Bijlage 1 Advies jurist Olaf Schuwer

ADVIES Aan : Van : Betreft : Zwolle ,

Jarno Groenveld, raadsadviseur Molenlanden Olaf Schuwer, adviseur Decentraal overheidsrecht raadsvoorstel Extra budget rekenkamer 18 mei 2023

Inleiding Er zijn vragen gerezen over het raadsvoorstel Extra budget rekenkamer. Per emailbericht d.d. 15 mei 2023 legde je mij de volgende vragen voor. Zou jij ons van een juridisch advies kunnen voorzien over de vragen:  Is de behandeling van dit raadsvoorstel rechtmatig? Of zou het van de agenda gehaald moeten worden omdat de raad geen grond heeft om zich over zo’n voorstel te buigen? Zowel op grond van landelijke wetgeving als de lokale verordening op de rekenkamer 2022 (zie bijlage).  Kan het budgetrecht van de raad ingeperkt worden door gemeentelijke verordening (door de raad vastgesteld)? Of heeft de raad altijd het recht om zich te buigen over voorstellen tot begrotingswijziging?  Is het juridisch zuiver dat de contactcommissie voor de rekenkamer dit voorstel indient? Mijn beantwoording van bovenvermelde vragen is als volgt. A. Leeswijzer Allereerst geef ik een schets van het wettelijk kader. Deze plaats ik vervolgens tegen een staatsrechtelijk beschouwende achtergrond. Dit vormt de basis voor een aantal overwegingen, waarna de vragen concreet worden beantwoord. B. Wettelijk kader De werkzaamheden van een rekenkamer zijn wettelijk geregeld in de Gemeentewet (Hoofdstukken IVa en XIa), nader uitgewerkt in de Verordening op de rekenkamer gemeente Molenlanden 2022.

Relevante wetsbepalingen zijn: Gemeentewet Artikel 81j lid 1 De raad stelt, na overleg met de rekenkamer, de rekenkamer de nodige middelen ter beschikking voor een goede uitoefening van haar werkzaamheden Artikel 182 lid 2 Op verzoek van de raad kan de rekenkamer een onderzoek instellen. Verordening op de rekenkamer gemeente Molenlanden 2022 Ar kel 7 lid 1 De rekenkamer is bevoegd binnen een aan haar bij de begro ng beschikbaar gesteld budget uitgaven te doen ten behoeve van de uitvoering van haar taken.

1

Ar kel 12 1. De rekenkamer inventariseert jaarlijks aan wat voor onderzoek de raad behoe e hee . De wijze waarop dit gebeurt wordt in overleg met de contactcommissie bepaald. 2. De rekenkamer bepaalt de onderwerpen die zij onderzoekt, formuleert de probleemstelling en stelt de onderzoeksopzet vast. 3. De in het vorige lid bedoelde onderzoeksopzet wordt door de rekenkamer ter kennisneming aan de raad en het college verstuurd. C. Uit de wetsgeschiedenis1 en literatuur2 Bovenvermelde wettelijke bepalingen dienen tegen een theoretische achtergrond te worden beschouwd. Dit teneinde de beantwoording van de voorgelegde vragen te optimaliseren. De rekenkamer is zelf bevoegd om te bepalen of een verzoek om een onderzoek uit te voeren wordt gehonoreerd.3 In de rechtspraak is bevestigd dat een rekenkamer zelf moet kunnen bepalen welk onderzoek zij verricht en dat de gemeenteraad daar geen (directe) invloed op mag hebben. Hoogstens kan de raad verzoeken tot onderzoek.4 De afschaffing van de rekenkamerfunctie staat er niet aan in de weg dat gemeenten een raadscommissie of auditcommissie kunnen instellen die de rekenkamer adviseert over de algemene onderzoeksprogrammering en de presentatie van de rekenkamerrapporten aan de raad.

De rekenkamer verkrijgt op deze manieren inzicht in de behoefte van de raad aan onderzoeken en kan zo inschatten welke onderzoeken nuttig en waardevol zijn voor de controlerende taak van de raad.5 D. Overwegingen De onafhankelijkheid van de rekenkamer staat buiten kijf. Dat komt naar voren uit de hierboven vermelde wettelijke bepalingen6 en wordt onderstreept in de wetsgeschiedenis, rechtspraak en literatuur. Dat neemt niet weg dat de gemeenteraad aan de rekenkamer kan verzoeken om over een specifiek onderwerp een onderzoek uit te voeren.7 Voor zijn werkzaamheden behoeft de rekenkamer (financiële) middelen. Deze moeten hem ter beschikking worden gesteld door de raad.8 De raad heeft het laatste woord waar het gaat om het ter beschikking stellen van middelen aan de rekenkamer, de rekenkamer heeft het laatste woord waar het gaat om het vaststellen van de onderwerpen waarnaar onderzoek wordt verricht. Het ontbreken van (voldoende) middelen voor een specifiek onderzoek kan dus tot gevolg hebben dat dit onderzoek geen doorgang vindt in het betreffende jaar.

