Bijlage 1 concept Volkshuisvestingsprogramma Gemeente Molenlanden 21 aug
Tekst van het document
Slechts 10% van de woningen is nu nultreden, terwijl ruim 40% van de inwoners 55+ is. Door demografische ontwikkelingen stijgt deze vraag de komende jaren fors. pag. 32 Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 33 Een deel kan worden opgevangen met nieuwbouw, maar er ligt ook een grote aanpassingsopgave binnen de bestaande voorraad. Onder eenvoudige aanpassingen verstaan we onder andere het verwijderen van drempels, het verbreden van doorgangen en het plaatsen van een traplift. Ondanks dat het toevoegen van een traplift volgens de definitie van een nultredenwoning van het Bbl niet voldoet, is dit voor veel inwoners een geschikte oplossing. Deze vaak oudere doelgroep wil vaak zelfstandig in de eigen woning blijven wonen, een traplift biedt deze optie in veel gevallen, waarbij men accepteert dat er niet altijd een ideale situatie ontstaat op het gebied van toegankelijkheid. Veel woningen zijn in potentie geschikt: minimaal 78% is eenvoudig aanpasbaar tegen aanvaardbare kosten (max. € 10.000), mede doordat veel woningen grondgebonden en ruim zijn. Zo kunnen we beter inspelen op de behoeften van mensen met een mobiliteitsbeperking1. Figuur 11: Bestaande woningvoorraad naar aanpasbaarheid Bron: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2024). Bewerking: Stec Groep (2025).
Aanpasbaar = woning die zonder grote bouwkundige ingrepen geschikt te maken is voor veranderende behoeften, zoals een traplift. Er is voldoende manoeuvreerruimte en de plattegrond, leidingen en constructie zijn voorbereid op het toevoegen of verplaatsen van voorzieningen. Nultreden = reguliere huur- of koopwoning die zowel intern als extern toegankelijk is. Dit houdt in dat je de woning kan bereiken zonder trap te lopen (extern toegankelijk) en dat keuken, badkamer, toilet en minimaal één slaapkamer zonder trappen te bereiken zijn (intern toegankelijk). Niet alleen ouderen: ook andere aandachtsgroepen hebben een woon- en ondersteuningsbehoefte De woonzorgopgave in Molenlanden gaat verder dan ouderen alleen. Uit de woonzorganalyse (2022) blijkt dat er meerdere groepen inwoners zijn die behoefte hebben aan passende huisvesting in combinatie met zorg of begeleiding (zie tabel 3). O ngeveer 270 inwoners hebben een Wlz-indicatie binnen de sector verstandelijk gehandicapten (VG). Opvallend is dat Molenlanden relatief weinig volwassenen met een VG-indicatie telt, maar juist veel kinderen. Het bestaande aanbod is overwegend kleinschalig. Voor zowel de doelgroep met een licht verstandelijke beperking (LVB) en zwaardere verstandelijke beperking (LVB+) ontbreekt het aan passend lokaal woonaanbod; deze zorg wordt nu bovenregionaal opgelost.
In de periode tot 2040 wordt een beperkte toename van het aantal indicaties verwacht. D aarnaast wonen er circa 290 mensen zelfstandig met niet-aangeboren hersenletsel (NAH) in onze gemeente en ontvangen 27 inwoners Wlz-zorg op basis van een lichamelijk gehandicapt- profiel. Voor beide groepen geldt dat specialistisch woonaanbod in Molenlanden ontbreekt en de woonvraag bovenregionaal wordt ingevuld. 1 Denk bijvoorbeeld aan het verwijderen van drempels bij benedenwoningen van appartementencomplexen of eengezinswoningen die bestaan uit één verdieping. Of aan het plaatsen van een traplift in eengezinswoningen die bestaan uit meer dan één verdieping en daarom één of meerdere trappen hebben in de woning. 4% 78% 10% 9% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Niet aanpasbaar Aanpasbaar Nultreden Onbekend Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 34 Tabel 4: Overzicht doelgroepen met zorg- en ondersteuningsbehoefte Doelgroep Aantal Wlz-i ndicatie verstandelijk gehandicapten (VG) 270 Niet-aangeboren hersenletsel (NAH) 290 Wlz-zorg lichamelijk gehandicapt-profiel (LG) 27 Ernstige psychiatrische aandoening (EPA) 360 Jongeren in jeugdzorg 1.320 Jongeren in jeugdzorg met verblijf 145 I n Molenlanden zijn er circa 360 mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA), wat overeenkomt met 0,8% van de bevolking. Dit is lager dan het landelijke gemiddelde van 1,5%.
Ongeveer 12% van deze groep heeft behoefte aan zorg met verblijf. Op basis van het objectief verdeelmodel ontstaat er een behoefte aan 40 tot 50 plaatsen beschermd wonen in onze gemeente. Momenteel is er beperkte capaciteit voor beschermd wonen binnen de gemeentegrens; deze vraag wordt grotendeels in andere gemeenten ingevuld. Met de decentralisatie van beschermd wonen verschuift de verantwoordelijkheid van centrumgemeente Dordrecht naar de individuele gemeenten. Dit betekent dat we de komende jaren actief moeten voorzien in lokale huisvestingsoplossingen voor deze doelgroep. Mensen die uitstromen uit beschermd wonen hebben daarbij vaak behoefte aan betaalbare sociale huurwoningen nabij hun sociale netwerk. T ot slot maken circa 1.320 jongeren gebruik van jeugdzorg (10,1%), waarvan 145 jongeren jeugdzorg met verblijf ontvangen. Jongeren die tussen hun 18e en 28e uitstromen uit de intramurale jeugdhulp ervaren grote knelpunten bij het vinden van een passende en betaalbare woning. Vanuit de visies ‘Van beschermd wonen naar thuis wonen met bescherming’ en ‘opvang naar wonen’ hebben we regionaal afspraken gemaakt om het aanbod van passende woonvoorzieningen te vergroten. Daarbij zetten we in op het realiseren van onder meer kamertraining, tussenvoorzieningen, begeleid zelfstandig wonen, Housing First en Skaeve Huse- plaatsen.
Hiermee dragen we bij aan het beperken van de instroom in zwaardere voorzieningen. Tegelijkertijd bevorderen we de uitstroom naar zelfstandig wonen. De actuele regionale afspraken binnen de agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen (HKG) voor de lopende periode vormen hierbij het uitgangspunt. 4.2 Wat horen we? Iedere ondersteuning- en zorgbehoefte is anders: diversiteit en maatwerk is nodig Een belangrijke bevinding is de notie dat ouderen en zorgbehoevenden geen homogene groep vormen. Sommige mensen wonen graag zelfstandig thuis, anderen zoeken juist nabijheid van zorg of voorzieningen. Ook bij mensen met een beperking of jongeren met een ondersteuningsvraag is de behoefte aan maatwerk groot. Er is vraag naar verschillende woonconcepten: gemengde complexen waar jong en oud samenwonen, collectieve woonvormen die specifieke geriatrische ondersteuning en zorg bieden en de meer reguliere woningen die met kleine ingrepen zoals het verwijderen van drempels en toevoegen van domotica eenvoudig aanpasbaar zijn. Locatie is voor veel mensen binnen deze doelgroepen cruciaal: nabijheid van winkels, openbaar vervoer, zorg en/of ontmoetingsplekken. De af- of aanwezigheid van deze voorzieningen is ook bepalend voor de verhuisbereidheid van deze doelgroepen.
Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 35 Samenredzaamheid en sociaal kapitaal zijn van groot belang in onze gemeente Toegankelijkheid is een randvoorwaarde voor prettig en zelfstandig wonen, maar een passende woonomgeving vraagt meer dan alleen fysiek ontwerp. Juist de sociale structuur in dorpen en wijken speelt een cruciale rol. In Molenlanden is op veel plekken sprake van sterke samenhang en informele netwerken waarin inwoners naar elkaar omzien, maar niet iedereen beschikt over zo’n vangnet. Daarom is het belangrijk om ontmoeting en buurtgerichte ondersteuning actief te stimuleren, zodat bewoners elkaar kunnen ontmoeten, ondersteunen en helpen. Investeren in een toegankelijke woonomgeving én een sterke sociale basis voorkomt eenzaamheid en maakt informele zorg tussen buurtbewoners en mantelzorgers makkelijker. I n Molenlanden staat daarmee niet alleen zelfredzaamheid centraal, maar juist ook samenredzaamheid: de kracht van inwoners die samen verantwoordelijkheid dragen voor elkaar. Door de dubbele vergrijzing en de toenemende druk op de formele zorg wordt het belang van sociale netwerken en mantelzorg de komende jaren alleen maar groter. Toekomstbestendig wonen vraagt daarom om woonvormen die nabijheid van familie, buren en informele zorg faciliteren.
We zetten expliciet in op woonconcepten zoals kangoeroewoningen, (pre‑) mantelzorgwoningen en geclusterde woonvormen, waarin ontmoeting, onderlinge ondersteuning en zorg dichtbij vanzelfsprekend zijn. Deze woonvormen zijn geen aanvulling, maar een randvoorwaarde om inwoners langdurig zelfstandig, prettig en in verbinding met hun netwerk te laten wonen. Samenwerking, innovatie en flexibiliteit is cruciaal voor onze woon- welzijn- en zorgopgaven Structurele samenwerking tussen gemeente, woningcorporaties en zorg- en welzijnsorganisaties is cruciaal om de woonzorgopgave in Molenlanden te realiseren. De gemeente vervult hierin een gezamenlijke regierol, waarbij het fysiek domein verantwoordelijk is voor de volkshuisvestelijke kaders en programmering, en sociaal domein voor de aansluiting met zorg, welzijn en ondersteuning. Samen met woningcorporaties, zorg- en welzijnspartners én inwoners werken zij aan afstemming, gezamenlijke monitoring en het maken van duidelijke afspraken over locaties en verantwoordelijkheden. D eze samenwerking vraagt om flexibiliteit in regelgeving en financiering, zodat ruimte ontstaat voor innovatieve woonvormen zoals kangoeroewoningen en (pre‑) mantelzorgwoningen. Tegelijkertijd realiseren we ons dat er stevige uitdagingen zijn, zoals stijgende bouwkosten, complexe regelgeving en personeelstekorten in de zorg.
Juist daarom is het belangrijk om vanuit ieders rol samen op te trekken, maatwerk te leveren en inwoners actief te betrekken. Zo ontstaan realistische en uitvoerbare oplossingen die bijdragen aan een inclusieve, toekomstbestendige woonomgeving, met gemeenschapszin en ondersteuning van mantelzorgers als belangrijke pijlers. Preventie vormt een onmisbare schakel binnen de woonzorgopgave. Gezondheid, zowel mentaal als fysiek, is een belangrijke voorwaarde om langer zelfstandig te kunnen wonen. De inrichting van de woon‑ en leefomgeving speelt hierin een directe rol. Ruimte om te bewegen, elkaar te ontmoeten en deel te nemen aan het dagelijks leven draagt bij aan welzijn en het voorkomen van zwaardere zorg. Een toegankelijke en uitnodigende buitenruimte, in combinatie met laagdrempelige ontmoetingsplekken in de buurt, versterkt sociale netwerken en vermindert eenzaamheid. Door preventie nadrukkelijk te verbinden aan wonen dragen we bij aan vitale buurten waarin inwoners langer gezond, zelfstandig en in verbinding kunnen blijven wonen. Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 36 4.3 Wat zijn onze uitgangspunten? We richten een toekomstbestendige zorgclusterstructuur in met duidelijke kernrollen Een samenhangende woonzorgstructuur vraagt om heldere ruimtelijke keuzes over waar voorzieningen en (zwaardere) zorgfuncties logisch kunnen landen en hoe kernen elkaar aanvullen.
Door kernrollen te onderscheiden ontstaat richting voor het bundelen van functies en het voorkomen van versnippering, zodat zorg en ondersteuning organiseerbaar blijven en de leefbaarheid van kernen wordt versterkt. Tegelijk blijft het uitgangspunt dat inwoners in alle kernen nabij hun netwerk moeten kunnen blijven wonen, met een passend basisniveau aan ondersteuning en een woonomgeving die uitnodigt tot ontmoeting. Deze structuur helpt om initiatieven consistent te beoordelen, om schaarse capaciteit effectief in te zetten en om wonen, welzijn en zorg planmatig te verbinden waar dat ruimtelijk relevant is. We realiseren voldoende nultreden- en zorggeschikte woningen voor ouderen en andere doelgroepen De woonzorgopgave in Molenlanden wordt gekenmerkt door dubbele vergrijzing: er komen niet alleen meer ouderen, ouderen worden ook ouder, met een stevige toename van dementie en andere ouderdomsgerelateerde kwetsbaarheden. Dit vraagt om een woningvoorraad die het langer zelfstandig wonen daadwerkelijk mogelijk maakt, in lijn met de landelijke en regionale koers dat ouderen langer thuis willen én moeten blijven wonen, mede door personeelstekorten in de zorg. Daarom is voldoende passend aanbod essentieel, waaronder nultreden- en zorggeschikte woningen die aansluiten op verschillende ondersteuningsbehoeften en die wonen met zorg nabij haalbaar maken.
Dit uitgangspunt onderstreept dat passende huisvesting geen afgeleide is van zorgcapaciteit, maar een randvoorwaarde om de groeiende zorgvraag op te vangen en inwoners veilig en prettig in hun eigen omgeving te laten blijven. We benutten de bestaande woningvoorraad maximaal voor de woonzorgopgave Omdat het grootste deel van de woningen waar inwoners ouder worden al bestaat, is de bestaande voorraad een sleutel om de woonzorgopgave tijdig en realistisch op te vangen. Het beter benutten en aanpassen van woningen vergroot de mogelijkheden voor langer zelfstandig wonen, bevordert doorstroming en maakt het mogelijk om binnen kernen oplossingen te vinden die passen bij uiteenlopende behoeften. Ook biedt dit ruimte aan woonvormen die nabijheid van netwerk en mantelzorg ondersteunen, waardoor samenredzaamheid concreet kan worden gefaciliteerd in de fysieke leefomgeving. Door de bestaande voorraad slimmer in te zetten, verminderen we de druk op nieuwbouwlocaties én creëren we sneller passende woonmogelijkheden voor inwoners met een toenemende ondersteuningsvraag. We realiseren een evenwichtige en realistische opgave voor kwetsbare doelgroepen Een inclusieve gemeente betekent dat ook kwetsbare doelgroepen een passende woonplek kunnen vinden, met waar nodig begeleiding en ondersteuning.
Tegelijk vraagt dit om realistische en uitvoerbare keuzes, zodat de opgave evenwichtig over de gemeente kan landen en de leefbaarheid en draagkracht van kernen niet onder druk komt te staan. Daarom is het van belang om de woonopgave voor kwetsbare doelgroepen te benaderen als onderdeel van de totale volkshuisvestelijke programmering, met oog voor wat ruimtelijk en sociaal passend is per kern. Dit uitgangspunt brengt focus aan, voorkomt ad‑hoc oplossingen en helpt om samenhang te houden tussen huisvesting, ondersteuning en de beschikbare capaciteit van partners. We werken structureel samen met partners, betrekken inwoners en stemmen de woonzorgopgave regionaal af De woonzorgopgave vraagt om structurele samenwerking, omdat wonen, welzijn en zorg nauw met elkaar samenhangen en geen enkel domein deze opgave zelfstandig kan realiseren. Heldere Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 37 4.4 Wat gaan we doen? Uitgangspunten (Raad) Wat gaan we doen? (College) We richten een toekomstbestendige woonzorgstructuur in met duidelijke kernrollen • We selecteren 6 kernen als primaire woonzorgkernen op basis van voorzieningen en bereikbaarheid. (Arkel, Bleskensgraaf, Giessenburg, Groot-Ammers, Hoornaar, Nieuw-Lekkerland) • We stellen een afwegingskader op ter beoordeling van woonzorginitiatieven.
