sterker profiel. Er zijn ook verschillende manieren om doelgroepen te omschrijven. Het meest gebruikt zijn leeftijd (ouderen, jongeren) en levensfase (gezinnen met kinderen) of herkomst (bijv. de Duitse gast). Deze omschrijvingen zijn behulpzaam maar helpen nog niet direct om het product beter op de wensen van de (potentiële) gasten af te stemmen. Daarom staat in de TAM de doelgroepsegmentatie volgens de leefstijlvinder centraal (zie www.leefstijlvinder.nl). Er zijn kortgezegd zeven doelgroepen met een onderscheidend vrijetijdsprofiel. Deze verschillen in gewenste belevingen zijn gebaseerd op de intrinsieke wensen en motivaties van deze recreanten en toeristen. 3.3.1

▪

Resultaten vraag-aanbodanalyse leefstijlen In bijlage 2 van de TAM staan de resultaten van een analyse van vraag en aanbod in Molenlanden. In deze analyse zijn leefstijlprofielen (omvang) van de

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Prioritaire doelgroepen Prioritaire doelgroepen (leefstijlen) zijn leefstijlen waar de gemeente zich met voorrang op wil richten in de (toekomstige) toeristische ontwikkeling. Voorop staat dat iedereen welkom is in Molenlanden. Ook staat het elke ondernemer vrij om zijn of haar ‘eigen’ doelgroepen te kiezen. De gemeente wil echter gaan voor synergie in het aanbod, door te kiezen voor bepaalde leefstijlen en concepten die daarbij horen. De gemeente kiest voor twee (clusters) van doelgroepen (zie figuur 3.1):

▪

11

De geïnteresseerde liefhebber van natuur, landschap en cultuur: de leefstijlen inzichtzoeker en verbindingszoeker. De inzichtzoeker gaat voor het verhaal van de streek, informatie en educatie (persoonlijke ontwikkeling). Het aanbod mag ook wat meer bijzonder en luxe zijn. De verbindingszoeker zet gezelligheid centraal, lekker samen wandelen en fietsen, er lekker op uit. Verblijf en dagrecreatie mogen laagdrempelig maar wel van kwaliteit zijn; De liefhebber van gezellige reuring en eigentijds aanbod: de leefstijl harmoniezoeker. De harmoniezoeker kiest voor een goede balans tussen TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

dingen ondernemen (shoppen, zwemmen, bezoekje aan attractie) en rustig aan doen (sauna, spelletje doen met het gezin).

product-life cycle bevindt (weinig behoefte aan innovatie) en de gemeente zich juist wil gaan onderscheiden met meer innovatief en eigentijdse aanbod.

Wat maakt deze doelgroepen prioritair? Prioritaire groepen vinden in Molenlanden aantrekkelijk aanbod, passen goed bij de verhaallijnen van Molenlanden, zijn ook omvangrijk qua vraag en kansrijk om het aanbod op door te ontwikkelen, zie hieronder nader toegelicht: 1.

2.

3.

4.

Aantrekkelijkheid van het aanbod: het toeristisch-recreatieve aanbod is vooral aantrekkelijk voor de verbindings- en rustzoeker en (in iets mindere mate) ook voor de harmoniezoeker en inzichtzoeker. DNA en verhaallijnen van Molenlanden. Molenlanden biedt haar bezoekers ruimte, het agrarische platteland, de natuur en cultuurhistorie (molens). De verhaallijnen van Molenlanden passen vooral goed bij de leefstijlen inzichtzoeker en verbindingszoeker (beide zoeken vooral natuur en cultuur). Omvang van de vraag: als het gaat om de inwoners in Molenlanden en de dagjesmensen uit omliggende gemeenten, dan zien we dat de verbindingszoeker, inzichtzoeker en harmoniezoeker groter zijn dan het landelijk gemiddelde (samen 44%). Ook de verblijfsrecreant is voor dit cluster van leefstijlen redelijk omvangrijk, namelijk 33%. Ontwikkelkans. Deze doelgroepen bieden een ontwikkelkans voor Molenlanden. Molenlanden wil de verwachte groei van toerisme verzilveren met verblijfsrecreatief en dagrecreatief aanbod. Specifieke kansen voor (door)ontwikkeling staan hieronder beschreven (paragraaf 3.3).

Hoewel de rustzoeker ook welkom is en passend aanbod kan vinden in Molenlanden, kiest de gemeente in haar beleid niet actief voor deze leefstijl. Dit ligt in het feit dat deze groep weinig activiteiten ontplooit, zich achteraan in de

3.3.3

(Door)ontwikkeling toeristisch aanbod voor bezoekers Het huidige aanbod in Molenlanden is al grotendeels aantrekkelijk is voor de prioritaire leefstijlen. Dit betekent niet dat dit in kwantitatieve zin voldoende is. We constateren dat het huidige aanbod in Molenlanden juist te gering en te kleinschalig is en de vraag groeiende. Voor horeca geldt bijv. dat er in Nederland gemiddeld 7-9 restaurants zijn op de 10.000 inwoners3 Molenlanden heeft 44.000 inwoners. Dat betekent dus dat er ongeveer 31-40 restaurants moeten zijn, terwijl er slechts 7 zijn. Kortom, hier liggen kansen voor (door)ontwikkeling. Voor de doorontwikkeling van het vrijetijdsproduct (dag en verblijf) in Molenlanden zijn de volgende leefstijlen kansrijk op korte en lange(re) termijn: ▪ Korte termijn (deze beleidsperiode): ontwikkelen aanbod gericht op de inzichtzoeker en harmoniezoeker. In mindere mate vanwege het reeds aanwezige aanbod ook de verbindingszoeker, zie figuur 3.1; ▪ Lange(re) termijn: ontwikkelen aanbod gericht op stijlzoeker en plezierzoeker.

