Bijlage 1 Visie sociaal domein 2024-2027
Tekst van het document
Visie Sociaal Domein Gelijke kansen voor iedereen
Molenlanden
Inhoudsopgave Inleiding
3
Hoofdstuk 1
Visie sociaal domein
4
Hoofdstuk 2
Trends, ontwikkelingen en kaderstellende opgaven
6
Hoofdstuk 3
Onze rol als gemeente Molenlanden; wat vraagt dit van ons?
15
Hoofdstuk 4
Communicatie
16
Hoofdstuk 5
Risico’s en kanttekeningen
17
Bijlage 1
Factsheets behorend bij trends
18
Bijlage 2
Relevante wetten, regelingen, landelijke ontwikkelingen Rijksbeleid
22
Inleiding De samenleving is steeds in beweging en dit vraagt om een flexibele, dynamische werkwijze om in te spelen op de ontwikkelingen. De gemeente Molenlanden is onderdeel van de samenleving en werkt samen met de vele netwerkpartners aan onze gezamenlijke opgaven. We zijn trots op onze netwerken en korte lijnen die we met onze partners hebben. De gemeente heeft veelal een faciliterende rol, en waar nodig nemen we initiatief.
inclusieve en weerbare samenleving. De gemeente blijft maximaal investeren om de inwoner te blijven betrekken. Onze dorpen en stad hebben zich ontwikkeld op basis van kansen, behoeften en wensen van de inwoners, bijvoorbeeld met creatieve woonvormen en multifunctionele voorzieningen. De gemeente Molenlanden is een duurzame en inclusieve samenleving waarin de behoeften en wensen van de inwoners centraal staan”.
Taken en ontwikkelingen sociaal domein
De visie Sociaal Domein vormt onder andere met de Omgevingsvisie 2030 zowel een bouwsteen als een verdere uitwerking voor de wat kortere termijn van de Toekomstvisie. Daarmee is de nodige afstemming en samenwerking tussen het ruimtelijk en sociaal domein gewaarborgd.
De rijksoverheid legt meer taken bij gemeenten. Ook zijn er niet-beïnvloedbare wetten waar we als gemeente een rol hebben. Denk hierbij aan (wettelijke) taken en ontwikkelingen op het gebied van eenzaamheid, armoede, de vraag naar (jeugd)hulp en Wmo-voorzieningen, Hervormingsagenda Jeugd, beschermd wonen, het Integraal Zorgakkoord (IZA), veiligheid, onderwijs, wonen, integratie, cultuur, sporten en bewegen. De financiële middelen stijgen niet altijd mee in hetzelfde tempo. Voor een aantal wettelijke taken zoals Wmo, Jeugdhulp en Participatiewet geldt een zorgplicht van de gemeente voor de inwoners. Dat zijn financiële open eind-regelingen. Dit betekent dat de gemeente altijd de noodzakelijke ondersteuning moet bieden. Het is nodig om prioriteiten te stellen en de juiste focus te hebben voor de inzet van de gemeente. Zodat inwoners die ondersteuning nodig hebben, deze ondersteuning op een adequate en effectieve manier krijgen.
Visie sociaal domein
Dit document is een kaderstellend document. Omdat onze samenleving in beweging en ontwikkeling is, is dit document niet in beton gegoten en is tussentijdse herijking mogelijk. Ook wordt soms maatwerk gevraagd. Het geeft wel weer wat we in Molenlanden belangrijk vinden, wat we als onze opgaven zien en biedt daarmee houvast om op ontwikkelingen in te spelen. Het helpt bij het maken van keuzes en bij het uitleggen waarom we keuzes maken. In deze visie Sociaal Domein beschrijven we de trends en ontwikkelingen die van invloed zijn op de (soms complexe) vraagstukken in het brede sociale domein. Per trend zijn de belangrijkste opgaven te vinden waar we de komende vier jaar extra de nadruk op leggen. Via het nog op te stellen uitvoeringsplan sociaal domein werken we de opgaven verder uit.
Toekomstvisie Molenlanden 2050
Het visiedocument sociaal domein is geen losstaand document. De gemeente Molenlanden heeft een Toekomstvisie 2050. ”In 2050 is de gemeente Molenlanden dienstbaar, nabij en actiegericht. We zijn een participatieve gemeente in een
3
HOOFDSTUK 1
Visie sociaal domein In de gemeente Molenlanden zijn alle inwoners even belangrijk, telt iedereen mee en neemt iedereen naar eigen kunnen deel. We streven naar een inclusieve samenleving. We willen dat iedereen, ongeacht hun achtergrond of beperking, de kans krijgt om volwaardig deel te nemen aan de maatschappij en hun talenten te benutten. We gaan uit van de mogelijkheden, eigen regie en kracht, in plaats van de beperkingen, onmogelijkheden en afhankelijkheid. We erkennen dat wanneer inwoners zich richten op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt dat dit preventief werkt, dus problemen kan voorkomen. Daar waar inwoners het niet (helemaal) redden is er een vangnet van hulp en ondersteuning. Een vraag voor hulp en ondersteuning signaleren we snel en pakken we in een vroeg stadium samen met de inwoner op. Inwoners hebben makkelijk toegang tot de juiste informatie en advies. Deze is dus goed toegankelijk en voor iedereen beschikbaar. Inwoners ontvangen hulp en ondersteuning zo dicht mogelijk in de directe leefomgeving. De gemeente Molenlanden heeft 20 kernen en is een uitgestrekt gebied. Het realiseren van hulp en ondersteuning door de gemeente en haar partners in de nabijheid van onze inwoners is hierdoor soms een uitdaging. De sterke en hechte gemeenschap is ook hierdoor dus de basis voor het welzijn van onze inwoners.
