Bijlage 1 Toeristische Agenda Molenlanden - 2026-2030

Toeristische Agenda Molenlanden Koers 2026-2030

Voeg een foto toe ter grote van het lichtgroene kader.

1

Colofon © Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, maart 2026 Opdrachtgever M. (Mariëlle) Runge-Anspach, gemeente Molenlanden Auteurs: Gemeente Molenlanden A. (Annelies) Klein-Bongers M. (Mariëlle) Runge-Anspach Bureau voor Ruimte & Vrijetijd A. (Annemiek) Riefel, Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd T. (Thomas) Logemann, Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Beeldmateriaal Gemeente Molenlanden, Den Hâneker, Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

2

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

3

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

Inhoudsopgave Voorwoord ..................................................................................................................... 5 1.

TAM 2026-2030: visie en speerpunten ....................................................... 7

1.1 1.2 1.2.1 1.2.2 1.2.3 1.2.4

Een aangescherpte koers .......................................................................................... 7 Speerpunten TAM 2026-2030 ................................................................................... 9 Opzetten van gebiedsmarketing en informatievoorziening ........................ 9 Maak aantrekkelijk en beleefbaar aanbod .................................................... 11 Toerisme en recreatie in balans met leefomgeving .................................... 14 Samenwerking bevorderen en kennisuitwisseling ...................................... 15

2.

Totstandkoming en onderbouwing koers ............................................. 18

2.1 2.2 2.3 2.3.1 2.5 2.6

Evaluatie TAM 2021-2025......................................................................................... 18 Uitkomsten Inwonersonderzoek 2025 ................................................................. 19 Feiten en cijfers .......................................................................................................... 20 Relevante trends & ontwikkelingen ................................................................. 22 Omgevingsvisie Molenlanden ................................................................................ 22 In gesprek met de sector ......................................................................................... 23

3.

Bijlagen .......................................................................................................... 26

Bijlage 1: Bronnenoverzicht ................................................................................................... 26 Bijlage 2: Deelnemers klankbordgroep ............................................................................... 26 Bijlage 3: Leefstijlvinder en leefstijlen .................................................................................. 27

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

4

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

Voorwoord De TAM 2026–2030 is een gezamenlijk richtinggevend kader voor het

Voor u ligt de Toeristische Agenda Molenlanden 2026-2030. Toerisme en

toeristisch beleid van de gemeente Molenlanden, gebouwd op een sterke

recreatie zijn van grote waarde voor Molenlanden. Ze maken onze

basis, klaar voor de volgende stap. Veel dank aan iedereen die hieraan heeft

gemeente aantrekkelijk voor bezoekers en dragen bij aan de lokale

bijgedragen!

economie, werkgelegenheid, behoud van voorzieningen en een fijne, gezonde leefomgeving voor onze inwoners. Met elkaar zetten we ons in voor plekken om te genieten, te bewegen en te ontspannen voor toeristen én inwoners. In 2021 stelden we samen met ondernemers, partners en inwoners de eerste Toeristische Agenda Molenlanden op. Sindsdien hebben we mooie stappen gezet. Het aantal overnachtingen groeide, nieuw aanbod vond zijn weg naar onze dorpen en polders, er zijn ‘Ken uw gast’-coaching trajecten gevolgd en we ontwikkelden beleid voor verblijfsrecreatie. Ook hebben we in Kinderdijk concrete stappen gezet voor een betere balans tussen leefbaarheid en toerisme. Tegelijkertijd veranderen de omstandigheden en doen zich nieuwe kansen

Maarten van Helden

voor. Thema’s als regeneratief toerisme en agrotoerisme worden steeds

Wethouder Recreatie en Toerisme

belangrijker. We recreëren meer en zoeken vaker de natuur, het water en platteland op. En intussen neemt de druk op ruimte en wegen toe. Dat vraagt om een aangescherpte koers: een doorontwikkeling van de TAM 2021–2025, met nieuwe inzichten, accenten en projecten die passen bij de vraagstukken van vandaag én morgen. Deze vernieuwde Toeristische Agenda hebben we opnieuw sámen gemaakt. Via gesprekken, een onderzoek en bijeenkomsten met ondernemers, organisaties en partners heeft de sector actief meegedacht. Die betrokkenheid is onmisbaar om het recreatief aanbod te laten meegroeien en de kwaliteit van onze leefomgeving te bewaken.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

5

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

TAM 2026-2030: visie

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

6

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

coachingstrajecten gevolgd. Tot slot hebben we in Kinderdijk en het

1. TAM 2026-2030: visie en speerpunten

werelderfgoed concrete stappen gezet zoals het instellen van een parkeervergunning, verbetering bewegwijzering parkeergelegenheid en pendelbussen vanuit het transferium, om de balans tussen bezoekers en leefbaarheid te verbeteren. Daar zijn we trots op!

Toerisme en recreatie zijn belangrijk voor Molenlanden. Ze maken onze gemeente aantrekkelijk voor bezoekers én prettig om in te

Tegelijkertijd is er nog genoeg te doen, zoals de sector ook aangeeft (zie

wonen. Goede plekken om te genieten, te bewegen, te bewonderen en

hoofdstuk 2). De zichtbaarheid van ons aanbod kan beter, onze recreatieve

te ontspannen dragen bij aan een gezonde leefomgeving én aan ons

routes en voorzieningen zijn nog niet overal op niveau en de samenwerking

Bruto Nationaal Geluk (meetinstrument voor levenskwaliteit, gericht

in de sector kan sterker. Niet alle inwoners en bezoekers vinden nu het

op welzijn).

aanbod dat ze zoeken. We kunnen als gemeente niet alles zelf oplossen, maar we kunnen wél stimuleren, faciliteren en partijen bij elkaar brengen. En dat doen we graag, door middel van de TAM.

Tegelijkertijd is de vrijetijdssector van grote economische betekenis. Het aantal banen is sinds 2020 met bijna 5% (afgerond) gegroeid (670 banen in 2024; LISA) en het aantal recreatieve ondernemers neemt toe.

De vrijetijdssector is in ontwikkeling

Ook de lokale middenstand profiteert, doordat bezoekers van buiten

De vrijetijdssector is de afgelopen jaren veranderd. Thema’s als regeneratief

de gemeente zorgen voor extra bestedingen en een grotere

toerisme (toerisme dat iets teruggeeft aan de omgeving), het vitaal houden

afzetmarkt.

van het platteland en agrotoerisme worden steeds belangrijker. Ook recreëren we met zijn allen meer en zoeken we vaker de natuur, het water en platteland op. De druk op de ruimte en het wegennet neemt toe. We

1.1 Een aangescherpte koers

staan landelijk gezien voor een grote woningbouwopgave en hoewel het aantal inwoners in Molenlanden naar verwachting niet sterk groeit, neemt

In 2021 hebben we samen met de vrijetijdssector de Toeristische Agenda

de bevolking in omliggende gemeenten wél toe. Daarmee groeit ook de

Molenlanden (TAM) opgesteld. Daarmee willen we het toerisme in onze

recreatieve vraag. Bovendien neemt het binnenlands en inkomend

gemeente versterken op een toekomstgerichte en duurzame manier. Ook

toerisme ook nog steeds toe. Daarom moeten de recreatiemogelijkheden

levert recreatie en toerisme een positieve bijdrage aan maatschappelijke

meegroeien. Dat is belangrijk voor de leefkwaliteit en de

thema’s en de brede welvaart, zoals economische groei, leefbaarheid,

aantrekkingskracht van Molenlanden.

gezondheid en sociale cohesie. In 2025 beschikten inwoners over 158 m² groenblauwe recreatieruimte per Sindsdien hebben we veel bereikt. Het aantal overnachtingen is gegroeid

persoon. In vergelijking met andere gemeenten heeft de gemeente

tot zo’n 209.000 en er is nieuw aanbod bijgekomen. Ook hebben we

Molenlanden weinig recreatieruimte. Dat vraagt om hier zorgvuldig mee om

verblijfsrecreatiebeleid opgesteld en er zijn ‘Ken uw gast’-

te gaan in de toekomst. Uitgaande van een niet-achteruitgangsprincipe; dat

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

7

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

de huidige situatie aan recreatieruimte (met het oog op de groeiende vraag)

Waar werken we aan: onze visie

in ieder geval niet achteruit mag gaan, is er om de groeiende vraag op te

De kern van de TAM 2021-2025 blijft staan, namelijk:

vangen in 2035 7 ha en in 2050 17 ha aan extra recreatieruimte nodig 1.