3.3.4

(Door)ontwikkeling recreatief aanbod voor inwoners Voor de inwoners is het horeca- en dagrecreatieve aanbod nog onvoldoende divers. Vooral de groep stijlzoeker is onder inwoners ook omvangrijk (bijvoorbeeld. in Giessenburg). Zowel de stijlzoeker als de plezierzoeker houden van eigentijds, en wat luxer horeca- en dagrecreatief aanbod. Hiervan is er nog weinig in de gemeente aanwezig. Om het recreatieve profiel voor de inwoners te versterken mag het aanbod zich juist op die groepen richten.

Bron: Van Spronsen, 2009. Hierin staat dat er in Nederland gemiddeld 7 restaurants zijn per 10.000 inwoners. Dat aantal zal de afgelopen 10 jaar (vanwege groeiend aanbod) naar verwachting wat zijn gestegen, tot ca. 9 per 10.0000 inwoners. 3

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

12

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

In bijlage 2 staan de achtergronden van de analyse van vraag en aanbod weergegeven. Figuur 3.1: Prioritaire leefstijlen als ontwikkelkans voor Molenlanden.

3.3.5

Herkomst van toeristen Als Molenlanden bekend is bij internationale toeristen vanuit diverse landen als China, Amerika etc. dan komt dat door het molengebied Kinderdijk. Dit zijn echter niet de herkomstlanden waar de TAM zich op richt. De omvang (en groei) van toerisme zitten vooral in de nabijgelegen buurlanden (Duitsland en België) en Nederland zelf. Voorop staat dat de toeristen komen voor het verhaal van Molenlanden zelf. Voor deze bezoekers is Molenlanden gastvrij en heeft de gemeente een (steeds aantrekkelijker) toeristisch product.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

13

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

14

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

productontwikkeling nodig, gericht op de voor Molenlanden belangrijke doelgroepen. Op die manier worden vraag en aanbod optimaal op elkaar afgestemd. Kansrijke voorbeelden zijn: beleefbaar maken van molens in combinatie met verblijfsrecreatie. Een ander voorbeeld is het oprichten van een campus rondom Agro & Food, met een bezoekfunctie.

4 Speerpunten beleid Onderstaande vijf speerpunten zijn gekozen om de komende jaren met prioriteit aan te gaan werken: 1. 2. 3. 4. 5.

Omvang verblijfsrecreatie vergroten Verblijven in de gemeente Molenlanden mag beter worden gefaciliteerd, door meer ruimte te creëren en bestemmen voor verblijfsrecreatie. Deze groei aan toeristische overnachtingsmogelijkheden kan op diverse manieren worden vormgegeven. Het bestaande aanbod is vooral kleinschalig in omvang en aantal (bed & breakfasts, appartementen en mini-campings). Dit mag vanuit de toerist bekeken diverser zijn en gericht op meer comfort. Kansrijk zijn accommodaties zoals een hotel, bungalows of andere (duurzame) verhuurobjecten zoals Tiny Houses of Trek-In, etc. Deze accommodaties dragen bij aan een langer seizoen, wat goed is voor de bestedingen en economische spin off naar lokale voorzieningen. Doel van de gemeente is om kwalitatief hoogwaardige verblijfsrecreatie te behouden en ontwikkelen, gericht op de bezoeker. Oneigenlijk gebruik, zoals permanent bewoning of de huisvesting van arbeidsmigranten, is onwenselijk op toeristische bedrijven. De gemeente stelt ‘toeristische verhuur’ dan ook als voorwaarde (zie uitnodigingskader).

Aantrekkelijk en beleefbaar aanbod Heldere profilering en informatievoorziening Bestemming in balans Samenwerking Kennis en educatie

In bijlage 3 (de uitvoeringsagenda) staan per speerpunt acties opgenomen die invulling geven aan de speerpunten.

4.1 Aantrekkelijk en beleefbaar aanbod Het huidige toeristisch-recreatieve aanbod in Molenlanden is te kenmerken als kleinschalig en gericht op plattelandstoerisme. Er zijn ook twee omvangrijke trekpleisters; Kinderdijk en de Avonturenboerderij. Naar de toekomst toe mag het aanbod in de gemeente Molenlanden zich ontwikkelen tot een aantrekkelijk, beleefbaar en samenhangend product. Dat kan door vier belangrijke bewegingen in gang te zetten. ▪ Beleefbaar maken van het toeristisch profiel; ▪ Omvang verblijfsrecreatie vergroten; ▪ Kansen dagrecreatie benutten; ▪ Stimuleren initiatieven uit de samenleving

Kansen dagrecreatie benutten Voor zowel de inwoners als de bezoekers mag het dagrecreatieve aanbod beter ontwikkeld worden. Er zijn drie kansen die in het kader van deze beleidsvisie nader worden onderzocht: horeca, waterrecreatie en de gebiedsontwikkeling van de Slingelandse plas. Stimuleren initiatieven uit de samenleving Niet alleen ondernemers kunnen initiatieven ontplooien, maar ook stichtingen of verenigingen of andere maatschappelijke initiatiefnemers. Zij kunnen input geven aan ‘het verhaal’ van Molenlanden en hun betrokkenheid zorgt ook voor draagvlak onder toeristische ontwikkeling. De gemeente zorgt voor het

Beleefbaar maken van het toeristisch profiel Het doel is om iedere inwoner en bezoeker kennis te laten maken met één of meer van de bijzondere verhalen van Molenlanden. Dat betekent dat deze verhalen ook beleefbaar gemaakt moeten worden. Daarvoor is BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

15

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

stimuleren van deze betrokkenheid door meer bekendheid te geven aan het subsidiefonds Plattelandsontwikkeling.

informatiepunt wordt mogelijk gemaakt op plekken waar al veel mensen komen (Avonturenboerderij, Kinderdijk) en worden uniform ingericht (ook met het oog op herkenbaarheid). De gemeente mag ook aan een attractieve gebiedskaart werken, waarop het bestaande aanbod wordt ontsloten. Deze kaart kan op de informatiepunten en bij ondernemers worden gehaald. Ook is de kaart online beschikbaar.

