Bijlage 1. Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs 2022-2025

Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs 2022-2025

1

Inhoud 1.

Inleiding ......................................................................................................... 3

2.

Samenvatting................................................................................................... 5

3.

Achtergrond: nut en noodzaak ........................................................................... 7 3.1

Landelijke wetgeving en lokale ontwikkelingen ................................................ 7

Alcoholwet ...................................................................................................... 7 Wet publieke gezondheid ................................................................................... 7 Nationaal Preventieakkoord en Molenlands Sport- en Preventieakkoord ...................... 7 Koersdocument Sociaal Domein .......................................................................... 7 3.2

Negatieve effecten van alcohol en drugs ......................................................... 8

De schadelijkheid van alcohol ............................................................................. 8 De schadelijkheid van drugs ............................................................................... 8 Maatschappelijke kosten .................................................................................... 9 4.

Situatie in Molenlanden ....................................................................................10 4.1

Jongeren als risicogroep .............................................................................10

4.2

Invloed van de omgeving ............................................................................11

5. Uitgangspunten plan ..........................................................................................14 5.1

Bijdrage van de gemeenschap......................................................................14

5.2

Omgevingsbenadering ...............................................................................14

5.3

Integrale beleidsvisie .................................................................................14

6. Ambitie en doelstellingen ....................................................................................16 6.1

Ambitie ...................................................................................................16

6.2

Doelstellingen ..........................................................................................16

7. Financiën en monitoring......................................................................................19 8. Literatuurlijst ....................................................................................................20 9. Bijlage: Activiteiten .............................................................................................21 9.1

Regelgeving, beleid en afspraken .................................................................21

9.2

Handhaving en toezicht ..............................................................................22

9.3

Preventie en communicatie .........................................................................24

2

1.

Inleiding

In de Nederlandse samenleving krijgt alcoholgebruik al jaren extra aandacht vanuit de rijksoverheid en politiek. Dit uit zich in de wijziging van de Drank- en Horecawet (DHW) in 2014 en de nieuwe Alcoholwet in 2021, de landelijke NIX18-campagne en het in 2018 gepubliceerde Nationaal Preventieakkoord. Deze aandacht heeft zo zijn vruchten afgeworpen: jongeren starten op latere leeftijd met drinken, minder jongeren drinken alcohol en jongeren zijn minder vaak dronken (Rijksoverheid, 2016). Een daling in drugsgebruik is vanaf 1999 ook zichtbaar onder jongeren. Onze aandacht hiervoor moet echter niet verslappen, want we zien in landelijk onderzoek dat deze positieve trends sinds een aantal jaren lijken te stagneren (Trimbos, 2020). Als het gaat om alcohol zien we dat het gebruik nog steeds sterk verankerd is in onze samenleving en cultuur. Als het gaat om drugs zien we steeds nieuwe middelen verschijnen op de markt waarvan we niet precies weten welke risico's dit met zich meebrengt. Door creatieve oplossingen van drugsproducenten vallen nieuwe varianten - ook wel designerdrugs genoemd - vaak onder de Warenwet zodat het niet verboden is. Landelijk moet steeds de (Opium)wet worden aangepast waardoor gemeenten er soms al eerder voor kiezen om hun lokale regelgeving aan te passen. Dit laat het belang van een preventieve aanpak zien.

In Molenlanden zetten gemeente en partners zich al langer in om alcohol- en drugsgebruik en de bijbehorende schadelijke effecten op de gezondheid en veiligheid terug te dringen. Gemeenten hebben een belangrijke (wettelijke) verantwoordelijkheid in de preventie en aanpak van alcohol- en drugsgebruik, zowel op basis van de Wet Publieke Gezondheid en de Alcoholwet artikel 43a. De gemeente is coördinator en deels uitvoerder van de Alcoholwet zowel op juridisch, educatief, en handhavingsvlak. Een van de voornaamste doelen van de Alcoholwet is het beschermen van onze jeugd tegen de schadelijke effecten die alcohol hebben op de gezondheid en de veiligheid. Vanwege de nauwe samenhang tussen drugs en alcohol, integreren wij drugs in dit plan, om zo ook onze jeugd tegen het gebruik van drugs en de schadelijke effecten daarvan te beschermen. Elk kind heeft tenslotte het recht om op een gezonde en veilige manier op te groeien. Met het Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs 2022-2025 vullen we de wettelijke verplichting uit van de nieuwe Alcoholwet. Het is tevens een verdere uitwerking van de visie en uitgangspunten van het Koersdocument Sociaal Domein 2020-2023 en het Sport- en Preventieakkoord. Daarbij sluiten we aan bij het Veiligheidsplan Molenlanden 2022-2025 om de domeinen Zorg en Veiligheid dichter bij elkaar te brengen.

Integraliteit staat in dit plan centraal; maatregelen richten zich op regelgeving, handhaving én preventie. Tot en met 2025 zullen er verschillende acties worden opgepakt om de gestelde doelen te bereiken. Met de herijking van dit Preventie- en Handhavingsplan, harmoniseren we het beleid van de gemeenten Molenwaard en Giessenlanden.

3

De absolute prioriteit van dit Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs ligt, vanuit de preventieve insteek en vanwege de schadelijkheid voor de gezondheid op jonge leeftijd, op de groep 12-18 jaar. En vanwege de (risicovolle)levensfase met veel veranderingen en de nog niet afgeronde hersenontwikkeling, ook op de groep 18-24 jaar. Aandacht gaat ook uit naar ouders en scholen, vanwege hun voorbeeldrol en de opvoeding met betrekking tot alcohol en drugs. Vanzelfsprekend zijn (alcohol)verstrekkers een belangrijke doelgroep. Zij kunnen immers bijdragen aan het beperken van de beschikbaarheid van alcohol onder minderjarigen en het voorkomen van excessief alcoholgebruik onder met name jongvolwassenen.

4

2.

Samenvatting

Besluit:

Aanleiding:

De gemeenteraad stelt iedere vier jaar een

1. Per 1 juli 2021 hebben we als gemeente

Preventie- en Handhavingsplan Alcohol (PenH-

vanuit de Alcoholwet een wettelijke

plan) vast op basis van de Alcoholwet.

verplichting in de preventie van

Vanwege de nauwe samenhang met drugs, is

alcoholgebruik – met name onder

drugs ook meegenomen in dit plan.

jongeren – en in de handhaving van de wet.

Doel:

2. Het Preventie- en Handhavingsplan

1. Voorkomen en terugdringen van alcoholen drugsgebruik en de schadelijke gevolgen daarvan onder jongeren 18-. Jongeren boven de 18 jaar kunnen hun gebruik controleren, zijn zich bewust van

Alcohol 2015 voor Molenwaard en Giessenlanden is inmiddels verlopen. En vanwege de fusie lag er nog de opgave van harmonisatie van alcohol- en drugsbeleid.

de risico’s en nemen zelf een weloverwogen beslissing. 2. Verbetering van de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverstrekking.

Uitgangspunten van het plan ✓

Met dit plan hebben we een aanpak met doelstellingen gebaseerd op de lokale context

✓

Met dit plan geven we naast de preventie en handhaving van alcohol, gehoor aan preventie en handhaving van drugs

✓

Voor effectief beleid werken we vanuit een integrale benadering. Elementen van preventie, handhaving en regelgeving sluiten nu meer op elkaar aan en versterken elkaar

✓

In dit plan gaat alcohol- en drugspreventie verder dan een persoonsgerichte aanpak, we zetten vooral in op invloeden uit de omgeving

✓

De bijdrage van de gemeenschap krijgt meer een plek in de beleidsontwikkeling en de

uitvoering om echt resultaten te bereiken Op de volgende pagina een overzicht van de activiteiten. Dit aan de hand van de drie pijlers: preventie, handhaving en regelgeving. We monitoren de voortgang van deze inzet jaarlijks. In 2025 vindt ook een evaluatie plaats waarbij naar de effecten van het beleid en de achterliggende verklaren wordt gekeken.

5

1) Regelgeving, beleid en afspraken:

2) Handhaving en toezicht:

Instrumenten van de landelijke en lokale

De handhaving en toezicht op de naleving

overheid om de beschikbaarheid van alcohol

van de wet- en regelgeving. Specifiek op

te beperken en de verantwoorde

alcohol en drugsgebruik en de

verstrekking te bevorderen.

verstrekking daarvan.

Het gaat hier bijvoorbeeld om een verbod

Hiertoe behoort bijvoorbeeld ook het

op dealen in de APV, het horecabeleid, en

Mystery Shopping.

het schenk- en bloktijdenbeleid in de paracommercie.

3) Preventie en communicatie: Het gaat hier om instrumenten waarbij de kennis en bewustwording van risico’s rond alcohol- en drugsgebruik worden vergroot. Ook hoort hierbij vroegtijdige signalering om te voorkomen dat alcohol- en drugsproblemen verergeren: het opsporen van mensen met een hoog risico en de verbinding met de eerste en tweede lijn. Denk bijvoorbeeld aan voorlichtingsprogramma’s op scholen, de inzet van het jongerenwerk, aansluiten bij landelijke/regionale campagnes en trainingen deskundigheidsbevordering

professionals.

Het volledige overzicht aan activiteiten vindt u in de bijlage.

6

3.

Achtergrond: nut en noodzaak

3.1 Landelijke wetgeving en lokale ontwikkelingen In dit hoofdstuk kijken we naar de landelijke wetgeving en andere (beleids)ontwikkelingen op het gebied van of gelieerd aan alcohol en drugs. Alcoholwet Het beperken van de beschikbaarheid van alcohol is één van de meest effectieve maatregelen om alcoholgebruik te verminderen en de daaraan gerelateerde schade te voorkomen (Babor e.a., 2010; Burton e.a., 2017). De Alcoholwet is een wet die de verstrekking van alcoholhoudende dranken en daarmee de beschikbaarheid van alcohol reguleert. Daarnaast richt de Alcoholwet zich op verantwoorde verstrekking. De wet valt onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en is daarmee primair een gezondheidswet. Het toezicht op de naleving van de DHW is sinds 2013 decentraal belegd en daarmee de verantwoordelijkheid van de gemeente. Per 1 juli 2021 is de Alcoholwet in werking getreden in verband met het Nationaal Preventieakkoord en de evaluatie van voorgaande wet: de Drank- en Horecawet. Wet publieke gezondheid De Wet publieke gezondheid (Wpg) is het wettelijke kader voor de publieke gezondheidszorg. Het beschermen en bevorderen van de publieke gezondheid van inwoners is de verantwoordelijkheid van gemeenten, met name vanuit preventief oogpunt.

Het tegengaan van (risicovol) alcoholgebruik kunnen gemeenten als verantwoordelijkheid beschouwen op basis van deze wet. Nationaal Preventieakkoord en Molenlands Sport- en Preventieakkoord Het PenH-plan sluit aan op landelijk beleid zoals afgesproken in het Nationaal Preventieakkoord. Preventie van (problematisch) alcoholgebruik is daarin een belangrijk speerpunt. Voor jongeren zijn specifieke doelstellingen opgenomen. Zo moet het drinken onder de 18 jaar afnemen van 45% naar 25% en uiteindelijk naar nul (Nationaal Preventieakkoord, 2018). Het binge drinken onder jongeren moet in 2040 met 30% tot 40% zijn afgenomen naar 45%. Drugs is niet opgenomen in het Nationaal Preventieakkoord, wel in het Sport- en Preventieakkoord Molenlanden. De ambitie daar luidt: we willen dat in 2040 geen enkele jongere 18– drugs gebruikt. Koersdocument Sociaal Domein De ambitie uit het Koersdocument Sociaal Domein 2020-2023 is dat kinderen veilig en gezond opgroeien. We willen het gebruik van alcohol en middelen verminderen door een vroegtijdige gezamenlijke aanpak met partners: één van de ambities op het gebied van gezondheidsbevordering. Het plan is naast de wettelijke verplichting tot het hebben van een PenH-plan, een directe uitwerking van deze opgave.

7

3.2 Negatieve effecten van alcohol en drugs De schadelijkheid van alcohol Alcohol is niet zomaar een consumentenproduct. Alcoholgebruik gaat gepaard met tal van fysieke, mentale en maatschappelijke problemen (Expertisecentrum Alcohol, 2020). De mate van schade is grotendeels dosis gerelateerd. Er is geen veilige ondergrens. Licht en matig alcoholgebruik worden al in verband gebracht met onder meer hartritmestoornissen en diverse soorten kanker. Zwaar drinken is gerelateerd aan een nog hoger risico op acute schade door alcohol, zoals alcoholvergiftiging en verkeersongevallen, en geeft een verhoogde kans op hersenschade. Overmatig drinken brengt bovendien een grotere kans op verslaving en op schade aan de organen met zich mee. Alcoholgebruik heeft daarnaast invloed op het psychisch functioneren; depressie, angstklachten en suïcide zijn gerelateerd aan regelmatig dronken zijn en/of aan problematisch alcoholgebruik. Huiselijk geweld, agressie, uitgaansgeweld en vandalisme worden vaak onder invloed van alcohol gepleegd. Bovendien is er een relatie met vervuiling en geluidsoverlast. In gezinnen waar alcoholgebruik door de ouders problematisch is, worden de problemen vaak van generatie op generatie doorgegeven. Voor jongeren en jongvolwassenen zijn de risico’s van alcoholgebruik groter dan voor volwassenen (Expertisecentrum Alcohol, 2020).

Niet alleen zijn de acute gevolgen voor hen vaak ernstiger – zij raken bijvoorbeeld eerder bewusteloos en kunnen onder invloed over hun seksuele grenzen heen gaan – maar ook heeft drinken op jonge leeftijd gevolgen voor de lange termijn. Denk aan verstoring van de hersenontwikkeling en een grotere kans op verslavingsproblemen. Agressief, asociaal en delinquent gedrag komt bovendien vaker voor bij jongeren die drinken dan bij hun niet drinkende leeftijdgenoten. Bij jongvolwassenen kunnen (de gevolgen van) alcoholgebruik leiden tot kort- en langduriger verzuim, studievertraging, afname van de studieprestaties en studie-uitval. Er is een aantal mogelijke verklaringen voor dit probleem, zoals de gemakkelijke verkrijgbaarheid en de sociale acceptatie van het gebruik van alcohol. Daarnaast komen jongeren op veel verschillende plekken in aanraking met alcohol, waaronder in hun sociale omgeving, maar ook op plekken zoals verenigingen en supermarkten. Op het moment dat drank heel zichtbaar is in de samenleving is het makkelijk om hierin mee te gaan of door getriggerd te raken. De schadelijkheid van drugs Het gebruik van drugs heeft ook risico’s voor de gezondheid en veiligheid. Hoe meer en hoe vaker iemand gebruikt, hoe groter de risico’s. Maar ook hoe jonger, hoe groter de kans op risico's. Net als bij alcohol, heeft drugs niet alleen acute gevolgen maar ook chronische gevolgen.

Als er gekeken wordt naar de hersenfuncties van mensen die veel gedronken hebben tijdens hun puberteit, dan scoren zij lager op werkgeheugen, aandacht en geheugen. Er zijn ook aanwijzingen dat het gebruik van drugs op jonge leeftijd een verstorend effect heeft op de ontwikkeling van de hersenen. Andere vormen van lichamelijk schadelijkheid die 8

drugs kan geven, zijn een vergrote kans op hart- en vaatziekten, longproblemen/longziekten, kans op overdosis (dodelijk) en leverbeschadiging. De verschillende soorten drugs hebben veelal een ander korte termijneffect en wel bijna allemaal eenzelfde langetermijneffect, namelijk de kans op verslaving en het uitvallen van een of meer van de levensgebieden zoals werk, sociale contacten of zelfzorg. Daarnaast is drugs net zoals hierboven te lezen bij alcohol, een niet te onderschatten aanjager van (seksueel) geweld en overlast (Trimbos, 2020). Bovendien houdt het gebruik van drugs de georganiseerde criminaliteit in stand. Er zijn drugs die bekend zijn en vallen onder de Opiumwet, dit zijn de verboden middelen. De drugsproducenten bedenken iedere keer creatieve oplossingen om hun business te behouden. Door het wisselen van een kleine grondstof van het middel, valt het vervolgens niet meer onder de verboden middelen. Ook wel designer drugs of Nieuwe Psychoactieve Stoffen genoemd. Landelijk kost het vaak tijd om hierop te reageren, waardoor het middel dan in vrije omloop is. Het internet en sociale media zorgen voor de snelheid van het handelen in deze middelen, waardoor het makkelijk is om eraan te komen en om ermee geconfronteerd te worden.

Als de korte- en langetermijneffecten niet bekend zijn, is het makkelijk om toch het middel te gebruiken, omdat je nieuwsgierig bent of er graag bij wil horen. Lachgas is ook voor jongere adolescenten gemakkelijk verkrijgbaar omdat het onder de Warenwet valt en het daardoor geen verboden middel is. Dit houdt in dat lachgas vrij verkrijgbaar is voor de consument. Het aantal gezondheidsincidenten met lachgas is in Nederland beperkt, maar vooral de combinatie met het gebruik van alcohol en andere drugs kan gevaarlijk zijn (Van Goor, 2020). Ten opzichte van alcohol is drugs veel minder sociaal geaccepteerd en roept het een geheel andere associatie op. Het bezit en de handel van drugs is slechts in enkele gevallen gedoogd. Alleen de handel en het bezit van cannabis is onder bepaalde voorwaarden toegestaan. Het toezicht en de regulatie hiervan is veel strenger dan bij alcohol. Maatschappelijke kosten Uit een maatschappelijke kosten-batenanalyse van het RIVM (2018), blijkt dat alcohol de Nederlandse samenleving jaarlijks netto 2 tot 4 miljard euro kost. Als de kosten voor de alcoholgebruiker zelf, zoals vroegtijdige sterfte en verminderde kwaliteit van leven, hierbij opgeteld worden, gaat het om 5 tot 7 miljard. De baten uit productie en verkoop van alcohol (arbeidsloon en winst) zijn hierin al verrekend.

De baten in termen van extra levensgenot voor een grote groep matige drinkers, zijn moeilijk te kwantificeren. Bovendien gaat het om baten in nutseuro’s die je niet opnieuw kunt uitgeven of investeren. Deze baten zijn niet meegerekend in het kostenplaatje. De kosten, die vooral veroorzaakt worden door een kleine groep veeldrinkers, worden door de hele bevolking gedragen. Ook belanden er mensen en ook jongeren - als gevolg van alcohol- of drugsintoxicatie of verslaving in het ziekenhuis. De totale uitgaven aan zorg voor verslaving aan alcohol en drugs zijn bijna 820,2 miljoen euro. 9

4.

Situatie in Molenlanden

Jongeren zijn de belangrijkste doelgroep van de Alcoholwet. Daar leggen we in dit plan de focus op. In dit hoofdstuk staan we stil bij het alcoholgebruik onder jongeren en op omgevingsinvloeden die daarmee samenhangen. Ditzelfde doen we voor drugsgebruik. De cijfermatige en kwalitatieve data die in dit hoofdstuk verwerkt staan, helpen bij het doelmatig inzetten van mensen en middelen voor de activiteiten zoals beschreven in de bijlage.

4.1 Jongeren als risicogroep Overmatig-, zwaar- en bingedrinken komt met name voor onder jongeren en jongvolwassenen met alle gevolgen van dien. Ook als het gaat om drugs bestaat er simpelweg geen veilig gebruik, zeker als je jong bent. In deze paragraaf brengen we de belangrijkste cijfers voor Molenlanden in beeld. Alcoholgebruik onder Molenlandse jongeren De Dienst Gezondheid & Jeugd meet het alcoholgebruik onder jongeren in de regio Zuid-Holland-Zuid aan de hand van de vierjaarlijkse GGD Gezondheidsmonitor Jeugd. Deze is voor het laatst in 2019 uitgevoerd. De monitor geeft inzicht in onder meer leeftijd, schooltype, frequentie van gebruik, dronkenschap, wijze van verkrijgen van alcohol en de rol van ouders. Uit de laatste GGD-monitor bleek dat het alcoholgebruik onder jongeren in Molenlanden in vergelijking tot de vorige monitor nagenoeg gelijk is gebleven. Dit komt overeen met de landelijke trend. In Molenlanden heeft meer dan een kwart van de 12- tot 15jarigen wel eens alcohol gedronken. De meeste van hen vallen in de leeftijdsgroep 14-15 jaar. 32% van hen drinkt wel eens een glas of meer. Een deel van hen is in de vier weken voorafgaand aan het onderzoek aangeschoten of dronken geweest (18%). Daarnaast heeft 28% van de 14-15jarigen de maand voorafgaand aan het onderzoek meer dan 5 glazen op één gelegenheid gedronken (bingedrinken).

Het regelmatig alcoholgebruik onder 12-13jarigen is minimaal. Dit laatste constateert het jongerenwerk ook: tot het moment dat jongeren naar de middelbare school gaan, is er relatief veel sociale controle. Uit de Jeugdmonitor blijkt dat in Molenlanden het alcoholgebruik door de jeugd hoger is dan in de rest van de GGD-regio Zuid-Holland Zuid. Wat vooral opvalt is dat jongens over het algemeen meer drinken, alsook jongeren op het Vmbo en de Havo. Dit is vergelijkbaar met ontwikkelingen op landelijk niveau. Andere groepen die extra kwetsbaar zijn en daardoor een groter risico lopen op problematisch alcoholgebruik zijn bijvoorbeeld kinderen van ouders met een verslaving of psychische problematiek en kinderen met een licht verstandelijke beperking (Expertisecentrum Alcohol, 2020). Drugsgebruik onder Molenlandse jongeren In de Gezondheidsmonitor Jeugd meet de GGD ook het drugsgebruik onder jongeren in de regio Zuid-Holland Zuid. Uit de laatste monitor in 2019 bleek het volgende: 10

Het drugsgebruik onder jongeren in Molenlanden is ten opzichte van alcohol een stuk lager. Met name onder de groep scholieren (13- en 15jarigen) bij wie de meting is afgenomen. Om specifiek te zijn heeft in Molenlanden 3% van de 13jarigen wel eens hasj of wiet gebruikt. Dit percentage neemt toe op 15jarige leeftijd naar 6%. Volgens de monitor heeft in de afgelopen 4 weken 1% hasj of wiet gebruikt onder 13- en 15jarigen. Deze percentages liggen wat lager voor Molenlanden vergeleken met de regio Zuid-Holland Zuid. Dit wordt bevestigd door de jongerenwerkers en wijkagenten: in verhouding tot andere gemeenten lijkt het drugsgebruik onder jonge jongeren in Molenlanden inderdaad lager te liggen. Als het gaat om harddrugs, heeft van de 13- en 15jarigen 2% hier wel eens gebruik van gemaakt (laatste meting in 2017). De laatste jaren is er ook steeds meer aandacht gekomen voor lachgas en de gevaren hiervan. Uit de monitor blijkt dat in Molenlanden 3% van de 13jarigen wel eens lachgas gebruikt. Voor 15jarigen stijgt dit percentage naar 10%. Ondanks dat deze percentages vrij laag zijn, zeker ten opzichte van alcoholgebruik, vraagt het om aandacht. De aanname is dat de percentages ook wat hoger liggen onder de wat oudere jongeren. Dit bewijst het belang van preventie.

Tevens krijgen we sinds de corona pandemie vaker signalen van ouders zowel over het gebruik als over verstrekking van drugs binnen verschillende kernen. Maar dit kan natuurlijk ook gebeuren buiten de gemeentegrenzen.

4.2 Invloed van de omgeving Aanwezig risico op verkoop alcohol aan minderjarigen De Alcoholwet schrijft voor dat er geen alcohol verkocht mag worden aan jongeren onder de 18 jaar. Om te toetsen in hoeverre alcoholverstrekkers in de regio ZuidHolland Zuid zich aan de minimale leeftijdsgrens bij de verkoop van alcohol houden, is in 2017 voor de regio Zuid-Holland Zuid een nalevingsonderzoek uitgevoerd door de Universiteit Twente. Het nalevingsonderzoek wordt uitgevoerd met behulp van de methode ‘mystery shopping’. Hierbij proberen minderjarige jongeren aan de hand van een beproefd protocol alcohol te kopen bij horeca, sportkantines, supermarkten, slijterijen, cafetaria en jongerencentra. In 2020 zou er een nieuw nalevingsonderzoek worden gedaan. Als gevolg van de corona pandemie is besloten om dit naar 2021 te verschuiven. De gegevens hieronder zijn dus enigszins verouderd. Het totale nalevingspercentage voor de leeftijdsgrens in de regio Zuid-Holland Zuid bedroeg in 2017 41%. Een kleine positieve trend ten opzichte van 2014: toen stond dit percentage op 33%. Echter verkocht in 2017 alsnog een ruime meerderheid (59%) alcohol aan minderjarigen. De mate van naleving scoort het laagst in sportkantines (12%) en het hoogst in supermarkten (58%) (tabel 1).

Doordat alcohol, ondanks het verbod daarop, nog steeds verkocht kan worden aan minderjarigen, werkt het systeem van naleving niet zoals beoogd: het verschuift zich eerder dan dat het zich oplost. Vooral omdat wanneer jongeren weten van elkaar waar alcohol verkocht wordt aan minderjarigen, zij zich daar naartoe bewegen. 11

Tabel 2: Aantal aankooppogingen, correcte naleving en het nalevingspercentage per type verkooppunt in 2017 in Zuid-Holland Zuid Type verkooppunt

Aantal Aantal verkooppunten pogingen

Aantal keer correcte naleving

Nalevingpercentage

Supermarkten

34

69

40

58%

Slijterijen

21

42

19

45%

Cafetaria’s

21

39

13

33%

Horeca

37

74

27

37%

Sportkantines

16

26

3

12%

Totaal

129

250

102

41%

In Molenlanden doen de boa’s in het kader van mystery shopping ook controles bij horeca, supermarkten, sportverenigingen en evenementen. Zij constateren bij verschillende voorzieningen overtredingen, met name bij sportverenigingen en horeca. Dit is wel wisselend per voorziening. Daarentegen constateren zij bij supermarkten juist een verbetering. Supermarkten worden zelf ook al vanuit hun branchevereniging gecontroleerd, net zoals dat in de horeca gebeurt vanuit Horeca Nederland. Bij evenementen is dit onderwerp van gesprek bij de vooroverleggen en bij diverse evenementen vinden controles plaats. Bij de grotere en commerciële evenementen is sinds de gesprekken en de handhaving een verbetering van de controle op leeftijd te signaleren. Bij overtredingen vinden gesprekken plaats met de betreffende organisaties, worden tips gegeven en wordt meegedacht. Bij geen/onvoldoende verbetering zal verdere handhaving plaatsvinden. Wanneer er geen maatregelen worden genomen en er niet gecontroleerd wordt, ontstaat daar een issue vanuit enerzijds volksgezondheid, maar ook vanuit openbare orde en veiligheid. De invloed van ouders op alcoholgebruik jongeren De Dienst Gezondheid & Jeugd meet ook het percentage ouders dat afspraken maakt met jongeren over alcoholgebruik. Er zijn geen cijfers bekend over drugsgebruik.

Uit deze monitor blijkt dat in Molenlanden 88% van de ouders expliciete afspraken maakt over het drinken van alcohol met hun kinderen. Dat percentage neemt toe met de leeftijdscategorie: van 82% onder 13-jarigen naar 95% onder 15-jarigen. Een veel kleiner deel van de ouders verbiedt alcohol volledig onder de 18 jaar. Dat percentage voor ouders met 13- en 15-jarigen kinderen ligt op 39% (Dienst Gezondheid & Jeugd, 2019). Uit onderzoek blijkt echter dat kinderen van ouders die duidelijke grenzen stellen, later beginnen met drinken, minder zwaar drinken (ongeacht hun persoonlijkheid) en minder snel vriendschappen aangaan 12

met drinkende vrienden. Kinderen van ouders die geen grenzen stellen, beginnen juist eerder met (risicovol) drinken. Daarnaast heeft het alcoholgebruik van ouders zelf invloed op het drinkgedrag van hun kinderen. Uit onderzoek blijkt ook dat ouders een belangrijk rolmodel zijn. Het voorbeeldgedrag van ouders lijkt de verwachtingen over alcohol al vanaf heel jonge leeftijd (2 jaar) te kunnen beïnvloeden (Trimbos: zien drinken doet drinken). Hoewel de invloed van peers (leeftijdgenoten, vrienden) op het gedrag toeneemt met de leeftijd, blijven ouders invloed houden op het drinkgedrag van hun opgroeiende kind (Engels e.a, 2013) bijvoorbeeld via hun houding ten opzichte van alcohol of door de afspraken die zij met hun kind maken. Het hebben van ouderlijk toezicht is een grote factor of een jongere begint met experimenteren en ook op het moment dat er al wordt gebruik, in welke mate er wordt gebruikt. Veiligheidsincidenten politie drank- en drugsoverlast Drank- en drugsoverlast komt ook in Molenlanden voor. In de eerste helft van 20182020 zijn de absolute aantallen voor drank- en drugsoverlast gestegen van 8 gevallen (2018) naar 21 (2019) en 23 (2020). Kanttekening is dat deze aantallen niet uitgesplitst kunnen worden voor drank- en drugsoverlast. Daarnaast is niet vastgesteld uit welke leeftijdsgroep de veroorzakers bestaan. Daarmee geeft de stijging wellicht een vertekend beeld.

Wel geeft het een indruk van de impact op de openbare orde en veiligheid. Daarnaast is er een nieuwe methode waardoor politie sinds kort makkelijker personen kan controleren op rijden onder invloed. Door deze methode zijn er sinds kort meer alcohol- en druggerelateerde overtredingen gemeten in het verkeer. Dat heeft laten zien dat er relatief makkelijk onder invloed autogereden wordt, ook in Molenlanden. Alcoholgebruik onder jongeren op keten (Zuipketen) Keten zijn er in allerlei soorten en maten en er bestaat geen duidelijke omschrijving voor. Vaak gaat het om een ontmoetingsplek voor en door jongeren, die daar een of meerdere keren per week samenkomen voor de gezelligheid. E.e.a. vindt echter ook plaats in bestaande locaties (bijvoorbeeld een omgebouwde schuur op agrarisch terrein). Deze komen ook in Molenlanden op diverse plekken voor met name het buitengebied of op privéterrein. Gemerkt wordt dat deze jongeren geen behoefte hebben om in reguliere horeca bijeen te komen. Ook kan hier een rol voor de ouders zijn, die aangeven jongeren liever op eigen terrein te hebben om zo toch nog zicht op de jeugd te hebben, liever dan dat ze op straat gaan rondhangen. Op de keten is voor gemeente en politie weinig controle en zicht mogelijk, hetgeen in den lande in diverse juridische procedures is bevestigd.

Men onttrekt zich aan het vergunningenstelsel door alternatieve vormen van verstrekking van de drank (niet via betaling). Via het jongerenwerk wordt ingezet op meer zicht op de keten en de aanwezige jongeren.

13

5. Uitgangspunten plan 5.1 Bijdrage van de gemeenschap In dit plan beschrijft de gemeente hoe zij de jeugd wil beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcohol- en drugsgebruik. Om resultaat te bereiken is de bijdrage van iedereen in de gemeenschap nodig: scholen, sportverenigingen, ouders, (horeca)ondernemers, Jong Molenlanden, verslavingspreventie, de GGD, Politie, Boa’s en Halt. Daarom betrekt de gemeente deze partijen bij de beleidsontwikkeling en de uitvoering. Gezamenlijk zetten we in op een gezonde bevolking, zonder alcohol- en drugsgebruik onder de 18 jaar en met verantwoorde alcoholverstrekking aan en verantwoord alcoholgebruik door jongvolwassenen. Met duidelijke en correcte kennis over drugs waardoor er een goede afweging gemaakt kan worden over eigen gebruik en handelen en hierdoor zo min mogelijk drugsincidenten en drugsgebruik ontstaat. Het plan is gericht op de lokale situatie. Omdat het effectiever is om een eensluidende regioaanpak te hebben is dit plan grotendeels gelijk aan de plannen van de buurgemeenten. Uitgangspunt 1: de bijdrage van de gemeenschap is van groot belang voor het bereiken van de gewenste doelen

5.2 Omgevingsbenadering Alcohol- en drugsgebruik is het resultaat van een combinatie van factoren. De persoon, zijn sociale omgeving en het overheidsbeleid vormen samen een systeem dat uiteindelijk de keuze van de gebruiker bepaalt. Alcohol- en drugspreventie vergt dus een bredere aanpak dan alleen de persoonsgerichte. Meer succes wordt bereikt als we ook de fysieke en sociale omgeving beïnvloeden. In de omgeving van de jonge drinker spelen locaties waar alcohol verstrekt wordt, alcoholverstrekkers, scholen en ouders een belangrijke rol. Het Preventie- en handhavingsplan richt zich op deze omgevingsinvloeden. Daarnaast zetten we ook in op de omgeving middels beschermende factoren, wat voortkomt uit het concept van de Positieve Gezondheid. Uitgangspunt 2: alcohol- en drugspreventie gaat verder dan een persoonsgerichte aanpak, het zet in op invloeden uit de omgeving

5.3 Integrale beleidsvisie Het preventiemodel van Reynolds (2003) borduurt voort op de systeemtheorie van Holder (zie 3.2.) Het preventiemodel kent drie beleidspijlers: preventie, regelgeving en handhaving. De pijlers staan deels op zichzelf maar overlappen elkaar ook (figuur 1). Juist in de overlap is het integrale preventiebeleid terug te zien: het model maakt duidelijk dat niet alleen educatie maar ook regelgeving en handhaving bijdragen aan het voorkómen van (problemen door) alcohol- en drugsgebruik. Dit Preventie- en handhavingsplan is gebaseerd op deze integrale beleidsvisie. Er is immers sprake van een preventie én handhavingsplan. Dat impliceert dat meerdere 14

afdelingen binnen de gemeenten - en dus ook meerdere typen maatregelen - worden ingezet bij de aanpak van de alcoholproblematiek. Wetenschappelijke studies laten zien dat een integrale benadering van de problematiek rondom alcohol en drugs een cruciaal kenmerk is van effectief beleid (Reynolds, 2003). Onderzoek van het RIVM Centrum voor Gezond Leven, het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP en het Trimbos-instituut bevestigt dat beleid op het gebied van alcoholmatiging het meest effectief is als het integraal wordt aangepakt. Met oog voor een integrale visie en aanpak vormt dit plan een wisselwerking met het koersdocument Sociaal Domein en met het Veiligheidsplan Molenlanden 2022-2025, welke ook ten dele gelieerd zijn aan drank- en drugsgebruik. Uitgangspunt 3: een integrale benadering van de problematiek rondom alcohol is cruciaal voor effectief beleid Figuur 1: Preventiemodel Reynolds

15

6. Ambitie en doelstellingen 6.1 Ambitie De gemeente streeft ernaar dat haar jonge inwoners gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Middelen zoals alcohol en drugs horen daar niet bij, in elk geval niet tot het 18e jaar. Voor (jong)volwassenen adviseert de Gezondheidsraad (Gezondheidsraad, 2015) zowel mannen als vrouwen om geen alcohol te drinken of in ieder geval niet meer dan één standaardglas alcohol per dag. Een sociale en fysieke omgeving die uitnodigt en stimuleert tot het gewenste gedrag is ondersteunend aan deze ambitie. Daarom zetten wij in op een adequate naleving van de Alcoholwet, het versterken van de sociale omgeving rondom jongeren en het faciliteren van een fysieke omgeving die gezond gedrag stimuleert. Artikel 43a van de Alcoholwet schrijft voor dat het Preventie- en Handhavingsplan doelen en doelstellingen van het beleid opneemt. De doelen voor Molenlanden luiden als volgt: Doel 1: voorkomen en terugdringen van alcohol- en drugsgebruik en de schadelijke gevolgen daarvan onder jongeren 18-. Jongeren boven de 18 jaar kunnen hun gebruik controleren, zijn zich bewust van de risico’s en nemen zelf een weloverwogen beslissing. Doel 2: verbetering van de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverstrekking.

6.2 Doelstellingen De algemene doelen zijn hieronder op basis van de probleemanalyse uit hoofdstuk 4 verder geconcretiseerd tot meetbare doelstellingen. De doelstellingen richten zich op het gebruik van alcohol en drugs onder jongeren en op invloeden vanuit de directe omgeving. Doelstellingen voorkomen en terugdringen alcohol- en drugsgebruik 18Op basis van de probleemanalyse heeft de gemeente doelstellingen geformuleerd voor de afname van alcohol- en drugsgebruik en de schadelijke gevolgen daarvan onder jongeren 18-. De GGD ZHZ meet alleen het gebruik onder klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs, daar zijn dan ook onderstaande doelstellingen op gebaseerd. Onze doelstellingen laten geen specifieke percentages zien, maar geven aan dat de percentages in 2024 op zijn minst gedaald of gestegen moeten zijn. Gezien het feit dat het alcohol- en drugsgebruik onder jongeren in Molenlanden nagenoeg gelijk beleven is (Gezondheidsmonitor Jeugd, 2019), is een daling überhaupt winst.

16

Alcohol Eind 2024 is het percentage jongeren tussen de 13 en 16 jaar dat ooit alcohol heeft gedronken gedaald: • • •

13 jaar: van 47% naar een lager percentage 15 jaar: van 71% naar een lager percentage 13- en 15jarigen: van 59% naar een lager percentage

Eind 2024 is het percentage jongeren tussen de 13 en 16 jaar dat de afgelopen maand alcohol heeft gedronken gedaald: • • •

13 jaar: van 16% naar een lager percentage 15 jaar: van 47% naar een lager percentage 13- en 15jarigen: van 31% naar een lager percentage

Eind 2024 is het percentage jongeren tussen de 13 jaar en 16 jaar dat de afgelopen maand dronken is geweest gedaald: • • •

13 jaar: van 3% naar een lager percentage 15 jaar: van 20% naar een lager percentage 13- en 15jarigen: van 11% naar een lager percentage

Eind 2024 is het percentage jongeren tussen de 13 jaar en 16 jaar dat van de ouders niet mag drinken gestegen: • • •

13 jaar: van 42% naar een hoger percentage 15 jaar: van 24% naar een hoger percentage 13- en 15jarigen: van 33% naar een hoger percentage

Op dit moment nemen 4 inwoners deel aan Ikpas. Eind 2024 willen we dat dat aantal is gestegen. Drugs Eind 2024 is het percentage jongeren tussen de 13 jaar en 16 jaar dat wel eens hasj of wiet gebruikt gedaald: • • •

13 jaar: van 3% naar een lager percentage 15 jaar: van 6% naar een lager percentage 13- en 15jarigen: van 5% naar een lager percentage

Eind 2024 is het percentage jongeren tussen de 13 jaar en 16 jaar dat wel eens harddrugs gebruikt gedaald: • • •

12- en 13jarigen: van 1% naar een lager percentage 14- en 15jarigen: van 3% naar een lager percentage 12- t/m 15jarigen: van 2% naar een lager percentage 17

Eind 2024 is het percentage jongeren tussen de 13 jaar en 16 jaar dat wel eens lachgas gebruikt gedaald: • • •

13 jaar: van 6% naar een lager percentage 15 jaar: van 3% naar een lager percentage 13- en 15jarigen: van 10% naar een lager percentage

Doelstellingen verbeterde naleving leeftijdsgrens De doelstellingen van de gemeente met betrekking tot de naleving van de leeftijdsgrens zijn afgeleid van de probleemanalyse en de ambities van het Nationaal Preventieakkoord. De ambitie van het Nationaal Preventieakkoord is om in 2030 100% naleving van de leeftijdsgrens te realiseren. In de onderstaande tabel staat per setting de huidige naleving en het ambitieniveau voor de komende jaren vermeld voor de regio Zuid-Holland Zuid. Tabel 3. Huidige naleving leeftijdsgrens en ambitieniveau komende jaren Naleving leeftijdsgrens per setting 2020

2024

2028

2030

Supermarkt

58%

≤%

≤%

100%

Slijterij

45%

≤%

≤%

100%

Horeca

33%

≤%

≤%

100%

Cafetaria

37%

≤%

≤%

100%

Sportvereniging

12%

≤%

≤%

100%

≤ = minder dan het voorgaande percentage

18

7. Financiën en monitoring Financiën Financiering voor alle inspanningen in dit Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs 2022-2025 zijn nodig om de gewenste resultaten te kunnen boeken. Voor zowel alcohol als drugs gelden dat naast preventie ook handhaving belangrijk is. In veel gevallen gaat dat samen op. Met betrekking tot inzetten is er zowel voor beleidsvoorbereiding als uitvoering capaciteit nodig. Dit kan voor het merendeel gerealiseerd worden met de middelen die hiervoor reeds in de begroting zijn opgenomen. In de bijlage (het activiteitenhoofdstuk) en in het bij dit plan bijbehorende raadsvoorstel schrijven we wel dat we de naleving op de Alcoholwet willen vergroten door extra in te zetten op handhaving. Uit nader onderzoek moet blijken of dat nodig is en om hoeveel capaciteit het dan gaat. Dit wordt verder toegelicht in het Veiligheidsplan. Evaluatie Jaarlijks monitoren we samen met de GGD de voortgang van het PenH-plan met behulp van een gestandaardiseerde vragenlijst onder professionals waarmee we samenwerken in het uitvoeren van de activiteiten gemeld in de bijlage. In 2025 vindt dan ook nog een evaluatie plaats waarbij zowel naar de effecten van het beleid als achterliggende verklaringen hiervoor wordt gekeken. Zo wordt vastgesteld welke beleidsinterventies goed hebben gewerkt en welke niet. Op basis hiervan kan het plan worden bijgesteld in 2025.

Met de Scanner Preventie- en handhavingsplan van het Trimbos-instituut kan het PenH-plan integraal worden geëvalueerd. De scanner bestaat uit een aantal basisonderdelen en een paar uitbreidingsopties ten behoeve van specifieke situaties. De scanner is gebaseerd op de RAR-methodiek die uitgaat van het combineren van onderzoeksmethoden en het betrekken van lokale en regionale stakeholders. Denk hierbij aan: interne collega’s, GGD, verslavingszorg, politie, jongerenwerkers, CJG, regionaal alcoholmatigingsproject, brancheorganisaties en kennis- en onderzoeksinstituten. De resultaten van de gestelde doelstellingen kunnen we meten met behulp van het mystery shopping onderzoek (2021 en een aantal jaren later), en de jeugdmonitor die de Dienst Jeugd & Gezondheid opnieuw weer in 2023 uitvoert.

19

8. Literatuurlijst Babor, T., Caetano, R., Casswell, S., Edwards, G. & Giesbrecht, N. (2010). Alcohol: no ordinary commodity: Research and public policy. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. Engels, R., Kleinjan, M. & Otten, R. (2013) De rol van ouders bij alcoholgebruik van adolescenten: Stand van zaken. Nijmegen: Behavioural Science Institute Radboud Universiteit Nijmegen Expertisecentrum Alcohol (2020). Dossier Alcohol en jongeren. Utrecht: Trimbosinstituut. Geraadpleegd van expertisecentrumalcohol.nl, 26 november 2020. GGD Zuid-Holland Zuid (2019). Gezondheidsmonitor Jeugd. Geraadpleegd via www.hoegezondiszhz.nl Holder, H. D. (1998). International research monographs in the addictions. Alcohol and the community: A systems approach to prevention. New York, NY, US: Cambridge University Press. Nationaal Preventieakkoord (2018). Nationaal Preventieakkoord. Naar een gezonder Nederland. ’s-Gravenhage: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Trimbos Instituut (2016). Jaarbericht Nationale drug monitor. Geraadpleegd van https://assets.trimbos.nl/docs/3fdeab39-f34e-4aa0-97af-5dbf111c05a0.pdf Reynolds, R.I. (2003). Building confidence in our communities. London: London Drug Policy Forum. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (2018). Maatschappelijke kostenbaten analyse van beleidsmaatregelen om alcoholgebruik te verminderen.

Geraadpleegd van https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2018-0146.pdf Universiteit Twente (2017). Nalevingsonderzoek Zuid-Holland Zuid. Van Goor, M. (2020). Lachgas: Update december 2020. Geraadpleegd van https://www.trimbos.nl/docs/fff0f1ee-c774-4ed0-adbb-b63493d6450f.pdf

20

9. Bijlage: Activiteiten Deze bijlage bevat de activiteiten en interventies die de gemeente en samenwerkingspartners inzetten om de doelen te realiseren op het gebied van regelgeving (9.1), toezicht en handhaving (9.2) en preventie en communicatie (9.3).

9.1 Regelgeving, beleid en afspraken Het gaat hier om instrumenten van de landelijke en lokale overheid om de beschikbaarheid van alcohol te beperken en de verantwoorde verstrekking te bevorderen. Het volgende gaan we doen om de doelen uit hoofdstuk 6 te behalen: Bepaling Alcoholwet, artikel 45 lid 1 “Het is degenen die de leeftijd van 18 jaar nog niet hebben bereikt, met uitzondering van personen van 16 of 17 jaar die dienst doen in een inrichting waarin het horecabedrijf wordt uitgeoefend, waaronder begrepen het zijn van barvrijwilliger in een inrichting in beheer bij een paracommerciële rechtspersoon, verboden op voor het publiek toegankelijke plaatsen alcoholhoudende drank aanwezig te hebben of voor consumptie gereed te hebben, met uitzondering van plaatsen waar bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende drank voor gebruik elders dan ter plaatse wordt verstrekt.”. De nieuwe wet regelt onder meer vanaf 1 juli 2021 dat meerderjarigen die voor minderjarigen in de kroeg of in een restaurant alcoholische drank bestellen en dit aan hen verstrekken, strafbaar zijn. Iedereen boven de 18 riskeert hierbij een boete. Verbod op drugsdealen en -gebruik in APV In 2019 is in de APV opgenomen dat het 'drugsrunnen', ofwel dealen verboden is (art. 2:74). Op basis daarvan kunnen we ook vanuit bestuursrechtelijke kant een last onder dwangsom opleggen wanneer dealers gepakt worden.

Onverminderd het bepaalde in de Opiumwet is het verboden zich op een openbare plaats op te houden of op of aan de weg post te vatten of zich daar heen en weer te bewegen en zich op of aan wegen in of op een voertuig te bevinden of daarmee heen en weer of rond te rijden, met het kennelijke doel om middelen als bedoeld in artikel 2 en 3 van de Opiumwet, of daarop gelijkende waar, al dan niet tegen betaling af te leveren, aan te bieden of te verwerven, daarbij behulpzaam te zijn of daarin te bemiddelen (art. 2:74). Daarnaast gaat Artikel 2:74a in op het verbod van (hinderlijk) gebruik van drugs. Agenderen alcohol en drugs via Molenlands Sport- en Preventieakkoord In het Molenlands Sport- en Preventieakkoord brengen we de thema’s alcohol en drugs onder. Hiermee beogen we gezamenlijke verantwoordelijkheid met een aantal lokale private en publieke partijen op de thema’s te creëren.

21

Uitwisseling kennis Volksgezondheid en Openbare Orde en Veiligheid De beleidsmedewerker Volksgezondheid van team Mens & Samenleving en de beleidsmedewerker Openbare Orde en Veiligheid wisselen regelmatig kennis uit om de voortgang van het Preventie- en Handhavingsplan te monitoren. Deze kennis wordt opgehaald via cijfermatige gegevens, alsook door het gesprek te blijven voeren met uitvoeringspartners. Bepaling Alcoholwet, artikel 3 “Het is verboden bedrijfsmatig of anders dan om niet alcoholhoudende drank te verstrekken aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Onder verstrekken als bedoeld in de eerste volzin wordt eveneens begrepen het verstrekken van alcoholhoudende drank aan een persoon van wie is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt, welke drank echter kennelijk bestemd is voor een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt.” Ook is het vanaf 1 juli 2021 verboden om alcoholhoudende drank via meerderjarigen aan minderjarige jongeren door te geven. Schenk- en bloktijdenbeleid paracommercie In de Drank- en Horecaverordening vastgesteld op 2 november 2020 is een schenken bloktijdenbeleid opgenomen. Tussen bepaalde uren in sportkantines en voor cultuur en recreatie mag geen alcohol geschonken worden: dit is verschillend per activiteit.

Een beperkte schenktijd kan het goede voorbeeld geven aan kinderen en jongeren en leidt uiteindelijk tot minder alcoholconsumptie en daaraan gerelateerde gezondheidsschade en verstoringen voor de openbare orde. Het kan voorkomen dat zij het beeld hebben dat sport en alcohol onlosmakelijk verbonden zijn (bekende gezegde van de derde helft). Horecabeleid en bijbehorende handhavingsmatrix Recentelijk is een nieuw handhavingsmatrix opgesteld. In de handhavingsmatrix staat beschreven welke sancties er verbonden zijn aan bepaalde overtredingen.

9.2 Handhaving en toezicht Hier gaan we in op de handhaving en toezicht op de naleving van de wet- en regelgeving. We gaan het volgende doen om de doelen uit hoofdstuk 6 te behalen: Handhaven alcoholconsumptie 18Minderjarige jongeren die in het openbaar alcohol drinken of bij zich hebben, worden beboet. Handhaving gebeurt onder andere op de bekende hangplekken en tijdens evenementen in Molenlanden. Een boete voor jongeren tot 16 jaar bedraagt op dit moment €47,50 en voor jongeren van 16 en 17 jaar €95. Beboet worden heeft geen gevolgen voor het verkrijgen van een Verklaring omtrent het Gedrag (VOG). Naast de boete kunnen jongeren worden doorverwezen naar Halt. Ouders moeten naar de haltafdoening mee komen.

22

Handhaven naleving verstrekking alcohol Boa’s controleren winkels, horeca en evenementen risicogericht. Bij overtreding wordt door burgemeester gewaarschuwd. Vervolgens is er een opbouw in de handhavingsmogelijkheden. Ook diverse evenementen worden hier risicogericht op gecontroleerd. Algemeen beeld is dat bij diverse inrichtingen en evenementen overtredingen worden geconstateerd. Dit is met name bij evenementen onderwerp van gesprek bij de vooroverleggen. Bij de grotere en commerciële evenementen is sinds de gesprekken en de handhaving een verbetering van de controle op leeftijd te signaleren. Bij voetbalverenigingen en horeca worden blijvend overtredingen geconstateerd, hoewel dit wel per voorziening verschillend is. Een gebleken knelpunt is dat reguliere handhaving op het verstrekken van alcohol aan minderjarigen niet het gewenste effect heeft. Reguliere handhaving is het zichtbaar controleren van de naleving van de Alcoholwet. Wanneer toezichthouders te herkennen zijn, wordt door een organisatie of voorziening vaak wel naar legitimatie gevraagd. Handhaven drugsgebruik, -bezit en -verstrekking De rol op het handhaven van drugsbezit en -verstrekking ligt voornamelijk bij de politie. In de landelijk geldende Opiumwet heeft de wetgever drugsbezit en –handel strafbaar gesteld, maar het gebruik van drugs doelbewust niet.

Gebruikers moet je niet criminaliseren, maar waar nodig helpen, is het idee daarachter. Dit met uitzondering van gebruikers die deelnemen aan het verkeer. Er wordt bij bezit alleen gehandhaafd wanneer iemand met meer dan een gebruikershoeveelheid aangetroffen wordt. Vanuit de gemeente kan er bestuursrechtelijk opgetreden worden wanneer er in een woning meer dan een gebruikershoeveelheid aangetroffen wordt. De politie zet veel in op het opsporen van bestuurders van motorvoertuigen, of zij die optreden als begeleider hiervan, die onder invloed van verdovende middelen participeren in het verkeer. Bij bestuurders en/of begeleiders kan een speekseltest worden afgenomen. Deze test kan de stoffen THC, amfetamine, cocaïne en een aantal opiaten aantonen. Naast het drugsgebruik in het verkeer monitort de politie druggerelateerde meldingen. Hierbij worden verbanden geprobeerd te achterhalen om een verder onderzoek op te kunnen starten. De rol van de boa’s zit vooral op het handhaven van overlast die veroorzaakt kan worden door drugsgebruik en -verstrekking. Deze bevoegdheid is er alleen in de publieke ruimte. Zie hiervoor artikel art. 2:74 en art. 2:74a zoals hierboven beschreven. Mystery Shopping Een niet-reguliere vorm van handhaving is de methode ‘mystery shopping’. Er wordt al ingezet op controle en handhaving via deze methode.

Deze aanpak wordt doorgezet en gezien wordt dat deze effect heeft. Maar het blijft wenselijk dit te 23

blijven uitvoeren, aangezien er toch nog steeds overtredingen worden geconstateerd. Als er gehandeld wordt in strijd met de Alcoholwet dan volgen wij het volgende stappenplan: • • • • •

1e constatering: Waarschuwing 2e constatering: Last onder dwangsom 3e constatering: Innen dwangsom Dwangsom volledig verbeurd en nogmaals/nog steeds in overtreding: Intrekken vergunning Vergunning ingetrokken en nogmaals/nog steeds overtreding: Last onder bestuursdwang (bijv. sluiting)

Uitvoering van mystery shopping gebeurt jaarlijks op kleine schaal. Om de naleving van de Alcoholwet te vergroten is het goed om het aantal uren mystery shopping uit te breiden. Eventuele uitbreiding heeft gevolgen qua formatie; dit wordt ook aangegeven in het Veiligheidsplan en bij uitbreiding volgt een separaat voorstel. Daarnaast voert ook de GGD ZHZ iedere vier jaar een regionaal onderzoek uit.

9.3 Preventie en communicatie Het gaat hier om instrumenten waarbij de kennis en bewustwording van risico’s rond alcohol- en drugsgebruik worden vergroot. Ook hoort hierbij vroegtijdige signalering om te voorkomen dat alcohol- en drugsproblemen verergeren: het opsporen van mensen met een hoog risico en de verbinding met de eerste en tweede lijn bevorderen. We gaan het volgende doen om de doelen uit hoofdstuk 6 te behalen: Inzet jongerenwerk De jongerenwerkers van Jong Molenlanden kunnen tijdens hun werkzaamheden het gesprek over alcohol en drugs aangaan met jongeren. Hierin volgen we de richtlijnen van het Trimbos-instituut: alleen met jongeren waarvan zeker is dat zij al alcohol drinken, roken of drugs gebruiken kan individueel (niet klassikaal) het gesprek gevoerd worden. Dit om jongeren die nog niet drinken of gebruiken niet aan te zetten dit alsnog te doen. Het jongerenwerk heeft als werkzaamheden: - Tijdens ambulante werkzaamheden - Individuele coachingsgesprekken - In jeugdhonk inloop - Andere online- en offlineactiviteiten Ouderavond Helder op School Wellantcollege Op het Wellantcollege organiseert Youz jaarlijks de ouderavond ‘Helder op School’ in leerjaar 2 en 4. Helder op School is een integraal schoolprogramma om alcohol (en ook roken en drugs) via het onderwijs te adresseren.

De aanpak zet in op educatie, ouderbetrokkenheid, regelgeving en het signaleren van leerlingen die door hun alcoholgebruik (of drugsgebruik) in de problemen komen. De jongerenwerkers van Jong Molenlanden sluiten aan bij deze ouderavonden, vanwege hun lokale 24

kennis en omdat er dan een directe lijn richting ouders gelegd kan worden. Tijdens de ouderavonden zetten we ook een korte vragenlijst uit onder ouders om signalen en wensen met betrekking tot alcohol- en drugsgebruik van hun minderjarigen kinderen op te halen. Ouderavond ‘Verleidingen in de puberteit’ basisonderwijs Voor het basisonderwijs groep 7 en 8 organiseert Youz samen met Jong Molenlanden (online) ouderavonden ‘Verleidingen in de puberteit’. De ouderavond richt zich op de invloed, werking en risico’s van drugs (alcohol, roken, drugs) en over hoe te signaleren en op te treden als ouder/verzorger. Ook deze ouderavond wordt in samenspraak met het jongerenwerk georganiseerd. Zowel Helder op School als deze ouderavond worden met een kerngroep bestaande uit de gemeente, zorgcoördinatoren scholen, GGD en Youz na afloop geëvalueerd. Gezonde School Aanpak basisonderwijs Het (laten) organiseren en uitvoeren van trainingen en cursussen en interventies gericht op het bevorderen van een gezonde leefstijl van de jeugd met onder andere middelengebruik (alcohol, roken, drugs, gamen) als aandachtspunt. Basisscholen kunnen zelf bepalen op welke thema's zij willen inzetten (bijvoorbeeld mentale gezondheid, maar ook middelengebruik).

Open en Alert Training: deskundigheidsbevordering Het (laten) organiseren en uitvoeren van deskundigheidsbevordering gericht op alcohol- en drugspreventie van professionals. Daarover adviseren Youz en de GGD ZHZ gezamenlijk aan Jong Molenlanden, zorgcoördinatoren Wellantcollege, wijkagenten, BOA’s en GIGA. We willen dat training gevolgd wordt door hen die zich primair bezighouden met preventie, maar ook door hen die zich primair bezighouden met handhaving en toezicht. Zodat uitvoerende partijen eenzelfde houding en omgang aanhouden als het gaat om middelengebruik onder jongeren. Jeugdkaartonderzoek alcohol en drugs Een interviewteam van Bureau Objectief gaat in Molenlanden de straat op om de leefwereld van de jeugd (16- en 17jarigen) met betrekking tot alcohol en drugs in kaart te brengen. Er wordt aandacht besteedt aan alcohol/drugsgebruik in algemeenheid, commerciële en sociale beschikbaarheid en motieven en weerstanden. Het onderzoek geeft inzicht in wat er speelt, waar het speelt en bij wie het speelt. Dit biedt een goede basis om in het vervolg beleid op te maken.

Examen sociale hygiëne Horeca Nederland Bij het examen ‘Sociale Hygiëne’ voor horecaleidinggevenden en medewerkers, aangeboden door Horeca Nederland, wordt ook aandacht besteed aan alcoholverstrekking en gebruik: ‘regelhandhaving’, ‘risicogedrag in de horeca’ ‘hoe je nee moet verkopen?’ en ‘omgaan met agressief gedrag’. Dit examen bevat ook een onderdeel over doorschenken bij dronkenschap. Bij een vergunningaanvraag is doorschenken bij dronkenschap ook onderdeel van gesprek.

25

Aansluiten NIX18-campagne Onder de slogan ‘NIX onder de 18’ voert de landelijke overheid komende jaren campagnes die bijdragen aan het versterken van de sociale norm dat niet drinken (en roken) onder de 18 jaar normaal is. In Molenlanden sluiten we aan bij de NIX18campagne, want landelijke en lokale campagnes en activiteiten kunnen elkaar versterken. Tijdens de week van NIX zonder ID (eind mei/begin juni) voeren we een communicatiecampagne. Jong Molenlanden haakt ook aan op deze campagne. Aansluiten campagne IkPas IkPas is een landelijk programma waarbij deelnemers de uitdaging met zichzelf aangaan om het alcoholgebruik voor 30 of 40 dagen op pauze te zetten. Aansluiten bij en stimuleren deelname aan IkPas draagt op verschillende manieren bij aan het matigen van alcoholgebruik van inwoners. Uit een nameting blijkt dat 45% van de deelnemers IkPas als effectief heeft ervaren, zowel voor zichzelf als voor kinderen in hun directe omgeving: • • •

Deelnemers drinken ook na de actie structureel minder alcohol; Deelnemers kunnen beter nee zeggen tegen alcohol De helft van de deelnemers heeft het gevoel een goed voorbeeld te hebben gesteld voor jongeren. Ook jongeren ervaren dit ook zo.

Daarom sluiten wij jaarlijks lokaal aan op de campagne van IkPas, bijvoorbeeld door dit onder de aandacht te brengen via onze kanalen. Communicatie Communicatie is een belangrijk instrument om aandacht te vragen voor de verschillende activiteiten. Om ze te promoten maar ook om duidelijk te communiceren over gevaren, gezondheidsrisico's en wet- en regelgeving van alcohol- en drugsgebruik. Bewust met alcohol omgaan - gemeente Molenlanden De gemeente gaat bewust om met alcohol, bijvoorbeeld op raadsvergaderingen of andere momenten van samenkomen. Op evenementen georganiseerd vanuit de gemeente, bekijken we of alcohol geschonken moet worden. Er zijn altijd alcoholvrije alternatieven aanwezig.

26