Voor intramurale zorgvoorzieningen hanteren we aanvullend een afzonderlijk afwegingskader dat aansluit bij de zorgvraag en doelgroep. • We borgen een basisniveau (definitie VHP-breed) van ondersteuning in alle overige kernen. • We koppelen woonzorglocaties aan voorzieningen binnen loopafstand of realiseren combinaties van wonen, zorg, welzijn en ontmoeting. • We ondersteunen de informele zorg/mantelzorg met ontmoetingsruimte, lichte ondersteuning en daginvulling die laagdrempelig beschikbaar is. • We versterken de toegankelijkheid van de openbare ruimte rondom woonzorglocaties. We realiseren voldoende nultreden- en zorggeschikte woningen voor ouderen en andere doelgroepen • We realiseren tot 2041 minimaal 890 nultredenwoningen en 60 zorggeschikte woningen. • Wij houden rekening met de woonbehoeften van de verschillende doelgroepen. • We stimuleren doorstroming via afspraken met corporaties over toewijzing en betaalbaarheid. • We benutten woningaanpassingen en transformatie om de bestaande voorraad (zorg-)geschikt te maken voor mensen met een beperking onder andere via de Stimuleringsregeling zorggeschikte woningen (SZGW) • Waar nodig en mogelijk wijken we voor een optimale fysieke toegankelijkheid af van het Besluit Bouwwerken Leefomgeving.
Afhankelijk van de doelgroep en/of het samenwerking en rolvastheid tussen wonen en sociaal beleid zijn daarbij essentieel, evenals het structureel betrekken van inwoners bij de uitwerking van het volkshuisvestingsprogramma, dat meerjarig is en direct raakt aan de leefwereld van kernen en buurten. De woonzorgopgave stopt bovendien niet bij de gemeentegrens. Een deel van de zorg en huisvesting wordt regionaal georganiseerd, terwijl Molenlanden ook inwoners uit andere gemeenten huisvest. Daarom stemmen we onze woonzorgopgave af binnen de woningmarktregio, onder meer volgens de regionale agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen. Zo maken we samen afspraken over een evenwichtige verdeling van huisvesting voor aandachtsgroepen en het organiseren van specialistische woonvormen. Deze regionale afspraken vormen een belangrijk kader voor lokaal beleid en werken door in de woondeal en de prestatieafspraken met woningcorporaties. Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 38 woningtype wordt hierbij uitgegaan van richtlijnen uit onder andere van het Handboek voor Toegankelijkheid of WoonKeur. We faciliteren dit in het Omgevingsplan. • We programmeren per kern welk aandeel van de te bouwen woningen nultreden en zorggeschikt (waar ook geclusterde woningen onder vallen) moet worden toegevoegd.
• We maken ruimte voor innovatieve woonzorgconcepten zoals pré mantelzorgwoningen, kangoeroewoningen, knarrenhofjes, boerenerfwoningen, levensloopbestendige woningen en modulaire zorgwoningen. • We stimuleren gespikkelde woonvormen in de woonzorgkernen. We realiseren een evenwichtige en realistische opgave voor kwetsbare doelgroepen • We programmeren per kern welke doelgroepen daar passend en haalbaar zijn. • We maken afspraken met de corporaties over het reserveren van sociale huurwoningen voor uitstroom uit zorg, beschermd wonen, jeugdhulp en reguliere toewijzingen We monitoren jaarlijks de voortgang van de woonzorgopgave en rekening houdend met de lokale ontwikkelingen rondom wonen en zorg passen we waar nodig de programmering aan • We richten een structureel samenwerkingsplatform in met corporaties, zorgaanbieders, welzijn, adviesorganen en ontwikkelaars, waarbij we ook gebruik maken van bestaande overlegstructuren. • We stemmen onze woonzorgopgave af binnen de regio en committeren ons aan de HKG afspraken. • We monitoren jaarlijks de voortgang van de woonzorgopgave en passen waar nodig de programmering aan. Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 39 Begrippenlijst Aandachtsgroepen Aandachtsgroepen zijn mensen met een specifieke woonvraag of die zich in een kwetsbare positie bevinden en daardoor begeleiding en ondersteuning nodig hebben.
Deze mensen hebben vaak minder kans op het vinden van een passend thuis. Het gaat bijvoorbeeld om studenten, mensen die dak- en thuisloos dreigen te worden, mensen die een beperking of psychische kwetsbaarheid hebben, sekswerkers die willen stoppen en in een andere omgeving willen wonen of remigranten-gezinnen met de Nederlandse nationaliteit die na terugkeer naar Nederland dakloos zijn. Aanpasbare woning TNO heeft onderzoek gedaan naar de toegankelijkheid van de woningvoorraad in Nederland. In dit onderzoek zijn alle woningen in Nederland geclassificeerd op de huidige mate van toeganke- lijkheid en potentieel aanpasbaarheid voor mensen met een mobiliteitsbeperking. Klik hier voor een uitgebreide toelichting op de methodiek en uitgangspunten van het onderzoek. D oorstromers Huishoudens die een andere woning betrekken en daarmee hun huidige woning vrijmaken. Extramuraal Een term die gebruikt wordt binnen de Wet langdurige zorg (Wlz). Extramuraal betekent zorg op een locatie, dit kan ‘thuis’ zijn of in een (geclusterde) woonvorm waarbij de huisarts zelf nog de behandeling uitvoert (wonen en zorg is gescheiden). Geclusterde woning Een geclusterde woning is een nultredenwoning in een geclusterde woonvorm.
Geclusterd betekent dat deze woonvormen ingericht zijn op het bevorderen van sociaal contact en gemeenschapsgevoel, waardoor eenzaamheid wordt tegengegaan en samenredzaamheid wordt bevorderd. Er moet daarom een ontmoetingsruimte inpandig aanwezig zijn of op loopafstand. Die ruimte moet gericht zijn op ontmoeting van bewoners en eventueel buurtbewoners en op een open en transparante basis te gebruiken zijn. Voorbeelden van geclusterde woonvormen kunnen onder andere hofjeswoningen, serviceflats, aanleunwoningen en seniorenflats zijn. Grondgebonden woning Een grondgebonden woning heeft een directe verbinding met de grond. De woning is rechtstreeks toegankelijk vanaf het straatniveau en doorgaans heeft de woning een eigen tuin. Inbreiding Inbreiding is een bouw- en ontwikkelstrategie waarbij nieuwe bebouwing wordt gerealiseerd binnen de bestaande bebouwde kom of binnen de bestaande stedelijke contouren. Het is daarmee het tegenovergestelde van uitbreiding aan de stads- of dorpsranden. Intramuraal Intramuraal betekent letterlijk ‘binnen de muren’. Intramurale ouderenzorg gaat dus over zorg die ouderen ontvangen gedurende een onafgebroken verblijf in een instelling. Het gaat om zorg in een verpleeghuis of verzorgingshuis (wonen en zorg is één). Intramurale zorg wordt gefinancierd vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz). Samen bouwen aan leefbare kernen pag.