Molenlanden positioneert zich naast ‘dagje uit’ bestemming ook als aantrekkelijke bestemming voor een meerdaags verblijf, als onderdeel van

Onze omgevingsvisie vraagt om een integrale benadering van toerisme en

het Groene Hart, en aan de hand van de verhaallijnen: Molens & Water, Agro &

recreatie, met aandacht voor de ruimtelijke impact en kansen.

Food, Nieuwpoort & Oude Hollandse Waterlinie.

Ontwikkelingen binnen onze sector bekijken we daarom steeds in samenhang met andere domeinen, zoals mobiliteit, agrarische economie,

Verder heeft de Beleidsnota Verblijfsrecreatie 2022 ervoor gezorgd dat de

erfgoed en natuur. Toerisme en recreatie kunnen deze sectoren versterken,

ambitie op verblijfsrecreatie al aangescherpt is, namelijk dat in 2030:

bijvoorbeeld door nieuwe functies te geven aan erfgoedlocaties en

Molenlanden zich heeft ontwikkeld tot een ideale bestemming voor een korte

vrijkomende agrarische bebouwing. Tegelijkertijd brengt dit ook

tot middellange vakantie (1-7 nachten). Het aanbod van verblijfsrecreatie

uitdagingen met zich mee, zoals het goed organiseren van verkeersstromen

divers, kwalitatief goed en sterk geprofileerd is op de gewenste doelgroepen.

en verkeersveiligheid.

De landelijke groeicijfers van verblijfstoerisme ook in Molenlanden terug te zien zijn in het aantal overnachtingen en er voldoende aanbod is om dit te

Doorontwikkeling TAM

accommoderen. Gasten kunnen de kernkwaliteiten van de regio optimaal

Deze ontwikkelingen maken het noodzakelijk om de TAM te actualiseren.

beleven en genieten tijdens hun verblijf van een goed samengesteld product.

De basis blijft staan, maar we voegen nieuwe onderwerpen en projecten

Er is een goede spreiding van bezoekers in tijd en ruimte zodat druk en

toe die nu nodig zijn. Je kunt de TAM 2026–2030 zien als een

draagkracht van toeristisch bezoek in balans blijft.

doorontwikkeling van de TAM 2021–2025: dezelfde koers, met een aantal aanscherpingen en toevoegingen. Dit document vormt dan ook een

Al met al resulteert deze visie in het volgende:

aanvulling op de TAM 2021–2025. Waar we onderwerpen niet opnieuw

▪

Een stevigere vrijetijdseconomie, meer bestedingen en banen.

uitwerken, blijft de eerdere TAM van kracht. In de komende vijf jaar kan de

▪

Toerisme in balans: toerisme draagt bij aan bredere doelen, zoals

bijbehorende uitvoeringsagenda (zie aparte bijlage) worden aangevuld en

duurzaamheid en goede mobiliteit, met oog voor de leefomgeving van

aangepast. Bij de totstandkoming van beide documenten hebben we de

inwoners. We zetten in op het aantrekken van ‘kwaliteitstoeristen’.

sector opnieuw intensief betrokken.

▪

Een herkenbaar profiel en zichtbaarheid van wat we te bieden hebben.

▪

Actief samenwerken in regionaal verband.

▪

Initiatieven op passende schaal: niet de grootte is leidend, maar of het past bij de plek, de omgeving en sectorontwikkelingen.

1

Op basis van GIS-analyses naar de groenblauwe recreatieruimte en inwonersprognose opgesteld door ABF – Primos Demografie (2025). BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

8

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

Inbreng van betrokkenen en ontwikkelingen binnen onze gemeente en de

beleefbaar en goed onderhouden landschap met passende recreatieve

sector maken dat we deze periode drie onderwerpen extra aandacht willen

voorzieningen, zoals routes, zitmeubilair, rustplekken en dagrecreatie.

geven, namelijk: 1.

1.2 Speerpunten TAM 2026-2030

Recreatiemogelijkheden voor onze eigen inwoners: tot nu toe lag de nadruk vooral op toeristen en het verlengen van hun verblijf. De

In de TAM 2021–2025 zijn vijf speerpunten2 vastgesteld om de komende

komende jaren richten we ons ook op recreatie voor onze eigen

jaren aan te werken. Deze speerpunten zijn uitgewerkt in verschillende

inwoners. Toerisme en recreatie versterken elkaar: wat goed is voor

opgaven. In gesprekken met (een afvaardiging van) de sector blijkt dat de

bezoekers, is ook goed voor inwoners en andersom. We vinden het

speerpunten nog steeds actueel en relevant zijn, maar dat een andere

belangrijk dat toerisme en recreatie bijdraagt aan de gezondheid van

▪

inwoners en het Bruto Nationaal Geluk verhoogt.

prioritering en enkele nieuwe accenten nodig zijn. Zo wordt educatie voor

Inzetten op uitvoering: veel acties uit de TAM 2021–2025 zijn

volgende vier geactualiseerde speerpunten:

de komende jaren als minder prioritair beschouwd. Dit heeft geleid tot de

uitgevoerd, maar enkele niet: de uitvoeringsagenda was achteraf gezien te lang, corona speelde mee, sommige acties lagen buiten onze invloed en enkele toezeggingen zijn niet gerealiseerd. De belangrijkste reden was echter dat er geen organisatie was die de regie pakte en de uitvoering deed. Daarom zetten we nu stevig in op het opzetten van een professionele destinatiemarketingorganisatie (DMO). Die de regie

Gebiedsmarketing en informatievoorziening professionaliseren

2.

Aantrekkelijk en beleefbaar aanbod ontwikkelen

3.

Toerisme en recreatie in balans houden met de leefomgeving

4.

Samenwerking en kennisuitwisseling stimuleren

Deze speerpunten vormen de basis voor de acties in de nog op te stellen

neemt, projecten uitvoert, ondernemers verbindt, zorgt voor goede

uitvoeringsagenda. Per speerpunt werken we uit waar we concreet op gaan

informatievoorziening en aan de slag gaat met de gebiedsmarketing.

inzetten.

Ook kiezen we dit keer voor meer realisme: de nog op te stellen uitvoeringsagenda is haalbaar én passend bij onze rol als gemeente. 2.

1.

1.2.1

Aantrekkelijkheid leefomgeving vergroten, extra ruimte om te

Opzetten van gebiedsmarketing en informatievoorziening De afgelopen jaren hebben we samen met Den Hâneker veel tijd en energie

recreëren: uit het Inwonersonderzoek 2025 komt dit als belangrijk

gestoken in gebiedsmarketing, onder meer via Ontdek de Alblasserwaard,

aandachtspunt naar voren. We zetten in op het zichtbaar maken van

het toeristische magazine, social media en marketingcampagnes vanuit Het

recreatiemogelijkheden én op de ontwikkeling van een toegankelijk,

2

‘Aantrekkelijk en beleefbaar aanbod’, ‘Heldere profilering en informatievoorziening’, ‘Molenlanden in balans’, ‘Samenwerking’, en ‘Kennis en educatie’, zie TAM 2021-2025. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

9

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

Groene Hart. Tegelijkertijd valt er nog meer te bereiken. Dit komt onder

werkt aan de marketingcommunicatie van ons gebied en ons aanbod. In

andere vanwege een gebrek aan uitvoeringskracht en onduidelijkheid over

onze ogen moet dit een onafhankelijke organisatie zijn waar de andere

rollen.

gemeenten in de Alblasserwaard ook mee kunnen gaan samenwerken.

Als gemeente kunnen we wel faciliteren, richting geven en ondersteunen,

Essentieel voor het succes van de DMO is dat gemeenten en ondernemers

maar we zijn geen marketingexperts. Voor ondernemers en organisaties

actief betrokken zijn, (financieel) bijdragen én dat er een structurele

geldt hetzelfde: zij kunnen bijdragen en meedenken, maar niet de volledige

financiering is die voldoende middelen biedt om samen écht stappen te

uitvoering doen.

zetten. Zonder deze betrokkenheid en middelen blijft de gebiedsmarketing steken op het huidige niveau.