4.2 Heldere profilering en informatievoorziening Dit speerpunt kent de volgende opgaven: ▪ Een heldere en herkenbare profilering; ▪ Een verbeterde informatievoorziening (vindbaarheid online en offline); ▪ Gebiedsmarketing.

Online is behoefte aan een platform waar het bestaande (kleinschalige) aanbod wordt geclusterd, waardoor ook de vindbaarheid en zichtbaarheid verbetert. Hieraan wordt al aan gewerkt door Den Hâneker. Het is zinvol dit initiatief door te ontwikkelen, gericht op het individueel en in arrangementen aanbieden van het aanbod. Ook kan hier een boekingsmodule aan worden toegevoegd (is ook de bedoeling met Gerrit). Het is ook van belang dat er naar een professioneel verdienmodel wordt gestreefd waarbij ondernemers en gemeente evenredig bijdragen. Een ander vraagstuk is of dit platform zich meer kan gaan richten op de positie van ‘Molenlanden als bestemming’ (zie ook hieronder).

Een heldere en herkenbare profilering De keuze voor de verhaallijnen zorgt voor een eenduidige profilering. Een eigen look & feel kan hier ook aan bijdragen. Let op, dit is geen pleidooi voor de ontwikkeling van een geheel eigen huisstijl. De herkenbaarheid kan wel eigenstandig kan worden verbeterd, bijvoorbeeld door het gebiedsicoon Gerrit en zijn gezin. Ook kunnen andere merken beter worden benut, zoals van die het Groene Hart, de Oude Hollandse Waterlinie. Hierin kan Molenlanden samenwerken met andere gemeenten.

Gebiedsmarketing De gemeente en ondernemers hoeven niet alles zelf te doen, en ook het wiel niet opnieuw uit te vinden. De gebiedsmarketing kan sterker worden door samenwerking binnen Molenlanden. Molenlanden kent een samenwerking van actieve prominenten ondernemers, de Ondernemerscoalitie Gebiedsmarketing, die de potentie heeft om door te groeien tot een succesvol initiatief. Er liggen daarnaast mogelijk ook kansen door aan te sluiten bij bestaande (destinatie)marketingorganisaties (DMO’s). Dus verken de mogelijkheid van het vermarkten van het toeristische profiel via het Groene Hart, de Oude Hollandsche Waterlinie, of andere DMO’s en zet hier actief op in.

Een verbeterde informatievoorziening De informatievoorziening naar de (potentiële) bezoeker kan beter. Offline is er vooral aandacht nodig voor de bebording, zodat mensen die in het gebied aanwezig zijn de attracties en de voorzieningen beter kunnen vinden (blauwe en bruine ANWB borden). Verbeterde informatievoorziening kan ook bijdragen aan drukteregulering en spreiding (bijv. rondom Kinderdijk waar mensen kunnen worden doorverwezen naar andere aantrekkelijk plekken. Een ander punt is dat er behoefte is aan toeristische informatie & inspiratiepunten. Hier hoeft geen aparte VVV functie te worden opgetuigd, maar er is wel behoefte aan enkele fysieke punten waar inspiratie kan worden opgedaan over wat er in het gebied te doen is. En plaatsen waar mensen doorverwezen kunnen worden naar andere interessante plekken. Een BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

4.3 Molenlanden in balans Het doel van alle vormen van toeristische ontwikkeling moet zijn dat deze in balans is met de leefomgeving en leefbaarheid. Wat betekent dit? Een 16

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

bestemming in balans profiteert optimaal van de voordelen van toerisme, terwijl de eventuele negatieve impact tot een minimum worden beperkt of zelfs voorkomen. Dit vraagt allereerst om meer bekendheid over de voordelen van toerisme. De werkgelegenheid en het voorzieningenniveau zijn voor een aanzienlijk deel aan toerisme te danken. Toeristen dragen ook bij aan de bestemming, via de toeristenbelasting.

▪

De noodzaak voor het sturen op balans komt vooral voort uit het feit dat de groei van toerisme, naar verwachting, ook fors is. De groeiscenario’s van het binnenlands en het buitenlands buitenlands toerisme bedragen respectievelijk ca. 2% en 4%4. Deze verwachte groei vraagt om een pro-actieve houding en inzicht in mogelijkheden die er zijn om te sturen op balans. Regie vooraf is beter dan achteraf de (eventuele) schade beperken. Hoe kan er worden gestuurd op kwaliteitstoerisme en balans? ▪

▪

Kennisfundament op orde: hoe is het gesteld met de toeristische omvang en druk op de leefomgeving en leefbaarheid en hoe ontwikkelt deze zich? Rondom toerisme en leefbaarheid zal als een van de eerste acties uit deze beleidsvisie een onderzoek onder inwoners plaatsvinden. De uitkomsten van het onderzoek vormen input voor een analyse van druk en draagkracht. Dit geeft een objectief beeld van de eventuele balansopgave in de gemeente. Toeristische druk wordt ook steeds beter in beeld gebracht door actuele informatie, via een druktemeter. Dit geeft inzicht in drukte bij voorzieningen en in gebieden. Sturen op balans: inzetten van onderstaand instrumentarium (indien nodig) om te sturen op balans; ▪ Marketing; doelgroepen bewust wel of niet aanspreken voorafgaand aan bezoek; richt je dus op bezoekers die speciaal voor het verhaal van Molenlanden komen; ▪ Bezoekers spreiden in ruimte en tijd op de plek van bestemming;

4.4 Samenwerking In het werkveld van de vrijetijdseconomie is samenwerking van cruciaal belang om als bestemming echt meerwaarde te kunnen bieden. Echter, samenwerking dwing je niet af. Dat ontstaat wanneer de meerwaarde van samenwerking voor alle partijen duidelijk is en de juiste condities aanwezig zijn. Aan het optimaliseren van de samenwerking tussen stakeholders in Molenlanden kan op de onderstaande manieren worden gewerkt; ▪ Samenwerken toeristische ondernemers ▪ Samenwerken in de regio ▪ Innovatie en nieuwe partners

Perspectief 2030, NBTC (2018). Of deze groei reëel is, wordt i.v.m. het coronavirus steeds vinger aan de pols gehouden.