We werken hierbij samen met het lokale netwerk en onze partners en benutten de kracht van de lokale samenleving. De vraag van de inwoner staat centraal. We kijken naar de samenhang van oorzaken van de vraag en de situatie waarin de inwoner leeft (huishouden, sociaal netwerk). We zien dit als uitgangspunt in de hulp en ondersteuning boven de systeemwereld van regels, procedures en organisaties. Op de volgende pagina verbeelden we de inzet van het sociaal domein aan de hand van een levenslijn. Dit overzicht is niet compleet maar geeft een beeld van wat er allemaal gebeurt in het sociaal domein binnen de gemeente Molenlanden.
4
Alle leeftijden
Leeftijdsgebonden
Betrekken samenleving + verenigingsleven
Inzet op preventie
Uitvoerende organisaties voor verschillende doelgroepen (o.a. ggz, lichamelijke en verstandelijke beperking)
Samenwerking met (ouderen) zorg en huisartsen
GR DG & J (o.a. Gezondheidsbevordering, Veilig Thuis) Investeren in sport en cultuur
Samenwerking met diaconieën
Welzijnswerk
Inclusieve scholen
Uitvoering van ‘Onze kinderen nabij’ Buurtgezinnen Jongerenwerk
65
Inburgering
0
Jong JGZ
Koppeling onderwijs en jeugdhulp
18
Kansrijke Start Kinderopvang Inzet voortijdig schoolverlaten Leerlingenvervoer
Ondersteunen voorliggende voorzieningen (zoals inloopvoorzieningen Huis van de Waard en Dorpskamers)
Motie respect
Mantelzorgondersteuning
Wmo voorzieningen
Dementievriendelijke gemeente Beschermd wonen en opvang
100
Consultatiebureau
Voor- en vroegschoolse educatie
Faciliteren inwonersinitiatieven
Nu niet zwanger
Aanpak armoede en eenzaamheid Inclusieagenda VN-verdrag handicap
5
GR Avres (zoals Minimabeleid, Schuldhulpverlening, (beschut) werk & inkomen)
Versterken basisvaardigheden/ aanpak laaggeletterdheid (bibliotheken)
Sociaal team 0-100, alle levensgebieden (St. Jeugdteams, Sociaal werk, Diaconaal maatschappelijk Werk, Avres+Welzijn)
HOOFDSTUK 2
Trends, ontwikkelingen en kaderstellende opgaven Een trend is de richting van een bepaalde ontwikkeling op langere termijn. Het kan ook de verwachte ontwikkeling zijn. Een trend is niet (of moeilijk) beïnvloedbaar. Samen met samenwerkingspartners, gemeentelijke vakteams en tijdens gesprekken met adviesraden en gemeenteraad is gekomen tot vier trends en ontwikkelingen. Deze hebben samenhang, overlap en/of ze versterken elkaar. Dit houdt in dat bij de uitvoering van de hierbij behorende opgaven nadrukkelijk aandacht voor deze samenhang moet zijn.
Kaderstellende opgaven
De trends en ontwikkelingen leiden tot en verbinden wij aan onze opgaven. Deze beschrijven wij onder iedere trend. Bij iedere opgave hebben we ook een voorbeeld van een speerpunt voor de komende jaren genoemd. Deze werken we in het uitvoeringsplan sociaal domein verder uit. Niet alleen de trends en ontwikkelingen leiden tot opgaven. Opgaven komen ook voort uit diverse wetten en regelingen. Landelijke ontwikkelingen bepalen deze opgaven en worden meegegeven in het Rijksbeleid1). De gemeente Molenlanden voert haar reguliere wettelijke taken en opgaven uit binnen de daarvoor gestelde kaders. In deze visie noemen we met name die opgaven die de komende jaren om extra inspanningen vragen. Dit zijn of nieuwe opgaven of opgaven waar we nu ook op inzetten, maar waarop de komende jaren extra wordt ingezet. Sommige opgaven vallen onder meerdere trends. De reguliere opgaven en de (organisatorische) uitvoering van deze opgaven vragen continu om doorontwikkeling en kwaliteitsverbetering. Thema’s die daarbij spelen zijn toegang, maatwerk en integrale samenwerking. Opgavegericht werken is een manier om met interne en externe partijen (inclusief het bedrijfsleven) maatschappelijke opgaven aan te pakken. Samenwerking is de uitdaging bij het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken. Er zijn meerdere organisaties nodig bij het werken aan oplossingen van complexe en veelzijdige vraagstukken.
