Bijlage 1 RES 1

Opgewekt! Regionale Energie Strategie 1.0 Regio Alblasserwaard

Energiestrategie in de Alblasserwaard

Voorwoord Een energieneutrale regio in 2050, hoe gaan we

“Ik ben er trots op dat we samen met zoveel betrokken partij-

“De Regionale Energiestrategie is een veelomvattend plan

dat met elkaar bereiken? Om de CO2-uitstoot

en hebben nagedacht over mogelijkheden om in onze regio

om onze regio te verduurzamen. En daar kan iedereen

te beperken moeten we anders met onze be-

enerzijds op een duurzame manier energie op te wekken.

een steentje aan bijdragen. Met eigen initiatieven, groot

schikbare energie omgaan. Het vereist energie-

Anderzijds om vol aan de slag te gaan met energiebesparing.

of klein en door te blijven innoveren. Het is iets wat we

besparingen, het overschakelen van fossiele

Want alle energie die we niet gebruiken, hoeven we immers

echt gezamenlijk moeten doen. De RES biedt een goede

naar duurzame bronnen en het opwekken van

ook niet op te wekken. Met de RES leggen we een basis voor

basis om nieuwe verbanden te leggen en nieuwe samen-

hernieuwbare energie. Dat is de ‘energietran-

een duurzame en energieneutrale toekomst in de regio

werkingen aan te gaan. Zo proberen we de CO2-uitstoot

sitie’ waar we voor staan.

Alblasserwaard. Nu de plannen gemaakt zijn, moeten we de

en daarmee de opwarming van de aarde te beperken.

volgende stap zetten. Ik ben ervan overtuigd dat we samen

Niet alleen de energietransitie staat op ons netvlies.

De afgelopen jaren hebben gemeente Molen-

met alle betrokken partijen tot haalbare projecten komen en

We denken ook serieus na over het aanpassen van onze

landen en gemeente Gorinchem samen met

tot oplossingen die betaalbaar zijn voor inwoners. Het is

omgeving om de effecten van klimaatverandering het

inwoners, ondernemers, woning- en energie-

essentieel om steeds met elkaar hierover in gesprek te zijn en

hoofd te kunnenbieden. Door ook aan de slag te gaan

coöperaties, het waterschap, netbeheerders en

te blijven. Want alleen samen kunnen we de stap zetten naar

met klimaatadaptieve oplossingen kan iedereen blijven

natuurorganisaties naar antwoorden gezocht.

een duurzame toekomst voor iedereen in onze mooie regio.”

wonen in een prettige, veilige en gezonde omgeving.”

Eelke Kraaijeveld wethouder Gorinchem

Teunis Jacob Slob

Belangrijk uitgangspunt daarbij was en is dat zorgvuldig wordt omgegaan met de waarden en het landschappelijke karakter van de regio

wethouder Molenlanden

Alblasserwaard, zoals de natuur en cultuurhistorie. Een aanpak dus die recht doet aan de regio. Het resultaat vindt u in de Regionale Energiestrategie (RES) Alblasserwaard.

P2

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Inhoudsopgave Inleiding

Bod

Warmte

Innovatie

Energiestrategie Regio Alblasserwaard

Wind

Netimpact analyse

Strategie en praktijk

Participatie

Zon

Energiebesparing

P3

Inleiding Wij hebben de verantwoordelijkheid om een leefbaar land achter te laten voor onze kinderen en kleinkinderen. Het leven op aarde verandert. We zijn met meer mensen, wonen op meer plekken, er is minder regenwoud, meer stikstof en steeds zuurdere oceanen. De temperatuur op aarde blijft stijgen. Daarom zoeken we ook in de regio Alblasserwaard naar oplossingen om verschil te maken en te werken aan een schone, duurzame en gezonde leefomgeving. P4

Samenwerken

De Regio Alblasserwaard

Wat is een RES?

Iedereen draagt bij aan de oplossing. In en

In de regio Alblasserwaard werken we aan een

In 2019 is het Nationale Klimaatakkoord ge-

De Regionale Energiestrategie gaat over

om ons eigen huis zoeken we naar mogelijk-

transitie die begrijpelijk, haalbaar en betaal-

sloten. Hierin staat hoe Nederland de klimaat-

de volgende onderwerpen:

heden: hoe we wonen, hoe we werken, hoe

baar is. Een transitie die eerlijk is: we moeten

afspraken, die in Parijs door allerlei landen zijn

• Het grootschalig opwekken van duur-

we reizen en wat we eten. Bedrijven doen mee

het samen doen. Samen werken we aan het

gemaakt, gaat nakomen. Daartoe is onder

zame elektriciteit (met bijvoorbeeld

met duurzame bedrijfsvoering, duurzamer

verduurzamen van onze huizen. In buurten

meer het Nationaal Programma Regionale

windturbines en zonnepanelen).

transport of door het opwekken van zonne-

gaan we aan de slag om met elkaar een plan

Energiestrategie (Nationaal Programma RES)

energie op hun daken. Ook overheden zijn

te maken. Samen zoeken we naar de beste

opgesteld. Het doel is om de CO2-uitstoot

transitie. In de RES wordt gekeken naar

aan het werk met plannen voor de energie-

oplossing voor het duurzaam verwarmen van

voor 2030 met 49% te verminderen ten op-

de Regionale Structuur Warmte (RSW):

voorziening van de toekomst. Waar kunnen

onze huizen en naar een manier waarop we

zichte van 1990. Het uiteindelijke doel is om

de RSW geeft inzicht in de warmtevraag

we duurzame elektriciteit opwekken, welke

elektriciteit lokaal kunnen opwekken. In de

in 2050 de CO2-uitstoot tot nagenoeg nul

en het warmte-aanbod, een beschrijving

bronnen zijn er voor duurzame warmte? En

regio zoeken we locaties voor de grootschali-

terug te brengen.

van de mogelijkheden voor nieuw te

welke infrastructuur hebben we daarvoor

ge opwekking van elektriciteit en we zoeken

nodig? Dat zijn vragen waar we in deze Regio-

(duurzame) warmtebronnen voor het verwar-

De nationale doelstelling voor elektriciteit is

te-infrastructuur en een toelichting op

nale Energiestrategie (RES) een antwoord

men van onze huizen. Daarbij is de vraag: waar

dat in 2030 alle 30 RES-regio’s bij elkaar

het doorlopen proces met stakeholders.

op geven.

past het? En natuurlijk: hoe behouden we

opgeteld een vermogen van 35 Terawattuur

• De impact van de energiestrategie op de

wat ons zo dierbaar is in de Alblasserwaard?

aan hernieuwbare elektriciteit opwekken op

energie-infrastructuur en -opslag en de

Dit document komt voort uit de afspraken

De RES helpt ons om op deze vragen een

land. Elke regio draagt via de RES bij aan de

ruimtelijke inpassing daarvan. Oftewel:

die we met elkaar hebben gemaakt in het

passend antwoord te krijgen.

nationale optelsom.

de technische (on)mogelijkheden van het

ontwikkelen bovengemeentelijke warm-

huidige en toekomstige elektriciteitsnet.

Klimaatakkoord, de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs. Nederland is opgedeeld in 30 regio’s. Iedere regio onderzoekt hoe er regionaal een bijdrage kan worden geleverd. De gemeenten Molenlanden en Gorinchem, provincie ZuidHolland en het waterschap Rivierenland en vele andere partners vormen samen de RES-regio Alblasserwaard.

Inleiding

Energiestrategie

• Het regionale aspect van de warmte-

Inwoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen en overheden werken samen aan de oplossing.

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

De RES is dus een leidraad voor hoe onze

• Het besparen van energie: wat niet

regio stap voor stap minder energie gaat

wordt gebruikt hoeft immers ook niet

gebruiken, de CO2-uitstoot fors vermindert en

opgewekt te worden.

voor hoe we het best duurzame elektriciteit

• Innovatie: de omgang met huidige en

op land kunnen opwekken en uiteindelijk

toekomstige technische ontwikkelingen

aardgasvrij worden.

die een effect hebben op onze energiebehoefte en opwekmogelijkheden.