Omvang in het primaire proces (slaapplaatsen verblijf en aanbod dagrecreatie) en bijbehorende infrastructuur (parkeervoorzieningen, openbare ruimte, natuur).

4

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Gerichte informatievoorziening, toezicht en handhaving op de plek van bestemming, gericht op het gedrag van bezoekers; ▪ Opvangcapaciteit5 voorzieningen verhogen of juist verlagen. De infrastructuur en (duurzame) mobiliteit vormen onderdeel van de integrale toeristische ontwikkeling; Profijt, betrokkenheid en koppeling aan maatschappelijke doelen: door inwoners mee te laten denken over de toekomst van toerisme, ontstaat hiervoor draagvlak (zie ook kopje ‘kennisfundament op orde’). De verwachting is dat in Molenlanden het draagvlak voor toerisme best hoog is, omdat veel inwoners direct profiteren omdat ze inkomsten krijgen uit particuliere verhuur van B&B’s of via Airbnb en bijv. boeren een (neven)inkomen kennen met een minicamping. Een verbeterpunt hier is het koppelen van toerisme aan andere (maatschappelijke) doelen zoals bijv. de energietransitie. De toeristische sector kan door geheel te verduurzamen hieraan een belangrijk bijdrage leveren. ▪

5

17

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

Samenwerken toeristische ondernemers De samenwerking tussen toeristische ondernemers kan worden versterkt door een toeristisch platform op te richten. De samenwerking kan bijv. resulteren in gezamenlijke productontwikkeling in de vorm van arrangementen. Vergaderen is geen doel op zich, maar professionalisering van de sector wel. Ook het clusteren van verschillende samenwerkingsverbanden kan de slagkracht van de sector in Molenlanden versterken. Het bestaande platform Den Hâneker is hierin een logische vorm om op voort te bouwen. Kortom, samenwerking vraagt om een passende structuur. Ook de samenwerking met de gemeente is hiervan onderdeel. Op deze manier kan ook de voortgang van de acties en resultaten in het kader van de TAM worden gemonitord en besproken. Rondom gebiedsmarketing bestaat al een samenwerkingsverband (Ondernemerscoalitie Gebiedsmarketing).

Innovatie en nieuwe partners Molenlanden ziet innovatie als een belangrijke manier om de doelen uit deze beleidsvisie te behalen. Met name rondom het thema Agro & Food is innovatie belangrijk. De samenwerking tussen de industrie, inwoners, toeristische ondernemers en innovatieve kennispartijen kan bijdragen aan verbeteringen in de bedrijfsketen, maar ook de verbinding maken met het toeristisch beleefbaar maken van deze innovaties. Vormen om innovatie te initiëren en faciliteren zijn bijvoorbeeld het oprichten van een ‘Living lab’ of ‘Community of Practice’. In deze werkvormen ligt de focus op gebruikers, interactie en innovatie.

4.5 Kennis en educatie Kennis is cruciaal om als sector en bestemming up-to-date- te blijven. Ook educatie is een belangrijk doel in deze TAM.

Synergie Kinderdijk Het beeld bestaat dat toeristische ondernemers in Molenlanden breder kunnen profiteren van de bestaande bezoekersstromen. Kortom, de synergie kan veel beter. Bijvoorbeeld door arrangementen (horeca en verblijf) hierop in te richten. Dit vraagt om samenwerking, waardoor de economische spin-off ook echt een vertaling krijgt naar de gehele gemeente.

Kennis Op het gebied van kennis, zorgen de gemeente en de relevante stakeholders voor ontwikkeling, uitwisseling en toepassing van de kennis die nodig is om de vrijetijdseconomie nog beter en in balans te ontwikkelen. Denk aan; ▪ Kennisprogramma’s gericht op het toeristisch veld en ondernemers; ▪ Leren van andere (voorbeeld)regio’s. ▪ Sturen op cijfers: Molenlanden gaat toeristische cijfers monitoren op het gebied van vrijetijdseconomie (overnachtingen) en balans (leefbaarheid).

Samenwerking in de regio Molenlanden heeft een aantal prachtige verhalen te vertellen. Molenlanden hoeft dit niet allemaal zelf te doen. Er liggen kansen in regionale samenwerking. Kansen betreffen het aanhaken op diensten die Molenlanden niet zelf hoeft op te zetten door aan te haken bij gebiedsmarketing (zie onder speerpunt 2). Subsidies bieden ook kansen om meer te kunnen doen, zoals die er (provinciaal), bijvoorbeeld zijn om erfgoed beleefbaar te maken of natuur te versterken. Molenlanden verkent de verschillende opties om de regionale samenwerking de komende jaren te versterken. Tegelijkertijd zijn er ook andere partners nodig om ‘ruimte voor toerisme’ mogelijk te maken, zoals de provincie in het kader van de ruimtelijke inpassing van voorzieningen in het landschap. Ook hier wordt pro-actief op ingezet. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Educatie en opleidingen De wens om de vrijetijdssector een broedplek te laten zijn voor jong talent is duidelijk uitgesproken. Op die manier kan jong talent zich binnen de gemeentegrenzen van Molenlanden ontwikkelen tot young professionals, waardoor de kans toeneemt dat ze zich hier ook als werknemer kunnen worden behouden. De samenwerking met scholen zoals het Davinci en Wellant is hierbij kansrijk.

18

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

19

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

meebrengen voor ontwikkeling. Denk aan het ontbreken van riolering of parkeermogelijkheden. Dit om verwachtingen tijdig te managen. De gemeente zal waar mogelijk initiatiefnemers met elkaar verbinden als dit de kansrijkheid verhoogt. Tot slot worden heldere afspraken over en weer gemaakt over ‘het huiswerk’ en een eventuele vervolg richting het principeverzoek.