Noch uit de Gemeentewet, noch uit de Verordening op de rekenkamer gemeente Molenlanden 2022, noch uit de wetsgeschiedenis en literatuur volgt dat het een rekenkamer niet vrij zou staan om in de loop van een begrotingsjaar hetzij rechtstreeks hetzij via een aan de rekenkamer gekoppelde contactcommissie aan de raad het verzoek om extra middelen voor het houden van een specifiek 1

Parlementaire behandeling wetsvoorstel Versterking decentrale rekenkamers, TK 35298, nr. 3. Broeksteeg, Gemeenterecht, Deventer 2021, pgs. 235 t/m 244. 3 Idem, pg. 240. 4 Idem. 5 TK 35298, nr. 3, pg. 13 6 Zie in het bijzonder artikel 12 lid 2 Verordening op de rekenkamer gemeente Molenlanden 2022. 7 Artikel 182 lid 2 Gemeentewet. 8 Artikel 81j lid 1 Gemeentewet. 2

2

onderzoek voor te leggen. In de vorige versie van de verordening op de rekenkamer9 stond een bepaling die de procedure vastlegde voor het verrichten van zelfstandig onderzoek door de rekenkamer. Deze bepaling is niet terug te vinden in de huidige verordening. Dat heeft geen consequenties c.q. vormt geen beletsel voor het doen van een voorstel voor een extra krediet voor het door de rekenkamer zelf ter hand nemen van een onderzoek. E. Beantwoording gestelde vragen 

De behandeling van dit raadsvoorstel is rechtmatig. Geen rechtsregel verzet zich ertegen dat de raad een verzoek van dan wel namens de rekenkamer in behandeling neemt om lopende het begrotingsjaar een extra bedrag aan de rekenkamer toe te kennen voor het houden van een specifiek geduid onderzoek. Het staat de raad vrij om hierover een besluit te nemen. Het staat de rekenkamer vrij om een dergelijk verzoek te (laten) doen, waarbij de rekenkamer zich ervan bewust is dat de raad kan besluiten het verzoek niet in te willigen. Dit heeft te maken met het feit dat het budgetrecht van de raad ook hier zijn werking doet gelden. De onafhankelijkheid van de rekenkamer wordt hierdoor niet aangetast. Om de wettelijke bepalingen beter uit de verf te laten komen, verdient het aanbeveling dat de raad nog wel een besluit neemt over de wenselijkheid van een onderzoek naar de herontwikkeling schoollocatie Giessen-Oudekerk door de rekenkamer. Het raadsvoorstel met zaaknummer 1176034 bevat hierover geen beslispunt. Zoals opgemerkt tijdfens de vergadering van de commissie Samenleving, Duurzaamheid & Bedrijfsvoering d.d. 11 mei 2023 (agendapunt 8) ligt aan de wenselijkheid tot het houden van dit onderzoek geen raadsbesluit ten grondslag. Een raadscommissie kan hierover geen besluiten nemen



Het budgetrecht van de raad wordt niet ingeperkt door de gemeentelijke verordening. De raad heeft die verordening als gemeentelijk wetgever zelf vastgesteld. Los daarvan beoordeelt de raad op grond van zijn budgetrecht over toekenning dan wel aanpassing c.q. verhoging van het budget dat de rekenkamer ter beschikking staat.



Geen rechtsregel verzet zich ertegen dat de contactcommissie dit voorstel aan de gemeenteraad voorlegt. Het is de raad die bepaalt of hij een dergelijk voorstel op de agenda van zijn vergadering plaatst. Het is de raad die bepaalt welke organen en personen aan hem voorstellen ter besluitvorming voorlegt. Dit kan dus ook de contactcommissie zijn. Voor ieders duidelijkheid is het beter om dit vast te leggen in de Verordening op de rekenkamer gemeente Molenlanden 2022.

Zwolle, 18 mei 2023 Mr. Olaf Schuwer Adviseur Decentraal overheidsrecht

9

Artikel 13 lid 3 Verordening op de Rekenkamer gemeente Molenlanden 2019.

3