Molenlanden ligt centraal in Nederland. We positioneren de gemeente als aantrekkelijke bestemming in de Alblasserwaard, zowel voor een

Het takenpakket omvat onder andere het vermarkten van ons gebied en

meerdaags verblijf als voor inwoners die hier hun vrije tijd willen

het aanbod aan dag- en verblijfsrecreatie. Daarnaast hoort het uitdragen

doorbrengen. Het gaat daarbij niet om de naamsbekendheid van onze

van een herkenbaar toeristisch profiel hier ook bij, gebaseerd op de TAM

gemeente, maar om het laten zien wat hier te doen is. Zonder goede

2021–2025. De DMO kan ook streekgebonden uitingen ontwikkelen, zoals

informatie en zichtbaarheid blijven bezoekers weg en zoeken inwoners hun

bijvoorbeeld een beeldmerk.

ontspanning deels elders. Samen met een kwartiermaker onderzoeken we momenteel de

Wat willen we bereiken? ▪

mogelijkheden voor de oprichting van een DMO. Bij dit proces zijn niet

Een professionele destinatiemarketingorganisatie (DMO3) initiëren die

alleen de gemeente, maar ook andere relevante stakeholders nauw

zich onder andere bezighoudt met gebiedsmarketing.

betrokken.

▪

Een herkenbaar toeristisch profiel van Molenlanden.

▪

De zichtbaarheid van ons gebied en aanbod buiten en binnen de

Informatievoorziening op orde

gemeente vergroten.

Goede informatievoorziening is essentieel om bezoekers en inwoners te inspireren, naar het gebied te trekken en door het gebied te gidsen. Denk

Oprichting destinatiemarketingorganisatie (DMO)

aan duidelijke bebording, fysieke informatiepunten en een overzichtelijke

Wij streven ernaar één professionele destinatiemarketingorganisatie (DMO)

online omgeving met het volledige recreatieve aanbod. Door dit beter in te

die, in samenwerking met de sector, regionale partners en Molenlanden,

zetten en activiteiten aan te bevelen, ontdekken bezoekers en inwoners

Daarnaast kan het ook (deels) uitvoering geven aan projecten of zelfs fungeren als netwerkorganisatie of een denktank om verschillende partijen en belangen bij elkaar te brengen.

3

Een destinatiemarketingorganisatie (DMO) is een organisatie die zich onder andere bezighoudt met de uitvoering van bestemmingsmanagement en gebiedsmarketing. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

10

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

ook de minder bekende plekken in onze gemeente, naast de grotere trekpleisters zoals Werelderfgoed Kinderdijk, Vestingstad Nieuwpoort en

Wat willen we bereiken?

Avonturenboerderij Molenwaard. Zo profiteert de hele gemeente van de

▪

voordelen van toerisme en recreatie.

en doelgroepen4, zie TAM 2021-2025. ▪

1.2.2

In 2030 zijn nieuwe initiatieven ontstaan passend bij onze verhaallijnen In 2030 is het aantal overnachtingen toegenomen in overeenstemming met de landelijke groeicijfers.

Maak aantrekkelijk en beleefbaar aanbod ▪

We verbeteren de route infrastructuur tussen het bestaande

Het aanbod in Molenlanden kan worden onderverdeeld in twee

recreatieve aanbod en breiden, waar wenselijk en mogelijk, de

categorieën:

infrastructuur uit en voegen voorzieningen toe.

▪

Enerzijds kleinschalige recreatieve voorzieningen en logies, waaronder

▪

toiletvoorzieningen.

B&B’s, boerderijwinkels en vakantiewoningen. ▪

We werken vanuit de Inclusieagenda aan meer toegankelijke

Anderzijds hebben we grote trekpleisters met een bovenregionale en

▪

We gaan plekken ontwikkelen van waaruit onze gemeente en de regio kunnen worden ontdekt, zogenaamde “recreatieve poorten”.

zelfs (inter)nationale aantrekkingskracht: Vestingstad Nieuwpoort (Oude Hollandse Waterlinie), Werelderfgoed Kinderdijk en Avonturenboerderij Molenwaard, inclusief het bijbehorende Familie

Landschap beter beleefbaar maken

Resort.

Het DNA van Molenlanden wordt mede bepaald door het open polderlandschap, de veenweidegebieden, agrarische gronden, natuur en

Hoewel Molenlanden het nodige te bieden heeft, ervaren inwoners en

water, én de iconen die daarmee samenhangen, zoals molens, boerderijen

ondernemers het toeristisch-recreatieve aanbod nog als (te) beperkt en

en watererfgoed. Het landschap is aantrekkelijk, maar niet overal goed

eenzijdig. We ondersteunen de (door)ontwikkeling van toeristisch-

beleefbaar. Uit het inwonersonderzoek (zie hoofdstuk 2) blijkt dat inwoners

recreatieve voorzieningen, passend binnen onze kaders en die van de

behoefte hebben aan meer mogelijkheden om buiten te recreëren, zoals

provincie, zodat bezoekers en inwoners gebruik kunnen maken van een

wandelen en fietsen. We begrijpen deze wens, maar zijn hierbij ook

gevarieerd aanbod. De afgelopen jaren hebben we hier al op ingezet, en die

afhankelijk van grondeigenaren, want niet alle gronden zijn in ons bezit,

lijn zetten we voort, met enkele nieuwe accenten, zoals meer aandacht

zoals paden langs sloten, kanalen en boerenerven. Tegelijkertijd kan dit

voor beleefbaarheid van het landschap, agrotoerisme en regeneratief

juist kansen bieden voor grondeigenaren, bijvoorbeeld in de vorm van meer

toerisme.

zichtbaarheid en nieuwe verdienmodellen voor beheer en onderhoud.

maar ook de liefhebber van gezellige reuring en eigentijds aanbod (de Harmoniezoeker). Zie bijlage 3 voor een omschrijving van deze leefstijlen.

4

In de TAM 2021-2025 is gekozen voor de volgende twee doelgroepen: de geïnteresseerde liefhebber van natuur, landschap en cultuur (ofwel de Inzichtzoeker en Verbindingszoeker), BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

11

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

We streven ernaar om samen met andere grondeigenaren het landschap

▪

Regeneratief toerisme stimuleert bezoekers actief een positieve

beter beleefbaar te maken op een veilige manier passend bij andere

bijdrage aan de bestemming te leveren. De lokale gemeenschap staat

functies op het platteland. We gaan verkennen óf en zo ja waar we

daarbij centraal, net als een evenwichtige relatie tussen inwoner en

openbare recreatieve voorzieningen kunnen toevoegen. Denk hierbij aan

omgeving.

boerenlandpaden, wandelommetjes, rustplekken en bezienswaardigheden.

▪

Cultuurtoerisme maakt een gebied uniek, trekt toeristen en recreanten

Dit kan worden gecombineerd met agrotoeristische concepten (zie het

aan en draagt bij aan de leefbaarheid van het gebied. Cultuurtoerisme

voorbeeld op de volgende pagina).

functioneert als een cultureel ecosysteem waarin makers, ondernemers, instellingen en overheden samenwerken om het lokale

Verbinding Recreatie en Groenblauwe dooradering maken

erfgoed en cultureel-toeristisch aanbod te versterken5, wat bijdraagt

De ontwikkeling van de groenblauwe dooradering vormt een belangrijke

aan een sterkere regionale identiteit en eigenheid. Daarnaast zorgt een

sleutel om landschap en recreatie met elkaar te verbinden. Dit netwerk van

verbonden cultuur- en toerismebeleid voor meer investeringen,

streekeigen landschapselementen versterkt niet alleen de biodiversiteit,

werkgelegenheid en duurzame ontwikkeling, mits er een evenwicht

maar verbindt ook stad en land en draagt bij aan een gezonde en

wordt gevonden tussen toeristische groei en behoud van erfgoed en

recreatieve leefomgeving. We werken samen aan een leefomgeving waarin

leefomgeving. Door het aanbod van cultuur en toerisme af te stemmen

inwoners en bezoekers het landschap kunnen beleven en waarderen.

op lokale kenmerken en behoeften draagt toerisme uiteindelijk ook bij aan een divers en bloeiende culturele samenleving.