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P5

In de RES worden vooral keuzes gemaakt over het opwekken van elektriciteit door zon en wind. Deze keuzes zijn in het traject van

Br

de RES via scenario’s vertaald naar concrete zoekgebieden en zullen worden verankerd in het omgevingsbeleid van gemeenten, provincies, het Rijk en in het beleid van de Waterschappen. Met de vertaling naar beleid ligt er een basis voor de uitvoering van de projecten. De onderwerpen ’warmte’, de zaken rondom de energie-infrastructuur, energiebesparing en innovatie vertalen zich niet naar zoekgebieden. In de RES wordt tevens invulling gegeven aan de Regionale Structuur Warmte (RSW). Iedere RES-regio gaat in de RSW na of op lokaal niveau, in de verschillende Transitievisies Warmte (die elke gemeente in 2021 opstelt), gebruikgemaakt gaat worden van bronnen die bovengemeentelijke potentie hebben of buiten de eigen gemeenten liggen. In de Transitievisies Warmte wordt duidelijk hoe en wanneer we omschakelen van aardgas naar hernieuwbare warmtebronnen. Voor de wijken die voor 2030 overstappen, staat beschreven wat de warmte-alternatieven per wijk zijn. In onze RES hebben we zoals gezegd aan-

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P6

dacht voor innovatie. De RES richt zich op

RES 1.0 Regio Alblasserwaard

de RES-buurregio’s: Drechtsteden, U16/

de lange termijn. Het ligt in de lijn der ver-

Samenwerking

Vijfheerenlanden, West-Brabant (Altena),

wachting dat er, gedurende de looptijd van

Deze RES 1.0 regio Alblasserwaard is het

Rivierenland/Fruitdelta (West-Betuwe),

de eerste en de daaropvolgende RES’en,

resultaat van de regionale samenwerking van

Rotterdam - Den Haag en Midden-Holland

innovaties zullen plaatsvinden die een posi-

de gemeenten Gorinchem en Molenlanden

(Krimpenerwaard). Dit wordt onder andere

tieve bijdrage leveren aan onze energieop-

met provincie Zuid-Holland, Waterschap

gedaan om bovenregionaal invulling te geven

gave. De regio Alblasserwaard-gemeenten

Rivierenland, netbeheerder Stedin,

aan een logische energie-infrastructuur.

willen hierin verantwoordelijkheid nemen:

Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ),

niet passief afwachten, maar proactief

inwoners, het regionale bedrijfsleven (waar-

De RES 1.0 is tot stand gekomen tussen najaar

op zoek naar concrete toepassing van de

onder IKG), de woningcorporaties en HVC-

2018 en voorjaar 2021. Allereerst zijn wensen,

laatste ontwikkelingen.

groep. Al deze partijen zijn vertegenwoordigd

kansen en (on)mogelijkheden via ontwerp-

in de Bestuurlijke coördinatiegroep.

ateliers en discussieavonden met maatschap-

Toekomstperspectief

pelijke organisaties, bedrijven, inwoners en

Op 30 juni 2020 is de concept-RES Alblasser-

De RES-partners hebben samengewerkt bij de

gemeenteraadsleden in kaart gebracht voor

waard vastgesteld en opgeleverd aan het

totstandkoming van deze RES 1.0. We borgen

de concept-RES. Ook in de totstandkoming

Nationaal Programma RES. In de daaropvol-

het uitvoeren van de RES via een uitvoerings-

van de RES 1.0 zijn de belangrijkste stake-

gende maanden is deze concept-RES verder

agenda, waarover meer te lezen is in deze

holders uiteraard weer intensief betrokken.

ontwikkeld tot de nu voorliggende RES 1.0.

RES (zie hoofdstuk 11). De RES is een belang-

Deze RES 1.0 is op 1 juli 2021 gereed, zodat

rijk onderdeel van de omgevingsvisies van

de uitvoeringsagenda van start kan gaan.

beide gemeenten en de provincie. De RES

In onze RES maakt u kennis met 7 betrokken

Toch is de Regionale Energiestrategie daar-

wordt ook verankerd in het beleid van het

Alblasserwaarders die professioneel en/of

mee niet klaar: de RES 1.0 is een onderdeel

Waterschap. Afstemming vindt plaats met

privé bijdragen aan de energietransitie.

van een lang proces. We zijn al jaren bezig

bedrijven, maatschappelijke organisaties,

Het zijn hún verhalen die inspireren om

en zullen vanaf nu elke 24 maanden een

energiecoöperaties, woningcorporaties, wijk-

zelf aan de slag te gaan. Iedereen kan het

update van de RES maken: een RES 2.0 in

en dorpsraden en inwoners. Gezamenlijk

verschil maken in de transitie naar een

2023 en zo verder.

bouwen we aan een breed gedragen RES.

duurzame wereld, elke bijdrage is belangrijk. We doen het samen!

Ook vindt er nadere afstemming plaats met

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P7

Belangrijk om te weten

in het Groene Hart levert input. Verder is

Een belangrijk aandachtspunt is dat het hui-

voortgebouwd op de analyses die zijn vast-

dige beleid van gemeenten en provincie

gelegd in de rapportage Bouwstenen voor

nog geen ruimte biedt voor de benodigde

de RES Alblasserwaard (juli 2019).

grootschalige opwek van wind- en zonneDe COVID-19 crisis heeft enige impact gehad

energie op land.

op het proces om deze RES 1.0 te ontwikkelen. Hiervoor zijn beleidswijzigingen nodig die

Participatie, samenwerking en onderlinge

op dit moment niet vanzelfsprekend zijn.

afstemming zijn online complexer dan offline.

Zowel vanuit het Rijk als de provincie zijn

In het participatiedeel van deze RES wordt

aanpassingen in beleid nodig om deze am-

hier verder op ingegaan.

bitie waar te kunnen maken. Bovendien moet er rekening worden gehouden met de beperkingen die nu gelden voor het Defensie en Maritieme Radar gebied. Kijkend naar 2030 en daarna is er nog veel onbekend. Partijen die bijdragen aan de RES-opgave werken met de kennis van nu en de huidige stand van de techniek, maar we houden innovaties in de gaten. Voor deze RES 1.0 is gebruikgemaakt van de CBS-gegevens uit de nationale Klimaatmonitor, van PBL-gegevens (Route naar klimaatneutraal), de datasets van het Nationaal Programma RES en diverse onderzoeken (o.a. van TU Delft, CE Delft). Ook het PARK-advies over de samenhang van de diverse RES-regio’s

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P8

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie RES 1.0

Engel Breedveld Inwoner (83 jaar) Engel heeft zijn eigen energietransitie bewerkstelligt. Hij heeft zijn huis voorzien van dak- en vloerisolatie, dubbel glas, 24 zonnepanelen en ook nog eens een warmtepomp (waar hij hoogstpersoonlijk een speciale kast omheen heeft gebouwd om het geluid te reduceren). Voorheen verbruikte Engel in zijn woning 4200 kubieke meter gas en 3375 kilowattuur stroom. Zijn initiatieven hebben ervoor gezorgd dat zijn gasverbruik is teruggebracht naar 391 kubieke meter. Bovendien levert de woning nu 7241 kilowattuur stroom op. Hij wekt nu dus twee keer zoveel op dan hij eerder verbruikte! In plaats van stroom af te nemen is Engel nu zelf leverancier geworden. Zijn totale CO2-productie is met 75% verminderd. Wat een prestatie! Op deze leeftijd nog zo’n investering doen is bijzonder. Engel: “Ik wil er alles aan doen om een leefbaardere wereld achter te laten voor kinderen en kleinkinderen”. Hij probeert dan ook iedereen in zijn omgeving over te halen om ook over te stappen. “Wij zijn de rentmeesters van onze aarde”. En daarom

‘Je ziet dat mijn initiatieven

moeten wij er verantwoord mee omgaan. Dat ziet hij als zijn Christenplicht.

aanslaan, want de buren zijn er nu ook mee bezig’.

Vanzelfsprekend vindt Engel het dan ook geweldig hoe de gemeente zich inzet voor duurzaamheid. Uiteraard heeft hij nog wel wat feedback: de voorlichting over de duurzaamheidslening zou verbeterd kunnen worden door een duidelijk rekenvoorbeeld toe te voegen. Inwoners moeten het kunnen zien. In de meeste gevallen zullen ze er namelijk op vooruit gaan. Als ze dit wisten zouden de meesten wel meedoen. Een gemiste kans!

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P9

Energiestrategie Regio Alblasserwaard Een gebied van grote en kleine rivieren, van verkeersaders en spoorwegen, innovatieve energie, een sterke maritieme en agrarische sector en een prachtig cultuurhistorisch landschap. Een echt Hollands Stromenland, dat is de regio Alblasserwaard. Hier wonen mensen die de handen uit de mouwen steken en aan een paar woorden genoeg hebben. Nuchtere, harde werkers met het hart op de goede plek. Samen zijn wij onze gemeenschap.

P 10

We leven al eeuwen in een energielandschap, dat kun je zien aan het water, de veenweiden en onze oude molens en gemalen.

Inleiding

Energiestrategie

Leidende principes

Kwaliteit. Energieprojecten hebben een zo

Een evenwichtige aanpak betekent voor de

Om de energietransitie in de regio Alblasser-

klein mogelijk ruimtebeslag, houden rekening

gemeenten Molenlanden en Gorinchem:

waard succesvol uit te voeren willen we met

met en versterken zoveel mogelijk de ruimte-

• De energieopgave wordt zoveel mogelijk

verstand verduurzamen. Dit komt tot uiting

lijke kwaliteit van de Hollandse veenweide-

eerlijk verdeeld; stad en land helpen elkaar.

in onze elf leidende principes:

polders, het rivierengebied, de authentieke

Daarbij streven we naar een balans tussen

dorpslinten en het cultuurhistorische verhaal

vraag en aanbod.

Duurzaamheid. People, planet en prosperity

van de streek.

• De regio geeft iedereen zo veel mogelijk

moeten in balans zijn. Langetermijndoelen

Vitaliteit. De energietransitie versterkt de

kans om mee te doen met de energie-

zijn leidend.

vitaliteit van de regio Alblasserwaard. We

transitie, zowel de mensen met geld als

Draagvlak. Uitvoering geschiedt op basis

stimuleren werkgelegenheid en talentont-

de mensen die het minder breed hebben.

van maatschappelijk draagvlak.

wikkeling en we beperken de onttrekking van

Samenwerking. Betrokken partijen werken

goede landbouwgrond aan voedselproductie.

samen voor het beste resultaat.

Trots. We realiseren energieprojecten om

Sociaal. De energietransitie moet sociaal

trots op te zijn.

naar 50% lokaal eigendom van energie-

rechtvaardig verlopen. De sterkste schouders

Innovatie. We streven bij projecten naar de

projecten.

dragen de zwaarste lasten, we hebben oog

inzet van innovatieve technieken.

voor de sociaal zwakkeren, de vervuiler

Opbrengsten. We kiezen voor die projecten

natuurwaarden worden zo veel mogelijk

betaalt, lusten en lasten worden niet afge-

die op een slimme manier bijdragen aan het

versterkt en beschermd waar deze onder

wenteld maar verdelen we eerlijk.

verlagen van de CO2-uitstoot.

druk staan.

• De regio benut zo veel mogelijk eigen bronnen en lokale initiatieven. •

In lijn met het Klimaatakkoord streven wij

• Landschappelijke, cultuurhistorische- en

•  De huidige regio is een belangrijke drager.

Kansen. Koppelkansen willen we benutten met programma’s die in dezelfde periode

Deze principes passen bij het DNA van onze

We onderzoeken samen met de netbe-

actief zijn op het gebied van klimaatadapta-

regio en bij onze visie op hoe we de RES

heerder waar de beste locaties voor

tie, biodiversiteit, bodemdaling, gezond-

willen maken.

energieopwekking liggen en of het netwerk, waar nodig, moet worden uitgebreid.

heid, wonen, werken en mobiliteit in multifunctionele ruimte-efficiënte projecten.

Doelstellingen

Haalbaarheid. We waarderen ondernemer-

In de regio Alblasserwaard werken we

ook omdat lokale ondernemers daar een

schap. Een sterke businesscase met de laagste

de komende jaren aan een evenwichtige

belangrijke rol in kunnen spelen.

maatschappelijke kosten geeft voorsprong.

duurzame energie- en warmtevoorziening.

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

• We maken ruim baan voor innovaties,

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 11

Opgave voor 2030

Verderop in deze RES wordt toegelicht hoe

Ons huidige energieverbruik

De regio streeft ernaar om in 2030 20% ener-

de energie-opwek in onze regio wordt vorm-

Voordat we een plan maken om onze energie-

gie te hebben bespaard en 35% van het totale

gegeven. We zijn gekomen tot een evenwich-

opwek en -verbruik anders aan te pakken, is

energiegebruik (warmte, elektriciteit en

tige verdeling van verschillende energiebron-

het verstandig om eerst eens te kijken naar het

brandstoffen) te gebruiken uit hernieuwbare

nen die past bij het eigen karakter van de regio

huidige energieverbruik. De regio heeft nu een

bronnen die zo veel mogelijk lokaal zijn.

Alblasserwaard. Het landschap dat we heb-

elektriciteits- en warmtevraag van in totaal

Daarom gaan we het gebruik van fossiele

ben willen we zo efficiënt mogelijk inzetten.

zo’n 8.523 TJ. De gemeenten Gorinchem en

brandstoffen (aardgas, olie en steenkool)

Molenlanden verbruiken op basis van de Na-

afbouwen. We zullen steeds meer omscha-

Ook willen we rekening houden met het

tionale Klimaatmonitor beide ongeveer de

kelen naar duurzame energiebronnen en

maatschappelijk draagvlak. Daarom zetten

helft van de totale energie in de RES-regio

-opslagmiddelen die directer gebruikmaken

we in op een combinatie van windenergie,

Alblasserwaard. De verdeling van het energie-

van zon, wind en water. Het opwekken van

zonne-energie en duurzame warmte ge-

verbruik hangt samen met het karakter van

elektriciteit gebeurt vooral via zonnepanelen

combineerd met energiebesparing. Ook

de gemeente.

en windmolens. Warmte wordt zoveel mo-

koppelen we de energieopgave aan andere

Gorinchem kent veel industrie, Molenlanden

gelijk uit warmte van water, lucht, onder-

beleidsopgaves.

juist veel agrarische bedrijven, daarnaast

grond en industriële restwarmte gehaald.

heeft Molenlanden relatief veel mobiliteit.

De maatschappelijke en financiële opbreng-

De ‘gebouwde omgeving’, bestaande uit

sten willen we zoveel mogelijk in de regio

woningen en publieke en commerciële dienst-

houden. Concrete initiatieven uit de samen-

verlening (geen industrie), neemt 30% van

leving en nieuwe kansrijke energieprojecten

het energieverbruik voor haar rekening. Op-

voor rekening van de landbouw. Dienstver-

en innovaties kunnen nu al worden geïnitieerd,

vallend is dat bijna de helft van het gehele

lenende commerciële bedrijven gebruiken

versterkt en versneld. Tegelijkertijd is het

energieverbruik is gekoppeld aan mobiliteit.

ook een klein deel.

noodzakelijk om de komende jaren in beeld

Woningen nemen circa 20% van het energie-

De industrie gebruikt 27%. Het meest recente

te brengen welke investeringen in opwekking,

verbruik voor hun rekening. Meer dan de helft

en complete beeld van de regionale Alblas-

opslag en distributie voor duurzame energie

is toe te schrijven aan dienstverlenende be-

serwaardse energieconsumptie stamt uit 2018.

nodig zijn.

drijven, huishoudens en industrie samen. Een klein deel van het energieverbruik komt

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Al jaren is de trend in energieverbruik licht

Uitvoeringsprogramma

P 12

andere RES-regio’s een beslag doen op beschikbare capaciteit van een station en vice versa. Dit vraagt om onderlinge afstemming tussen de RES-regio’s. Meer informatie over het regionale energienetwerk, zoals de impact van de capaciteit op onze plannen en analyse van energie-opslagmogelijkheden is opgenomen in hoofdstuk 8: de net impact analyse.

Initiatieven en kansen In de regio Alblasserwaard zijn al veel energieen duurzaamheidsinitiatieven. Het ondernemerschap in de regio is sterk ontwikkeld. Dat biedt kansen om voortvarend verder te werken aan de energietransitie. Concrete initiatieven uit de samenleving en nieuwe kansrijke energieprojecten en innovaties kunnen nu al worden geïnitieerd, versterkt en versneld. Dat is veelbelovend voor de realisatie van hernieuwbare energie en de besparingsambitie. stijgend en daar moet natuurlijk zo snel mo-

Huidig regionaal energienetwerk

station Arkel. In de omliggende RES-regio’s

gelijk verandering in komen. Dat zal nog een

In de regio Alblasserwaard zijn drie Stedin

zijn ook enkele middenspanningstations te

Wind en zon

hele opgave worden: veranderingen in mobi-

stations gelegen, waarvan één koppelpunt

vinden. Grotere zonnedaken (met meer dan

In de regio Alblasserwaard is het reeds moge-

liteit (elektrisch rijden) en wonen (toename

met de hoogspanning van netbeheerder

500 panelen) en eventuele kleine windmolens

lijk om op kleine schaal te werken aan wind-

airco’s) zullen een negatief effect hebben

TenneT (Station Arkel). Deze stations bieden

(max 1,6 Mw) worden in de regel aangesloten

opwek. Voorbeelden daarvan zijn te zien in

(het verbruik neemt toe), de industrie be-

voor grotere energieprojecten (meer dan

op de middenspanninginfrastructuur van

het polderlandschap, meestal gekoppeld aan

sparingsnormen hebben echter naar ver-

1,75MVa) de aansluitmogelijkheden. Voor

Stedin. Er is geen exclusiviteit van een station

boerenbedrijven in de vorm van windmolens

wachting een positief effect.

projecten groter dan 10MVa is dit alleen

voor een RES-regio, dus het is denkbaar dat

met een as-hoogte van 15 meter. Aan de

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 13

snelweg A15 ter hoogte van Giessenburg zijn

ruimtelijke kwaliteit van elk dorp en tegelijker-

In januari 2019 is een intentieovereenkomst

al enkele jaren drie windturbines operationeel.

tijd heeft ieder dorp en ieder huishouden

gesloten om onderzoek te doen naar een

Aan meer grootschalige wind-opwek wordt

een verantwoordelijkheid. Deze opgave

duurzaam warmtenet in de Gildenwijk van

ook concreet gewerkt: energiecoöperatie

vraagt van ons allemaal een inspanning.

Gorinchem. Wijken en bedrijven kunnen

De Knotwilg realiseert samen met Eneco twee

elkaar versterken. Denk aan zon-op-dak,

windturbines op toekomstig bedrijventerrein

RES Alblasserwaard Energieke wijken en

samen besparen en het uitwisselen van

Groote Haar in Gorinchem. Dit project is reeds

bedrijven

restwarmte. In de regio Alblasserwaard

vergund en wordt in de nabije toekomst ge-

De gemeenten stimuleren energiebesparing

zijn bedrijventerreinen waar veel warmte-

realiseerd. Wie door de regio Alblasserwaard

actief, bijvoorbeeld via wooncoaches, een

vragende bedrijven is gevestigd. Daar kunnen

rijdt zal ook een flink aantal zon-op-dak

energieloket en lokale subsidies. De komende

‘quick wins’ worden bereikt door energi-

projecten zien. De laatste twee jaren is er een

tijd wordt een uitvoeringsagenda opgesteld

besparing en benutting van herbruikbare

aanzienlijke toename van deze zonne-opwek

ten behoeve van verdere energiebesparing

energiebronnen zoals restwarmte, wind- en

projecten te zien, onder meer op daken van

gericht op bewoners, bedrijven en publieke

zonne-energie en aquathermie. Met deze

boerenschuren.

functies. De overheid neemt zelf het voortouw

initiatieven willen we bijdragen aan een

met onder andere de verduurzaming van

duurzaam bedrijfsleven in regio Alblasser-

Dorpsenergie

eigen vastgoed. Het samenspel met woning-

waard. We werken samen met bedrijven en

Inwoners van diverse dorpskernen werken al

corporaties is belangrijk in de verduurzaming

nodigen bedrijven uit om energie, zoals

samen aan postcoderoosprojecten of parti-

van de woningvoorraad en het afkoppelen

restwarmte, aan bewoners te leveren.

ciperen in een energiecoöperatie. Energie-

van het aardgas.

opwekking door middel van zonnepanelen

Geld in de regio houden

kan hier via heldere spelregels van de ‘zon-

Een deel van de Gorinchemse wijk Hoog

Door meer zelf op te wekken en te leveren

neladder’ worden gerealiseerd op schuren

Dalem wordt mede verwarmd met warmte

blijft er meer geïnvesteerd vermogen in de

en achter op de percelen, om de cultuur-

uit oppervlaktewater en is daarmee een lan-

regio. In totaal wordt in de regio Alblasser-

waarde van het dorpsbeeld zo veel mogelijk

delijk voorbeeldproject voor de toepassing

waard tussen 194 en 245 miljoen euro per jaar

te koesteren. Elk dorp kan zo energieneutraal

van aquathermie. Daarnaast is de wijk inge-

uitgegeven aan energie (elektriciteit, aardgas

worden, waarbij zowel een coöperatieve als

zet voor een experiment met een zogenaamd

en brandstoffen). Het is de wens om die

een individuele aanpak gevolgd kan worden.

smart grid, een systeem waarin energievraag

geldstroom meer in de regio Alblasserwaard

Dit past bij onze regio. We behouden de

en -aanbod worden uitgewisseld.

te houden. Zo levert de energietransitie

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 14

werkgelegenheid en groei in met name de

naar andere publieke opgaven. Bij energie-

Energieopslag. Het energiesysteem van

nijpender. Door oxidatie van het veen komt

bouw- en installatiebranche en de maakin-

projecten is het streven 50% lokaal eige-

vandaag is momentaan, dat betekent dat alle

CO2 vrij.

dustrie (metaalelektro).

naarschap.

energie die nu wordt opgewekt ook direct gebruikt moet worden. Met een centraal ge-

Onderwijs en arbeidsmarkt. De energietran-

Combineren van opgaven

Klimaatadaptatie. Waar dat complementair

stuurd systeem met fossiele energie werkt

sitie vraagt veel nieuwe kennis en kunde. De

De energietransitie staat niet op zichzelf, maar

aan elkaar is worden waterberging en water-

dit systeem goed, het past minder goed bij

vraag naar technisch personeel blijft bestaan,

heeft tal van relaties met andere ontwikke-

buffering gecombineerd met natuur-, recre-

de opkomst van duurzame en flexibele bron-

maar er is ook behoefte aan nieuwe compe-

lingen zoals leefbaarheid van wijken, vervoer,

atie- en energieprojecten. Het vergroenen

nen, omdat vraag en aanbod niet altijd de

tenties. Voor duurzame energieoplossingen

vitaal platteland en ruimte voor natuur of

van steden, dorpen en bedrijventerreinen

patronen van het weer volgen. Het efficiënt

is specialistische kennis nodig, zoals voor

klimaat. De RES wordt daarom tevens ge-

heeft een koelend effect en beperkt energie-

kunnen opslaan van energie is daarmee een

wind-opwek, zonne-energie en slimme IT-

koppeld aan andere beleidsopgaven in de

verbruik voor koeling. Hoe meer groen, hoe

cruciaal vraagstuk voor de toekomst.

oplossingen voor opwek, verbruik, opslag en

regio Alblasserwaard, zoals:

koeler de aarde. Bomen en groen geven

delen van energie. Daarom zoeken wij de

schaduw waardoor je in de zomer minder

samenwerking met de Innovatie en Afstudeer-

Mobiliteit en infrastructuur. Fossiele energie

hoeft te koelen. Dit onderwerp wordt regio-

campus en andere onderwijsinstellingen waar

kan worden bespaard met elektrisch vervoer,

naal opgepakt in de Regionale Adaptatie

waterstof(tanken), openbaar vervoer en meer

Strategie Regio Alblasserwaard – Vijfheeren-

ruimte voor fietsers. We sluiten aan bij de

landen.

mobiliteitsvisie die de gemeente Gorinchem heeft vastgesteld en bij wat binnen de Regi-

Natuur en biodiversiteit. De komende decen-

onaal Maatschappelijke Agenda wordt ont-

nia ligt er de opgave om steden en stedelijk

wikkeld.

gebied te vergroenen. Bij energieprojecten

Economie. De energietransitie biedt

Koppeling met andere beleidsopgaven is complex maar noodzakelijk voor succes.

onderwijs en bedrijfsleven elkaar vinden, onder andere op het thema energietransitie.

Aansluiten beleid De Regionale Energiestrategie omvat inhoudelijke ambities over duurzame elektriciteit en warmte in de regio Alblasserwaard. In het

wordt een groenblauwe inpassing en natuur-

verlengde daarvan gaat het ook om afspra-

compensatie nagestreefd.

ken over de uitvoering van de strategie met

kansen voor de regionale economie, met

concrete projecten. In het Klimaatakkoord is

name in de aanwezige installatie- en bouw-

Energieleverende landbouw. Er zijn kansen

Bodemdaling. Bodemdaling is een belangrijk

bijvoorbeeld afgesproken dat vergunningen

sector en metaalelektro-branche. Tevens

en mogelijkheden voor opwekking van ener-

aandachtspunt in onze regio. Het veenpakket

voor elektriciteitsprojecten zoveel mogelijk

kan de opbrengst van energieopwekking

gie uit zon en wind en groene gasproductie

onder het Groene Hart wordt langzaam

voor 2025 worden verleend. Dat gaat niet

bijvoorbeeld via een fonds terugvloeien

op en rond agrarische bedrijven.

dunner en de gevolgen hiervan zijn steeds

vanzelf. We streven daarom naar afspraken

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 15

over verankering van de regionale strategie in lokaal en provinciaal beleid, over sociale en financiële participatie en over de monitoring van de resultaten die we boeken. Tot slot vergt de uitvoering ook belangrijke structurele bijdragen en inspanningen van het Rijk. We willen de Regionale Energiestrategie vastleggen in het omgevingsbeleid van gemeenten en provincie. In de uitvoeringsagenda wordt dit nader uitgewerkt.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 16

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Roel ter Brugge Wooncoach bij Het Nieuwe Wonen Roel houdt zich al sinds de jaren 70 bezig met energie en duurzaamheid. Daardoor valt het hem op dat er in de afgelopen vijf jaar een enorme toename te zien is in de wijze waarop deze onderwerpen leven: “De toename van betere isolatie, elektrische auto’s en zonnepanelen is gigantisch”. Inmiddels heeft Roel thuis zo’n beetje alles gedaan wat mogelijk is: goed isoleren, zuinig stoken en ledverlichting installeren. Toch is dat niet genoeg voor Roel. Hij draagt op meerdere vlakken een steentje bij, namelijk door als wooncoach zijn ervaring en kennis te delen. In die rol is het zijn taak om een duurzame boodschap uit te dragen. Hierbij spreekt hij inwoners aan als medeburger en niet als overheid. Roel gelooft heilig in een bottom-up-benadering. Zo geeft hij onafhankelijk advies, helpt hij mensen bij hun keuzen en stimuleert hij het langetermijndenken. Inmiddels heeft hij al ongeveer honderd keukentafelgesprekken gehouden, alle bijeenkomsten over de RES actief bijgewoond en probeert hij een lokaal energieplatform op te richten, om een netwerk te creëren van mensen

‘We vragen mensen om hun leven aan te passen en daarom beschouw

die geïnteresseerd zijn in de energietransitie.

ik de RES ook als een Regionale Evolutie Strategie’.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 17

Participatie Voor de uitvoering van de RES is maatschappelijk draagvlak van groot belang. De keuzes die in de RES gemaakt worden, hebben in een latere fase namelijk een grote impact op de directe leefomgeving van vrijwel alle Nederlanders, ook in regio Alblasserwaard. Daarom: we moeten het sámen doen!

P 18

Belang van draagvlak

het van belang om het gesprek hierover

‘bod’ en een RES is niet de enige opbrengst

Wij vinden het belangrijk om inwoners, maat-

breed in de samenleving te voeren en te

vanuit dit perspectief. Net zo belangrijk, of

schappelijke organisaties en ondernemers

zorgen dat mensen zich vertegenwoordigd

belangrijker, was de samenwerking en het

de mogelijkheid te geven om mee te denken

voelen in de besluitvorming hierover. De

onderlinge begrip dat in dit proces is ont-

en te praten over de totstandkoming én uit-

verantwoordelijkheid voor participatie ligt

staan. Daarmee is de basis gelegd om de

voering van de plannen die in deze RES zijn

bij de RES-regio en de gemeenten Molen-

plannen in de toekomst ook daadwerkelijk

beschreven. Bovendien beschikken zij over

landen en Gorinchem.

te realiseren.

kennis van de regio Alblasserwaard die de kwaliteit van de RES kan vergroten. In dit

Waarom participatie?

hoofdstuk beschrijven we de uitgangspunten

Samenwerkende overheid

voor participatie, de participatiedoelen die

In de regio Alblasserwaard hebben we te ma-

we nastreven, de activiteiten die we organi-

ken met overheden die samenwerking vanuit

seerden om dit concreet te maken en wat

een gedeeld perspectief centraal stellen.

het doel was van deze activiteiten. We no-

Deze manier van werken sluit goed aan bij de

digden iedereen van harte uit om mee te

totstandkoming van de Regionale Energiestra-

blijven doen, net als in de eerdere participatie-

tegie: geen overheid die achteroverleunt, die

rondes. In het bijzonder zijn de raadsleden

zich alleen op de juridische kaders stort of

van Gorinchem en Molenlanden uitgenodigd

‘top-down’ stuurt, maar een overheid die

om aan te sluiten en zo te horen hoe inwoners,

‘bottom-up’ met álle betrokkenen (inwoners,

maatschappelijke organisaties en onderne-

bedrijven en maatschappelijke organisaties)

mers aankijken tegen de stappen die we in

werkt aan een brede maatschappelijke opgave.

Door in een vroeg stadium inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties te betrekken werken we aan de kwaliteit én haalbaarheid van de RES.

de RES 1.0 zetten. De manier waarop we aan de concept-RES

Inleiding

Energiestrategie

De energietransitie betekent een zichtbare

in 2019 en 2020 hebben gewerkt is ook ge-

verandering van onze leefomgeving, bij-

hanteerd voor de totstandkoming van de

Het maken van de RES zien we als een itera-

voorbeeld door de komst van windturbines

RES 1.0. In onze aanpak heeft het samenwer-

tief proces waarin de verschillende onder-

of zonneparken. Om echt op weg te gaan

ken op zichzelf ook een waarde, los van de

delen van de RES steeds verder worden

naar een duurzamere energievoorziening is

exacte resultaten. Het opstellen van een

ontwikkeld en waar we gericht relevante

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 19

partijen uit de regio Alblasserwaard bij hebben

bij gemeentelijke participatieprocessen:

energie en de energietransitie. En ook dat

Participatiedoelen

betrokken. Daarnaast voelden we een grote

‘het stille midden’ bijvoorbeeld, die wij zullen

mensen voor zoiets abstracts als een RES

Voor de RES zijn vier niveaus van participatie

verantwoordelijkheid om inwoners op een

bereiken door extra aandacht te hebben

tijd vrij wilden maken. Echter wel op de

beschreven:

toegankelijke wijze breed te betrekken en te

voor het selecteren van de juiste communica-

voorwaarde dat we met elkaar in gesprek

• Acceptatie: het realiseren van acceptatie

informeren: over de energietransitie in alge-

tiekanalen en het samenwerken met partners

gingen over de keuzes en afwegingen die

van de RES en de maatregelen die hiervoor

mene zin én over concrete zaken die zij zelf

die in direct contact staan met de diverse

we op dat moment te maken hadden. Dat

genomen worden door te informeren.

kunnen oppakken, energiebesparing bijvoor-

doelgroepen.

kon spannend zijn, want we voerden het ge-

•

Deskundigheid: de RES kwalitatief zo goed

beeld of de verduurzaming van hun energie-

sprek over iets waar we zelf ook de uitkomst

mogelijk maken door de kennis, ervaringen

voorziening.

nog niet van wisten.

en denkkracht van inwoners, bedrijven en

Betrekken van de samenleving In aanloop naar de RES 1.0 is in de regio Alblasserwaard open en transparant het gesprek gevoerd over wensen en verwachtingen rondom grootschalige opwek van duurzame energie. Stakeholders (inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties) én raads-

Participatie en communicatie krijgt ook in de uitvoeringsagenda volop de aandacht die het verdient.

maatschappelijke organisaties te benutten. Tegelijkertijd is dat het meest eerlijke gesprek

• Draagvlak: het realiseren van maatschap-

dat we hebben kunnen voeren. Er was dan

pelijke steun voor de keuzes die in de RES

ook daadwerkelijk ruimte om de inzichten uit

moeten worden gemaakt.

de gesprekken en activiteiten mee te nemen

•  Eigenaarschap: ervoor zorgen dat inwo-

in de keuzes die werden gemaakt. Daarnaast

ners, bedrijven en maatschappelijke or-

was het belangrijk om mensen die voor het

ganisaties zich mede-eigenaar voelen

eerst meepraatten ook in de gelegenheid te

van de RES.

leden waren betrokken bij dat gesprek. Die

stellen om op hetzelfde informatieniveau te

openheid is iets om te koesteren en vast te

komen. Zo konden we als gelijkwaardige ge-

Mede-eigenaarschap creëren voor de ambities

houden. Bij elkaar opgeteld hebben al behoor-

sprekspartners aan tafel zitten.

uit de RES krijgt in de uitvoeringsagenda een

lijk wat mensen meegepraat en meegedacht

De keuzes in de RES wilden we het liefst bij

over de onderwerpen uit de RES. Op weg

zo veel mogelijk mensen en organisaties

Zoals al eerder genoemd was het belangrijk

projecten. Onze participatiedoelen gaan

naar de RES 2.0 (en verder tot 2030) willen

toetsen. Dat hebben we gerealiseerd door de

dat de uitkomsten van de georganiseerde

verder dan de RES. We willen op een laag-

we dat vasthouden en de groep betrokken

drempel om mee te doen zo laag mogelijk

gesprekken en activiteiten ook een plek kre-

drempelige manier inwoners, bedrijven en

inwoners, bedrijven en maatschappelijke

te maken en zo een goed zicht te krijgen op

gen in de RES 1.0. Niet alleen de bevindingen

maatschappelijke organisaties betrekken bij

organisaties vergroten. Daarbij zullen we

wat verschillende mensen belangrijk vinden.

die de gemaak gemaakte keuzes bevestigen,

het duurzaamheidsvraagstuk in brede zin.

specifiek ook aandacht hebben voor doel-

Wij zagen dat veel mensen bereid waren

maar ook de dingen die gevoelig liggen en

Zo wordt iedereen ’mede-eigenaar’ van de

groepen die niet vanzelfsprekend aanhaken

om mee te denken en mee te praten over

hoe we daar mee omgaan.

oplossingen die nodig zijn.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

prominentere plek, gekoppeld aan concrete

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 20

Dit mede-eigenaarschap over de ambities

• Een online nieuwsbrief.

Hoe in gesprek?

wordt op sommige punten heel concreet,

•

Lokaal aansluiten waar het kan met inspi-

Enerzijds zijn we in gesprek gegaan om de

rerende activiteiten.

deskundigheid van inwoners, bedrijven en

Enkele laagdrempelige activiteiten organi-

organisaties heel gericht in te zetten om

Toch moet mede-eigenaarschap ook breder

seren die het gesprek over energietransitie

de vijf inhoudelijke onderwerpen van de RES

gezien worden als het voelen van een breed

op gang helpen en interesse wekken.

verder te ontwikkelen:

bijvoorbeeld in de ambitie om 50% lokaal eigendom van energieprojecten te realiseren.

•

gedragen gezamenlijke verantwoordelijkheid

• Windenergie

In gesprek

• Zonne-energie

We zijn met inwoners en andere (lokale)

• Warmte

Wat betekent dat?

stakeholders (bedrijven, maatschappelijke

• Energiebesparing

Deskundigheid inzetten in participatieactivi-

organisaties) in gesprek gegaan: van jong

• Innovatie

teiten hebben we gedaan door middel van:

(zoals bijvoorbeeld de betrokken jong-RES

• Reflecteren op plannen en ophalen van

vertegenwoordiging in Gorinchem) tot oud

Anderzijds wilden we breed communiceren

(nieuwe) inzichten om zo samen te ont-

en van student tot professional. De ervaring

over de RES en de energietransitie en wilden

wikkelen.

van de afgelopen jaren laat zien dat het

we met inwoners het gesprek aangaan over

loont om verschillende soorten gesprekken

de opgave die we met elkaar hebben. We

aan te bieden en ook na te denken over wat

wilden ook bespreken waar de kansen liggen

belangrijke achterliggende waarden zijn van

in de regio.

aanscherpen op basis van inzichten van

de mensen met wie je in gesprek gaat.

Aansluitend op het participatiedoel ‘draagvlak’

deskundigen en ervaringsdeskundigen.

Een handvat bij het maken van een gevari-

zochten we naar antwoorden op de onder-

eerd programma is rekening houden met

staande punten:

Werken aan draagvlak wordt gerealiseerd

waarden en leefstijlen van mensen. Het is

• Inzicht krijgen in de houding en mening

door een mix van activiteiten:

ook belangrijk om rekening te houden met

• Laten zien wat de plannen zijn en hoe je

de voorkeuren die mensen hebben voor

voor de energiedoelstellingen.

• Een positieve insteek: laten zien wat mogelijk is en waar kansen liggen. • Presentatie van concrete acties en die

zelf mee kan doen (informeren). • Informeren via lokale kanalen (websites,

de manier waarop zij met de overheid in ge-

• Bewustzijn rondom de regionale opgave vergroten. • Inzicht in onderliggende waarden voor

sprek gaan.

sociale media, etc.) van Gorinchem en

verandering in de leefomgeving. • Welke kansen en belemmeringen zien

Molenlanden.

Inleiding

t.a.v. de RES.

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 21

gewerkt aan een ’Bouwstenen RES’, gericht

stakeholders. Als eerste peiling gaf die een

Brede betrokkenheid

• Wat zijn belangrijke gebiedswaarden?

op het in kaart brengen van de kansen voor

beeld van enkele voorkeuren.

Belangrijk is dat de energietransitie in zijn

• Hoe kijken inwoners naar kosten en op-

de regio Alblasserwaard. Hiervoor is onder

inwoners en stakeholders?

brengsten?

Participatie speelt zowel bij het opstellen van het beleid als het uitvoeren van projecten een belangrijke rol.

algemeenheid vaak onder de aandacht wordt

brede bestuurlijke coördinatie een serie

In de tweede fase (tot voorjaar 2020) lag de

gebracht op een laagdrempelige manier. Wij

bijeenkomsten gehouden voor betrokken

nadruk op de keuzes die we moesten maken

zien het als onze gezamenlijke verantwoor-

professionals: meerdere goed bezochte

en de voorkeuren die we als regio hebben.

delijkheid om inwoners te informeren en in-

stakeholderbijeenkomsten en werkateliers

Vanwege de coronacrisis hebben twee geplan-

spireren. Dat doen we onder meer door de

(twee), enkele ontwerpbijeenkomsten, twee

de regiobrede participatiebijeenkomsten geen

ontwikkeling van een online nieuwsbrief en

expertbijeenkomsten en een serie rondetafel-

doorgang gevonden. Een alternatief werd

door verspreiding van informatie via sociale

gesprekken over woonomgeving, buitenge-

gevonden in de vorm van een online enquête

media (Facebook, Instagram, Twitter) en de

bied en bedrijven. Ook werden organisaties

om de voorkeur te toetsen voor drie ruimte-

gebruikelijke gemeentelijke kanalen.

die betrokken zijn bij de gemeentelijke

lijke scenario’s voor zon en wind. Circa 850

duurzaamheidsontwikkelingen uitgenodigd

respondenten hebben de enquête ingevuld.

Als dit aanslaat, kan dit een opmaat zijn naar een groter online platform voor de regio

om deel te nemen. In mei 2019 zijn ook de gemeenteraden geïnformeerd; enkele

In de tweede helft van 2020 is er onder

Alblasserwaard. Vanzelfsprekend zal er ook

raadsleden hebben actief deelgenomen aan

meer gewerkt aan het concretiseren van de

een samenwerking worden gezocht met de

de werksessies. In totaal hebben in deze

kansen en belemmeringen voor het groot-

lokale media om een brede doelgroep te

We hebben aan participatie gewerkt binnen

fase ca. 250 inwoners actief deelgenomen

schalige opwekken van zonne-energie op

bereiken die online minder vaardig en aan-

een raamwerk van heel gerichte bijeenkom-

in één of meerdere bijeenkomsten.

daken, middels een zonne-atelier met be-

wezig is.

sten en activiteiten over specifieke onder-

trokken partijen. Begin 2021 hebben onder

werpen en het breed en toegankelijk delen

In de eerste fase (tot de zomer van 2019) lag

meer een goed bezocht (ruim 160 deelne-

Deze communicatie zal de komende jaren

van informatie voor alle inwoners van de

de nadruk op het inventariseren en gebruik-

mers) windwebinar en een raadsinformatie-

worden ondersteund door een programma

regio Alblasserwaard, gericht op de energie-

maken van lokale deskundigheid. We verza-

bijeenkomst gezorgd voor een vliegende

van publieksactiviteiten zoals discussie-

transitie in het algemeen.

melden ideeën over energiebesparing en de

start in de laatste participatiefase richting

avonden, filmavonden, openbare colleges,

opwek van duurzame energie. We vroegen

de vaststelling van de RES 1.0

wandel- en fietsroutes, interviews met be-

De eerste resultaten

naar de kwaliteiten van de regio Alblasser-

trokkenen, overleg met dorpsraden, straat-

Om tot een concept-RES te komen in juni

waard die inwoners graag willen behouden en

gesprekken etc.

2020 is er tussen oktober 2018 en mei 2019

versterken middels een enquête onder de

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 22

Impact COVID-19 De ontwikkelingen rondom COVID-19 hebben ook impact gehad op de wijze waarop inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties betrokken konden worden bij het RES-proces. Hoewel er inmiddels veel ervaring is opgedaan met online bijeenkomsten, enquêtes, interviews op afstand en webinars, blijft een fysieke ontmoeting of bijeenkomst het meest krachtige instrument. Uiteraard volgden wij de ontwikkelingen en voorschriften op dit vlak op de voet en werd het proces voortdurend getoetst en waar mogelijk aangepast. In deze RES is daarom op enkele zaken een bescheiden voorbehoud op zijn plaats; bijvoorbeeld het samenstellen van een groep inwoners is in lockdown nu eenmaal complexer. Zaken als straatgesprekken en film- en discussieavonden zijn helaas niet mogelijk onder de COVID-restricties en zullen eventueel later worden uitgevoerd dan oorspronkelijk gepland. Daartegenover staat dat middels een webinar er eenvoudig een groter publiek bereikt kan worden in één keer.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 23

Bod De regio Alblasserwaard zet in op een ambitieuze maar ook haalbare bijdrage aan de nationale doelstelling van hernieuwbare elektriciteitsopwekking van 35 TWh. We hebben daarvoor gekeken naar wat er nodig is naar rato oppervlakte/inwoneraantal en hoe groot het opwekvermogen is van hernieuwbare elektriciteit. Hoeveel windturbines en/of zonnevelden kan de regio Alblasserwaard opstellen? We doen een bod van 0,32 TWh.

P 24

Een bod van 1.150 TJ (0,32 TWh) in 2030

een scenario met concentratie van energie-

Prioriteiten

scenario met maximale spreiding over de

Met de ruimte en mogelijkheden die we nu

regio en een scenario waarbij de zoekloca-

in de regio Alblasserwaard hebben, hebben

ties werden gekoppeld aan weg- en water-

we de ambitie om 1.150 TJ duurzame elektri-

structuren. Uiteindelijk heeft dat proces,

citeit op te wekken in 2030. Onze prioriteit

waarin experts en diverse betrokken partijen

ligt bij het opwekken van zonne-energie op

(inwoners, bedrijven en maatschappelijke

daken, in combinatie met de grootschalige

organisaties) hebben samengewerkt, geleid

opwekking van windenergie. Deze combinatie

tot een hybride scenario. Dit scenario heeft

is belangrijk om voor een evenwichtige ener-

geleid tot zoekgebieden voor zon en wind die

giemix in alle seizoenen te zorgen, om de

in de concept-RES zijn opgenomen en in de

netcapaciteit optimaal te benutten én om

tweede helft van 2020 verder zijn uitgewerkt.

opwek op een beperkt aantal locaties, een

o.a. bedrijven in de gelegenheid te stellen windenergie direct af te nemen ’van de bron’.

De zoekgebieden zijn aan de hand van de volgende criteria getoetst:

Daarnaast zetten we in op energiebesparing,

•

Draagvlak en participatie

want alle energie die je niet gebruikt, hoef je

•

Landschap

ook niet op te wekken!

•

Leefomgeving en natuur

•

Netcapaciteit

•

Relatie andere zoekgebieden

Totstandkoming Vanaf 2018 is er in diverse fases gewerkt met

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

scenariostudies om te komen tot een werk-

Uit deze toetsing is bijvoorbeeld duidelijk

baar scenario om te voldoen aan onze op-

geworden dat het clusteren van opwekiniti-

gave voor energieopwek voor 2030. Drie

atieven noodzakelijk is en dat zowel opwek

scenario’s met een uiteenlopend karakter

van zonne-energie als windenergie noodza-

zijn onder meer middels diverse participatie-

kelijk zal zijn.

rondes besproken met diverse stakeholders:

Daarnaast zijn deze scenario’s en onderdelen

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 25

hiervan vanzelfsprekend getoetst op impact op de landschapskwaliteit en op ruimtelijke criteria. Hierbij is te denken aan de waarde van: • Veenweidegebied en het Groene Hart: visuele openheid, agrarisch slagenlandschap met verkaveling haaks op de stroomruggen en de historisch en organisch gegroeide dorpslinten, veel wateren en natuurwaarden. • Rivierengebied: de Merwede is breed en met uiterwaarden en industrie, de Lek is veelal smal met hoge dijken en vaak historische bebouwing en beplantingen op of aan de dijken. •

A27-zone en A15-zone als stedelijke zones en vervoercorridors.

•

Cultuurhistorische en archeologische waarden waaronder Kinderdijk, de vestingwerken en inundatiegebieden van de Oude Hollandse Waterlinie.

Een eerste participatieronde heeft ervoor gezorgd dat inwoners en bedrijven input hebben kunnen geven. Uiteindelijk is er één regiobreed scenario opgesteld, deze is aangevuld met zoekgebieden en in de concept-RES gepresenteerd (zie kaart volgende pagina).

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 26

Zoek- en aandachtsgebieden In de RES 1.0 hebben we twee zoekgebieden aangewezen als uit te werken zoeklocaties voor windenergie: Avelingen en A15-Oost. Voor zonne-opwek zijn geen grootschalige zoekgebieden in de plannen tot 2030 opgenomen, er wordt primair ingezet op zonneopwek via zon-op-dak. Dit is de focus voor de periode tot 2030. De twee zoekgebieden Avelingen en A15-Oost liggen buiten het Groene Hart, dicht bij beschikbare netcapaciteit, grote afnemers, bedrijventerreinen en grote infrastructuur. Voor Avelingen geldt een extra argument: dit gebied is onderdeel van een pilot project van Rijkswaterstaat. De overige zoekgebieden die we in de concept-RES hadden opgenomen zijn in de RES 1.0 aangemerkt als ‘aandachtsgebied’. Deze zoekgebieden blijven in beeld voor de periode ná 2030: de energietransitie is een continu proces met veel onzekerheden. Er wordt gestreefd naar meer duidelijkheid voor de aandachtsgebieden in de RES 2.0 in 2023.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 27

Mogelijkheden windenergie De regio Alblasserwaard gaat in het regionaal bod uit van 436 TJ (0,121 TWh) nieuwe windenergie. We willen bij de realisatie hiervan zo veel mogelijk recht doen aan de kwaliteiten van het uitgestrekte poldergebied, het Groene Hart, de molens van Kinderdijk en het Natura 2000 gebied. Om dit te bereiken hebben we in deze RES twee gebieden in onze regio aangewezen als verder uit te werken zoeklocaties voor grootschalige opwek van windenergie: Avelingen en A15-Oost. Op deze twee locaties zien we voldoende ruimte voor het realiseren van de ambities inzake duurzame opwek van windenergie, met behoud van de ruimtelijke kwaliteit van de omgeving. Het zoekgebied Avelingen is onderdeel van een landelijk pilotproject van Rijkswaterstaat, genaamd ‘hernieuwbare energie op rijksgronden’. Een samenwerking tussen gemeente Gorinhem en het bedrijfsleven ter plaatse is opgestart. Mogelijkheden zonne-energie Voor grootschalige opwek van zonne-energie gaan we uit van 588 TJ (0,162 TWh). We willen, waar mogelijk, de daken van boerenschuren

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 28

We zetten in op een combinatie van grootschalige opwek van windenergie en zon-op-dak voor een optimale energiemix.

en bedrijven hiervoor gebruiken. Verwacht

Warmte

wordt dat 67 ha aan bedrijfsdaken hiervoor

Voor de warmte-opgave zetten we in op

geschikt is, aangevuld met 1.000 m2 zonne-

meerdere toepasbare technieken en innova-

panelen op boerenschuren bij zo’n 250 boe-

ties. Ons waterrijke gebied leent zich goed

renbedrijven (25 ha in totaal). Wij verwachten

voor warmte uit water (aquathermie). Ook zijn

dit aan te kunnen vullen met beperkte opwek

er kansen voor warmte uit de diepere onder-

op niet-agrarische restgronden en op dorps-

gronden (geothermie), zoals bij Gorinchem

zonneweiden van maximaal 2 ha. Wij passen

en in het westen van Molenlanden, bij Wijn-

daarbij de zogenaamde zonneladder toe.

gaarden. En natuurlijk voor het gebruik van

Hierdoor zullen de focus en onze inspanningen

restwarmte van de industrie. Daarnaast biedt

voor de komende jaren eerst gericht zijn

het gebruik van warmtepompen nog een

op het benutten van de potentie van groot-

aanvullende mogelijkheid om aan de toe-

schalig zon-op-dak.

komstige warmtevraag te voldoen.

Energie-infrastructuur

Uitbreiding bod

Voor het realiseren van meer wind- en zonne-

Het Nationaal Programma RES vraagt ook

energie in de regio Alblasserwaard is be-

om aan te geven of een hoger bod mogelijk

schikbaarheid van net-infrastructuur een

is en onder welke voorwaarden. Met een

vereiste. Dit betekent dat er een bepaalde

bod van 1.150 TJ doen we een ambitieus en

sturende werking uitgaat van de bestaande

haalbaar bod. Daarmee liggen we op koers

infrastructuur en dat er rekening moet worden

voor 2030, maar sorteren we ook voor op

gehouden met de benodigde tijd voor nieuwe

de langere termijn tot 2050.

infrastructuur. De regio zet in op het optimaal benutten van bestaande infrastructuur door te letten op beschikbare capaciteit en de ligging van infrastructuur. Daarnaast door slim aan te sluiten. In de netimpact analyse zal hier dieper op worden ingegaan.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 29

Opgewekt!

Regionale Enenergie Strategie 1.0

Cora de Groot Manager Duurzaamheid bij Mourik Cora werkt bij Mourik, één van de grootste familiebedrijven in de regio van gemeente Molenlanden. Mourik heeft haar CO2-uitstoot verminderd door het gebruik van 100% groene stroom op basis van Hollandse Wind met SMK-keurmerk. Uiteindelijk wil Mourik haar werkzaamheden ook volledig klimaatneutraal gaan uitvoeren. Het bedrijf heeft onder andere op de daken van haar eigen gebouwen zonnepanelen geplaatst die stroom opwekken. Voldoende voor wel 52 huishoudens! Duurzaamheid gaat overigens nog verder voor Mourik. Zo stimuleert Mourik ook de plaatselijke biodiversiteit met broedpalen voor ooievaars en bijenhotels. Niet alleen het bedrijf waar Cora werkt is duurzaam. Samen met haar man heeft ze hun jaren 60 woning in de gemeente Molenlanden compleet gerenoveerd en verduurzaamd. Hierdoor is de woning van een G-label naar een A-label gegaan. Een dak met tien zonnepanelen en een hybride verwarmingssysteem met warmtepomp hebben hier onder andere voor ‘We wekken met deze panden

gezorgd.

voldoende energie op voor Dat Cora ook nog eens bestuurslid van Stichting Duurzaam Molenlanden

52 huishoudens’.

is onderstreept haar toewijding aan de energietransitie nog maar eens. Volgens Cora zijn we ons er allemaal van bewust dat we samen de schouders eronder moeten zetten om de aarde en een toekomst voor onze kinderen veilig te stellen. Toch heeft de één daar meer voor over dan de ander. “Daarom moeten we duurzaam leven en werken heel tastbaar maken voor inwoners en bedrijven”, aldus Cora.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 30

Wind Regio Alblasserwaard is een regio die van oudsher op innovatieve wijze gebruik maakt van natuurlijke energie. Zo zorgden de wereldberoemde molens van Kinderdijk destijds voor waterveiligheid en daardoor was er ruimte om te wonen en (agrarisch) te ondernemen. In deze RES 1.0 breken wij opnieuw een lans voor windenergie.

P 31

Ambitie Windenergie is al eeuwen beeldbepalend in onze regio. Ook voor de toekomstige energievraag zetten wij in op wind-opwek. Om ons mooie open polderlandschap te behouden, weliswaar op een andere plek, maar wederom vol innovatie en duurzaamheid. Onze bedrijven staan klaar om aan de slag te gaan in de kansrijke zoekgebieden voor windenergie in Gorinchem. Wind is belangrijk, maar kan niet zonder zonne-opwek: we gaan voor de beste mix. Ook focussen we enorm op energie besparen. En we omarmen innovatieve technieken volop. Echter: zonder opwek van windenergie komen we niet tot een evenwichtige energiemix en kunnen we niet optimaal gebruikmaken van de netcapaciteit. Daarbij geeft windopwek de mogelijkheid voor bedrijven om direct te voorzien in de eigen energievraag én is er de mogelijkheid voor een koppeling van windenergie en de waterstofplannen en -ambities.

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 32

Analyse Om tot de bijdrage van windenergie in ons bod te komen, zijn er in 2019 en 2020 diverse scenario’s voor duurzame opwek van elektriciteit in onze regio opgesteld. Binnen het voorkeursscenario zijn zoekgebieden geïdentificeerd, deze zijn opgenomen in de conceptRES. Er heeft een toetsing van de scenario’s plaatsgevonden met de netbeheerder om de impact en haalbaarheid te toetsen. Na vaststelling van de concept-RES hebben we onderzocht welke zoekgebieden in aanmerking komen voor uitwerking tot zoeklocatie voor windenergie. Dit zijn de locaties Avelingen en A15-Oost geworden. De overige zoekgebieden merken we aan als ‘aandachtsgebieden voor windenergie’. Windenergie Industriegebied Avelingen en A15-Oost, Gorinchem De gemeente Gorinchem en bedrijven hebben samen het initiatief genomen om de mogelijkheden voor windenergie te onderzoeken. Een aantal grote bedrijven heeft de ambitie om versneld hun energieverbruik te verminderen en te vergroenen. Dit is goed voor Nederland, maar ook voor de concurrentiepositie van bedrijven en daarmee de regionale werkge-

Inleiding

Energiestrategie

Participatie

Bod

Wind

Zon

Warmte

Netimpact analyse

Energiebesparing

Innovatie

Uitvoeringsprogramma

P 33

legenheid. Zij willen energie opwekken waar

ingezet voor het opwekken van hernieuw-

Kansen en belemmeringen

het direct intensief gebruikt wordt en daar-

bare energie.

Om het belang van dit initiatief ook te onder-

door wordt het elektriciteitsnet ontlast.

strepen bij de provincie is in augustus 2020

Windenergie is daarvoor zeer geschikt. Dit

Het Rijk wil met de opgedane ervaring en de

een position paper door gemeente Gorinchem

initiatief past uitstekend bij de ambities voor

geleerde lessen rijksgrond (waar mogelijk)

opgesteld en gepresenteerd. Deze is positief

lokaal eigenaarschap en ondernemerschap:

grootschalig inzetten voor het opwekken

ontvangen. De verwachting is dat de provincie

we moeten het samen doen!