5 Regie op uitvoering 5.1 Uitnodigingskader voor initiatiefnemers De gemeente Molenlanden heeft een actieve rol in het uitvoeren van de TAM. Tegelijkertijd kan de gemeente niet zonder de samenwerking met ondernemers, inwoners en andere initiatiefnemers. De gemeente en de initiatiefnemers hebben elkaar nodig om het toeristische product van Molenlanden door te ontwikkelen en zo de doelen van de TAM te behalen. Om te komen tot een inschatting van kansrijke initiatieven stelt de gemeente zich met dit uitnodigingskader de volgende doelen: ▪ Een helder, éénduidig speelveld creëren; ▪ Een uitnodigende, open houding aannemen richting initiatiefnemers; ▪ Kaders stellend, gericht op een passende toeristische ontwikkeling.

Principeverzoek In de fase van het principeverzoek wordt het initiatief beoordeeld aan de hand van breed palet aan doelen en behoeften. Dus breder dan alleen het bestemmingsplan. Hierbij spelen uitdrukkelijk de doelen van de vrijetijdseconomie een rol, zoals werkgelegenheid en bestedingen in de hele regio. Maar ook andere (maatschappelijke) doelen, zoals circulariteit, duurzaamheid, leefbaarheid of kansen om opleidingen aan te laten sluiten op toeristisch aanbod (stageplekken). Toeristisch-recreatieve initiatieven zijn kansrijk wanneer ze invulling geven aan onderstaande uitgangspunten en behoeften. Kansrijke initiatieven:

Welke uitgangspunten hanteert de gemeente hierbij? We maken onderscheid in drie fases: het loketgesprek, oftewel de intake, daarna een principeverzoek en vervolgens de vergunningaanvraag. Het doorlopen van deze fases zorgt voor een integrale toetsing, vanuit de omgevingsvisie van de gemeente.

▪ ▪ ▪

Loketgesprek Dit is een intake samen met de initiatiefnemer. De gemeente staat positief tegenover toeristisch-recreatieve initiatieven en zal het gesprek hierover aangaan. Hierbij worden geen leges gerekend. De gemeente geeft een eerste globale inschatting van de kansrijkheid (op basis van de gestelde criteria, zie fase van principeverzoek). Dit kan dus ook een ‘weinig kansrijk’ zijn. Kansrijke initiatieven krijgen van de gemeente relevante informatie over de kaders mee. Dit zijn hand-outs van het toeristisch profiel, de prioritaire doelgroepen en kaders op het gebied van leefbaarheid en draagkracht van de natuur. Zo kan de kansrijkheid nog worden vergoot. Ook wordt vroegtijdig gekeken naar locaties die meer of minder aanvullende kosten met zich BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

▪ ▪

▪

20

Stimuleren de vrijetijdseconomie Dragen bij aan het (in stand houden van het) voorzieningenniveau en daarmee de leefbaarheid; Dragen bij aan het met kwaliteit beleefbaar maken van het DNA en het toeristisch profiel van Molenlanden; Richten zich op de doelgroep die past bij Molenlanden, namelijk de inzichtzoeker, verbindingszoeker en harmoniezoeker (zie paragraaf 3.3.); Zijn qua schaal passend, dat wil zeggen dat ze aantoonbaar passen binnen de draagkracht van natuur, landschap en samengaan met de leefbaarheid in kernen. In de ontwikkeling worden maatregelen genomen die zorgen voor balans. Dit betreft de locatie zelf als ook de eventuele externe werking (bijv. rondom mobiliteit); Dragen bij aan andere doelen, zoals duurzaamheid, de energietransitie educatie, etc. TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

Nota Bene keuze doelgroepen en toeristisch profiel Voorop staat dat iedereen welkom is in Molenlanden. Ondernemers kunnen zich ook ‘gewoon’ op hun eigen doelgroep blijven richten, ook als dat niet bovenstaande groepen zijn. hetzelfde geldt voor thema’s die buiten het toeristisch profiel vallen. De keuzes zijn vooral bedoeld om te sturen op synergie tussen bezoekers en datgene wat Molenlanden te bieden heeft.

of veroorzaken. Kansrijk zijn accommodaties zoals een (familie)hotel, bungalows of andere verhuurobjecten zoals trekkershutten, of recreatieve tiny houses7. Ook particuliere verhuur draagt bij aan authentieke belevingen en heeft in zichzelf vaak een passende schaalgrootte. Bovendien profiteren particulieren zo direct mee van toerisme. Het doel is om de verblijfsrecreatie (aantal slaapplaatsen) in Molenlanden met 30% te laten groeien naar 2025 ten opzichte van 2020. De verwachting is dat toerisme In Nederland de komende vijf jaar groeit met ca. 30%8. De gemeente Molenlanden volgt dus de landelijke lijn en wil deze groei ook verzilveren.

In deze fase is het belangrijk dat de beoordeling integraal plaatsvindt. Dat wil zeggen dat alle relevante disciplines binnen de gemeente het oordeel over de kansrijkheid geven, dus minimaal economie, recreatie & toerisme, vertegenwoordiger van de inwoners (verbinder), ruimtelijke ordening, leefomgeving en niet in de laatste plaats vergunningen. De houding van alle disciplines is te typeren als: ‘Ja, mits’ en daarmee gericht op het passend mogelijk maken van de ontwikkeling.

De gemeente maakt afspraken met ondernemers om de kwaliteit van het verblijfsrecreatieve product hoogwaardig te houden. Oneigenlijk gebruik, zoals permanente bewoning of bewoning door arbeidsmigranten 9, moet zoveel mogelijk worden voorkomen. Dit kan door: ▪ Toeristische exploitatie centraal te stellen10; ▪ Terughoudend te zijn met uitponding11.

Vergunningaanvraag In deze fase wordt het normale regime doorlopen. Hier kan gekozen worden voor een vergunning of nieuw bestemmingsplan.