40 Leefbaarheid Leefbaarheid is de mate waarin de omgeving aansluit bij de eisen en wensen die er door de mens aan worden gesteld en zijn dus voor iedereen anders. Levensloopbestendige woning Levensloopbestendige woningen zijn in potentie bruikbaar voor een volledige levensloop, al dan niet met aanpassingen-op-maat. De woning is zo ontworpen dat deze geschikt is om bepaalde voorzieningen aan te brengen, die (in een latere levensfase) gebruikt kunnen worden. Zoals een beugel aan de muur van het toilet, een inloopdouche, bredere deuren of verlaagde drempels of een traplift. Levensloopbestendige woningen kunnen bewoond worden door verschillende doelgroepen. Een reguliere rijtjeswoning kan levensloopbestendig zijn, maar een seniorenappartement ook. Mantelzorgwoning Een mantelzorgwoning is een zelfstandige woonruimte die op het terrein van een bestaande woning wordt geplaatst of in een bestaand bijgebouw wordt gerealiseerd, en die specifiek bedoeld is om mantelzorg te kunnen verlenen of ontvangen. De woning heeft eigen voorzieningen zoals een keuken, badkamer, woon- en slaapgedeelte, en biedt daarmee zelfstandigheid en privacy voor zowel zorgverlener als zorgontvanger. Nultreden woning Een nultredenwoning is een zelfstandige woning die zowel extern als intern toegankelijk is. Extern toegankelijk wil zeggen dat die zonder traplopen te bereiken is.
Intern toegankelijk wil zeggen dat de woonkamer, de keuken, het toilet, de badkamer en ten minste één slaapkamer zonder traplopen te bereiken zijn. De woning is toegankelijk bij oplevering van nieuwbouw of verbouw en behoeft geen grotere aanpassingen meer. Bijvoorbeeld, een reguliere eengezinswoning die wordt aangepast met een traplift is geen nultredenwoning Pre-mantelzorgwoning Een pre-mantelzorgwoning is een zelfstandige woning op of bij het erf van een bestaande woning, bedoeld om alvast dichtbij naasten te wonen in verwachting van toekomstige mantelzorg, nog vóórdat sprake is van een zorgbehoefte. Hierbij wordt een leeftijdsgrens gehanteerd. Sociale huurwoning Een huurwoning met een aanvangshuurprijs tot en met € 932,93 (prijspeil januari 2025). Starters Huishoudens die een woning betrekken en daarvoor niet zelfstandig woonden. Zorggeschikte woning Een zorggeschikte woning is een zelfstandige woning waarin Wlz-zorg geleverd kan worden en die onderdeel is van een geclusterde woonvorm (voor ouderen) (zie definitie nultredenwoning en geclusterde ouderenwoning). Om alle vormen van zorg te kunnen leveren dienen deze woningen en de vorm rolstoeltoe- en doorgankelijk te zijn, met voldoende ruimte om zorg te leveren. De woningen zijn dementievriendelijk ingericht. Samen bouwen aan leefbare kernen pag.
41 Kerngerichte verdieping Leeswijzer De kerngerichte verdieping bestaat uit twee vaste modules: zorg en welzijn en beter benutten. Samen geven deze modules inzicht in zowel de sociale kwaliteit van de kernen als de potentiële ontwikkelmogelijkheden binnen de bestaande woningvoorraad. Alle cijfers in deze bijlage tonen een indicatief beeld en zijn geen minimum of maximum. Zorg en welzijn De module zorg en welzijn bevat per kern een figuur met drie indicatoren: afstand tot voorzieningen, afstand tot openbaar vervoer en zelfredzaamheid. De indicator zelfredzaamheid is opgebouwd uit gegevens over eenzaamheid en de mate van mantelzorg binnen de kern. De scores worden weergegeven op een schaal van zeer sterk ondergemiddeld tot zeer sterk bovengemiddeld, waarbij een kleurverloop van rood (zwak) naar groen (sterk) de relatieve positie van de kern inzichtelijk maakt. Figuur 12: Legenda zorg en welzijn figuren Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten De module beter benutten geeft inzicht in de potentiële mogelijkheden om de bestaande woningvoorraad intensiever te gebruiken. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen het aantal woningen dat in potentie gesplitst kan worden en het aantal extra woningen dat op kavels kan worden toegevoegd. Deze cijfers bieden een indicatief beeld van de ontwikkelruimte binnen de kernen. Tegelijk is het belangrijk om deze potenties met nuance te beschouwen.
Niet alle mogelijkheden zijn in de praktijk haalbaar: niet alle inwoners staan open voor ingrepen zoals woningsplitsing en het toevoegen van woningen kan leiden tot extra druk op de leefomgeving, bijvoorbeeld door een hogere parkeerdruk of een grotere belasting van voorzieningen. De cijfers moeten daarom worden gezien als een bandbreedte voor beleid en afweging, en niet als een direct realiseerbare opgave. Deze kerngerichte verdieping werkt de gebiedsgids verder uit en biedt verdiepend inzicht in de woon- en ontwikkelopgaven in Molenlanden. Waar de gebiedsgids de hoofdlijnen en gebiedsverschillen schetst, zoomt deze verdieping in op het niveau van afzonderlijke kernen. Voor twintig kernen is een compacte uitwerking gemaakt, met aandacht voor kenmerken, ontwikkelingen en kansen. Zo wordt zichtbaar hoe brede beleidsopgaven lokaal uitwerken en waar verschillen en overeenkomsten tussen kernen liggen. Dit levert een samenhangend beeld op van de woon- en leefomgeving en vormt een goede basis voor beleidskeuzes, prioritering en samenwerking met partners.
Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 42 Arkel Arkel is één van de grotere kernen van de gemeente Molenlanden, met circa 1.510 huishoudens. Het dorp ligt in de Alblasserwaard, tussen de Linge en het Merwedekanaal, en combineert een landelijke ligging met een goede bereikbaarheid richting Gorinchem en de regio. Arkel kenmerkt zich door een mix van een dorps karakter, bedrijvigheid en sociale samenhang, waarbij de aanwezige industriële component zorgt voor een relatief brede economische basis. Het dorp is hecht en ondernemend, met een sterke focus op leefbaarheid en behoud van het kleinschalige karakter, met ruimte voor ontwikkeling en vernieuwing. Zorg en Welzijn Arkel scoort relatief goed op het thema zorg en welzijn. Er zijn veel voorzieningen aanwezig in Arkel. Waaronder ook één van de twee apotheken en één van de twee bibliotheken van de gemeente Molenlanden. Hiernaast zijn er 3 fysiotherapeuten en een centrale supermarkt. De afstand tot voorzieningen scoort hier dan ook zeer sterk. Ook de afstand tot OV scoort zeer sterk door een sterke ov-infrastructuur door het dorp met veel bushaltes. Op zelfredzaamheid scoort Arkel echter sterk ondergemiddeld. Dit houdt in dat inwoners hier relatief veel eenzaamheid ervaren en er een gebrek is aan mantelzorgers in de kern.
Figuur 13: Zorg en Welzijn scores Arkel Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Arkel heeft een gemiddelde splitspotentie met 25 toevoegbare woningen binnen de bestaande voorraad. Meer valt te halen bij het toevoegen van woningen op kavels. Dit geldt overigens voor alle kernen binnen de gemeente Molenlanden. Voor deze methode is er een totale potentie van 165 toe te voegen woningen. De kavels hiervoor zijn voornamelijk te vinden buiten het centrum. Figuur 14: Beter benutten potentie Arkel B ron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 25 165 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 43 Bleskensgraaf Bleskensgraaf is één van de grotere kernen van de gemeente Molenlanden, met circa 1.000 huishoudens en ongeveer 3.000 inwoners. Het dorp ligt centraal in de Alblasserwaard, langs de Graafstroom. Bleskensgraaf kenmerkt zich door een sterk dorpse structuur met lintbebouwing, een hechte gemeenschap en een relatief uitgebreid voorzieningenniveau, met name op het gebied van zorg en maatschappelijke functies. Het dorp heeft daardoor een belangrijke rol voor de directe omgeving. De lokale kleur wordt bepaald door sociale samenhang, betrokkenheid en zorg voor elkaar, met aandacht voor het behoud van het landelijke karakter.
Zorg en welzijn Bleskensgraaf scoort gemiddeld op het thema zorg en welzijn. Er is een goede hoeveelheid voorzieningen aanwezig is de kern waaronder een huisarts, gecentreerd rondom de dorpskern. De rest van de kern is uitgestrekt door de lintbebouwing waardoor de OV-afstand gemiddeld scoort, er zijn voldoende busstations aanwezig. Het niveau van zelfredzaamheid scoort bovengemiddeld, het hechte gemeenschapsgevoel draagt hieraan bij doordat inwoners elkaar ondersteunen. Figuur 15: Zorg en welzijn scores Bleskensgraaf Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Bleskensgraaf heeft een gemiddelde splitspotentie met 20 toevoegbare woningen binnen de bestaande voorraad. Ook in Bleskensgraaf valt meer te halen bij het toevoegen van woningen op kavels. Met het toevoegen van woningen op kavels zijn circa 150 woningen te creëren. De kavels hiervoor zijn voornamelijk te vinden in het gebied met lintbebouwing van de kern. Figuur 16: Beter benutten potentie in Bleskensgraaf Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 20 150 0 20 40 60 80 100 120 140 160 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 44 Brandwijk Brandwijk is een kleine kern binnen de gemeente Molenlanden, met circa 515 huishoudens en een uitgesproken dorpse schaal.
Het dorp ligt centraal in de Alblasserwaard en is van oorsprong opgebouwd als lintdorp langs het water en de polderstructuren. De kern wordt gekenmerkt door rust, ruimte en een sterke sociale samenhang. Voorzieningen zijn beperkt en vooral gericht op het directe dagelijkse gebruik, waardoor Brandwijk in belangrijke mate is aangewezen op omliggende kernen. Juist die kleinschaligheid en het landelijke karakter bepalen de lokale kleur: een hechte, nuchtere gemeenschap met een sterke verbondenheid met het agrarische landschap en aandacht voor behoud van het dorpse karakter. Zorg en welzijn Brandwijk scoort gemiddeld op het thema zorg en welzijn. De voorzieningen van de kern Brandwijk worden in feiten ‘gedeeld’ met de naastliggende kern Molenaarsgraaf. Deze 2 kernen zitten aan weerszijde van lintbebouwing waarin alle voorzieningen gecentreerd zijn. Hier staan ook de meeste woningen van Brandwijk waardoor deze score bovengemiddeld is. Wel staan er ook woningen aan de andere kant van de kerkweg waar geen voorzieningen zijn. Brandwijk scoort hiernaast sterk ondergemiddeld op zelfredzaamheid. Figuur 17: Zorg en welzijn scores Brandwijk Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Brandwijk heeft een relatief kleine potentie voor het splitsen van woningen met maar 10 potentiële woningen die deze mogelijkheid bieden.
Wel zijn hier ook veel mogelijkheden voor het toevoegen van woningen op kavels met 130 toe te voegen woningen. Dit is ook logisch door de het uitgestrekte landelijke karakter van de kern met 2 lintbebouwingen. Figuur 18: Beter benutten potentie Brandwijk B ron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 10 130 0 20 40 60 80 100 120 140 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 45 Giessenburg Giessenburg behoort tot de grotere kernen van de gemeente Molenlanden en telt bijna 2.000 huishoudens. Giessen-Oudekerk valt ook onder Giessenburg. Het dorp heeft zich ontwikkeld langs het riviertje de Giessen, met een structuur die nog steeds zichtbaar is in de langgerekte bebouwing en het omliggende polderlandschap. Kenmerkend voor Giessenburg is de combinatie van een dorpse opzet met een relatief sterk voorzieningenniveau en een centrale rol in de omgeving. Het dorp beschikt over scholen, winkels, zorgvoorzieningen en een actief verenigingsleven, waarmee het een belangrijke functie vervult voor zowel eigen inwoners als de omliggende kernen. De lokale kleur wordt bepaald door een vitale en betrokken gemeenschap, met veel activiteiten en initiatieven vanuit inwoners zelf. Zorg en welzijn Giessenburg scoort relatief goed op zorg en welzijn.
Dit komt voornamelijk door een hoge mate van zelfredzaamheid in de kern. Deze zeer sterke score komt door de betrokken gemeenschap die hierboven is beschreven waardoor eenzaamheid laag ligt in deze kern en waar men elkaar helpt waar nodig. De nodige voorzieningen zijn ook aanwezig in deze kern, maar door de relatief grote omvang van de kern en de sterke concentratie van deze voorzieningen scoort de kern hier gemiddeld. Figuur 19: Zorg en welzijn scores Giessenburg Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten De splitspotentie in Giessenburg is het grootst van de hele gemeente met 55 woningen te splitsen woningen. Hier valt dus het meer te halen dan in de andere kernen. Ook het aantal potentiële woningen op kavels is het grootst met 305 woningen. Het is een relatief grote kern dus dit is niet verrassend. Voornamelijk de woningen langs de Giessen bieden hier mogelijkheden voor. Figuur 20: Beter benutten potentie Giessenburg B ron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 55 305 0 50 100 150 200 250 300 350 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 46 Goudriaan Goudriaan is een kleine kern binnen de gemeente Molenlanden, met 360 huishoudens en een duidelijk kleinschalig karakter.
Het dorp is typerend als lintdorp, opgebouwd langs het veenstroompje de Goudriaan met bebouwing aan beide zijden van het water. De kern van oudsher een agrarisch profiel, landelijke karakter en is omgeven door het open polderlandschap. Voorzieningen zijn beperkt en grotendeels gericht op de eigen gemeenschap, zoals een basisschool en enkele lokale functies. Wat Goudriaan onderscheidt is de grote betrokkenheid van inwoners: er is veel vrijwilligersinzet en initiatieven worden vaak gezamenlijk opgepakt. De lokale kleur is daarmee landelijk en hecht, met een sterke onderlinge verbondenheid en een actieve dorpsgemeenschap. Zorg en welzijn Zoals hierboven beschreven is het aanbod van voorzieningen ondergemiddeld in Goudriaan waardoor deze score lager uitvalt. Dit compenseert de kern met een zeer sterke score zelfredzaamheid. Inwoners leveren hier bovengemiddeld veel mantelzorg en door het sterke gemeenschapsgevoel is er weinig eenzaamheid in de kern. Figuur 21: Zorg en welzijn scores Goudriaan Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Het kleine karakter van de kern biedt logischerwijs ook geen enorme potentie voor het beter benutten van de bestaande voorraad. Toch zijn er 10 woningen die gesplitst zouden kunnen worden en kunnen er 95 woningen toegevoegd worden op kavels in de kern. Voornamelijk deze laatste kan dus relatief grote impact hebben op de woningvoorraad in Goudriaan.
Figuur 22: Beter benutten potentie Goudriaan Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 10 95 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 47 Groot-Ammers Groot-Ammers is één van de grotere kernen van de gemeente Molenlanden, met circa 1.690 huishoudens en een duidelijke centrumfunctie binnen de Alblasserwaard. De kern ligt aan de rivier de Lek en combineert een dorpse schaal met een relatief sterke positie in de regio. De ruimtelijke opbouw is deels historisch langs dijken en waterlopen ontstaan, aangevuld met latere uitbreidingen. Groot-Ammers onderscheidt zich door een relatief compleet voorzieningenniveau, met onder meer winkels, scholen en zorgvoorzieningen, waardoor het voor omliggende kleinere kernen een belangrijke rol vervult. Wat het dorp typeert is een combinatie van levendigheid en betrokkenheid. Er is een actief verenigingsleven en een sterke sociale structuur, terwijl de ligging aan de Lek en het omringende polderlandschap zorgen voor een herkenbare, landelijke uitstraling. Zorg en welzijn Groot-Ammers scoort relatief goed op het thema zorg en welzijn. Dit is voornamelijk door het goede aanbod voorzieningen waaronder één van de twee drogisten van de gemeente en één van de twee bibliotheken.
Deze voorzieningen zijn verzameld in het centrum ven de kern waar het grootste deel van de woningen te vinden is. Hierdoor scoort de kern zeer sterk op deze variabele. De zelfredzaamheid scoort ondergemiddeld, verklaarbaar door meer eenzaamheid dan in kleinere kernen. Figuur 23: Zorg en welzijn scores Groot-Ammers Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Er is een relatief grote potentie voor het splitsen van woningen in Groot-Ammers met 30 woningen. Ook voor het toevoegen van woningen op kavels is veel potentie. Met name in het buitengebied is er potentie om 200 van dit type woningen toe te voegen. Figuur 24: Beter benutten potentie Groot-Ammers Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 30 200 0 50 100 150 200 250 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 48 Hoogblokland Hoogblokland is een middelgrote kern in de gemeente Molenlanden, met circa 580 huishoudens. Het dorp ligt nabij Gorinchem, en heeft een langgerekte opbouw als lintdorp langs de Dorpsweg en de Bazeldijk, deels op hogere donken in het landschap. De kern combineert een dorpse structuur met een relatief goed voorzieningenniveau, zoals scholen en sportvoorzieningen. Daarmee heeft Hoogblokland een duidelijke woonfunctie binnen de regio.
Kenmerkend is de betrokkenheid van inwoners en het actieve verenigingsleven. De lokale kleur is dorps en sociaal, met veel onderlinge samenhang en aandacht voor leefbaarheid, waarbij het kleinschalige en landelijke karakter behouden blijft. Zorg en welzijn Hoogblokland scoort gemiddeld op het thema zorg en welzijn. Naast een dorpshuis en een kapper zijn er weinig zorgvoorzieningen aanwezig. Dit wordt gebalanceerd door een sterke zelfredzaamheid binnen de kern. Inwoners zijn betrokken en verlenen mantelzorg waar nodig, ook ligt de eenzaamheid in deze kern relatief laag. Figuur 25: Zorg en welzijn scores Hoogblokland Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Hoogblokland heeft een gemiddelde splitspotentie met 15 woningen die hiervoor in aanmerking komen. Daarnaast is er ook hier een grote potentie voor het toevoegen van woningen op kavels. 115 woningen kunnen op deze manier worden toegevoegd, bijvoorbeeld langs de Bazeldijk. Figuur 26: Beter benutten potentie Hoogblokland Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 15 115 0 20 40 60 80 100 120 140 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 49 Hoornaar Hoornaar is een middelgrote kern in de gemeente Molenlanden, met circa 760 huishoudens.
Het dorp is ontstaan als lintdorp langs de Dorpsweg en de omliggende waterlopen, met een structuur die nauw samenhangt met het historische polderlandschap. De kern heeft een herkenbaar dorps karakter met een redelijk aantal basisvoorzieningen en een duidelijke woonfunctie in de regio. Tegelijkertijd speelt het agrarische verleden nog steeds een rol in de uitstraling en identiteit van het dorp. Wat Hoornaar typeert is de combinatie van traditie en gemeenschapszin. Inwoners zijn actief betrokken bij het dorp en organiseren veel lokale activiteiten. Er is dan ook een sterke samenhang met aandacht voor het behoud van het dorpse en landelijke karakter. Zorg en welzijn Hoornaar scoort relatief goed op het thema zorg en welzijn. Er is een goed voorzieningenniveau aanwezig met een huisarts, fysiotherapeuten en een supermarkt. Wel zijn deze sterk gecentreerd rond het centrum terwijl ook relatief veel woningen in het buitengebied staan. De zelfredzaamheid scoort sterk door de sterke gemeenschapszin en het omkijken naar anderen. Figuur 27: Zorg en welzijn scores Hoornaar Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Hoornaar heeft een gemiddelde splitspotentie met 20 woningen die hiervoor in aanmerking komen. Daarnaast is er ook hier een grote potentie voor het toevoegen van woningen op kavels.
155 woningen kunnen op deze manier worden toegevoegd in het buitengebied van de kern zoals langs de Groeneweg of Lage Giessen. Figuur 28: Beter benutten potentie Hoornaar Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 20 155 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 50 Kinderdijk Kinderdijk is een kleine kern in de gemeente Molenlanden, met circa 335 huishoudens. Het dorp ligt op het punt waar de rivieren de Lek en de Noord samenkomen en heeft een compacte, waterrijke structuur. De kern staat wereldwijd bekend om de molens van Kinderdijk, een UNESCO-werelderfgoed met negentien historische windmolens die het waterbeheer in de Alblasserwaard zichtbaar maken. Dit geeft het dorp een unieke positie, waarbij wonen, erfgoed en toerisme samenkomen. Hoewel het voorzieningenniveau beperkt is, met enkele basisvoorzieningen en recreatieve functies, vervult Kinderdijk vooral een bijzondere rol door zijn cultuurhistorische waarde en internationale aantrekkingskracht. De lokale kleur is daarmee uniek: kleinschalig en rustig, maar tegelijkertijd sterk verbonden met het water, het landschap en het iconische erfgoed van de molens. Zorg en welzijn Kinderdijk scoort ondergemiddeld op het thema zorg en welzijn.
Voor alle variabelen ligt de score ondergemiddeld. Los van een huisarts en een aantal (toeristische) restaurants zijn er weinig voorzieningen aanwezig waardoor inwoners toch snel geneigd zullen zijn om naar Nieuw- Lekkerland of Alblasserdam te gaan. De zelfredzaamheid ligt hier ook laag. Het toerisme heeft hier waarschijnlijk een negatieve invloed op het gemeenschapsgevoel. Figuur 29: Zorg en welzijn scores Kinderdijk Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Kinderdijk heeft een zeer kleine splitspotentie met 5 woningen die hiervoor in aanmerking komen. Daarnaast is er in deze kern een kleine potentie voor het toevoegen van woningen op kavels. De kern biedt maar mogelijkheid voor circa 20 woningen die kunnen worden toegevoegd. Figuur 30: Beter benutten potentie Kinderdijk Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 5 20 0 5 10 15 20 25 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 51 Langerak Langerak is een middelgrote kern binnen de gemeente Molenlanden, met circa 680 huishoudens en een duidelijke dorpsfunctie in de regio. Het dorp ligt aan de rivier de Lek en is van oorsprong opgebouwd als lintdorp langs de dijk, met een sterk verband tussen bebouwing, water en landschap.
De kern heeft een herkenbare dorpsstructuur met een aantal basisvoorzieningen en een belangrijke woonfunctie voor de directe omgeving. De ligging aan de Lek geeft Langerak een eigen karakter binnen de gemeente, met zicht op het rivierlandschap en een historische dijkstructuur. Wat Langerak typeert is de uitgestrekte oase van rust. Zorg en welzijn Langerak scoort sterk ondergemiddeld op het thema zorg en welzijn. Voor alle variabelen ligt de score onder-gemiddeld. Er zijn vrijwel geen voorzieningen aanwezig waardoor de inwoners voornamelijk uitwijken naar het nabije Nieuwpoort. De zelfredzaamheid ligt hier ook laag. De meeste woningen liggen naast Nieuwpoort waardoor een groot deel van de ontmoeting hier plaats vindt. De kern scoort dan ook niet goed op zelfredzaamheid door het gebrek aan een centraal punt. Figuur 31: Zorg en welzijn scores Langerak Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Langerak heeft een kleine splitspotentie met 10 woningen die hiervoor in aanmerking komen. Daarnaast is er een potentie van 75 woningen op kavels. Dit zal voornamelijk langs de rivier de Lek en de Melkweg zijn. Figuur 32: Beter benutten potentie Langerak Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 10 75 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag.
52 Molenaarsgraaf Molenaarsgraaf is een middelgrote kern binnen de gemeente Molenlanden, met circa 445 huishoudens. Het dorp ligt aan de Graafstroom en heeft een langgerekte opbouw als klassiek lintdorp, met bebouwing langs het water en een sterke relatie met het polderlandschap. De kern beschikt over een aantal basisvoorzieningen, waaronder een basisschool, winkels en sportvoorzieningen, en vervult daarmee een duidelijke woonfunctie voor de directe omgeving. De ligging aan het water en de historische elementen, zoals molens en de dorpskerk, bepalen mede het dorpsbeeld. Molenaarsgraaf wordt gekenmerkt door rust, ruimte en een hechte gemeenschap. Zorg en welzijn Molenaarsgraaf scoort gemiddeld op het thema zorg en welzijn. Zoals eerder benoemd deelt Molenaarsgraaf de voorzieningen met de aangrenzende kern Brandwijk. Wel zijn voor een groot deel van de inwoners deze voorzieningen niet op loopafstand bereikbaar, mede gezien de scheiding door het water. De zelfredzaamheid is hiernaast gemiddeld. Figuur 33: Zorg en welzijn scores Molenaarsgraaf Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Molenaarsgraaf heeft een kleine splitspotentie met 10 woningen die hiervoor in aanmerking komen. Daarnaast is er ook potentie voor het toevoegen van woningen op kavels. Voornamelijk langs de Graafdijk-Oost kan de woningvoorraad hierdoor beter benut worden met maximaal 75 toegevoegde woningen op kavels.
Figuur 34: Beter benutten potentie Molenaarsgraaf Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 10 75 0 10 20 30 40 50 60 70 80 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 53 Nieuw-Lekkerland Nieuw-Lekkerland is de grootste kern van de gemeente Molenlanden, met 3.210 huishoudens en daarmee een duidelijke centrumfunctie in de Alblasserwaard. De kern ligt ten zuiden van de rivier de Lek en heeft zich ontwikkeld uit verschillende dorpsdelen die inmiddels aaneengegroeid zijn tot één samenhangend dorp. De ruimtelijke structuur is compact en minder uitgesproken als lintdorp dan in andere kernen, met diverse woonwijken rond een historisch dijklint. Nieuw- Lekkerland beschikt over een relatief uitgebreid voorzieningenniveau, met onder andere winkelcentra, scholen, sportvoorzieningen en zorgfuncties, waardoor het een belangrijke rol vervult voor de omgeving. Kenmerkend voor Nieuw-Lekkerland is de combinatie van schaal en een dorps karakter. Zorg en welzijn Nieuw-Lekkerland scoort gemiddeld op het thema zorg en welzijn. Vrijwel alle voorzieningen, waaronder één van de twee apotheken en één van de twee drogisten zijn verspreid aanwezig binnen de kern. Wel zijn er ook woningen waar de afstanden groter zijn dan wenselijk waardoor deze score niet zeer sterk bovengemiddeld is.
De zelfredzaamheid van de kern ligt lager dan gemiddeld doordat het hogere inwoneraantal minder gemeenschapsgevoel meebrengt. Figuur 35: Zorg en welzijn scores Nieuw-Lekkerland Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Nieuw-Lekkerland heeft een grote splitspotentie met 45 woningen die hiervoor in aanmerking komen. Daarnaast valt de potentie voor het toevoegen van woningen op kavels relatief tegen. Er kunnen in Nieuw-Lekkerland maximaal 150 woningen worden toegevoegd. Dit komt door het al compacte centrum van de kern waar weinig ruimte beschikbaar is. Figuur 36: Beter benutten potentie Nieuw-Lekkerland Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 45 150 0 20 40 60 80 100 120 140 160 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 54 Nieuwpoort Nieuwpoort is een kleine stad binnen de gemeente Molenlanden, met circa 680 huishoudens. De kern ligt aan de rivier de Lek en onderscheidt zich van andere dorpen in de gemeente door haar historische status als vestingstad, met een compacte en meer stedelijke structuur binnen de vestingwallen. De ruimtelijke opbouw is anders dan de omliggende lintdorpen: binnen de wallen ligt een dichtbebouwde historische kern met grachten, straten en pleinen, omgeven door dijkbebouwing en open polderlandschap.
De stad heeft een aantal voorzieningen, waar ook inwoners van omliggende kernen gebruik van maken. Hiernaast heeft Nieuwpoort vooral een sterke cultuurhistorie en mate van recreatie. Kenmerkend voor Nieuwpoort is de hoge monumentendichtheid en het goed bewaard gebleven vestingkarakter. Zorg en welzijn Nieuwpoort scoort sterk bovengemiddeld op het thema zorg en welzijn. In deze kleine stad zitten relatief veel voorzieningen dicht bij elkaar waaronder een huisarts en fysiotherapeut. Inwoners wonen door het kleine formaat van de kern automatisch dichtbij deze voorzieningen wat een zeer sterke score oplevert. Zelfredzaamheid is net onder-gemiddeld in de kern. Figuur 37: Zorg en welzijn scores Nieuwpoort Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Nieuwpoort heeft een kleine splitspotentie met 10 woningen die hiervoor in aanmerking komen. Daarnaast is voornamelijk de potentie voor het toevoegen van woningen op kavels erg klein. Maar 20 kavels bieden hier ruimte voor, wat logisch is voor de al compacte, kleine stad. Figuur 38: Beter benutten potentie Nieuwpoort Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 10 20 0 5 10 15 20 25 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag.
55 Noordeloos Noordeloos is een kleine kern binnen de gemeente Molenlanden, met circa 695 huishoudens en een duidelijk dorps karakter. Het dorp is opgebouwd als lintdorp langs de rivier Noordeloos, met bebouwing die sterk verbonden is met het omliggende polderlandschap. De ruimtelijke structuur is langgerekt en overzichtelijk, met een beperkt maar passend voorzieningenniveau en een duidelijke woonfunctie voor de eigen inwoners en de directe omgeving. Het open landschap en de ligging aan het water bepalen in hoge mate het beeld van de kern. Wat Noordeloos typeert is de rust en het landelijke karakter, gecombineerd met een hechte en zeer betrokken gemeenschap. Zorg en welzijn Noordeloos scoort gemiddeld op het thema zorg en welzijn. Er zijn een aantal voorzieningen aanwezig als een huisarts en een kapper, maar door het uitgestrekte karakter zijn deze voor veel woningen te ver. Dit wordt gecompenseerd door een zeer sterke zelfredzaamheid door een hechte en behulpzame gemeenschap. Er wordt mantelzorg verleend en eenzaamheid ligt laag. Figuur 39: Zorg en welzijn scores Noordeloos Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Noordeloos heeft een gemiddelde splitspotentie met potentie voor circa 20 woningen. De potentie voor het toevoegen van woningen op kavels ligt een stuk hoger door de ruime opzet van de kern.
In Noordeloos kunnen 180 woningen toegevoegd worden onder andere langs de gelijk genoemde rivier de Noordeloos. Figuur 40: Beter benutten potentie Noordeloos Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 20 180 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 56 Ottoland Ottoland is een kleine kern in de gemeente Molenlanden met circa 350 huishoudens, omgeven door diverse watergangen. Het dorp heeft een duidelijke lintstructuur, waarbij de bebouwing zich langs het water en de weg uitstrekt en direct overgaat in het omliggende polderlandschap. De kern heeft een overzichtelijke opbouw en een beperkt, maar passend voorzieningenniveau, met een duidelijke woonfunctie voor de eigen inwoners. De ligging aan het water en de open polder zorgen voor lange zichtlijnen en een herkenbaar dorpsbeeld. Ottoland kenmerkt zich door rust en ruimte, gecombineerd met een betrokken gemeenschap. De lokale kleur is landelijk en hecht, met een sterke verbondenheid met het landschap en aandacht voor leefbaarheid en behoud van het dorps karakter. Zorg en welzijn Ottoland scoort gemiddeld op het thema zorg en welzijn. Er zijn naast twee buurthuizen en een fysiotherapeut op de kerngrens weinig voorzieningen aanwezig in deze verspreidde kern.
Dit zorgt voor een zwakke voorzieningenscore. Het OV is hier wel relatief goed bereikbaar voor de meeste inwoners met een directe verbinding naar voorzieningen in Molenaarsgraaf. Figuur 41: Zorg en welzijn scores Ottoland Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Ottoland heeft een beperkte splitspotentie van 10 potentiële woningen. De potentie voor het toevoegen van woningen op kavels ligt ook hier een stuk hoger door de ruime, gespikkelde opzet van de kern. In Ottoland kunnen 110 woningen toegevoegd worden. Mogelijkheden hiervoor zijn voornamelijk langs de ‘A’ en ‘B’. Figuur 42: Beter benutten potentie Ottoland Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 10 110 0 20 40 60 80 100 120 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 57 Oud-Alblas Oud-Alblas is een kleine tot middelgrote kern binnen de gemeente Molenlanden, met circa 815 huishoudens en een duidelijk dorps karakter. Het dorp ligt langs het riviertje de Alblas, op korte afstand van Alblasserdam en Papendrecht, en combineert daarmee een landelijke ligging met een goede bereikbaarheid richting de regio. De kern heeft een herkenbare lintstructuur langs het water en een overzichtelijke opbouw, met een duidelijke woonfunctie.
Het omliggende polderlandschap is nadrukkelijk aanwezig en bepaalt in belangrijke mate het ruimtelijke beeld. Oud-Alblas kenmerkt zich door rust en overzichtelijkheid, gecombineerd met een hechte en betrokken gemeenschap. Zorg en welzijn Oud-Alblas scoort gemiddeld op het thema zorg en welzijn. Er zijn beperkte voorzieningen aanwezig zoals een fysiotherapeut en kapper. Maar voor echte zorgvoorzieningen moeten inwoners toch uitwijken naar Nieuw-Lekkerland of naar Alblasserdam of Papendrecht buiten de gemeente. De zelfredzaamheid is zeer sterk door het sterkte gemeenschapsgevoel. Figuur 43: Zorg en welzijn scores Oud-Alblas Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Oud-Alblas heeft een gemiddelde splitspotentie van 20 potentiële woningen. De potentie voor het toevoegen van woningen op kavels ligt een stuk hoger door de ruime opzet van de kern. In Oud- Alblas kunnen 150 woningen toegevoegd worden onder andere langs de Alblas. Figuur 44: Beter benutten potentie Oud-Alblas Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 20 150 0 20 40 60 80 100 120 140 160 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 58 Schelluinen Schelluinen is een kleine kern, met een duidelijk dorps karakter en circa 535 huishoudens.
Het dorp ligt aan de westzijde van Gorinchem en profiteert daarmee van een gunstige ligging nabij de stad en belangrijke infrastructuur, zoals de A15, waardoor het (met de auto) goed bereikbaar is. De kern heeft een compacte dorpsopbouw met zowel historische lintbebouwing als latere uitbreidingen. De ligging zorgt voor een meer dynamisch profiel dan in veel andere Molenlandse kernen. Toch is er een sterke sociale cohesie en een behulpzame gemeenschap aanwezig. Zorg en welzijn Schelluinen scoort gemiddeld op het thema zorg en welzijn. Naast het MFC de Commanderij zijn er beperkt voorzieningen aanwezig waardoor inwoners snel aangewezen zijn op Giessenburg of Gorinchem. Hiernaast is opvallend dat de OV-voorzieningen onvoldoende zijn in vergelijking met de rest van Molenlanden. Het enige busstation is te vinden aan de rand van de kern. De zelfredzaamheid is daarentegen wel hoog door het sterke gemeenschapsgevoel en voldoende mantelzorg. Figuur 45: Zorg en welzijn scores Schelluinen Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Schelluinen heeft een relatief lage splitspotentie van 10 potentiële woningen. De potentie voor het toevoegen van woningen op kavels ligt ook hier hoger. In Schelluinen kunnen 180 woningen toegevoegd worden. De Voordijk en Nolweg bieden hiervoor onder andere mogelijkheden voor.
Figuur 46: Beter benutten potentie Schelluinen Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 10 110 0 20 40 60 80 100 120 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 59 Streefkerk Streefkerk is een middelgrote kern binnen de gemeente Molenlanden, met circa 950 huishoudens en een duidelijk herkenbaar dorps karakter. Het dorp ligt aan de rivier de Lek en onderscheidt zich door de ligging op en langs de dijk, met zicht op het rivierlandschap. De structuur van Streefkerk is deels lineair langs de Lekdijk, aangevuld met kleinschalige uitbreidingen daarachter. Het dorp heeft een beperkt maar passend voorzieningenniveau en fungeert vooral als woonkern voor de eigen gemeenschap, met een oriëntatie op omliggende kernen zoals Nieuw-Lekkerland en Groot- Ammers. Wat Streefkerk typeert is de combinatie van dijkdorp en polder. De relatie met de rivier is nadrukkelijk aanwezig, terwijl het achterliggende landschap open en landelijk blijft. De lokale kleur is rustig en betrokken, met een prettig gemeenschapsgevoel. Zorg en welzijn Streefkerk scoort gemiddeld op het thema zorg en welzijn. Er zijn een aantal belangrijke voorzieningen aanwezig als een huisarts, fysiotherapeut en buurthuis. Wel is voor het zuidelijke deel van de kern het OV onvoldoende bereikbaar.
De zelfredzaamheid van de kern is gemiddeld vergeleken met de andere kernen in Molenlanden. Figuur 47: Zorg en welzijn scores Streefkerk Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Streefkerk heeft een beperkte splitspotentie van 10 potentiële woningen. De potentie voor het toevoegen van woningen op kavels ligt hier ook hoger doordat de kern weid en uitgestrekt is opgezet. In Streefkerk kunnen 110 woningen toegevoegd worden. Deze potentie is voornamelijk te vinden langs de Lek en de Middenpolderweg. Figuur 48: Beter benutten potentie Streefkerk Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 10 110 0 20 40 60 80 100 120 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 60 Waal Waal is een kleine kern met een uitgesproken kleinschalig en landelijk karakter. Het dorp ligt aan de rivier de Lek, omsloten door het grotere Langerak, en vormt daarmee in feite een compacte dorpsenclave binnen dit gebied. De bebouwing is beperkt en grotendeels geconcentreerd langs de dijk, met directe relatie tot het rivierlandschap. Door de ligging aan de Lek heeft Waal een open en weids karakter, met zicht op het water en het achterliggende poldergebied. Voorzieningen zijn nauwelijks aanwezig, waardoor de kern sterk georiënteerd is op Langerak en omliggende dorpen.
Wat Waal onderscheidt is juist die kleinschaligheid binnen een groter geheel. Hierdoor voelt het dorp meer als een buurtschap aan de Lek dan als een zelfstandige kern. Zorg en welzijn Waal scoort ondergemiddeld op het thema zorg en welzijn. Door het kleine formaat en omsloten ligging zijn er vrijwel geen (zorg)voorzieningen aanwezig. De dichtstbijzijnde voorzieningen zijn in Nieuwpoort. Opmerkelijk voor een kleine kern als Waal is dat de zelfredzaamheid zeer sterk ondergemiddeld is. Mantelzorg is hier dus erg beperkt en eenzaamheid is verrassend hoog. Figuur 49: Zorg en welzijn scores Waal Bron: Stec Groep 2026 Beter benutten Waal heeft geen splitspotentie. De potentie voor het toevoegen van woningen op kavels is ook erg beperkt. In Waal is maar ruimte voor 10 extra woningen op kavels. Waarschijnlijk aan de randen van de kern. Figuur 50: Beter benutten potentie Waal Bron: Stec Groep 2026 -1,5 -1 -0,5 0 0,5 1 1,5 Afstand tot voorzieningen (250m) Afstand tot OV (250m) Zelfredzaamheid 0 10 0 2 4 6 8 10 12 Splitspotentie Wonen op kavel potentie Samen bouwen aan leefbare kernen pag. 61 Wijngaarden Wijngaarden is een kleine kern met een duidelijk kleinschalig en landelijk karakter. Het dorp ligt tussen kernen Bleskensgraaf en Sliedrecht, en heeft daardoor een rustige ligging, maar wel met goede verbindingen naar omliggende plaatsen.