In het werken aan de maatschappelijke opgaven maken we de keuze welke rol we pakken van verantwoordelijke en regiehouder tot een faciliterende, initiërende of deelnemende rol. De 4 trends en ontwikkelingen worden hierna toegelicht. 1)
Bijlage 2
6
1. Een toenemende kansenongelijkheid Steeds meer inwoners kunnen niet helemaal meekomen in onze complexe samenleving. Ondanks dat in de gemeente Molenlanden dit aantal lager ligt dan landelijk zijn dit juist inwoners die ondersteuning nodig hebben. De oorzaken liggen meestal op meerdere leefgebieden. Dit kan bijvoorbeeld komen door persoonlijke omstandigheden (ongeval, ontslag, faillissement, echtscheiding, overlijden naaste) of beperkingen (lichamelijk en/of psychisch), ziekte, prestatiedruk of het ontbreken van basisvaardigheden. Daarbij zien we steeds meer dat de persoonlijke omstandigheden en beperkingen van ouders, kinderen kunnen belemmeren in hun ontwikkeling. Dit heeft als gevolg dat zij zelf problemen hebben of het risico lopen om op latere leeftijd problemen te krijgen. In de samenleving ontstaat door bestaansonzekerheid een tweedeling die zorgt voor toename van kansenongelijkheid. Er zijn verschillen te zien tussen mensen die meer en minder kansen hebben. Scheidslijnen lopen daarbij dwars door elkaar heen, tussen: praktisch en theoretisch opgeleid, leeftijds- en etnische groepen, gezond en ongezond, mensen met en zonder sociaal netwerk, gezinnen die veiligheid bieden en gezinnen waarin onveiligheid heerst. Ongelijkheid in de arbeidsmarkt, sociale zekerheid, leefomgeving, gezondheid en sociale relaties staan niet op zichzelf, maar beïnvloeden elkaar.
In de samenleving wordt veel van inwoners zelf verwacht waardoor de scheidslijn nog groter wordt tussen mensen die daar wel en niet mee om kunnen gaan. Inwoners hebben bestaanszekerheid of wel ‘de basis op orde’ nodig om in hun leven zelfredzaam te zijn en te blijven. ‘De zekerheid van voldoende en voorspelbaar inkomen, de zekerheid van werk en van mee kunnen doen in de samenleving. Maar ook de zekerheid van een dak boven je hoofd in een geschikte en betaalbare woning. En in een veilige en prettige omgeving, met snelle en toegankelijke dienstverlening in situaties die de veiligheid bedreigen.’ (VNG & Divosa, 2021).
Kaderstellende opgaven Bij iedere opgave hebben we zoals gezegd een voorbeeld van een speerpunt voor de komende jaren genoemd. Dit speerpunt en andere speerpunten werken we in het uitvoeringsplan sociaal domein verder uit.
Nieuw • Corporaties en gemeente zetten zich in om de betaalbaarheid voor huurders binnen de sociale woningvoorraad te vergroten. Partijen werken samen om het aandeel sociaal bij nieuwbouw te behouden en daarnaast woningbouw te versnellen. Daartoe faciliteert de gemeente de ontwikkeling van sociale huurwoningen door hierover afspraken vast te leggen in overeenkomsten voor nieuwe plannen. (Woonvisie Molenlanden 20202024). Voor inwoners (starters, jonge doorstromers, alleenstaanden na scheiding en voor senioren) zijn namelijk betaalbare woningen noodzakelijk voor het ervaren van bestaanszekerheid. De ontwikkeling van woonvoorzieningen voor combinaties van doelgroepen met zorg en ondersteuning.
> vervolg op pagina 7
7
> vervolg van pagina 6 Waar zetten we meer op in?
•
e gemeente Molenlanden biedt laagdrempelig informatie en advies. Het lukt inwoners namelijk niet altijd om D verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leven en hun omgeving. Het is belangrijk dat informatie en advies dan nabij beschikbaar is. We stimuleren onze lokale partners om inwoners zo vroegtijdig en nabij mogelijk te informeren.
•
e gemeente Molenlanden helpt samen met samenwerkingspartners om inwoners basisvaardigheden (bijvoorbeeld lezen D en schrijven of digitale vaardigheden) aan te leren. Inwoners die beschikken over basisvaardigheden zijn beter in staat om in onze samenleving een zelfredzaam leven te leiden.
Het lokale aanbod basisvaardigheden (zoals (digi)taal, rekenen) samen met partners versterken voor en het bereik vergroten via lokale vestigingen.
•
e gemeente werkt samen met lokale partners om armoede en financiële bestaansonzekerheid te bestrijden, waarbij D inkomensbeleid voorbehouden blijft aan de rijksoverheid. We initiëren netwerkversterking van organisaties op het gebied van minimabeleid, schuldhulpverlening en ondersteunende voorzieningen op gebied van preventie en vroegsignalering. Dit doen we, omdat financiële problemen op vele manieren en plekken tot uiting komen. Inwoners stellen een hulpvraag vaak laat, omdat ze terughoudend zijn. Er is vooral veel moeite met het hulp vragen, zeker op het gebied van financiën. Om erger te voorkomen is het dan zeer wenselijk dat inwoners gebruik maken van beschikbare regelingen om sneller te komen tot een zelfredzame situatie, waarna deze kunnen worden afgebouwd of gestopt.
Het versterken van het netwerk om samen te werken aan pro-actieve dienstverlening zodat meer inwoners gebruik gaan maken van beschikbare regelingen. •
e gemeente zorgt samen met (regionale) partners voor een continue borging van kennis en kunde op het gebied van D veiligheid. Inwoners moeten in sociale veiligheid kunnen leven en kinderen veilig en gezond kunnen opgroeien. Een situatie van bestaansonzekerheid vergroot de kans op onveiligheid.
Samen met deze partners zetten we extra in op het voorkomen van escalaties door zowel lokaal als regionaal (werk)afspraken te maken en/of te verbeteren of aan te scherpen.
8
2. Een veranderende bevolkingssamenstelling: dubbelgrijs en diverser In Molenlanden is een dubbele vergrijzing zichtbaar. De groep 65-plussers wordt groter en de ouderen worden gemiddeld ook ouder. Het aantal inwoners onder 65 jaar wat voor hen kan zorgen neemt daarbij af. Hierbij verwachten we een toenemende vraag naar ondersteuning op allerlei levensgebieden, gericht om het langer zelfstandig thuis wonen mogelijk te maken. Tegelijkertijd neemt ook de druk op mantelzorg en de vraag naar informele zorg toe. Ook verandert de samenstelling van huishoudens en gezinnen, waarbij we meer kleine en eenpersoonshuishoudens zullen zien, onder andere door de vergrijzing. De samenstelling van de bevolking van Nederland is de afgelopen decennia aanzienlijk veranderd en die ontwikkeling gaat door, ook in Molenlanden. Er is onder andere een toenemende doelgroep die zich door een taalbarrière en cultuurverschillen onbegrepen voelt. Diversiteit gaat echter over alle soorten verschillen die we met elkaar kunnen ervaren. Over de meer zichtbare verschillen zoals huidskleur, manvrouw, leeftijd en de onzichtbare verschillen zoals: gender, religie, cultuur, karakter, overtuigingen en politiek. Kortom, diversiteit gaat over alle verschillen tussen mensen.
Deze veranderingen stellen de inwoners en daarmee de samenleving voor de Kaderstellende opgaven uitdaging van inclusie zodat iedereen kan deelnemen en bijdragen aan de Bij iedere opgave hebben we zoals gezegd een voorbeeld van een speerpunt voor de komende jaren genoemd. samenleving ongeacht of dankzij Dit speerpunt en andere speerpunten werken we in het uitvoeringsplan sociaal domein verder uit. deze verschillen. De dubbele vergrijzing en de toenemende diversiteit zorgen er daarnaast voor dat er een groter beroep wordt gedaan op het medische domein (zoals huisartsen en GGZ).
Nieuw • De gemeente Molenlanden initieert en faciliteert samenwerking tussen het sociale domein en het medische domein zoals bijvoorbeeld huisartsen, verloskundigen, ziekenhuizen en wijkverpleging. 1 Gezin, 1 Plan biedt namelijk duidelijkheid aan inwoners. Ook de hulp en ondersteuning op het medische vlak dient onderdeel van dit plan te zijn. Verstevigen van de contacten met deze partners om te komen tot een samenwerking die meer duidelijkheid biedt aan inwoners en hierin op te trekken met de zorgverzekeraar.