Dagrecreatie en horeca: Voor dagrecreatie geldt: dat de voorkeur uitgaat naar initiatieven die de verhaallijnen van Molenlanden versterken. Voor horeca geldt dat nieuwe concepten onderscheidend moeten zijn en een toevoeging op het bestaande aanbod. Horeca versterkt bij voorkeur de identiteit van een bestaande plek en draagt bij aan de beleefbaarheid van de gemeente en een verlenging van het bezoek.

5.2 Uitwerking voor deelsectoren Specifiek voor onderstaande deelsectoren geldt: Verblijfsrecreatie: er is in Molenlanden behoefte aan meer toeristische overnachtingsmogelijkheden. Het huidige aanbod is qua omvang gering6, vooral kleinschalig en mag (vanuit de toerist bekeken) ook diverser en gericht op meer comfort en een langer seizoen. Daarbij geldt dat het puur gericht moet zijn op de toeristische verhuur en dus geen oneigenlijk gebruik mag uitlokken

Waterrecreatie De beleving van het water kan in Molenlanden worden versterkt. De waterbeleving kan optimaler door verbetering van routenetwerken en

Zie paragraaf 1.4. Let op: hier wordt dus niet de woonfunctie bedoeld. Recreatieve tiny Houses vormen ook geen onderdeel van de pilot die in de gemeente loopt. 8 Perspectief 2030, NBTC (2018).

Forenzen, zoals professionele (kennis)werkers vormen hierop een uitzondering. Hier geldt een maximale verblijfsduur van 4 nachten per week. 10 Dit kunnen ook jaarplaatsen zijn. 11 Kort gezegd geen uitgifte van kavels.

6

9

7

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

21

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

voorzieningen, waardoor het verhaal van Molenlanden wordt verteld. Op dit thema wordt nadrukkelijk de samenwerking de provincie en de regio gezocht.

Deze kaart vormt de ruimtelijke weerslag van de inschatting van de directe effecten van initiatieven op de nabije leefomgeving (fysiek en sociaal) en de externe werking (zoals mobiliteit, die hiermee gepaard gaat). De impact van initiatieven is (ten dele) vooraf in te schatten op basis van bestaande richtlijnen. Aanvullend zal gemonitord worden op eventuele verwachte impacts (zie kopje pilots). De gemeente wil met het opstellen van deze kaart pro-actief en éénduidig zijn en helderheid geven over de kansrijke ruimtelijke inpassing van initiatieven. Een positief gevolg van deze ruimtelijke bestemming is dat procedures korter en duidelijker worden. En hierdoor ook minder kostbaar voor initiatiefnemers. Dit draagt bij aan het uitnodigende karakter van de gemeente voor toeristische initiatieven.

VAB Vrijkomende agrarische bestemmingen kunnen een bijdrage te leveren aan de doelen uit de TAM, door te verkennen of deze bestemmingen een passende toeristisch-recreatieve invulling kunnen krijgen (dag- of verblijfsrecreatie). Deze invulling mag multifunctioneel, bijv. combinaties van dag, verblijf, zorg, woning, bedrijf, etc. De koppeling vanuit agrarische bebouwing met recreatie en toerisme zal ook bijdragen aan het behoud van de kwaliteit van het agrarische landschap.

Pilots De gemeente wil ook en aantal gebieden aanwijzen met de kwalificatie ‘pilot’. Dat betekent niet dat er vrijuit geëxperimenteerd kan worden, maar juist dat er invulling wordt gegeven aan de in de TAM gestelde kaders, maar dat tegelijkertijd monitoring plaatsvindt om te kijken of alles naar wens verloopt.

5.3 Ruimte voor ontwikkeling Omgevingskaart Eén van de bovengenoemde uitgangspunten is ‘een passende schaal’. Dit begrip verdient concretisering. Om het begrip ‘passende schaal’ te kunnen concretiseren is de locatie vooral bepalend. Wat op de ene plek wel kan, kan op de andere plek mogelijk niet of onder bepaalde condities. Kortom het gaat om de locatiespecifieke eigenschappen.

Bijvoorbeeld als het gaat om de effecten van toeristische ontwikkeling. Het begrip draagkracht van een gebied is namelijk niet altijd op voorhand te operationaliseren. Per pilotgebied wordt vooraf bepaald welke criteria van belang zijn en dus onderdeel gaan vormen van de monitoring (bijv. leefbaarheid inwoners, of biodiversiteit natuur).

De gemeente neemt zich voor als één van de eerste acties voortvloeiend uit deze TAM een omgevingskaart op te stellen, als input voor de omgevingsvisie. Op deze omgevingskaart komen deelgebieden te staan waar initiatieven voor verblijf en dagrecreatie wel of niet kansrijk zouden kunnen zijn en welke voorwaarden hierbij gelden. Op de kaart wordt bijv. aangegeven welke grondsoorten of landschapstypen meer of juist minder geschikt zijn voor welke typen verblijfsrecreatie of andere vormen van recreatie. Ook wordt juist aangegeven waar voorzieningen voor inwoners onder druk staan (zoals supermarkt, zwembad, openbaarvervoer, etc.).

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

22

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

Bijlage 1: Deelnemers projectgroep TAM Projectgroep (naam en organisatie) ▪ Annemieke van As, zelfstandig ondernemer en portefeuille toerisme in ondernemersvereniging Langerak en Nieuwpoort ▪ Bernardine Bolwijn, verbinder gemeente Molenlanden ▪ Bettine van Oosterum, projectondersteuner economie en toerisme, notulist gemeente Molenlanden ▪ Kees Commijs, voorzitter Den Hâneker, ondernemers B&B en theetuin, ondernemerscoalitie gebiedsmarketing, Innovatie Campus ▪ Teus Dijksman, camping Slingeland ▪ Natacha van Eck, strateeg gemeente Molenlanden ▪ Jelmer den Hartog, Verblijfsaccommodatie Het Groene Wout ▪ Edwin van den Heuvel, Directeur van den Heuvel, ontwikkeling en beheer ▪ Michael van Hoorne, van Hoorne Entertainment, Avonturenboerderij Molenwaard, Ondernemerscoalitie gebiedsmarketing, Innovatie Campus ▪ Martijn Huijgen, adviseur Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd ▪ Petra Kohrt, adviseur / accountmanager recreatie en toerisme gemeente Molenlanden ▪ Leo Kool, Maria Johanna Hoeve (recreatie en verblijf) ▪ Tinco Lycklama, projectleider TAM, Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd ▪ Mariëlle Runge, adviseur recreatie en toerisme gemeente Molenlanden ▪ Sjoerd Raemaekers, adviseur ruimtelijke ordening / omgevingsplan gemeente Molenlanden ▪ Keetie van Rooijen, adviseur ruimtelijke ordening gemeente Molenlanden ▪ Tony Tessers, adviseur Kinderdijk gemeente Molenlanden ▪ Marc Trouwborst, adviseur