Dag- en verblijfsrecreatie voorzieningen toevoegen & inspelen op kansrijke thema’s We ondersteunen de (door)ontwikkeling van het vrijetijdsaanbod, mits dit van voldoende kwaliteit is en goed wordt beheerd. Dit is nodig om de toenemende recreatiedruk van onze eigen inwoners en die uit omliggende gemeenten op te vangen. Het verblijfsrecreatiebeleid uit 2022 blijft van kracht. In deze nieuwe TAM-periode verkennen we drie kansrijke richtingen: agrotoerisme, regeneratief toerisme en cultuurtoerisme: ▪

Agrotoerisme versterkt de relatie tussen agrariërs, inwoners en bezoekers en speelt in op de groeiende vraag naar een lokale, duurzame en authentieke plattelandsbeleving, van streekproducten tot recreëren en overnachten bij de boer.

5

Het versterken van het cultureel-toeristisch aanbod gebeurt onder andere door talent- en productontwikkeling, publieksbereik en financiering met elkaar te verbinden. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

12

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

Hier staan ter inspiratie vier voorbeelden van deze verschillende vormen

Agrotoerisme in de praktijk

van toerisme.

Agrotoerisme in de praktijk

Het Groene Wout is een kleinschalige verblijfsaccommodatie in een voormalige boerderij, omgevormd tot recreatieverblijf en congreslocatie. Gasten kunnen overnachten in het B&Bdeel of in groepsaccommodaties met eigen terrassen en uitzicht op de Alblasserwaard. De locatie organiseert ook activiteiten rond natuur, wandelen en groepsarrangementen, waardoor bezoekers het landelijke leven beleven in het polderlandschap.

De Riekjeshoeve combineert een actieve melkveehouderij met een boerenlandwinkel en koffieboerderij. Bezoekers kunnen streekproducten kopen, zoals eigen zuivel en vlees, en genieten van koffie, high tea en het terras aan het water. Zo ervaren gasten het boerenleven direct, laagdrempelig en authentiek, midden in het polderlandschap.

Bron: Het Groene Wout, 2026

Bron: Riekjeshoeve, 2026

Regeneratief toerisme in de praktijk

Cultuurtoerisme in de praktijk

Werelderfgoed Kinderdijk is volop bezig met streven naar regeneratief toerisme en wil dat bezoekers een positieve bijdrage leveren aan de plek. Ze vragen bezoekers de omgeving en haar inwoners met respect te behandelen en zich bewust te zijn dat hun bezoek bijdraagt aan het behoud van het erfgoed.

Stichting 750 jaar Alblasserwaard maakt de geschiedenis van de Alblasserwaard actief beleefbaar voor bezoekers. In aanloop naar en tijdens het jubileumjaar 2027 worden culturele activiteiten, evenementen en routes georganiseerd die het landschap, het erfgoed en de verhalen van de regio tot leven brengen.

Ook is er een fonds opgericht waarmee maatschappelijke organisaties een bezoek kunnen brengen aan Werelderfgoed Kinderdijk.

Bron: Alblasserwaard750, 2026

Bron: Publieksvisie UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk, 2024 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

13

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

Ontwikkeling recreatieve poorten

We hechten waarde aan een gezond ondernemersklimaat. Ondernemers en

Onze regio heeft veel te bieden maar de bezoekersstromen concentreren

organisaties geven aan dat inwoners buiten de dijkdorpen weinig hinder

zich nu vooral rond de iconen zoals Avonturenboerderij Molenwaard en

ervaren en dat er in de rest van de gemeente juist ruimte is voor groei. Dit

Kinderdijk. Om samenhang en zichtbaarheid maar zeker ook spreiding te

beeld sluit aan bij de uitkomsten uit het inwonersonderzoek uit 2025 (zie

verbeteren is het van belang om bezoekers letterlijk en figuurlijk op weg te

hoofdstuk 2): de meeste inwoners vinden het aantal bezoekers in

helpen: met uniforme informatie en herkenbare in- en overstappunten

Molenlanden ‘niet te weinig en niet te veel’. Alleen in het onderzoeksgebied

zodat de Alblasserwaard op een duurzame manier beleefd kan worden.

waar Kinderdijk onder valt (samen met Nieuw-Lekkerland, Streefkerk, Groot Ammers, Langerak en Waal en Nieuwpoort) geven meer respondenten aan

Deze strategisch gelegen ‘toegangspoorten’ zijn daarbij geen doel op zich

dat het aantal bezoekers te veel is. Toeristische ondernemers benadrukken

maar instrumenten, plekken waar je verleid wordt om het gebied verder te

dat de balansambitie hun ontwikkelmogelijkheden niet mag beperken. Dat

ontdekken, waar je in één oogopslag aanbod en beleving kan vinden.

signaal nemen we serieus: we blijven letten op balans, maar streven naar

Daarnaast wordt door de toegangspoorten de herkenbaarheid van het

voldoende ontwikkelruimte voor ondernemers.

gebied verder vergroot. Wat willen we bereiken? ▪

Verhalen en iconen beleefbaar maken

In 2030 spreiden we bezoekers nog beter, zodat de economische spinoff beter over de gemeente voelbaar is, evenals de positieve effecten

In de TAM 2021–2025 zijn al kansen benoemd om de iconen en verhalen

op de leefbaarheid.

van Molenlanden beter zichtbaar en toegankelijk te maken, zoals de ▪

molens, agro en food, historische kernen, zoals Vestingstad Nieuwpoort en

We blijven de beleving van inwoners monitoren. In 2030 wordt de

ons overige erfgoed. Zo kunnen inwoners en bezoekers deze plekken echt

balans tussen toerisme en leefbaarheid door inwoners nog steeds als

beleven en ontdekken wat ze bijzonder maakt. Er bestaan al initiatieven,

goed bestempeld.

maar er is te weinig capaciteit om deze te realiseren en samen te voegen in een thematische route. Hier zien wij een belangrijke rol voor de DMO en wij

Spreiden van toeristen en recreanten: de hele gemeente profiteert

stimuleren deze ontwikkeling actief.

We blijven inzetten op het spreiden van toeristen en recreanten (bezoekers en bewoners) in ruimte en tijd. We werken samen met onze partners aan:

1.2.3

Toerisme en recreatie in balans met leefomgeving ▪

Gebiedsmarketing: doelgroepen bewust wel of niet aanspreken

We blijven sturen op toerisme en recreatie in balans. Die balans wordt

voorafgaand aan bezoek. We richten ons op de ‘kwaliteitstoerist’;

steeds belangrijker, omdat het aantal bezoekers naar verwachting groeit en

bezoekers die voor onze verhaallijnen komen en het DNA van ons gebied.

inwoners meer gaan recreëren. Daarmee neemt de druk op de ruimte toe. ▪

Monitoring is hiervoor belangrijk. We gebruiken cijfers en data om onze

online en offline informatievoorziening, bewegwijzering en

keuzes goed te onderbouwen.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Toeristen en recreanten beter spreiden in ruimte en tijd door goede

14

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

▪

informatieborden, thematische routes en ondernemers die

Samenwerking tussen toeristisch- recreatieve ondernemers

samenwerken (bijvoorbeeld door arrangementen aan te bieden).

Door ons vrijetijdsaanbod te bundelen, bezoekers actief door te verwijzen

Toezicht en handhaving en het stimuleren van gewenst gedrag door

en ervaringen uit te wisselen, profiteren meer plekken en ondernemers in

subtiele prikkels en duwtjes in de goede richting.

de gemeente van toerisme en recreatie. Dat begint bij elkaar kennen: weten wat de ander doet en te bieden heeft. Door beter samen te werken,

Inwoners betrekken

versterken we de sector, professionaliseren we het aanbod en nodigen we

In 2021 en 2025 is een inwonersonderzoek uitgevoerd. De hoge respons

bezoekers en inwoners uit terug te komen. Dit willen we samen met de

laten zien dat inwoners betrokken willen worden. Het onderzoek wordt in

nieuw op te richten DMO, oppakken en vormgeven.

2029 herhaald. Regionale samenwerking

1.2.4

Er liggen veel kansen in regionale samenwerking, bijvoorbeeld op het

Samenwerking bevorderen en kennisuitwisseling

gebied van gebiedsmarketing (zie speerpunt 1), het benutten van Uit de evaluatie blijkt dat ondernemers ons goed weten te vinden en

provinciale en regionale subsidieregelingen zoals Leader en deelname aan

tevreden zijn over het contact met de gemeente. De lijntjes zijn kort en de

projecten en onderzoeken, bijvoorbeeld rond regeneratief toerisme, de

betrokkenheid is groot. De samenwerking tussen ondernemers en

regionale kansenkaart en agrotoerisme. Afstemming is belangrijk om

organisaties kan echter nog beter, bijvoorbeeld in regionaal verband. Een

nieuwe initiatieven goed te integreren. Als gemeente blijven we ons

belangrijke oorzaak is het ontbreken van een partij die hier regie op voert.

inzetten om de komende jaren actief samen te werken in regionaal

Wij zullen professionaliseringsactiviteiten, zoals trainingen en

verband. Belangrijke regionale samenwerkingsverbanden zijn o.a. het

netwerkbijeenkomsten, ondersteunen en mede ontwikkelen. Het

Groene Hart Programma Recreatie, Toerisme en Groen en de Overlegtafel

coördineren van de samenwerking kan worden belegd bij de nieuw op te

Vrijetijdseconomie met gemeenten Gorinchem en Vijfheerenlanden.

richten DMO. Professionaliseringsslag sector: kennis en ervaringen uitwisselen Wat willen we bereiken? ▪

▪

Uit de evaluatie van de TAM 2021–2025 blijkt dat een deel van het

De professionele DMO functioneert als netwerkorganisatie, zodat

kleinschalige toeristisch-recreatieve aanbod in de gemeente niet duurzaam

partijen binnen en buiten de gemeente elkaar eenvoudig vinden en

is: nieuwe initiatieven ontstaan, maar verdwijnen ook weer. Oorzaken die

kennis uitwisselen.

worden genoemd zijn personele problemen, een ingewikkelde en kostbare

De gemeente faciliteert professionaliseringsactiviteiten, zoals

opstart en het vele werk dat vaak naast een fulltimebaan wordt gedaan.

workshops, trainingen en netwerkbijeenkomsten, om partijen samen te brengen.

We willen de sector helpen om verder te professionaliseren, door trainingen, inspiratiesessies en coaching aan te bieden. Daarnaast investeren we in onderzoek en kennisdeling, zodat we samen bouwen aan

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

15

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

een toekomstbestendige vrijetijdssector. Daarbij besteden we ook aandacht aan het onderwerp bedrijfsopvolging.

Samenwerken in de praktijk Een goed voorbeeld van het bevorderen van samenwerking is het organiseren van een ‘Broodje kennis’ sessie en/of workshop. Twee keer per jaar, bijvoorbeeld aan het begin en einde van het toeristisch seizoen, komen ondernemers samen om onder het genot van een broodje en drankje kennis en ervaringen uit te wisselen. Tijdens de kennissessie wordt ingegaan op een thema, bijvoorbeeld het gebruikt van social media. Een social media expert vertelt dan hoe een ondernemer efficiënte marketing en promotie kan doen via verschillende platforms. Verder is er de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten en te netwerken.

Bron: Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

16

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

Totstandkoming en onderbouwing

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

17

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

Conclusies evaluatie

2. Totstandkoming en onderbouwing koers

De belangrijkste conclusies zijn: We hebben met de Toeristische Agenda Molenlanden 2021–2025 ons toeristisch beleid versterkt en verbreed. Er zijn resultaten geboekt op het gebied van verbreding van het aanbod, toename aantal overnachtingen

De koers in hoofdstuk 1 is niet op papier ontstaan, maar opgebouwd

professionalisering en samenwerking. Daarnaast vinden we de focus op

uit ervaringen, inzichten en gesprekken. In dit hoofdstuk laten we zien

kwaliteit belangrijker dan kwantiteit. Inwoners zijn actief betrokken via een

welke bouwstenen daaraan ten grondslag liggen. We keken terug op

inwonersonderzoek. Daarnaast zijn een cultuur- en recreatiekaart

de TAM 2021–2025, herhaalden het inwonersonderzoek en brachten

gerealiseerd, rustpunten gecreëerd en konden ondernemers deelnemen

trends en actueel beleid in beeld. Deze analyses zijn besproken met

aan het ‘Ken Uw Gast’-traject. Op het gebied van monitoring en educatie

een afspiegeling van de vrijetijdssector en de gemeente (zie bijlage 2)

zijn eerste stappen gezet, maar in de volgende beleidsperiode liggen hier

en gedeeld tijdens een brede bijeenkomst met toeristisch recreatieve

nog duidelijke kansen voor verdieping.

ondernemers, inwoners en raadsleden. Op basis hiervan is de nieuwe koers bepaald. Het Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, dat ook de TAM

Uit de gesprekken met het werkveld blijkt het volgende:

2021–2025 opstelde, begeleidde dit proces.

▪

Er is behoefte aan een professionele destinatiemarketingorganisatie;

▪

De wens bestaat om (nieuwe) kleine ondernemers te helpen bij het

Hieronder hebben we kort de verschillende onderdelen toegelicht.

starten en voortzetten van hun bedrijf; ▪

dagrecreatieaanbod, waaronder evenementen, routes en daaraan

2.1 Evaluatie TAM 2021-2025

gerelateerde voorzieningen; ▪

We zijn begonnen met een evaluatie van de TAM periode 2021-2025. We

De ambities en doelen getoetst;

▪

Gesprekken gevoerd met (een deel van) het werkveld;

▪

En een peiling uitgezet onder alle toeristisch-recreatieve ondernemers

Inzet blijft nodig om de sector verblijfsrecreatie verder te versterken aan de hand van de Beleidsnota Verblijfsrecreatie Molenlanden 2022.

hebben: ▪

Er moet meer worden ingezet op de ontwikkeling van

▪

Er is grote behoefte aan meer regionale samenwerking;

▪

Het is kansrijk om meer te doen met agrotoerisme en regeneratief toerisme.

en organisaties.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

18

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

En uit de ondernemerspeiling blijkt:

Fietsvoorzieningen, waterrecreatie en zwembaden scoren hoog, terwijl

Een deel van de ondernemers is niet bekend met de TAM. Wie de TAM wel

winkelaanbod, uitgaan en wandelvoorzieningen minder goed gewaardeerd

kent, staat er overwegend neutraal tegenover, terwijl sommige

worden. De kwaliteit van restaurants, zwembaden, vis- en

ondernemers positief zijn en anderen kritisch. Vooral de ambities om meer

wandelmogelijkheden wordt positief beoordeeld, maar

aanbod voor bezoekers en bewoners te realiseren en een sterk toeristisch

zwemvoorzieningen bij natuurwater en mountainbikepaden kunnen beter.

profiel neer te zetten, worden als onvoldoende behaald ervaren. Ook kwam

Uit open antwoorden blijkt behoefte aan veilige en aantrekkelijke wandel-

naar boven dat men vaak niet weet dat afgeronde projecten onderdeel zijn

en fietsroutes, extra zwemvoorzieningen, kleinschalige horeca,

van de TAM 2021-2025.

speelplekken voor kinderen, ontmoetingsplaatsen voor jongeren en ruiterpaden.

Ondernemers vinden dat de focus van de TAM 2026-2030 moet liggen op gebiedspromotie, uitbreiding van het aanbod (kansrijk: agrotoerisme,

Omvang toerisme

dagrecreatie en duurzaam toerisme), verbetering van de

De meeste inwoners ervaren het bezoekersaantal in Molenlanden als in

(route)infrastructuur en het versterken van samenwerking binnen de sector.

balans of hebben geen uitgesproken mening. De positieve en negatieve

Ondernemers zijn zelf verantwoordelijk voor het aanbod, maar zien een

meningen over te veel of te weinig bezoekers zijn ongeveer gelijk verdeeld.

faciliterende en verbindende rol weggelegd voor de gemeente.

In Nieuw-Lekkerland, Streefkerk, Groot Ammers, Langerak, Waal,

Nieuwpoort en Kinderdijk zijn de meningen vaker kritisch. Deze balans komt overeen met het onderzoek uit 2021. Over het algemeen lijkt het

2.2 Uitkomsten Inwonersonderzoek 2025

huidige toerisme niet als overmatig te worden ervaren, maar blijft het een aandachtspunt in specifieke gebieden en periodes, zoals bij drukte in

Voor het bepalen van de koers hebben we ook inwoners geraadpleegd. In

vakanties en weekenden.

het voorjaar van 2025 is een inwonersonderzoek uitgezet, vergelijkbaar met het onderzoek uit 2021. Uit de resultaten spreekt trots en positieve

Positieve effecten

waardering voor het toerisme in Molenlanden. Inwoners zijn vaak trots op

Veel inwoners zien de voordelen van toerisme in Molenlanden, zoals de

hun gemeente, op de bekende en minder bekende plekken en zien de

bijdrage aan de lokale economie en het behoud van voorzieningen.

voordelen van het bezoek aan hun gemeente. Het aantal bezoekers is op

Inwoners raden bezoekers aan te genieten van de natuur, het landschap,

dit moment voor de meeste respondenten in balans. Tegelijkertijd spreken

bekende plekken, zoals Werelderfgoed Kinderdijk en musea,

uit het onderzoek ook zorgen en aandachtspunten. De belangrijkste

gezinsactiviteiten en horeca. Tegelijkertijd signaleren ze verbeterpunten,

conclusies zijn:

bijvoorbeeld in onderhoud, bewegwijzering en veiligheid van routes, rustpunten, winkels, horeca en kleinschalige logies. Ook spreiding van

Voorzieningen voor inwoners

bezoekers wordt genoemd.

De meningen van inwoners over de recreatieve voorzieningen in Molenlanden zijn verdeeld. Ook verschillen de meningen per voorziening. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

19

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

Drukte en nadelige effecten

2.3 Feiten en cijfers

Inwoners ervaren vooral mobiliteitsproblemen, door drukte op wegen, fiets- en wandelpaden, parkeerplaatsen, in de eigen straat en in

We hebben in 2021 de TAM vastgesteld met als doel het toerisme in de

natuurgebieden, met piekmomenten bij mooi weer, weekenden,

gemeente op een duurzame, gedragen en toekomstgerichte manier te

feestdagen en vakanties. Een kwart van de inwoners maakt zich zorgen over

versterken. Bij het bepalen van de koers hebben we ons onder andere laten

het kleinschalige karakter, het dorpsgevoel, schade aan erfgoed en drukte,

leiden door actuele feiten, cijfers, trends en ontwikkelingen. Zo is er nieuw

maar een aanzienlijk deel ervaart geen hinder. De druktebeleving is stabiel

aanbod bijgekomen en zijn de toeristische overnachtingen toegenomen. In

ten opzichte van 2021.

tabel 2.1 op de volgende pagina staan de meest actuele cijfers, gevolgd door trends en ontwikkelingen.

Balans en toekomst Meer dan de helft van de respondenten vindt dat het bezoek mag worden gestimuleerd, mits op passende schaal. Ongeveer 18% is het hier niet mee eens en 32% maakt zich zorgen over mogelijke overlast bij groei. Inwoners vragen om aandacht voor natuur, groen, leefklimaat en cultuurbehoud. Toerisme kan worden ontwikkeld, zolang rust, veiligheid en leefbaarheid

voor bewoners gewaarborgd blijven. Kinderdijk Inwoners in en om Kinderdijk waarderen het Werelderfgoed en recreëren hier regelmatig, vooral door te gaan wandelen en fietsen. Ze zien de positieve effecten van toerisme, zoals behoud van de molens en bereikbaarheid en zijn overwegend trots op hun omgeving. Tegelijkertijd ervaren ze verkeersdrukte, foutparkeren, afvalproblemen en onveilige

situaties op fietspaden, vooral op drukke dagen. Er is brede steun voor verbeteringen in verkeersafwikkeling, informatievoorziening, zwerfafval en handhaving. Bewoners vragen om een goede balans tussen toeristisch gebruik en leefbaarheid.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

20

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

Tabel 2.1: Actuele cijfers en ontwikkeling tijdens TAM periode 2021-2025

Werkgelegenheid

Cijfers bij aanvang TAM

Actuele cijfers en ontwikkeling

Toelichting

Aantal banen 2020: 640

Aantal banen 2024: 670

In de provincie Zuid-Holland is het aandeel

Aandeel op totale werkgelegenheid: 4,5%

Aandeel op totale werkgelegenheid 2024: 4,4%

horeca, recreatie en cultuur op de totale

Conclusie: toename in aantal

werkgelegenheid in 2024 6,3% en landelijk gezien 7,5% (LISA, 2025). De werkgelegenheid die de vrijetijdseconomie genereert ligt in Molenlanden nog steeds onder het provinciale en landelijk niveau.

Overnachtingen

6

Aantal 2019: +/- 38.000

Aantal 2024: 209.000

De afgelopen jaren is het aantal overnachtingen

Conclusie: forse toename

flink gestegen, met name dankzij de

7

herontwikkeling van een voormalige camping tot Familie Resort Molenwaard, Ottoland. Dagbezoekers

Werelderfgoed Kinderdijk 20198: 363.589

Werelderfgoed Kinderdijk 2024: 367.000

De twee grote trekpleisters in onze gemeente

betalende bezoekers (ca. 700.000 incl. niet

betalende bezoekers en een onbekend aantal

hebben de afgelopen jaren (veel) meer

betalend)

niet-betalende bezoekers

bezoekers ontvangen.

Avonturenboerderij Molenwaard 2019: 160.000

Avonturenboerderij Molenwaard 2024: +/300.000 bezoekers Conclusie: (forse) toename

Aanbod

Aantal slaapplaatsen 2019: 875 bedden9 Aantal slaapplaatsen 2022: 1700 bedden

10

Aantal slaapplaatsen 2025: +/- 1.900 bedden

Het aantal slaapplaatsen is tussen 2022 en 2025

Conclusie: forse toename

met 12% sterk gegroeid, wat hoger is dan de provinciale groei van 11% en ruim boven de landelijke groei van bijna 3% (CBS, 2025).

6

9

We hebben 2019 aangehouden, omdat 2020 een afwijkend jaar was door de invloed van de coronapandemie en bijbehorende maatregelen. 7 Op basis van gegevens uit de opgaven toeristenbelasting 2024 8 We hebben 2019 aangehouden, omdat 2020 een afwijkend jaar was door de invloed van de coronapandemie en bijbehorende maatregelen. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Gebaseerd op aanbod van Den Haneker en PolderLeven. Gebaseerd op gemeentelijke registraties, aangevuld met schattingen op basis van deskresearch voor ontbrekende gegevens. 10

21

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

2.3.1

Relevante trends & ontwikkelingen Aantal verblijfsgasten sterk gestegen Het toerisme in Nederland is de afgelopen jaren sterk ontwikkeld en is

maar liefst 82% van de Nederlanders in 2025 van plan is een korte vakantie te boeken. Dit benadrukt de groeiende behoefte aan flexibele, korte uitstapjes, waarbij ontspanning en beleving centraal staan (DPG, 2024).

bijna terug op hetzelfde niveau van voor de coronapandemie. We zien dat in 2024 er in totaal 51,7 miljoen gasten in Nederlandse accommodaties

Regeneratief toerisme: een positieve bijdrage aan toerisme

verbleven, een stijging van bijna 5% ten opzichte van 2023. Het aantal

Regeneratief toerisme gaat een stap verder dan duurzaam toerisme. Waar

internationale bezoekers neemt voornamelijk toe, met een stijging van

duurzaam toerisme vooral gericht is op het beperken van negatieve

5% tot 21,3 miljoen in 2024, terwijl het aantal binnenlandse gasten met

effecten, draait regeneratief toerisme om het achterlaten van een

4% groeide tot 30,3 miljoen (CBS, 2025). In de prognoses opgesteld door

bestemming in betere staat dan waarin zij werd aangetroffen. De lokale

NBTC zal tot 2035 het aantal verblijfsgasten in Zuid-Holland toenemen

gemeenschap staat daarbij centraal, net als een evenwichtige relatie

met 28% (NBTC, 2025a). Deze toenames zorgen voor kansen waarop

tussen mens en omgeving.

Molenlanden kan inspelen. Bezoekers leveren actief een positieve bijdrage aan de bestemming en Groeiende interesse in nieuwe vormen van vakanties Vakantiegangers zijn steeds vaker op zoek naar een lokale beleving die meer “back to basic” is. Slapen bij de boer of agrotoerisme is hierdoor enorm in trek. De potentie van agrotoerisme in Nederland is groot, zowel onder Nederlanders zelf, als onder internationale bezoekers, zoals Vlamingen en Duitsers. Het type verblijfsaccommodatie waar men het liefst in verblijft op het platteland zijn vakantiehuisjes of bungalows, minder graag verblijven ze hierbij in hun eigen kampeermiddel (NBTC, 2023). We zien ook een toegenomen vraag naar kleinschalige accommodatievormen midden in de natuur (Rabobank, 2024). Hierbij hoort een doelgroep dat volledig back-to-basic wil, met zo min mogelijk voorzieningen, maar met zoveel mogelijk natuur om te beleven. Tot slot zien we ook de opkomst van ‘slow travel’, waarbij bezoekers langer op één plek verblijven en zo de bestemming beter leren kennen en begrijpen. Korte vakanties (1 tot 3 overnachtingen) worden steeds populairder Deze trips van één tot drie nachten worden niet langer alleen in de zomer gepland, maar verspreid over alle seizoenen. Uit recente cijfers blijkt dat

22

gaan waardevolle ontmoetingen aan met inwoners. Dit kan bijvoorbeeld door participatie in natuurbeheer, zoals wilgen knotten, boerenerven opruimen, het monitoren van flora en fauna via apps of deelname aan kleinschalige (vrijwilligers)herstelprojecten. Regeneratief toerisme sluit bovendien aan bij bredere beleidsdoelen, zoals klimaatadaptatie en biodiversiteitsherstel, en geeft recreatie een duidelijke inhoudelijke meerwaarde (NBTC, 2025b).

2.5 Omgevingsvisie Molenlanden Eind 2024 is de Omgevingsvisie Molenlanden vastgesteld, deze is ook bepalend voor de koers voor 2026-2030. Toerisme en recreatie komen uitgebreid in de Omgevingsvisie terug. In de Omgevingsvisie wordt onder andere ingezet op: ▪

Dagrecreatie We stimuleren en ondersteunen initiatieven die bijdragen aan een meer compleet aanbod van dagrecreatie. Het aanbod van

(kleinschalige) horeca, waterrecreatie en cultuurtoerisme krijgen

verkeersstromen en de druk op de parkeercapaciteit. We stimuleren

hierbij extra aandacht. We werken samen met de eigenaren en/of

recreatief verblijf en verbeteren van de belevingswaarde zodat een

exploitanten van de Molenlandse recreatiegebieden zoals

samengesteld aanbod wordt gerealiseerd.

bijvoorbeeld de Slingelandse Plassen. Zo zorgen we voor

▪

▪

In balans met leefomgeving

toegankelijke en veilige plekken voor recreatie die aansluiten op het

De toenemende intensiteit van recreatieve en toeristische activiteiten

recreatief routenetwerk (fietsen, wandelen, varen).

kan leiden tot een groter aantal bezoekers, met als gevolg meer

Verblijfsrecreatie

verkeer en meer druk op de parkeerruimte. Dit kan een gevoel geven

Om de toeristische overnachtingsmogelijkheden in Molenlanden

van minder leefbaarheid in de kernen of de natuurlijke omgeving. Bij

mee te laten groeien met de vraag naar verblijfsrecreatie

nieuwe initiatieven maken we daarom de afweging of de aard en

ondersteunen en faciliteren wij nieuwe en uitbreidingsinitiatieven.

schaal passend is op de betreffende locatie. Daarbij zoeken we naar

We willen ruimte bieden aan met name lokale initiatieven met een

kansen waarop recreatie en toerisme samen kunnen gaan met

creatief en uniek concept. We zien mogelijkheden om cultureel

bijvoorbeeld landschapsversterking, natuurontwikkeling,

erfgoed en vrijkomende agrarische bebouwing nieuw leven in te

biodiversiteit en duurzaamheid. Initiatieven mogen geen afbreuk

blazen met een verblijfsrecreatieve functie. Het doel is een veelzijdig

doen aan het landschappelijk karakter van onze gemeente en de

en kwalitatief hoogwaardig aanbod van verblijfsrecreatie in

algehele leefbaarheid voor onze inwoners mag door toeristische

Molenlanden zodat gasten de kernkwaliteiten en het DNA van

ontwikkelingen niet achteruitgaan. Toerisme en recreatie is dus in

Molenlanden optimaal beleven. Aandachtspunt hierbij is dat

balans met de leefomgeving en draagt juist bij aan het

permante bewoning van recreatieve accommodaties niet is

voorzieningenniveau in onze gemeente

toegestaan. ▪

Routenetwerk

In de Omgevingsvisie is ook aandacht voor ontwikkelingen in de

We zetten in op uitbreiding van het routenetwerk voor fietsers en

vrijetijdssector, toenemend bezoek en de impact daarvan op de ruimte,

wandelaars, waarbij we aansluiten op het regionale netwerk. Daarbij

bereikbaarheid en verkeersbewegingen. De ruimteclaim van de

bewaken we de leefbaarheid, de natuurwaarden en de

ontwikkelingen kan op gespannen voet staan met een groene

waterkwaliteit. We investeren in de beleefbaarheid,

leefomgeving. Daarom is er extra aandacht nodig voor de leefbaarheid in

aantrekkelijkheid, de capaciteit en het comfort van recreatieve

de kernen. Hier hebben we aandacht voor in de koers.

wandel- en fietsroutes en de groene verbindingen tussen buurten en kernen en koppelen deze aan onze robuuste Groen-Blauwe dooradering. ▪

2.6 In gesprek met de sector

Nieuwpoort en Kinderdijk We streven naar het behoud van het karakter van de kernen van

Tijdens dit proces zijn we tweemaal bijeengekomen met een zogeheten

Nieuwpoort en Kinderdijk waarbij de leefbaarheid van de kern

klankbordgroep. Deze klankbordgroep bestaat uit organisaties en

voorop staat. Aandachtspunten hierbij zijn de toenemende BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

23

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

ondernemers werkzaam binnen de vrijetijdssector. Het doel van deze klankbordgroep is betrokkenheid creëren en ideeën ophalen. De klankbordgroep dacht mee over onderwerpen die binnen de TAM 20212025 behandeld werden, maar ook over de nieuwe koers. Tijdens de twee sessies zijn verschillende onderwerpen besproken, zoals: het inwonersonderzoek, de evaluatiegesprekken, inwonersprofijt, toeristische ontwikkelingen, en positionering van Molenlanden ten opzichte van de regio. Onderwerpen die tijdens de sessies onder andere zijn benoemd als relevant bij de actualisering van de TAM zijn: ▪

Opzetten van een uitvoeringsorganisatie: Den Hâneker heeft met het platform Ontdek de Alblasserwaard de laatste jaren met weinig middelen zo goed mogelijk de gebiedsmarketing opgepakt. De klankbordgroep ziet verdere professionalisering van destinatiemanagement als noodzakelijk en wil hier zelf ook bij betrokken zijn.

▪

Positionering van Molenlanden: met de uitvoering van gebiedsmarketing rijst de volgende vraag: welk gebied dan? Molenlanden valt binnen een breder gebied, zoals de Alblasserwaard en het Groene Hart. Er moet nader worden bepaald op welk gebied de marketing zich moet gaan richten.

▪

Focus op inwoners: hun recreatieve behoeften en wensen. Geef dat meer aandacht.

▪

Aandacht voor ondernemerschap: balans is belangrijk, maar speelt met name rondom Kinderdijk. In veel delen van de gemeente wordt nog ruimte ervaren voor nieuwe ontwikkelingen. Benadruk ook de positieve effecten van toerisme en recreatie op de economie en werkgelegenheid en blijf mogelijkheden bieden voor nieuwe concepten.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

24

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

Bijlagen

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

25

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

3. Bijlagen Bijlage 2: Deelnemers klankbordgroep

Bijlage 1: Bronnenoverzicht Alblasserwaard750. (2026). https://www.alblasserwaard750.nl/ CBS. (2025). Meer dan 50 miljoen gasten in logiesaccommodaties in 2024 | CBS. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/10/meer-dan-50miljoen-gasten-in-logiesaccommodaties-in-2024 CBS. (2025). Logiesaccommodaties; capaciteit, accommodaties, bedden, regio | CBS. https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/82062NED DPG. (2024). Het vakantiegedrag van de Nederlandse consument in 2025. https://www.dpgmediagroup.com/nlNL/adverteren/grow/inzicht/branche-inzichten/zo-ziet-hetvakantiegedrag-van-de-nederlandse-consument-er-in-2025-uit/ Het Groene Wout. (2026). https://www.hetgroenewout.nl/ LISA. (2025). https://www.lisa.nl/ NBTC. (2023). Onderzoek naar de potentie van plattelandsvakanties in Nederland. https://www.nbtc.nl/nl/site/download/onderzoekplattelandsvakanties?disposition=inline Rabobank. (2024). Recordjaar? Zo voelt dat niet in de horeca- en recreatiesector. https://www.rabobank.nl/kennis/d011418430recordjaar-zo-voelt-dat-niet-in-de-horeca-en-recreatiesector Riekjeshoeve. (2026). https://www.riekjeshoeve.nl/ NBTC. (2025a). Forecast 2035. https://www.nbtc.nl/nl/site/download/download-nbtc-celthforecast-2035-landelijke-prognose-nl?disposition=inline NBTC. (2025b). Trendpublicatie 2025. https://www.nbtc.nl/nl/site/download/trendpublicatie2025?disposition=inline

▪

Maarten van Helden, Wethouder Toerisme & Recreatie gemeente Molenlanden

▪

Mariëlle Runge, Adviseur Toerisme & Recreatie gemeente Molenlanden

▪

Annelies Klein-Bongers, Adviseur Toerisme & Recreatie gemeente Molenlanden

▪

Annemiek Rieffel, Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd

▪

Thomas Logemann, Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd

▪

Jeanet de Jong, Stichting Werelderfgoed Kinderdijk

▪

Elco van den Berg, Voorzitter werkgroep toerisme en recreatie Den Hâneker en eigenaar De Gespreide Herberg

▪

Cees van der Vlist, Stichting Vestingstad Nieuwpoort

▪

Annie Slob Stichting Stadsboerderij Vredebest

▪

Corine Monster, Bestuurslid Den Hâneker en Kaasboerderij De Graafstroom

▪

Jan Boele, Gebiedscoalitie en Cultuur

▪

Peter Paul Klapwijk, Molenaar Werelderfgoed Kinderdijk/onderzoek Regeneratief Toerisme

▪

Wilma de Moel, eigenaar Kanocentrum Waterwaard

▪

Michael van Hoorne, Avonturenboerderij Molenwaard en Familie Resort Molenwaard

▪

Leo Kool, eigenaar Golfbaan, Restaurant, B&B en Groepsaccommodatie Maria Johanna Hoeve

▪

Jelmer den Hartog, eigenaar B&B, groepsaccommodatie en Rustpunt Het Groene Wout

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

26

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

mensen die weten wat ze willen. Ze hechten veel waarde aan vrijheid,

Bijlage 3: Leefstijlvinder en leefstijlen

uniek zijn en genieten van het leven. Plezierzoekers

Voor de doelgroepen maken we gebruik van de Leefstijlvinder, ontwikkeld

Plezierzoekers zijn spontaan, vrolijk en gezellig. Ook omschrijven ze

door MarketResponse in opdracht van alle provincies en een aantal

zichzelf als avontuurlijk, impulsief en eigenwijs. Waarden die ze

adviesbureaus. De leefstijlen geven inzicht in het gedrag, waarden en

belangrijk vinden zijn uitdaging, uniek zijn en succes in het leven. Ze

behoeften van recreanten en toeristen op basis van psychologische en

hebben het liefst veel mensen om zich heen, en trekken er dan ook

sociologische kenmerken. De leefstijlsegmentatie onderscheidt zeven

graag op uit met familie, vrienden en kennissen. Ze houden van leuke

doelgroepen, ook wel leefstijlen genoemd, met allemaal een eigen

dingen ondernemen: voor hen staat plezier hebben in het leven op

vrijetijdsprofiel. Dit zijn de zeven leefstijlen: Avontuur-, Plezier-, Harmonie,

nummer één. Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd!

Verbindings-, Rust-, Inzicht en Stijlzoekers. De zeven leefstijlen zijn weergegeven in onderstaand figuur.

Harmoniezoekers

Figuur Model Leefstijlvinder (Leefstijlvinder, 2025)

in anderen. Ze omschrijven zichzelf als gemoedelijk, vrolijk en

Harmoniezoekers zijn hartelijke en gezellige mensen met veel interesse zachtaardig. In het leven hechten ze veel belang aan geborgenheid, gastvrijheid en vriendschap. Ze nemen de tijd voor het gezin, trekken er graag op uit met (of naar) familie, vrienden en kennissen en vinden een goede relatie met buren en familie heel belangrijk. Het hoeft voor hen allemaal niet zo vreemd: doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg. Verbindingszoekers Verbindingszoekers zijn, bovenal, geïnteresseerd in anderen. Het zijn behulpzame, evenwichtige mensen die zichzelf omschrijven als ‘gewoon’ en hartelijk. Voor verbindingszoekers zijn gastvrijheid, sociale verbondenheid en ‘doe maar gewoon’ belangrijke waarden. Ze vinden het dan ook belangrijk om een goede relatie te onderhouden met buren en familie, met harmonie en gezelligheid. Er voor elkaar zijn, dat is toch hartstikke normaal?

Avontuurzoekers

Rustzoekers

Deze recreanten zijn creatief, avontuurlijk, eigenwijs en geïnteresseerd

Rustzoekers vinden zichzelf hele gewone mensen. Ze omschrijven

in anderen. Ook omschrijven ze zichzelf als intelligent en

zichzelf als kalm, behulpzaam, bedachtzaam en zachtaardig. Ze

ondernemend. Ze vinden het lekker om hun eigen gang te gaan, en

houden van rust en regelmaat, en voelen zich het meest op hun gemak

vinden het dan ook niet erg om alleen te zijn. Als ze met anderen

in hun eigen, vertrouwde omgeving. Ze vinden het fijn als ze lekker hun

optrekken, dan zijn dat het liefst creatieve en vernieuwende denkers, of

eigen gang kunnen gaan, en vinden het dan ook niet erg om alleen te

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

27

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

zijn. Ze houden ervan om op hun gemak thuis te zijn, een beetje te tuineren, te klussen en tv te kijken. Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Inzichtzoekers Inzichtzoekers zijn bedachtzame, serieuze en intelligente mensen. Ook omschrijven zij zichzelf als evenwichtig en zakelijk. Ze vinden het niet erg om alleen te zijn, want dan kunnen ze mooi hun eigen gang gaan. De rust en ruimte om hen heen die ze daardoor verkrijgen vinden ze fijn. Belangrijke waarden voor Inzichtzoekers zijn rationaliteit, daadkracht, privacy/rust en ‘doe maar gewoon’. Maar ook vrijheid om te doen wat ze willen is erg belangrijk voor ze. Als ze niet op pad gaan naar culturele activiteiten of natuur, dan vinden ze het ook heerlijk om rustig thuis te zijn, een beetje te klussen, TV te kijken en het nieuws te volgen. Ze houden van informatie: meten is weten! Stijlzoekers Stijlzoekers zijn intelligent, zelfverzekerd en doelgericht. Ze hebben een sterk karakter, en omschrijven zichzelf ook wel als zakelijk, ondernemend en leidinggevend. Stijlzoekers zijn graag onder gelijkgestemden, die waarden als ambitie, uitdaging en daadkracht met hen delen. En die waarderen dat de stijlzoekers zeggen waar het op staat, ook als anderen het daar misschien niet mee eens zijn. Stijlzoekers gaan ervoor in het leven: zowel in hun werk, als in hun vrije tijd worden ze graag geprikkeld, en zoeken ze de uitdaging op.

Verveling is niet aan hen besteed. Liever besteden ze hun tijd aan sporten en feesten. Gáán!

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

28

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

29

TOERISTISCHE AGENDA MOLENLANDEN 2026-2030