> vervolg op pagina 10
9
> vervolg van pagina 9 Waar zetten we meer op in? • De gemeente Molenlanden organiseert zoveel mogelijk nabij de inwoner passende hulp en ondersteuning in drie sociale teams, omdat niet alle inwoners altijd volledig zelfredzaam (kunnen) zijn. We hebben werklocaties dichtbij ‘vindplaatsen’ van hulpvragers en staan in direct contact met inwoners. Plus een directe koppeling met passende andere diensten zoals sociaal raadslieden en welzijnsvoorzieningen. • We ontlasten en waarderen onze (jonge) mantelzorgers, omdat mantelzorgers ondersteuning moeten kunnen bieden zonder overbelast te raken. Meer focus op de doelgroep jonge en werkende mantelzorgers. • We richten de kernen zodanig in dat iedereen er, ongeacht de kwetsbaarheid, kan blijven wonen. We nemen maatregelen om de kernen veiliger te maken, zodat mensen met dementie er veilig en comfortabel kunnen wonen. We werken actief samen met zorgaanbieders. We dragen bij aan het organiseren van zorg op maat, nabij het systeem van inwoners. (Woonvisie 2020-2024 en Woonzorgvisie 2024-2028). Inwoners kunnen hierdoor zo veel mogelijk wonen op een passende plek, rekening houdend met diversiteit en kwetsbaarheid. Bij de (her) inrichting van de openbare ruimte gaan we maximaal rekening houden met inwoners met een beperking en zorgverleners.
• De gemeente Molenlanden onderzoekt mogelijkheden om inwoners te faciliteren om meer met en voor elkaar te regelen op het gebied van hulp en ondersteuning. Actief aansluiting zoeken bij lokale initiatieven voor inwoners met een zorgvraag en deze ondersteunen (o.a. via dorps- en stadsgericht werken).
10
3. Fysieke en mentale gezondheid; gunstige maar ook ongunstige ontwikkelingen Minder mensen roken en meer mensen bewegen, maar overgewicht in alle leeftijdscategorieën neemt toe en jongeren ervaren meer mentale druk. Inwoners die in een lagere sociaaleconomische situatie verkeren of die met fysieke, psychische of sociale problematiek te maken hebben, lopen meer risico op gezondheidsachterstanden. Het gaat hierbij om volwassenen, maar ook om kinderen en jongeren. Er is een toename van mentale problematiek onder jongeren na de COVID periode. Met name jongeren vanaf 12 jaar dreigen vast te lopen. De wachtlijsten voor hulp zijn lang waardoor hulp niet snel mogelijk is en de problemen ondertussen groter worden. De vraag naar zorg stijgt sneller dan het aanbod. Dit heeft invloed op de toegankelijkheid en betaalbaarheid van zorg. Er is al jaren meer aandacht voor de gezonde leefstijl. Een gezonde leefstijl is belangrijk voor de kwaliteit van leven en voor het kunnen participeren in de maatschappij. Dit geldt voor alle inwoners van jong tot oud.
Kaderstellende opgaven Bij iedere opgave hebben we zoals gezegd een voorbeeld van een speerpunt voor de komende jaren genoemd. Dit speerpunt en andere speerpunten werken we in het uitvoeringsplan sociaal domein verder uit.
Nieuw • De gemeente Molenlanden zet met samenwerkingspartners in op het voorkomen van mentale problemen bij jongeren om hen mentaal weerbaarder te maken en het systeem rondom hen te versterken. Samen een aanbod opzetten voor het verbeteren van de kans op bestaanszekerheid van jongeren in samenwerking met betrokken netwerk als ouders, onderwijs, samenwerkingsverbanden, Avres, wooncorporaties en werkgevers. • We stimuleren samenwerkingspartners (zoals de huisartsen) om in te zetten op vitaal ouder worden van onze inwoners, zoveel mogelijk in hun eigen omgeving. Op deze manier kunnen ze zo lang mogelijk in hun eigen vertrouwde omgeving wonen. Het stimuleren van preventief bezoeken van kwetsbare ouderen.
> vervolg op pagina 12
11
> vervolg van pagina 11 Waar zetten we meer op in? • De gemeente Molenlanden faciliteert samenwerkingspartners om inwoners te stimuleren tot het hebben van een gezond gewicht (BMI). Overgewicht is niet goed voor de fysieke gezondheid van inwoners. Het stimuleren en faciliteren van een ‘gezonde kantine’ bij verenigingen en bedrijven. • De gemeente Molenlanden zet in op en faciliteert organisaties om inwoners meer kennis en vaardigheden bij te brengen over gezonde leefstijl. Inwoners met een lage sociale economische status en/of psychische of sociale problematiek zijn minder goed in staat om hun gezondheidsachterstanden aan te pakken en/of te voorkomen. Op openbare ofwel goed vindbare plekken passende informatie, voorlichting, methoden en activiteiten aanbieden over een gezonde leefstijl. • In samenwerking met het fysieke domein zetten we in op een gezonde fysieke leefomgeving zodat inwoners worden uitgenodigd om te bewegen en te ontmoeten. Het fysieke en sociale domein zoeken elkaar actief op bij herinrichtingsprojecten.
12
4. Doe het zelf, doe het samen: andere burger, andere overheid Mensen kiezen steeds meer hun eigen weg. Denk hierbij aan samenlevingsvormen, wonen, geloof, sporten. Daarbij verwachten mensen geen of minder bemoeienis van de overheid of anderszins. Inwoners stellen zich onafhankelijker en zelfstandiger op, zowel tegenover elkaar als tegenover de overheid. Dat geldt met name voor een grote groep inwoners met wie het relatief goed gaat. De inwoners waar het minder goed mee gaat en die toenemende problemen hebben, zijn minder in staat om dit zelf op te lossen en verwachten dat de overheid voor hen juist de problemen oplost. De vraag is wel of de overheid daartoe altijd in staat is, door bijvoorbeeld het gebrek aan middelen en/of uitvoeringskracht. Problemen in diverse levensfasen en bij ingrijpende gebeurtenissen in het leven, zijn onderdeel van het leven en kunnen niet altijd voorkomen of opgelost worden. Het is zaak om ons dat met elkaar te realiseren, te accepteren en te normaliseren. De relatie tussen overheid en inwoners verandert. Meer inwoners stellen zich kritischer op richting overheid als gevolg hiervan. Het vertrouwen dat de overheid er is voor de inwoners die bescherming nodig hebben, is voor velen niet meer vanzelfsprekend.
Kaderstellende opgaven Bij iedere opgave hebben we zoals gezegd een voorbeeld van een speerpunt voor de komende jaren genoemd. Dit speerpunt en andere speerpunten werken we in het uitvoeringsplan sociaal domein verder uit.
Nieuw • De gemeente Molenlanden heeft oprecht aandacht voor de situatie waarin de inwoner verkeert en we werken aan vertrouwen. Vanuit hier bieden we hulp en ondersteuning aan, in samenwerking met de inwoners die dit nodig hebben. In de toegang sociaal domein achterhalen we de werkelijke vraag van de inwoner en bieden we maatwerk.
> vervolg op pagina 14
13
> vervolg van pagina 13 Wat we meer gaan doen? • De gemeente Molenlanden werkt samen met inwoners. Onze inwoners zijn namelijk zelfstandig en onafhankelijk, en in staat om hun leven en die van hun omgeving goed en naar wens in te richten. Uitgaan van de kracht van de inwoner en de samenleving. • Er is afstemming in de samenwerking (wie heeft welke rol) met onze inwoners en partners bij het zoeken naar oplossingen én maatwerk en het realiseren van passende voorzieningen en initiatieven. Voor inwoners is het hierdoor duidelijk waar verantwoordelijkheden liggen. Bij (inwoner)initiatieven is er duidelijkheid over de rol en mogelijkheden van de gemeente. • De gemeente Molenlanden heeft niet voor elk individueel probleem een oplossing of passende ondersteuning. Soms is (ondersteunen bij) acceptatie de enige mogelijkheid. (Aanvullend) aanbod (groeps)ondersteuning bij levensgebeurtenissen.
14
HOOFDSTUK 3
Onze rol als gemeente Molenlanden; wat vraagt dit van ons? aan randvoorwaarden. We faciliteren daarbij niet altijd financieel, maar geven ook toegankelijke informatie, advies en/of ambtelijke inzet. Verder motiveren we inwoners om elkaar te inspireren en te stimuleren. We hebben aandacht voor het belang van de inzet van vrijwilligers en hun toegevoegde waarde in de samenleving. Als het nodig is, zorgen we voor een breed samenwerkend aanbod van hulp en ondersteuning en versterken we de basisvaardigheden van onze inwoners die bijdragen aan een sterkere zelfredzaamheid.
Om de opgaven te realiseren is het van belang dat we duidelijk zijn in de rol die we als gemeente op ons nemen. In deze paragraaf lichten we een aantal rollen verder toe. Omdat de rol die de gemeente pakt per opgave kan verschillen, beschrijven we deze in het uitvoeringsplan. We geven ruimte aan onze netwerkpartners en betrekken hen samen met onze inwoners vroeg bij onze plannen. We houden daarbij het algemene maatschappelijke belang steeds in het vizier. Dat betekent dat we loslaten als het kan, maar op onderdelen regie (blijven) voeren. We zijn daarin flexibel zodat de opgaven succesvol kunnen worden gerealiseerd, er ruimte is voor initiatief van inwoners en er ruimte is om maatwerk te bieden. Dat betekent dat we een aantal rollen inzetten om onze opgaven te realiseren:
Een regisserende, presterende, netwerkende gemeente:
We willen concrete resultaten behalen in het sociaal domein. Ten aanzien van onze dienstverlening betekent dit dat we ons houden aan wettelijke termijnen, de dienstverlening voldoet aan de wettelijke kaders en we doen wat we hebben afgesproken. Dit betekent dat de gemeente niet alleen verantwoordelijk is voor het aanbieden van zorg en ondersteuning aan haar inwoners, maar ook voor het meten en verbeteren van de effecten en de kwaliteit van die zorg en ondersteuning. Als gemeente scheppen we de kaders en werken we samen met inwoners en partners als we onze gezamenlijke ambities oppakken. We brengen relevante partijen bij elkaar ter ondersteuning van onze opgaven. We agenderen belangrijke onderwerpen vanuit wet- en regelgeving en actualiteit bij partners en relevante bestuursorganen en initiëren gesprekken.
Een faciliterende en stimulerende gemeente:
We zetten in op het nemen van eigen verantwoordelijkheid en het normaliseren van problemen. We stimuleren onze inwoners om deze omslag te maken en hebben er vertrouwen in dat zij in de eerste plaats zelf in staat zijn om de juiste keuzes te maken voor hun fysieke, sociale en mentale gezondheid. Keuzes die bij hen passen. Daar waar dat nodig is, helpen we de inwoners om het maken van de juiste keuzes makkelijker te maken. We geven inwoners en partners daarom ruimte om te doen wat nodig is en nemen niet altijd het voortouw. We streven hierbij naar een minimum
15
HOOFDSTUK 4
Duidelijke en persoonlijke communicatie We kennen het belang van goede communicatie binnen het sociaal domein. Vaak komen we heel dicht bij de inwoner met de onderwerpen waar iets over te vertellen is. Het raakt een inwoner vaak persoonlijk; of iemand uit het gezin, de familie of directe omgeving. Het is belangrijk dat inwoners goed begrijpen wat we willen overbrengen. Onder andere door te verbeelden en door Klare Taal en ervaringsverhalen te gebruiken. We stimuleren en faciliteren onze partners om hierin samen met ons op te trekken. We benutten allerlei communicatiemiddelen en -kanalen om onze inwoners te bereiken. Niet alleen de traditionele vormen zoals posters, flyers en de krant, maar ook social media, infographics en filmpjes. En we vergeten hier zeker niet het persoonlijk gesprek. We brengen focus aan op het completer communiceren over een nieuwe aanpak, project of training. Niet alleen aankondigend, maar ook tijdens en na de looptijd. Door dit proces hopen we te leren en te groeien en meer inwoners te bereiken. Zo kunnen we nog meer betekenen voor de inwoners van Molenlanden.
16
HOOFDSTUK 5
Risico’s en kanttekeningen Bij de uitvoering van de genoemde opgaven kunnen we te maken krijgen met factoren die van invloed zijn op deze uitvoering. Voorbeelden van risico’s die we nu zien, zijn: • Personele vraagstukken in de zorgsector en doelgroepenvervoer (taxibranche) • Onzekerheid in Rijksmiddelen en financiële middelen stijgen niet altijd in hetzelfde tempo mee met de opgaven behorende bij de trends en ontwikkelingen. • Kostenstijgingen (binnen de Wmo vooral door hoge indexeringen als gevolg van CAO’s binnen zorgsector en taxibranche) • Nieuwe wetsvoorstellen in sociaal domein zoals Wet aanpak meervoudig problematiek sociaal domein, Wet verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen en Wet reikwijdte jeugdhulp.
17
BIJLAGE 1
Sociaal-economische status (SES) totaalscore
TREND 1
Een score van 0 betekent dat de score gelijk staat aan het Nederlandse gemiddelde. Een score boven de 0 betekent een hogere sociaaleconomische positie (o.a. inkomen, opleiding) ten opzichte van het landelijke gemiddelde.
Toenemende kansenongelijkheid Aandeel laaggeletterden Molenlanden
9%
Nederland
12%
(Bron: geletterdheid in zicht.nl)
Moeite met rondkomen
Huishoudens met schulden Definitie: minimaal 1 persoon in huishouden heeft geregistreerde schuld/ betalingsachterstand of betalingsregeling.
Molenlanden
4,5%
Regio Waardenland
7,8%
(Bron: Regiobeeld Waardenland)
(subjectieve maat)
Molenlanden
7,3%
Regio Waardenland
11%
(Bron: Regiobeeld Waardenland)
18
BIJLAGE 1 TREND 2
Een veranderde bevolkingssamenstelling: dubbelgrijs en diverser Leeftijdsopbouw Komende jaren neemt het aantal ouderen fors toe. Bevolkingsprognose Molenlanden: groei ten opzichte van 2021 (Primos)
Dementie
Mantelzorgpotentieel
Aantal mensen met dementie in Molenlanden.
OOSR (Oldes Old Support Ratio) als indicator voor het mantelzorgerspotentieel.
Toename 75-plussers per kern (Primos 2021) 350
4.000
Ontwikkeling OOSR - Molenlanden
670
2022
300
3.000
18,0 16,0
250 2.000
14,0
200
1.000
150
12,0
880
2030
100
0
10,0
60
8
50
8,0
50
-1.000
2040
2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
-2.000
ei ten opzichte van 2021 (Primos)
20 tot 65 jaar
1100
Toename 75-plussers per kern (Primos 2021)
150 100 50
2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
0
65-plussers
Migratie Ontwikkeling OOSR - Molenlanden
18,0
16,7
De komende jaren neemt het potentieel aan mantelzorgers fors af: van de ratio daalt van 16,7 in 2021 tot 11,7 in 2030 en 5,5 in 2050. De ratio varieert daarnaast sterk per kern.
Aantal mensen16,0 met een migratieachtergrond in 14,0Molenlanden. 12,0
2020
10,0
3059
60
8
50
8,0 5,5
6,0
OOSR per kern (2022) Totaal Molenlanden
40 30
2022
4,0
3444
2,0
20 10 0
0,0
2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
De totale bevolking neemt toe met 4% (2022-2040). Er is sprake van dubbele vergrijzing: op dit moment is 19% 65 jaar of ouder, in 2040 is dit 25%. De groep 80 plussers verdubbeld in diezelfde periode.
0
De OOSR wordt berekend door het aantal mensen in de leeftijdsklasse 50 tot 75 jaar te delen door aantal 85-plussers in de regio.
300
200
10
0,0
350
250
20
2,0
65-plussers
De vergrijzing is het sterkst in Arkel, Giessenburg, Groot-Ammers en Nieuw Lekkerland (absolute groei).
(Bron woonzorganalyse Molenlanden)
19
40 30
4,0
2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040 2041 2042 2043 2044 2045 2046 2047 2048 2049 2050
0 tot 20 jaar
5,5
6,0
0
jaar
16,7
BIJLAGE 1 TREND 3
Op het gebied van leefstijl en zelfredzaamheid zijn er gunstige maar ook ongunstige ontwikkelingen
(Bron: kenniscentrum sport en bewegen)
Jeugdmonitor De belangrijkste uitkomsten van de laatste jeugdmonitor (2021) uitgevoerd door Regio GGD Zuid-Holland Zuid zijn:
Ervaren gezondheid inwoners
Voelt zich meestal (zeer) gelukkig, 13- en 15-jarigen
Heeft in afgelopen jaar een enkele keer tot heel vaak suïcide overwogen, 13- en 15-jarigen
Molenlanden
Molenlanden
2019: 87%
15%
2021: 79%
18%
GGD-ZHZ
86% GGD-ZHZ
GGD-ZHZ
(Zeer) goed ervaren gezondheid, 15 jarigen Heeft psychische klachten (MHI-5), 13- en 15-jarigen Molenlanden
Heeft de afgelopen maand vaak tot altijd eenzaam gevoeld, 13- en 15-jarigen Molenlanden 8%
(Zeer) goed ervaren gezondheid, 13 jarigen Molenlanden 90%
2019: 83% 2021: 78%
Beweegrichtlijnen
Molenlanden 79% 80%
20%
GGD-ZHZ
25%
(Zeer) goed ervaren gezondheid, 19-65 jaar
GGD-ZHZ
Molenlanden
9%
78%
GGD-ZHZ
73% GGD-ZHZ
(Zeer) goed ervaren gezondheid, <65 jaar Molenlanden 65% 61%
20
GGD-ZHZ
BIJLAGE 1 TREND 3 (VERVOLG)
TREND 4
Doe het zelf, doe het samen: andere burger, andere overheid
Eenzaamheid Matig tot (zeer) ernstig eenzaam Molenlanden
46%
19 jaar en ouder Nederland
44%
19-65 jaar
Nederland
65 jaar en ouder
(Bron: Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ )
Is (zeer) ernstig eenzaam, 19 jaar en ouder
Molenlanden
52%
Lidmaatschap sportclubs
(Bron: kenniscentrum sport en bewegen)
9% 14%
(Bron: Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ )
Vrijwilligers Sociaal kapitaal vrijwilligerswerk Vrijwilligerswerk varieert van 22,8% in Zwijndrecht tot 35,2% in Molenlanden (ten opzichte van 25% in Nederland). Hoe landelijker de gemeente, hoe meer vrijwilligerswerk er wordt gegeven. (Bron regiobeeld Waardenland)
Molenlanden
9-20 20-25 25-30 30-35 35-40 40-58
21
BIJLAGE 2
Relevante wetten, regelingen, landelijke ontwikkelingen Rijksbeleid Voor het Sociaal Domein gelden de volgende wetten, regelingen en landelijke ontwikkelingen van Rijksbeleid: • Participatiewet • Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening • Wet publieke gezondheid • Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen • Wet maatschappelijke ondersteuning • Leerlingenvervoer (de wettelijke basis hiervoor is gelegen in de Wet op het primair onderwijs de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs) • Wet Kinderopvang • Jeugdwet • Wet stelsel openbare blibliotheekvoorzieningen • Wet Inburgering • Wet Educatie en Beroepsonderwijs • Wet op het primair onderwijs • Huisvestingswet (huisvesting statushouders) • Hervormingsaagenda Jeugd • Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming • Gezond en Actief Leven Akkoord • Integraal Zorgakkoord. Deze taken blijven we de komende vier jaar uitvoeren.
22