economie gemeente Molenlanden

‘gewoon’ en hartelijk. Voor Verbindingszoekers zijn gastvrijheid, sociale verbondenheid en ‘doe maar gewoon’ belangrijke waarden. Ze vinden het dan ook belangrijk om een goede relatie te onderhouden met buren en familie, met harmonie en gezelligheid. Er voor elkaar zijn, dat is toch hartstikke normaal?

Bijlage 2: Analyse vraag en aanbod Inleiding In deze bijlage staan de resultaten van een analyse van vraag en aanbod op basis van de leefstijlmethodiek. Eerst wordt een korte toelichting gegeven over de leefstijlprofielen. Daarna wordt er ingegaan op de vraag van inwoners en bezoekers. Vervolgens brengen we in kaart voor welke doelgroepen er aantrekkelijk aanbod is in de gemeente Molenlanden. Tenslotte vatten we de bevindingen samen in de conclusie en volgen aanbevelingen voor interessante ontwikkelrichtingen.

Rustzoekers Rustzoekers vinden zichzelf hele gewone mensen. Ze omschrijven zichzelf als kalm, behulpzaam, bedachtzaam en zachtaardig. Ze houden van rust en regelmaat, en voelen zich het meest op hun gemak in hun eigen, vertrouwde omgeving. Ze vinden het fijn als ze lekker hun eigen gang kunnen gaan, en vinden het dan ook niet erg om alleen te zijn. Ze houden ervan om op hun gemak thuis te zijn, een beetje te tuineren, te klussen en tv te kijken. Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Inzichtzoekers Inzichtzoekers zijn bedachtzame, serieuze en intelligente mensen. Ook omschrijven zij zichzelf als evenwichtig en zakelijk. Ze vinden het niet erg om alleen te zijn, want dan kunnen ze mooi hun eigen gang gaan. De rust en ruimte om hen heen die ze daardoor verkrijgen vinden ze fijn. Belangrijke waarden voor Inzichtzoekers zijn rationaliteit, daadkracht, privacy/rust en ‘doe maar gewoon’. Maar ook vrijheid om te doen wat ze willen is erg belangrijk voor ze. Als ze niet op pad gaan naar culturele activiteiten of natuur, dan vinden ze het ook heerlijk om rustig thuis te zijn, een beetje te klussen, TV te kijken en het nieuws te volgen. Ze houden van informatie; ‘meten is weten’! Stijlzoekers Stijlzoekers zijn intelligent, zelfverzekerd en doelgericht. Ze hebben een sterk karakter, en omschrijven zichzelf ook wel als zakelijk, ondernemend en leidinggevend.

Stijlzoekers zijn graag onder gelijkgestemden, die waarden als ambitie, uitdaging en daadkracht met hen delen. En die waarderen dat de Stijlzoekers zeggen waar het op staat, ook als anderen het daar misschien niet mee eens zijn. Stijlzoekers gaan ervoor in het leven: zowel in hun werk, als in hun vrije tijd worden ze graag geprikkeld, en zoeken ze de uitdaging op. Verveling is niet aan hen besteed. Liever besteden ze hun tijd aan sporten en genieten van het leven.

De leefstijlprofielen In de vraag- en aanbodanalyse maken we gebruik van de Leefstijlvinder, ontwikkeld door SAMR Marktvinders, o.a. in opdracht van de provincie ZuidHolland. De leefstijlen geven inzicht in het gedrag, waarden en behoeften van recreanten en toeristen op basis van psychologische en sociologische kenmerken. De leefstijlsegmentatie onderscheidt zeven doelgroepen, ook wel leefstijlen genoemd, met allemaal een eigen vrijetijdsprofiel. De zeven leefstijlen zijn: Avontuur-, Plezier-, Harmonie-, Verbindings-, Rust-, Inzicht en Stijlzoekers. Hieronder staat per leefstijl omschreven wat de verschillende leefstijlen zoeken in hun vrijetijdsbesteding. Harmoniezoekers Harmoniezoekers zijn hartelijke, gezellige mensen, met veel interesse in anderen. Ze omschrijven zichzelf als gemoedelijk, vrolijk en zachtaardig. In het leven hechten ze veel belang aan geborgenheid, gastvrijheid en vriendschap. Ze nemen de tijd voor het gezin, trekken er graag op uit met (of naar) familie, vrienden en kennissen, en vinden een goede relatie met buren en familie heel belangrijk. Het hoeft voor hen allemaal niet zo vreemd; doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg. Verbindingszoekers Verbindingszoekers zijn, bovenal, geïnteresseerd in anderen. Het zijn behulpzame, evenwichtige mensen die zichzelf omschrijven zichzelf als BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

24

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

Avontuurzoekers Deze recreanten zijn creatief, avontuurlijk, eigenwijs en geïnteresseerd in anderen. Ook omschrijven ze zichzelf als intelligent en ondernemend. Ze vinden het lekker om hun eigen gang te gaan, en vinden het dan ook niet erg om alleen te zijn. Als ze met anderen optrekken, dan zijn dat het liefst creatieve en vernieuwende denkers, of mensen die weten wat ze willen. Ze hechten veel waarde aan vrijheid, uniek zijn en genieten van het leven. Plezierzoekers Plezierzoekers zijn spontaan, vrolijk en gezellig. Ook omschrijven ze zichzelf als avontuurlijk, impulsief en eigenwijs. Waarden die ze belangrijk vinden zijn uitdaging, uniek zijn en succes in het leven. Ze hebben het liefst veel mensen om zich heen, en trekken er dan ook graag op uit met familie, vrienden en kennissen. Ze houden van leuke dingen ondernemen: voor hen staat plezier hebben in het leven op nummer één. Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd!

beseffen dat de absolute aantallen van een leefstijlprofiel per gemeente kunnen verschillen. Tabel B4.1 Aantal inwoners per gemeente (op 1 januari 2020) Gemeente

Aantal inwoners

Molenlanden

43.931

Gorinchem

37.009

Vijfheerenlanden

56.816

Krimpenerwaard

56.319

Alblasserdam

20.165

Bron: CBS Statline, bevolkingssamenstelling op 1 januari 2020 (juni 2020)

Vraaganalyse: Inwoners en bezoekers De recreatieve mogelijkheden voor de inwoners en bezoekers, ofwel toeristen, staan in deze visie centraal. Om het leefstijlprofiel voor de vraagkant in beeld te brengen kijken we daarom naar de inwoners van de gemeente Molenlanden Daarnaast beschouwen we de inwoners van de negen omliggende gemeenten (Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam, Gorinchem, Lopik, Vijfheerenlanden, Krimpenerwaard, Alblasserdam, Papendrecht en Ridderkerk).

Figuur B4.2: Leefstijlen van de gemeente Molenlanden en negen omliggende gemeenten Nederland

Inwoners In figuur B4.2 hieronder geven we de leefstijlprofielen van de gemeente Molenlanden en vier omliggende gemeenten weer ten opzichte van Nederland, waarbij de leefstijl in procenten is weergegeven. Het aantal inwoners per gemeente verschilt echter, zie tabel B4.1 hieronder.

11,2

18,8

12,1

12,3

17,2

11,2

17,3

Alblasserdam

4,7

16,4

14,5

13,6

21,6

13,8

15,4

Krimpenerwaard

5,4

14,8

15

13,2

19,6

14,6

17,4

Vijfheerenlanden

5,5

15,6

14,5

13,1

19,4

14,8

17,2

Gorinchem

7,4

12,6

18,8

13,6

17

Molenlanden

5

15,1

17,7

Avontuurzoeker Rustzoeker

18,9 14,2

11,8 15,3

Plezierzoeker Inzichtzoeker

13,2

19,6 Harmoniezoeker Stijlzoeker

Verbindingszoeker

De gemeente Molenlanden heeft 43.931 inwoners. Dit betekent dat 1% van de inwoners in absolute aantallen 439 inwoners betreft. Het is belangrijk om te Wat valt op? BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

25

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2021-2025.

▪

▪

In de gemeente Molenlanden zijn de profielen avontuur-, en plezierzoeker lager dan het landelijk gemiddelde, met resp. 5,2% en 4,6% verschil. De rust-, inzicht-, harmonie-, en verbindingszoeker zijn omvangrijker dan het landelijk gemiddelde. Het leefstijlprofiel avontuurzoekers is in alle gemeenten is fors kleiner dan het landelijk gemiddelde. De profielen harmonie-, verbindings-, rust- en inzichtzoeker zijn in alle gemeenten hoger dan het landelijk gemiddelde. Het profiel van de stijlzoeker is in alle gemeenten grotendeels hetzelfde als dat van het landelijk gemiddelde.

wegingsfactor aan de leefstijlen toegekend, bijvoorbeeld 75% verbindingszoeker en 25% inzichtzoeker. De verblijfsrecreatieve en horecavoorzieningen hebben allen een online test in kunnen vullen, waaruit een leefstijlprofiel wordt berekend. De resultaten van deze test zijn gecontroleerd en, indien nodig, aangepast op basis van een bezoek aan de website van het bedrijf. Voor een overzicht van het aanbod, zie achteraan in deze bijlage. De verblijfsrecreatieve en horecavoorzieningen hebben een online test in kunnen vullen, waaruit een leefstijlprofiel wordt berekend. De resultaten van deze test zijn gecontroleerd en, indien nodig, aangepast op basis van een bezoek aan de website van het bedrijf.

Bezoekers Om inzicht te krijgen in wie gebruik maken van de vrijetijdsvoorzieningen in de gemeente Molenlanden, hebben we het profiel van de huidige Nederlandse verblijfsrecreant in kaart gebracht. Gegevens voor een analyse op regioniveau ontbreken, waardoor het leefstijlprofiel op landelijk niveau wordt weergegeven.

Het onderzochte toeristisch-recreatieve aanbod in de gemeente Molenlanden bestaat uit de volgende voorzieningen. Dit is dus niet het totale aanbod, enkel de bedrijven die mee zijn genomen in het onderzoek.

Figuur B4.3: Profiel verblijfsrecreatie Nederland Het profiel van de vakantieganger in Nederland wijkt niet veel af van het leefstijlprofiel van de inwoners van Nederland.

Figuur B4.4 Aantal onderzochte voorzieningen Categorie

Vakantieganger Nederland

Avontuur

11%

Plezier

22%

Harmonie

12%

11%

Verbinding

16%

Rust

10%

Inzicht

Verblijf

17%

Horeca

Stijl

Dagrecreatie

Aanbod Om in beeld te krijgen voor welke doelgroepen het aanbod in de gemeente aantrekkelijk is, is een aanbodanalyse uitgevoerd. De dagrecreatieve voorzieningen zijn bezocht en door middel van expert judgement van onze adviseurs ‘gekleurd’. Dit betekent dat per voorziening is bepaald voor welke leefstijlen het desbetreffende aanbod vooral aantrekkelijk is. Hierbij is vaak een BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD