Begroting 2022 Gemeente Molenlanden

Begroting 2022

Inhoud Inleiding ......................................................................................... 3

2.5

Paragraaf bedrijfsvoering ................................................. 63

De samenleving centraal ............................................................. 3

2.6

Paragraaf verbonden partijen ........................................... 68

Maatschappelijke opgaven........................................................... 3

2.7

Paragraaf grondbeleid 2022 ............................................. 90

Leeswijzer .................................................................................... 12

3.

1. Programma's ............................................................................ 14

2.

Financiële begroting ............................................................... 94 3.1

Geprognotiseerde balans ................................................. 94

1.1

Wonen en leven in Molenlanden ....................................... 14

3.2

Overzicht van baten en lasten .......................................... 95

1.2

Verkeer en vervoer in Molenlanden .................................. 20

3.3

Verschillen tussen de begroting 2022 en 2021................. 97

1.3

Samenleven in Molenlanden ............................................. 22

3.4

Jaarlijks terugkerende arbeidskosten ................................ 99

1.4

Beter omgaan met ons gebied.......................................... 28

3.5

Mutaties algemene reserve ............................................... 99

1.5

Werken en recreëren in Molenlanden ............................... 32

3.6

Grondslagen waarop ramingen zijn gebaseerd ............... 101

1.6

Dichtbij Molenlanden ....................................................... 38

3.7

Overzicht van baten en lasten per taakveld .................... 103

1.7

Algemene Dekkingsmiddelen en Onvoorzien ................... 42

3.8

Incidentele baten en lasten............................................. 105

1.8

Overhead ......................................................................... 44

3.9

Stand en verloop van reserves en voorzieningen ............ 106

Paragrafen ............................................................................. 46

3.10

Investeringen .............................................................. 108

3.11

Emu-saldo ................................................................... 118

2.1

Paragraaf lokale heffingen ............................................... 46

2.2

Paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing .......... 50

2.3

Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen ............................ 56

4.1

Overzicht Programma’s met taakvelden ......................... 119

2.4

Paragraaf financiering ...................................................... 62

4.2

Uitgangspunten aanwending Algemene Reserve ............. 120

4.

Bijlagen ................................................................................ 119

hebben onverminderde aandacht voor de (sociale) veiligheid van onze inwoners.

Inleiding Voor u ligt de programmabegroting 2022-2025 van de gemeente Molenlanden. De beleidsopgaven zoals deze in de Kadernota 2022 door uw Raad zijn vastgesteld zijn hierin uitgewerkt. De coronacrisis heeft impact gehad in onze gemeente. Tegenslag voelen we op economisch, maatschappelijk en sociaal gebied. 2022 staat in teken van herstel. 2022 is ook het jaar van de gemeenteraadsverkiezingen waardoor bestuurlijke prioriteiten kunnen wijzigen. In deze context is de begroting opgesteld. Een begroting waarin we met aandacht voor de menselijke maat Molenlanden doorontwikkelen en we terughoudend zijn met nieuw beleid.

De samenleving centraal In de coronaperiode hebben inwoners, ondernemers, instellingen en verenigingen veel steun gehad aan elkaar, de kerk en ons als overheid. De gevolgen van de coronacrisis voor het komend begrotingsjaar zijn nog onzeker, maar we pakken dat op z’n Molenlands samen op. We hebben met elkaar in verschillende trajecten verkend wat er nodig is om met aandacht voor de menselijke maat Molenlanden door te ontwikkelen. Dit vindt zijn weerslag in het Samenlevingsprogramma, deze begroting, maar bovenal in de vorm van maatwerk. Herstel en doorontwikkeling langs de lijn waar de energie zit in onze samenleving, denk hierbij aan de initiatieven op allerlei terreinen in onze dorpen en vestingstad die hun vertaling hebben gekregen in de dorps- en stadskaarten uit het Samenlevingsprogramma. We blijven ook inzetten op thema’s zoals economie en recreatie (uitvoering Toeristische agenda Molenlanden en stimuleren ondernemerschap), leefbaarheidsvraagstukken zoals ontwerp en beheer van onze openbare ruimte, meedoen en wonen én

Maatschappelijke opgaven Bij alle maatschappelijke opgaven houden we het eigen karakter en onze eigen behoeften als individu, dorp en stad in het oog en tegelijk trekken we samen op. We gaan uit van deze kracht en van de natuurlijke waarden die al in het gebied aanwezig zijn, zoals de landschappelijke kwaliteit van ons open landschap. We streven naar een balans tussen de behoeften die er zijn en de kwaliteit die ons gebied kent; ofwel een optimale leefbaarheid. Vanuit dit vertrekpunt verdienen een aantal onderwerpen in 2022 extra aandacht:

Begroting 2022 - 3

•

•

•

Ruimte bieden aan de realisatie van betaalbare woningen staat ook in 2022 bovenaan in de prioriteitenlijst. We gaan door met de woningbouwversnelling en passen onze procedures aan om deze efficiënter te kunnen doorlopen. De behoefte aan (jeugd)zorg neemt toe en is vertaald in deze begroting door in de breedte in te zetten op ‘kunnen meedoen’. Tegelijk staat de betaalbaarheid hiervan meer onder druk en is er meerjarig onduidelijkheid over de rijksbijdrage hiervoor. Om de dienstverlening aan inwoners en ondernemers waar te kunnen maken is vooral capaciteit en kwaliteit een speerpunt voor de organisatie. In deze begroting is in lijn met de Kadernota het onderzoek van de benchmark verwerkt in de salarisbegroting. Daarmee wordt ingezet op het binden van eigen mensen en minder afhankelijkheid van inhuur op inspanningen die een structureel karakter hebben. En tegelijkertijd de flexibele schil te behouden voor specialisme en het opvangen van tijdelijk meerwerk.

Eerder in de Kadernota genoemde ontwikkelingen zoals de invoering van de Omgevingswet, het beheer van de buitenruimte, de energieen afvaltransitie, de veenweidestrategie en de Green Deal zullen vanzelfsprekend ook ruimschoots aandacht krijgen in 2022. Het financieel perspectief is positief De opgestelde begroting 2022 sluit met een positief saldo van € 423.837. Ook het meerjarenperspectief is positief. Deze begrotingsuitkomst is gebaseerd op de Kadernota, nadere uitwerking hiervan en actuele ontwikkelingen zoals de uitkomst van de septembercirculaire. Dit positieve saldo wordt sterk beïnvloed door een grote toename van de rijksuitkeringen. Zo is extra geld beschikbaar heeft gesteld voor

de tekorten in de Jeugdzorg, daar waar bij het opstellen van de Kadernota 2022 nog met een stelpost is gewerkt. Daarnaast was de uitkomst van de septembercirculaire in grote mate positief, ook meerjarig, door de toename van het accres. Matigen woonlasten De lokale lastendruk voor een gemiddeld huishouden ontwikkelt zich in Molenlanden voor een meerpersoonshuishouden als volgt: Woonlasten Afvalstoffenheffing Rioolheffing eigenaar Rioolheffing gebruiker OZB eigenaar Compensatie Totaal

2021 336 92 134 301 -50 813

2022 340 95 138 306 -50 829

De gemiddelde woonlastenstijging komt hierdoor voor 2022 uit op 2%. Om de stijging van de lasten te beperken, wordt ook voor 2022 een tegemoetkoming van € 50 per huishouden toegekend. Deze lasten komen ten laste van de Algemene Reserve. Molenlanden kent een sterke reservepositie De reservepositie van Molenlanden is onverminderd sterk. Deze reserves proberen we zoveel mogelijk voor de inwoners te laten werken. Daar waar nodig zetten we de reserve in om de exploitatie te ontlasten. Onze weerstandsratio, de omvang van onze weerstandscapaciteit afgezet tegen het totaal van de ingeschatte risico’s, komt uit op 7,1. Dit betekent dat we ruimschoots voldoende middelen hebben om in eerste instantie onverwachte tegenvallers op te kunnen vangen. Meerjarige nadelige effecten moeten we echter opvangen in de

Begroting 2022 - 4

begroting of dekken uit de algemene reserve. Zo zijn de financiële effecten van een aantal eerder genomen besluiten nog niet of niet volledig in deze planperiode zichtbaar. Dit geldt bijvoorbeeld voor de investeringen die voortvloeien uit het Integraal HuisvestingsPlan, het accommodatiebeleid, gedeeltelijk de beheerplannen en de energietransitie/klimaatadaptatie. Ontwikkelingen na de Kadernota Na vaststelling van de Kadernota 2022 zijn interne en externe ontwikkelingen van invloed geweest op de uitkomst van de begroting. In de volgende tabel wordt het verschil zichtbaar: Bedragen x € 1.000 Stand Kadernota Mutaties na kadernota Salariskosten Mutaties jeugdhulp Stelposten voor inflatie/loonkosten Automatisering Informatiebeveiligingsplan 2022 Pilot project dataplatform Extra inhuur omgevingsvergunningen Hogere leges omgevingsvergunningen Extra inhuur team omgeving Opbrengst parkeergelden/pacht transferium Westrand Nieuw-Lekkerland m.i.v. 2023 Afschrijvingen (exclusief beheerplannen BBR) Beheerplannen Onroerend zaak belasting Afval Implementatie afvalbeleidsplan Implementatie afvalbeleidsplan ten laste van algemene reserve Avres

Saldo 2022 -1020

Saldo 2023 -733

Saldo 2024 -805

Saldo 2025 -546

-497 1203 397 -116 -144 -249 -400 400 -550 0

-232 -233 339 -116 0 0 0 0 0 175

-247 -585 133 -116 0 0 0 0 0 175

-247 -748 -57 -116 0 0 0 0 0 175

305 46 26 121 -397 397

55 103 12 121 -47 47

-161 171 -3 142 0 0

-17 132 125 142 0 0

-109

-109

-109

-109

Mutatie voorziening riolering Extra bijdrage omgevingsdienst Septembercirculaire Diverse incidentele lasten tlv algemene reserve gebracht Dienstverlening Kleinere verschillen Diverse incidentele lasten tlv exploitatie gebracht Totaal mutaties na kadernota

31 -100 2250 249

-236 -100 1957 178

-41 -100 1960 82

-298 -100 1895 0

0 -577 -841

180 -521 -613

300 -332 -122

300 -521 0

1445

960

1147

556

Stand begroting

424

226

340

10

Salariskosten De salariskosten stijgen als gevolg van uitbreiding van formatie, hogere toelagen en toepassing van berekeningen op basis van het maximum van de salarisschalen in plaats van berekeningen op basis van de werkelijke salarissen. Mutaties jeugdhulp In de Kadernota was een stelpost opgenomen ter dekking van de extra kosten in de Jeugdhulp. Inmiddels heeft het Kabinet extra geld beschikbaar gesteld voor de tekorten in de Jeugdhulp. Deze middelen zijn voor 2022 geheel ingeboekt wat resulteert in een overschot. Vanaf 2023 zijn de extra middelen lager. Op advies van de toezichthouder is rekening gehouden met 75% van deze middelen vanaf 2023 omdat continuering van deze extra rijksbijdrage nog niet geheel zeker is. Een andere mutatie is de verlaging van de opbrengstprognose van het lokale plan ‘Onze Kinderen nabij’. Stelposten voor inflatie/loonkosten Middels een stelpost wordt rekening gehouden met een stijging van loonkosten en prijzen. In de meerjarenraming 2022 t/m 2025 is nu, op basis van de septembercirculaire 2021, rekening gehouden met een loonkostenstijging van resp. 2,5%, 2,3%, 2,1% en 2,4%. Voor

Begroting 2022 - 5

stijging van prijzen is uitgegaan van een jaarlijkse toename met 1,5%. De inflatiecorrectie die is toegepast op basis van de nieuwe beheerplannen buitenruimte is met deze stelpost verrekend. Automatisering In het ICT Beheer zijn enkele aanpassingen noodzakelijk. Als gevolg van meer gebruikers nemen de licentiekosten toe van onder meer (Office, Azure, Topdesk etc.). Daarnaast is ook sprake van uitbreiding met nieuwe applicaties die kostenverhogend zijn (tool interne controle, iNzicht, Gesprekscyclus, Crisisorganisatie, stembureaumanager en Back-up omgeving). Informatiebeveiligingsplan 2022 Op basis van het recent verrichtte Cybersecurity Assessment voor prioritering van de werkzaamheden in het operationeel meerjarig informatiebeveiligingsplan gaan we in 2022 aan de alg met: • Implementeren van de conclusies uit het Cyber Assessment zoals uitgevoerd op de gemeentelijke informatievoorziening. • Operationaliseren van de informatiebeveiligingsmaatregelen zoals beschreven in het vastgestelde tactisch informatiebeveiligingsbeleid waarmee uitvoering wordt gegeven aan de baseline informatiebeveiliging overheid (BIO). De hiermee samenhangende kosten voor 2022 worden geraamd op € 144.000.

Pilot project dataplatform Dit budget van € 249.000 gebruiken we voor de realisatie van het fundament van een digitaal platform en de eerste stappen voor het ontsluiten van stuur- en managementinformatie. Realisatie van een digitaal platform met stuur- en managementinformatie en daarmee werken op basis van tijdige, juiste en volledige informatie is onontbeerlijk in een samenleving welke steeds meer datagedreven wordt.

Extra inhuur en leges omgevingsvergunningen De tijdelijke extra inzet van ingehuurd personeel in 2022 wordt gedekt door de verwachting van een hogere opbrengst van de leges voor de omgevingsvergunningen zoals we zien in 2021 en voorgaande jaren. Op basis van behoedzaam ramen zijn deze ramen plausibel. Extra inhuur team omgeving Binnen het team Omgeving is de werkdruk al een tijd hoog en is het moeilijk om nieuwe mensen aan te nemen vanwege krapte op de arbeidsmarkt. Door de komst van de Omgevingswet willen we ook maximale flexibiliteit betrachten om straks na implementatie van deze wet snel te kunnen inzetten op de juiste formatie-omvang. Opbrengst parkeergelden/pacht transferium Westrand NieuwLekkerland m.i.v. 2023 In de meerjarenraming is rekening gehouden met een ingebruikname van het transferium in de loop van 2022. De opbrengst aan parkeergelden is ook m.i.v. 2023 in de meerjarenraming verwerkt (mede ter dekking van de afschrijvingslasten van de betreffende investering) Afschrijvingen Over het algemeen is van belang dat de afschrijvingslasten zijn beïnvloed door de harmonisatie van de afschrijvingstermijnen (was in de vorige begroting nog niet verwerkt) en de wijziging van de afschrijvingstermijn voor wegen (was 25, is nu 30 jaar). Daarnaast is rekening gehouden met het actuele investeringsniveau (zie ook onderdeel 3.7 van de financiële begroting).

Beheerplannen Dit is het netto-effect van de uitwerking en dekking van de nieuwe beheerplannen voor exploitatielasten en investeringen ten opzichte van de kadernota en dat geeft per saldo voor alle jaren een positief Begroting 2022 - 6

beeld. Met de kanttekening dat €10 mln. wordt toegevoegd aan de kapitaallastenreserve wegen. Dekking investeringslasten integraal beheerplan buitenruimte In de raadsvergadering van 29 juni jl. heeft uw raad de kaders vastgesteld voor het integraal beheerplan buitenruimte. Daarin werd aangegeven dat bij de begroting de dekking zou worden voorgesteld. De opties bestonden toen naast een toegroei van het exploitatiebudget, zoals in de kadernota was opgenomen, ook een onttrekking te doen uit de algemene reserve en te storten in de bestemmingsreserve dekking kapitaallasten wegen. Het betreft ca. de helft van de extra lasten en heeft een omvang van € 10mln. De reden hiervoor is dat anders een groot deel van de extra lasten na de planperiode moet worden opgebracht. Vanuit het beginsel van een solide financieel beleid past het om nu al een deel van de benodigde middelen hiervoor opzij te zetten. Het niveau van de algemene reserve laat dit ook toe. Onroerende zaak belasting De opbrengst onroerende zaakbelastingen is aangepast aan de voor 2022 geraamde inflatiecorrectie van 1,5% (was in vorige meerjarenraming nog 1,7%). De tot en met 2021 gerealiseerde areaaluitbreiding heeft tot een meeropbrengst geleid.

Afval Conform het raadsbesluit van 1 juni 2021 zijn de meerkosten voor afvalinzameling en -verwerking in relatie tot de afvalstoffenheffing geëgaliseerd ten laste van de egalisatievoorziening. Hiervoor is de egalisatievoorziening tot een bedrag van € 2 miljoen gevoed vanuit de algemene reserve. De opbrengst afvalstoffenheffing is alleen verhoogd met de inflatiecorrectie van 1,5%.

Implementatie afvalbeleidsplan Bij het vaststellen van het nieuwe afvalbeleidsplan is besloten om de extra lasten voor de implementatie niet te verwerken in de heffing, maar uit de algemene reserve te betalen. Avres Deze mutatie heeft grotendeels betrekking op de hogere uitgaven rondom de bijzondere bijstand. In 2021 lopen deze al op en dit is ook de verwachting voor 2022. Daarnaast zijn er kleine voordelen ten aanzien van de bedrijfsvoering en de BTW. Mutatie voorziening riolering In het vastgestelde Gemeentelijk RioleringsPlan is aangegeven dat de rioolheffing jaarlijks, trendmatig stijgt met 3%. Middels een egalisatie van de meerkosten met de voorziening Rioleringen wordt een 100%kostendekking gerealiseerd. De verrekening met de voorziening wordt (ook) beïnvloed door de BTW-aspecten in relatie tot de geplande rioolinvesteringen. Extra bijdrage Omgevingsdienst ZHZ Door achterstanden, wetgeving en andere oorzaken is de bijdrage aan de Omgevingsdienst hoger dan in de ontwerpbegroting was opgenomen. Septembercirculaire De uitkomst van de septembercirculaire is positief. Dit komt met name door het accres omdat het Rijk in de meerjarenbegroting veel geld beschikbaar stelt voor onder andere klimaat, zorg en loonstijgingen. Dit werkt door in het gemeentefonds.

Begroting 2022 - 7

Diverse incidentele lasten tlv van de exploitatie ipv de Algemene Reserve Zoals ook in de Kadernota is aangegeven worden verschillende incidentele lasten gedekt door een uitname uit de algemene reserve. In eerdere begrotingen is de keuze gemaakt om incidentele kosten zoveel mogelijk te dekken uit de algemene reserve en zo de exploitatie te ontlasten. Mede als gevolg van het effect van de septembercirculaire zijn een aantal incidentele lasten alsnog ten laste van de exploitatie gebracht, zodat de Algemene Reserve niet onnodig wordt aangesproken. Dienstverlening Als gevolg van de Coronamaatregelen is de afgelopen anderhalf jaar de dienstverlening vanuit burgerzaken verzorgd vanuit twee servicepunten. De ervaring hiermee is boven verwachting positief. Er zijn niet alleen meer handelingen verricht, maar deze zijn ook in kortere tijd verricht doordat de medewerkers daadwerkelijk vanuit een front en backoffice zijn gaan werken. Dit is positief ervaren door inwoners voorgesteld wordt om deze situatie na corona te handhaven en de snelheid en kwaliteit van onze dienstverlening het komend jaar verder te optimaliseren. Op basis van een eerste inschatting wordt een besparing verwacht op huur, schoonmaak, beveiliging en externe inhuur.

Begroting 2022 - 8

Begroting 2022 - 9

Begroting 2022 - 10

Begroting 2022 - 11

•

Leeswijzer In deze leeswijzer geven we een korte toelichting op de samenstelling van de programmabegroting. De begroting is opgebouwd uit programma’s en paragrafen De programma’s geven informatie per ‘beleidsveld’. De paragrafen geven informatie over de gemeente in zijn geheel en geven dwarsdoorsneden door de programma’s heen De programma’s zijn: 1. Wonen en leven in Molenlanden; 2. Verkeer en vervoer in Molenlanden; 3. Samenleven in Molenlanden; 4. Beter omgaan met ons gebied; 5. Werken en recreëren in Molenlanden; 6. Dichtbij Molenlanden.

•

Wat gaan we ervoor doen We benoemen de specifieke inspanningen die we in het begrotingsjaar gaan leveren, die bijdragen aan de doelstellingen. Deze hebben we zo geformuleerd dat de raad kan controleren, tussentijds of via het jaarverslag, of het college de afgesproken prestaties realiseert. Wat mag het kosten We geven aan wat het benodigde budget is met de belangrijkste mutaties ten opzichte van de vorige begroting zoals de effecten van gewijzigd of nieuw beleid.

Ook wordt vermeld: • Het netwerk dat bij de uitvoering van het programma wordt betrokken. • Welke effect- en prestatie-indicatoren relevant zijn.

Per programma is dezelfde opbouw gekozen Per programma is omschreven wat de Molenlandse missie is, de overkoepelende programmadoelstelling, en wat relevante ontwikkelingen zijn. Daarbij geven we een korte beschrijving van de context, de achtergronden en de actuele ontwikkelingen binnen het programma. Dit is uitgewerkt in: • Wat willen we bereiken We geven aan welk maatschappelijk effect (of algemene beleidsdoelstelling) wij met het programma willen bereiken. Ten opzichte van de vorige begroting is een belangrijke kwaliteitsverbetering doorgevoerd in afstemming met de auditcommissie.

We leiden ons succes af van indicatoren Dit doen we aan de hand van landelijke, verplichte BBV indicatoren. Deze zijn meestal afkomstig uit landelijke databases bijvoorbeeld CBS, waarstaatjegemeente.nl. Daarnaast zijn specifieke 'Molenlandse’ indicatoren vermeld. Deze geven, net als de landelijke indicatoren, een beeld van de gerealiseerde en beoogde prestaties en effecten. Niet alle indicatoren worden jaarlijks gemeten en/of zijn deze nog in ontwikkeling waardoor niet alle actuele informatie beschikbaar is. We blijven werken aan de meetbaarheid van de impact die we in de samenleving willen bereiken, zodat we beter kunnen bepalen of ons beleid het gewenste effect heeft.

Naast de programma’s in het programmaplan worden de berekening van de overhead en de algemene dekkingsmiddelen aangegeven. Algemene dekkingsmiddelen zijn de financiële middelen die niet specifiek aan een bepaald programma kunnen worden toegewezen. Begroting 2022 - 12

Er is ook een financieel deel van de begroting In het financieel deel van de begroting zijn vooral de verplichte financiële overzichten opgenomen, zoals het overzicht van baten en lasten, de geprognotiseerde balans en een overzicht van de reserves en voorzieningen. U vindt apart de taakveldenraming De taakvelden zijn de vertaling van de bestuurlijke doelen naar de ambtelijke uitvoering en behoren tot het domein van het college. Daarom worden deze in de programmabegroting niet uitgewerkt, maar alleen genoemd om het verband tussen programma’s en taakvelden zichtbaar te maken.

Begroting 2022 - 13

1.1 Wonen en leven in Molenlanden

Naast nieuwbouw is het ook van belang dat we de kwaliteit van onze bestaande woningvoorraad op peil houden. Daarbij gaat het onder andere om het verduurzamen en aanpassen van woningen. Inwoners met een zorgvraag kunnen zo langer zelfstandig wonen.

Missie We zetten in op een optimale leefomgeving waar mensen graag (willen) wonen, verblijven, samenleven en zich veilig voelen.

Naast bovengenoemde ontwikkelingen is er aandacht voor specifieke doelgroepen, zoals arbeidsmigranten, een toenemende stroom statushouders en diverse kwetsbare doelgroepen.

Ontwikkelingen Wonen Het thema 'Wonen’ is een van de prioriteiten voor onze inwoners en het gemeentebestuur. We willen zo snel mogelijk passende woningen realiseren zoals beschreven in de Woonvisie Molenlanden 2020 2024.

Buitenruimte De buitenruimte binnen onze dorpen en stad herbergt vele functies. De belangen om deze functies voldoende ruimte te geven, worden steeds groter. Dit omdat actuele thema’s als duurzaamheid, verhogen van biodiversiteit en klimaatadaptatie vragen om een andere kijk op inrichting en beheer van de buitenruimte. Bij herinrichtingen ontstaat vaak een spanningsveld. Enerzijds door een mismatch in benodigde en beschikbare ruimte. Anderzijds door behoeften vanuit onze inwoners (denk aan groen versus parkeren voor de deur). Ook bij uitbreidingslocaties is het zoeken naar een balans tussen uitgeefbare grond voor woningbouw en het creëren van een goed functionerende buitenruimte. Hierbij gaat het niet alleen om ruimteclaims, maar ook om beschikbare capaciteit (van bijvoorbeeld wegen en riolering). We zoeken binnen de genoemde spanningsvelden naar innovatieve oplossingen. Niet alleen om de buitenruimte toekomstbestendig te maken, maar vooral ook om deze leefbaar en aantrekkelijk te blijven inrichten en beheren.

1. Programma's

Een belangrijke factor voor de toekomstige woningbehoefte is de huishoudensontwikkeling. Het aantal huishoudens in Molenlanden neemt de komende jaren toe. De verwachting is dat het aantal jonge huishoudens (18 tot 29 jaar) afneemt en dat het aantal oudere huishoudens (65 jaar en ouder) toeneemt. Het aantal huishoudens van 75 jaar en ouder neemt zelfs sterk toe. Dit zijn overwegend kleinere huishoudens. Om de huishoudensgroei op te vangen, is de komende jaren nieuwbouw nodig. Die nieuwbouw moet geschikt zijn voor het stijgende aantal 1- en 2 persoonshuishoudens. Een groot deel van deze huishoudens is ouderen voor hen is het belangrijk dat de woningen levensloopgeschikt zijn, zodat inwoners niet hoeven te verhuizen als zij behoefte krijgen aan zorg of ondersteuning. Voor de jongere huishoudens is het belangrijk dat er voldoende betaalbare woningen zijn. Versnelling van woningbouw is noodzakelijk in deze woningmarkt.

Veiligheid Molenlanden is een relatief veilige gemeente. Dit willen wij zo houden, en waar mogelijk verbeteren. Dat vraagt veel inzet. Het streven is dat inwoners in Molenlanden zich veilig voelen op straat, bij de sportvereniging, op school en zeker ook thuis. Het gemeentelijk veiligheidsterrein omvat een reeks van

Begroting 2022 - 14

veiligheidsonderwerpen. Dit varieert van woonoverlast en jeugdcriminaliteit tot personen met verward gedrag, ondermijning, drugsbestrijding en crisisbeheersing. Voor deze onderwerpen wordt er steeds meer van de gemeente gevraagd. Op het gebied van crisisbeheersing werkt de gemeente Molenlanden nauw samen met de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid.

•

Overlast door jongeren Inwoners melden meer overlast door jongeren, ondanks inspanningen van de afgelopen jaren om overlast terug te dringen. Het gaat daarbij wel om een (klein) aantal hotspots, die voor veel meldingen zorgen. Overlast door jongeren is van grote invloed op een buurt.

We zien de volgende (maatschappelijke) ontwikkelingen: •

De coronacrisis Invloed op uitvoering werkzaamheden: De uitvoering van taken ter bestrijding van de coronacrisis heeft in 2020 en 2021 veel inzet en capaciteit gevraagd binnen het team openbare orde en veiligheid. Een aantal aanvankelijk geplande taken zijn hierdoor niet, dan wel beperkt, uitgevoerd. Naar verwachting is er in 2022 meer ruimte om reguliere taken op te pakken. Invloed op inwoners: Naar verwachting heeft de coronacrisis ook op een deel van de inwoners grote langdurige (en mogelijk blijvende) invloed. Dat is ook merkbaar op veiligheidsgebied. We constateerden al een stijging van meldingen over personen met verward gedrag, huiselijk geweld en jeugdoverlast. Samenwerking tussen de gebieden Zorg & Veiligheid wordt mede hierdoor steeds belangrijker.

•

Toename van gemeentelijke taken op veiligheidsgebied.

Wonen Wat willen we bereiken? Voorzien in de eigen woonbehoefte, zoals beschreven in de Woonvisie Molenlanden 2020 - 2024. (A.1). Om beter aan te sluiten op de vraag ligt het accent op betaalbare woningen voor starters en jonge doorstromers en kleinere woningen

Er is sprake van een intensivering en uitbreiding van gemeentelijke taken en verantwoordelijkheden op veiligheidsgebied. Onder meer op het gebied van bestrijding van ondermijnende vormen van criminaliteit. Begroting 2022 - 15

voor oudere huishoudens. Daarbij houden we rekening met de kwaliteiten van ons gebied.

•

Wat gaan we ervoor doen? • Op peil brengen van het woningaanbod met de bouw van 1.460 woningen in de periode 2020-2029. • Onderzoek doen naar de combinatie van wonen en zorg. Dit moet leiden tot een Woonzorgvisie in het tweede kwartaal van 2022.

Toelichting: De prestatieafspraken richten zich op het betaalbaar en beschikbaar houden van woningen in de sociale huursector, verduurzaming en leefbaarheid. •

Toelichting: In deze Woonzorgvisie wordt de behoefte naar zorg voor de komende 20 jaar onderzocht. Verder wordt ingegaan op de benodigde concrete acties om te voldoen aan die behoefte. Hierbij wordt ook gekeken naar passende, innovatieve, woonvormen (A.1) •

Versnellen van de woningbouw. Toelichting: er is een programmacoördinator Versnelling aangesteld met als functie het actief aanjagen van projecten, zowel gemeentelijk als particulier. Met de provincie wordt intensief samengewerkt om de woningbouw te versnellen. Bijzondere woonvormen worden meegewogen in de versnelling, de evaluatie van de pilot tiny en small houses zal eind 2021 plaats vinden. Binnen het programma Versnelling Woningbouw zit de grootste uitdaging in het realiseren van de plannen om 1.460 woningen te realiseren (basis: Woonvisie) waaraan dringend behoefte is in de periode tot 2030. Op dit moment hebben we plancapaciteit voor 1.803 woningen. De inspanningen richten zich erop om deze plannen tot uitvoering te brengen. In 2020 voegden we 152 nieuwe woningen toe. In het eerste half jaar van 2021 waren dit er 146.

Instellen van het Vereveningsfonds Sociale Woningbouw (A.1). Toelichting: In de woonvisie is opgenomen dat bij nieuwbouwprojecten van minstens 10 woningen minimaal 40% in het sociale segment (met als richtlijn minimaal 40% huur volgens het nu gekozen scenario voor de sociale huur) wordt gerealiseerd. Dit wordt met ontwikkelende partijen vastgelegd. Voor gevallen dat dit niet haalbaar is, stellen we een Vereveningsfonds Sociale Woningbouw in. Initiatiefnemers die niet kunnen voldoen aan de eis storten een bijdrage in het fonds. Hiermee heeft de gemeente de mogelijkheid om een financiële bijdrage te leveren aan woningbouwplannen die niet financieel sluitend te maken zijn, als aan de hierboven genoemde eis moet worden voldaan. De basis voor het fonds ligt, naast de woonvisie, in de nota Grondbeleid. De voorwaarden voor het fonds worden nader bepaald in een voorstel dat volgt in de eerste helft van 2022.

Meerjarige afspraken maken met wooncorporaties en huurdersorganisaties over hun bijdrage aan het gemeentelijk woonbeleid. Dit in vervolg op de prestatieafspraken in 2021.

• •

Huisvesting statushouders: er wordt onderzoek gedaan naar opvang van vluchtelingen en huisvesting voor statushouders in eventuele bijzondere woonvormen. Urgenten: er wordt een nieuwe Urgentieverordening vastgesteld en een contingent regeling ingesteld voor urgenten vanuit een beschermd wonen vorm.

Begroting 2022 - 16

•

Uitvoering beleidsnotitie Huisvesting arbeidsmigranten: er wordt uitvoering gegeven aan de beleidsnotitie Huisvesting arbeidsmigranten.

Netwerk Inwoners, ontwikkelaars, woningcorporaties, huurdersverenigingen, regiogemeenten, provincie, Waterschap Rivierenland. Ruimtelijke inrichting omgeving Wat willen we bereiken? • Behoud en waar mogelijk verbetering van het karakteristieke landschap en de kwaliteit van de (lint)bebouwing van onze gemeente, met ruimte voor nieuwe initiatieven die passend zijn in het gebied (B.1) • Integraal, slagvaardig en participatief invulling geven aan de ruimtelijke inrichting van ons gebied (B.2) Wat gaan we ervoor doen? • Implementeren van de Omgevingswet. (B.1) • Aanpakken Illegale dubbele bewoning (B.1). Toelichting: Dit wordt gedaan door van illegale gevallen te beoordelen of ze gelegaliseerd kunnen worden of niet. Op basis van geldend beleid wordt hiervoor een beoordelingskader opgesteld. Wanneer legalisering niet wenselijk is, wordt handhavend opgetreden. •

Opstellen van een plan van aanpak voor het vervolg van het proces Omgevingswet na de invoering van de Omgevingswet op 1 juli 2022. Toelichting: Dan is er meer inzicht welke stappen er nog gezet moeten worden om volledig Omgevingswet-proof te werken. Het gaat dan bijvoorbeeld om het afronden van de

Omgevingsvisie, het opstarten van het maken van het gebiedsdekkende omgevingsplan en de verdere vertaling van de bestuurlijke ambities in onze organisatie. De implementatie van de Omgevingswet is uitgesteld. De nieuwe datum is 1 juli 2022. Zoals vermeld in de raadsinformatiebrief van 20 juli 2021 houden we de programmaplanning tegen het licht en scherpen we de planning van de projecten aan (B.2). Netwerk Inwoners, professionele partijen, Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid, dienst Gezondheid en Jeugd, Veiligheidsregio, provincie, waterschap, omliggende gemeenten, VNG. Buitenruimte Wat willen we bereiken? Een groen-adaptieve buitenruimte waarin onze inwoners en bezoekers zich comfortabel en veilig voelen (C.1). Toelichting: We vertalen dit naar een dagelijks beheer en passende fysieke inrichting die: • voorziet in ruimte voor o voldoende groen, water en speelgelegenheid; o vervoersbehoefte per openbaar vervoer, fiets en auto; o ondergrondse infrastructuur. • gebruikers als aantrekkelijk, toegankelijk en zowel fysiek en sociaal als veilig ervaren. • klimaatbestendig en duurzaam is. Wat gaan we ervoor doen? Beheren en herinrichten van onze buitenruimte op basis van het geactualiseerd en geharmoniseerd integraal beheerplan Buitenruimte. (C.1)

Begroting 2022 - 17

Toelichting: Het integraal beheerplan is geactualiseerd aan de hand van de door de raad vastgestelde uitgangspunten. • Het op orde brengen en houden van het basisbeheer; • Realiseren van een toegankelijke Buitenruimte (VN-verdrag); • Omvormen van trapveldjes naar beweegparken (Sportakkoord); • Planten van meer bomen (project aanplant 2021 bomen); • Aanleg natuurontwikkelingsgebieden

Netwerk • Inwoners, dorpsberaden/klankbordgroepen, woningbouwcoöperaties, politie, brandweer, provincie, Waterschap Rivierenland, omgevingsdienst, marktpartijen (advies- en ingenieursbureaus, aannemers en dergelijke). Sport Wat willen we bereiken? Verbetering van de gezondheid en het sociaal welbevinden van inwoners door actieve deelname van onze inwoners aan georganiseerde en ongeorganiseerde sportactiviteiten. (D.1) Toelichting: In lijn met het landelijk gemiddelde zijn er weinig inwoners van Molenlanden die voldoende bewegen. Het is daarom zaak om nog meer in te zetten op bewegen in combinatie met een gezonde leefstijl. We houden daarbij rekening met een verschuiving van bewegen in clubverband naar meer ongeorganiseerd sporten. We willen bewegen in clubverband stimuleren omdat samen sporten socialiseert en ervoor zorgt er voor inwoners onderdeel zijn van de maatschappij. Ook draagt sporten in clubverband bij aan het bestrijden van eenzaamheid. Wat gaan we ervoor doen? Opstellen van de Sportnota met als titel ”Sportparel van het Groene Hart”.

Toelichting: Hierin maken we een verbinding met het vastgestelde beleid op de terreinen subsidies, accommodaties en vastgoed. Daarnaast gaan we verder met de uitvoering van de afgesproken activiteiten in het afgesloten Sportakkoord (D.1). Netwerk De deelnemers en eigenaren van het lokale sportakkoord: scholen, kinderopvang, GIGA Molenlanden, verenigingen, zorgorganisaties, maar natuurlijk ook de inwoners van Molenlanden. Daarnaast ook landelijke partijen als VSG (Vereniging Sport en Gemeente), NOC/NSF, maar ook de provincie die graag (ook financieel)wil aansluiten. Verder de gezondheidspartners zoals huisartsen, GGD en paramedici zoals fysiotherapeuten en diëtisten. We streven zo samen naar een gezonde leefstijl en preventie. Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? • Een veilige gemeente blijven en ervoor zorgen dat inwoners dat ook zo ervaren. (E.1) • Heldere regels en randvoorwaarden die worden nageleefd voor de veiligheid en leefbaarheid. (E.2) Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoeren van het Veiligheidsprogramma. In 2022 wordt in ieder geval ingezet op de prioriteiten in het Veiligheidsprogramma zijn genoemd (E.1). • Intensiveren van de samenwerking Zorg & Veiligheid. (E.1) Toelichting: Samenwerking tussen de interne en externe partners binnen Zorg & Veiligheid wordt bij al deze onderwerpen steeds belangrijker. We intensiveren deze samenwerking.

Begroting 2022 - 18

•

•

Uitvoeren van het in 2021 vastgestelde evenementenbeleid. Hierin zijn eenduidige en transparante regels en voorwaarden voor evenementen opgenomen. (E.2) Uitvoeren afspraken die gemaakt zijn met wooncorporaties en inboedelbedrijven voor de uitvoering van onze nieuwe wettelijke verantwoordelijkheid op het gebied van inboedel bij ontruimingen. (E.2)

Netwerk Provinciale ondersteuningsorganisatie, cultuurinstellingen, amateurkunstverenigingen, cultuurcoach, onderwijs (primair en voortgezet). Effect/resultaatindicatoren Indicator

Realisatie

Streefwaarde

Bron

2023

Netwerk Politie, inwoners, wooncorporaties, Stichting Welzijn Molenlanden, Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid, Veiligheidshuis Zuid-Holland Zuid, Omgevingsdienst Zuid Holland Zuid, Regionale Ambulance Voorziening Zuid-Holland Zuid, Waterschap Rivierenland, Rijkswaterstaat, Stichting Salvage en Defensie. Cultuur Wat willen we bereiken? Cultuuronderwijs en cultuurparticipatie zijn essentieel voor de emotionele en creatieve ontwikkeling van kinderen en volwassenen. Daarom kunnen alle inwoners van Molenlanden, deelnemen aan cultuur door bijvoorbeeld naar kunst te kijken, kunst te maken en cultureel erfgoed te beleven. (G.1) Wat gaan we ervoor doen? • Opstellen van een beleidsvisie waarin we het belang van cultuur voor onze gemeente, doelen en resultaten benoemen. (G.1) •

Onderzoeken hoe we de musea in onze gemeente beter kunnen ondersteunen in hun (toekomstige) rol. (G.1)

Aantal nieuwe woningen

152 (2020)

145

Tevredenheid inwoners over de openbare ruimte

Goed (2018)

Goed

Veiligheidsbeleving 8 (2019) inwoners (1x per 2 jaar)

Molen-landen

Woonvisie Molenlanden 2020-2024 ‘Leefbaarometer’ Min. BZK, 2018

8

Veiligheidsmonitor

Landelijk (Streef-waarde)

% inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen

47,7 (2020)

51,7

Gezondheidsraad

% inwoners dat wekelijks sport

44,8 (2020)

51,3

Gezondheidsraad

BBV – indicatoren Indicator

Berekend

MLL

NL

Verwijzingen Halt

per 1000 inw 2020

7

11

Winkeldiefstallen

per 1000 inw 2020

0,159

1,974

Geweldsmisdrijven

per 1000 inw 2018

2,2

4,6

Begroting 2022 - 19

Diefstal uit woningen

per 1000 inw 2020

0,774

1,755

Wat mag het kosten?

Vernieling

per 1000 inw 2020

2,05

4,503

Bedragen x € 1.000.000

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Percentage niet sporters Nieuwe woningen

Inw. 18+ 2016

57,4

48,7

per 1000 woningen 2019

4,4

9,2

Demografische druk

Perc 0-20 jr en 65+ t.o.v. 20-65 jr 2021 Woningen 2020

80,7

70,1

A. Lasten B. Baten C. Mutaties reserves Totaal Programma 1

23,7 10,6 -2,7 10,4

30,8 13,7 -3,9 13,2

24,3 9,2 -0,6 14,5

20,9 7,3 0,1 13,7

20,1 6,2 -0,5 13,4

20,7 6,7 -0,5 13,5

287

270

Euro 2021

637

733

Euro 2021

813

810

Gemiddelde WOZwaarde Gemeentel. Woonlasten eenpersoonshuish. (1) Gemeentel. Woonlasten meerpersoonshuish.)

Actuele kaderstellende beleidsnota’s • Algemene Plaatselijke Verordening • Drank & horecaverordening • Winkeltijdenverordening • Woonvisie Molenlanden 2020 (oktober 2020) • Nota Grondbeleid • Vastgoed en Accommodatiebeleid • Integraal Huisvestingsplan • Beheerplannen: o Integraal beheerplan Molenlanden 2022-2026 o Gemeentelijk Rioleringsplan Molenlanden 2020-2024 o Baggerplan 2022-2033 o Beheerplan begraafplaatsen 2022-2026 o Meer Jaren Onderhouds Plan (MJOP)

min bedragen zijn uitgaven

Toelichting: In deze tabel zijn naast de bestaande budgetten ook de beleidsintensiveringen/mutaties opgenomen waarvoor in de kadernota en/of in de begroting extra of minder middelen zijn opgenomen. Het betreft de volgende budgetten: • Opstellen Woonzorgvisie (2022: € 35.000) • Aanpak dubbele bewoning (2022: € 26.000) • Beheerplannen Buitenruimte (2022: € 815.000 in plaats van € 861.000 aangegeven in de Kadernota). Dit bedrag komt met name lager uit door het effect van de inflatie in beeld te brengen over de gehele exploitatie als gevolg van de mutaties die specifiek betrekking hadden op de nieuwe beheerplannen. • Beheerplan Buitenruimte investeringen (2022: € 57.500 per jaar in plaats van € 40.000 per jaar opbouw). Daarnaast een onttrekking aan de Algemene Reserve als re-allocatie om toe te voegen aan de bestemmingsreserve kapitaallasten Wegen een bedrag van € 10 mln. In plaats van de aangegeven € 18,8 mln). • Extra inhuur team Omgeving (2022: € 550.000) • Extra inhuur omgevingsvergunningen en leges (2022: € 400.000)

1.2 Verkeer en vervoer in Molenlanden Missie We houden Molenlanden via weg, water en spoor goed bereikbaar. Ook waarborgen we de verkeersveiligheid binnen en buiten de kernen.

Begroting 2022 - 20

Ontwikkelingen Er zijn grote landelijke en regionale infrastructurele ingrepen in ons gebied gepland en er worden ingrepen onderzocht. Deze ingrepen hebben invloed op onze bereikbaarheid. Voorbeelden zijn de verbreding van de A27, MIRT-onderzoek A15, aanpassing kruising N214/N216 en andere grote infrastructurele projecten op provincialeen waterschapswegen. Tijdens deze werkzaamheden staat onze bereikbaarheid onder druk en neemt de ervaren overlast van sluipverkeer verder toe. Het openbaar vervoer in ons landelijk gebied staat als gevolg van beperkte overheidsmiddelen en lage vervoersaantallen onder druk. Tegelijkertijd zien we nieuwe vormen van mobiliteit ontstaan zoals autodelen, een ov-fiets of zelfrijdende voertuigen. Daarbij wordt steeds eenvoudiger de verbinding tussen de vervoersvraag en de beschikbaarheid van vervoer gelegd en ontstaat ketenvervoer. De smartphone is daarbij een belangrijk hulpmiddel. Landelijk wordt geconstateerd dat de verkeersveiligheid onder druk staat en dat de afname van het aantal verkeersslachtoffers stagneert. Jongeren en ouderen in het verkeer en de zwakkere verkeersdeelnemers (m.n. elektrisch ondersteunde fietsers) zijn doelgroepen die daarbij in het oog springen.

Als aanpak voor verbetering van de verkeersveiligheid wordt landelijk ingezet op risico-gestuurde maatregelen, die binnen het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 worden uitgerold. De fiets ontwikkelt zich als alternatief voor de auto. Dit vraagt om extra aandacht voor het fietsnetwerk en fietsparkeren (o.a. bij mobiliteitshubs). Lokale en regionale ambities zijn opgenomen in het Nationaal Toekomstbeeld Fiets. Wat willen we bereiken? • Een goed bereikbare gemeente met veilige wegen. (A.1) • Ketenmobiliteit die zich aanpast aan maatschappelijke ontwikkelingen. (A.2)

•

De bereikbaarheid en mobiliteit versterken door een goed systeem van vervoer van personen over water. (A.3)

Wat gaan we ervoor doen? • Herinrichten van de Molenstraat in Kinderdijk en uitwerken van de volgende fase voor de verkeersproblematiek in GrootAmmers aanleggen; (A.1) • Onderzoeken van een verbeterde aansluiting van Arkel (Vlietskade) op de nieuwe aansluiting van de A27; (A.1) • Herinrichten van het openbaar gebied bij de centrumontwikkeling Vuilendam, waarbij de gedachte voor een fietslint langs de Alblas en de Graafstroom in het ontwerp wordt meegenomen. (A.1)

Begroting 2022 - 21

•

•

•

• •

Concretiseren van de opgave van het Nationaal Toekomstbeeld Fiets (NTF) (o.a. de ambitie voor een fietslint langs Alblas en Graafstroom en mobiliteitshubs). (A.1) In 2022 ronden wij het Mobiliteitsplan Molenlanden inclusief uitvoeringsplan af, waarbij wij inspelen op ons veranderende mobiliteitssysteem. (A.2) Uitvoeren van het Mobiliteitsplan waarvoor extra middelen zijn opgenomen. Bijvoorbeeld voor het uitvoeren van een schoolthuis onderzoek.(A.2) In gebruik nemen van de vernieuwde veerhalte in NieuwLekkerland. (A.3) Uitvoeren van een haalbaarheidsstudie naar de uitbreiding van het vervoer over water op de Lek, waarbij de nieuwe exploitanten van Waterbus en Driehoeksveer worden betrokken. (A.3)

Netwerk Rijk, Provincie, Rijkswaterstaat, Waterschap Rivierenland, Inwoners, Qbuzz, Waterbus, (regio)gemeenten, Politie, andere wegbeheerders, veerexploitant(en), verkeersveiligheidspartners (o.a. VVN, fietsersbond).

Uitkomst 2018

Verkeersongevallen

Alle wegen

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000.000

2020

2021

2022

2023

2024

2025

5,5 0,3 1,8 6,9

8,4 0,3 0,2 8,3

7,0 0,3 1,8 8,5

7,5 0,5 1,7 8,7

7,9 0,5 1,5 9,0

8,4 0,5 1,5 9,3

min bedragen zijn uitgaven

A. Lasten B. Baten C. Mutaties reserves Totaal Programma 2

Toelichting: In deze tabel zijn naast de bestaande budgetten ook de beleidsintensiveringen/mutaties opgenomen waarvoor in de kadernota en/of in de begroting extra of minder middelen zijn opgenomen. Het betreft de volgende budgetten: • Onderzoek aansluiting Arkel op A27 (€ 200.000) • Mobiliteitsplan (€ 100.000)

1.3 Samenleven in Molenlanden

Effect/resultaatindicatoren Indicator

Actuele kader stellende beleidsnota’s • GVVP gemeente Molenwaard vastgesteld op 17.03.2017 • GVVP gemeente Giessenlanden vastgesteld op 08.12.2015

Uitkomst 2019 Gemeentelijke wegen

Uitkomst 2020 Gemeentelijke wegen

Alle wegen

Gemeentelijke wegen

Alle wegen

Ongevallen

210

46

174

47

147

33

Gewonden

37

9

25

6

30

8

Doden 0 0 4 0 BRON: Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland

4

1

Missie ‘Gelijke kansen voor iedereen’. In onze samenleving zijn alle inwoners even belangrijk, telt iedereen mee en neemt naar eigen kunnen deel: een inclusieve samenleving (VN Verdrag Handicap). Ontwikkelingen In onze samenleving hebben de meeste inwoners een volwaardige plek en doen zij volop mee. Maar er zijn ook kwetsbare groepen die minder goed mee kunnen doen. Terwijl we dat wel voor ogen hebben. Deze kwetsbare inwoners hebben een groter risico op uitval met complexe problematiek en een opeenstapeling van

Begroting 2022 - 22

gezondheidsproblemen. Specifiek ook te noemen psychische én sociaal-financiële problemen. De coronapandemie heeft laten zien dat dit voor grotere risico's en verergering van problematiek zorgt. De coronapandemie en de verzwaring van problematiek leidt ook in de jeugdhulp tot extra zorgvragen. Er is veel vraag naar hulp en ondersteuning. Dit is een tendens die we niet zomaar kunnen keren. De groep ouderen in onze gemeente neemt in omvang toe én zij worden gemiddeld ouder. We noemen dit dubbele vergrijzing. Bij deze groep zien we meer gezondheidsrisico’s. En is meer behoefte aan ondersteuning om sociaal, fysiek en financieel zelfredzaam te blijven. En zo mee te kunnen blijven doen. De druk op mantelzorg en zorg door de omgeving neemt toe. Dit geldt naast zorg voor ouderen ook voor gezinnen met een gezinslid dat chronisch ziek is of een langdurige beperking heeft.

We zetten samen met onze netwerkpartners een beweging in die aansluit bij de behoefte van onze inwoners. En bij de ontwikkelingen die we op ons af zien komen. Al deze ontwikkelingen zijn vertaald in de volgende belangrijkste uitgangspunten: • Meer inzet aan de voorkant; problemen voorkomen en in een vroeg stadium oppakken. • Meer samenwerken met het lokale netwerk en partners. En zo de kracht van de lokale samenleving inzetten en benutten. • Inzet meer richten op achterliggende oorzaken en ontwikkelingen. • Leefwereld is leidend boven de systeemwereld: uitgaan van maatwerk. • Informatie, hulp en ondersteuning is laagdrempelig, toegankelijk en beschikbaar. • Versterken basisvaardigheden van inwoners gericht op zelfredzaamheid en participatie.

Verder zien we een toenemende bijzondere woonvraag (voor langere of kortere tijd) voor ouderen, maar ook voor jonge(re) inwoners met een begeleidingsbehoefte. Dit kan zowel in een thuissituatie zijn als buitenshuis. Met centrumgemeente Dordrecht en de regiogemeenten in de Drechtsteden/ Alblasserwaard is de regionale behoefte aan woonvoorzieningen onderzocht. Gelet op ontwikkelingen als "van Beschermd Wonen naar meer Beschermd Thuis” en de regionale aanpak van de toenemende problematiek van dak- en thuisloosheid. Molenlanden wil daarin een aandeel leveren, ook in het belang van inwoners die op deze voorzieningen zijn aangewezen. De verhouding tussen de overheid en inwoners verandert. Van inwoners wordt verwacht dat zij zoveel mogelijk verantwoordelijkheid nemen voor zowel hun eigen leven als voor hun omgeving. Denk aan zorg voor een naaste. Dit vraagt alertheid op de verantwoordelijkheidsverdeling, afstemming en samenwerking met onze inwoners en partners bij het bieden van oplossingen én maatwerk. En het realiseren van voorzieningen en initiatieven. Begroting 2022 - 23

Versterken preventie Wat willen we bereiken? • Meer inwoners hebben een gezonde leefstijl. (A.1) • Kwetsbare kinderen en jongeren zijn eerder in beeld en geholpen. (A.2) • Minder mantelzorgers voelen zich overbelast. (A.3) • Minder inwoners hebben te maken met huiselijk geweld, kindermishandeling, ouderenmishandeling of met de gevolgen daarvan. (A.4) • Een veilige gemeente blijven, die ook zo wordt ervaren door onze inwoners. (A.4) Wat gaan we ervoor doen? • Eerste stappen zetten uit plan van aanpak ‘Rookvrije generatie 2040’. (A.1) • Uitvoeren van de actiepunten uit het Sport- en Preventieakkoord Molenlanden waaronder het lanceren van het platform Samen Actief in Molenlanden (A.1) • Voorlichting geven over (en handhaven ism Programma 1 Wonen en Leven in Molenlanden) alcohol en drugs, voor de groep jongeren 18+ en jong-volwassenen (A.1) • Versterken van het jongerenwerk op basis van de evaluatie in het derde kwartaal van 2021. (A.2) • Uitvoeren van het tweede jaar van het plan ‘Onze kinderen nabij’ (ontwikkellijnen 1 en 2) (A.2) • Doorontwikkelen van het Steunpunt mantelzorg en extra aandacht voor werkende en jonge mantelzorgers. (A.3) • Uitvoeren van het scholingsplan ‘Werken aan Veiligheid voor lokale wijkteams en gemeenten’. (A.4) • Intensiveren samenwerking en advisering op het gebied van Zorg en Veiligheid (Sociaal Domein en Openbare Orde en Veiligheid).

Zowel lokaal als regionaal. (A.4)

Verbeteren zelfredzaamheid Wat willen we bereiken? • Meer inwoners beschikken over voldoende basisvaardigheden door het terugdringen van laaggeletterdheid. (B.1) • Minder inwoners beleven armoede en financiële stress. (B.2) • Inwoners kunnen langer zelfstandig wonen. (B.3) • Hulp en ondersteuning vanuit de Jeugdwet en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning is effectiever en heeft een duurzamer effect. (B.4) • Snellere en betere inburgering voor mensen met een migratieachtergrond. (B.5) • Onze samenleving is toegankelijker, zowel fysiek als digitaal. (B.6) Wat gaan we ervoor doen? • Bevorderen van taalvaardigheid door uitrol van het Lokaal actieprogramma aanpak laaggeletterdheid en bibliotheekwerk. (B.1) • Aanschaffen en exploiteren van een wisselcollectie boeken in Arkel. (B.1) • Ondersteunen van Voedselbanken, Schuldhulpmaatje, Stichting Leergeld en andere lokale partners die een extra beroep op hun inzet verwachten vanwege coronagevolgen. (B.2) • Onderzoeken verbetering minima- en schuldhulpvoorzieningen, oplevering 1e kwartaal 2022 (B.2) • Onderzoeken noodzakelijke woonvoorzieningen voor doelgroep Beschermd Wonen en dak- en thuislozen en het realiseren ervan. Via lokaal project Huisvesting Kwetsbare Groepen. (B.3) • Uitvoeren van het tweede jaar van het plan ‘Onze kinderen nabij’ (ontwikkellijnen 3 t/m 8) (B.4)

Begroting 2022 - 24

Verbeteren meedoen Wat willen we bereiken? • Minder inwoners ervaren eenzaamheid. (C.1) • Meer inwoners werken naar vermogen en nemen deel aan activiteiten. (C.2) • Onze samenleving is inclusiever. (C3) Wat gaan we ervoor doen? • Uitvoeren van het actieplan eenzaamheid (C.1) • Voortzetten lokaal participatieproject “Jij bent in beeld” (C.2) • Onderzoeken realisatie “kringloopplein” in Nieuw-Lekkerland met Waardlanden, Avres en partners Pand 83, voor de doelgroep inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt (C.2) • Voortzetten wachtlijstbanen Nieuw Beschut, ook na 2021 (C.2); • Uitvoeren nazorg van ex-gedetineerden door het Veiligheidshuis C.3) • Uitvoeren inclusieagenda VN-verdrag handicap (C.3) • Uitvoeren van de motie ‘Respect in Molenlanden’. Belangrijke pijlers: in contact zijn met LHBTI-organisaties, voorlichtingsaanbod voor scholen, ondersteunen van instellingen, verenigingen en kerken en deskundigheid in sociaal team bevorderen. Netwerk Inwoners, vrijwilligersorganisaties, dorpsraden, maatschappelijke organisaties, zorgaanbieders, kinderopvang, peuterspeelzalen, scholen, kerken, (sport)verenigingen, huisartsen, Dienst Gezondheid & Jeugd, Serviceorganisatie Jeugd ZHZ, Avres, gemeenten regio ZuidHolland Zuid, aangrenzende gemeenten niet behorend bij ZHZ (bijv. Vijfheerenlanden, Altena, Krimpenerwaard).

Effect/resultaatindicatoren Indicator Aantal inwoners 19+ met gezonde leefstijl neemt toe Aantal mensen met ervaren eenzaamheid Aantal verwijzingen vanuit de huisarts naar specifieke. Jeugdhulp

Realisatie 2020 48%

Streefwaarde 2023

40%(2020)

27%

493 (2020)

400 (afhankelijk van totaal)

51%

Verhouding aantal verwijzingen naar spec. Jeugdhulp

Van totaal: 52 % medisch verwijzers 26% jeugdteam

Van totaal: 37 % medisch verwijzers 37% jeugdteam

Overbelasting mantelzorger neemt af

13,1 % (2020)

12 %

Aantal gerealiseerde woonzorg initiatieven Deelnemers participatieprojecten ervaren een vergroting van hun participatiemogelijkheden en basisvaardigheden.

0

1

Aantal deelnemers met uitstroom naar passende plaats

Begroting 2022 - 25

respondenten groepstraining: 87% zeer positief, 13% positief. respondenten individuele begeleiding: 100% zeer positief.

76(62%)

Bron Gezondheids monitor Gezondheids monitor Service organisatie Zuid-Holland Zuid

Waarstaatjege meente/gezond heidsmonitor Intern Kwalitatief onderzoek start in 2020

n.n.t.b.

Philadelphia

BBV-indicatoren Indicator Hoe berekend

MLL

NL

Absoluut verzuim

Per 1000 inw. 5-18 jr. 2017

0,5

1,8

Relatief verzuim

Per 1000 inw. 5-18 jr. 2019

7

26

Vroegtijdige schoolverlaters. VO/MBO zonder startkwalificatie

Percentage leerl. 1223 jr. 2020

1

1,7

Achterstand kinderen in uitkeringsgezin Achterstand Werkloze jongeren

Percentage kinderen 2019

2

6

Percentage jongeren 2019

1%

2%

Arbeidsparticipatie

Percentage werkenden t.o.v. beroepsbevolking 2020 Per 10.000 inw 2020

71,7

68,4

171,2

459,7

Per 10.000 inw 15-64 jr 2020

105,2

202

12,1

11,9

1,3

1,2

Jongeren met delict voor de rechter

Percentage alle jongeren tot 18jr 2020 Percentage alle jongeren tot 18jr 2019 Percentage jongeren 12-21 jarigen 2019

0

1

Jongeren met jeugdreclassering

Percentage jongeren N.B 12-21 jr. 2020

Personen met een bijstandsuitkering Lopende reintegratievoorziening Jongeren met jeugdhulp Jongeren met jeugdbescherming

Cliënten met maatwerkarrangement WMO

Per 10.000 inwoners - 2020

540

700

Actuele kader stellende beleidsnota’s • Uitgangspunten Koersdocument • Plan van aanpak ‘Onze kinderen nabij’ • Samen voor gezond • Subsidieverordening • Verordening Leerlingenvervoer gemeente Molenlanden 2019 • Beleidsregels bekostiging lokaal bewegingsonderwijs nadere regels beschermd wonen en opvang • Beleidsregels bekostiging lokaal bewegingsonderwijs • Verordening en nadere regels beschermd wonen en opvang 2018 • Verordening maatschappelijke ondersteuning 2019 en nadere regels 2021 • Verordening huisvesting onderwijs • Verordening op de kinderopvang • Verordening op de onderwijshuisvesting • Verordening, beleids- en nadere regels jeugdhulp 2021 • Verordeningen adviesorganen • Beleidsplan Inburgering • Lokaal actieplan Laaggeletterdheid

0,3

Begroting 2022 - 26

Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000.000

2020

2021

2022

2023

2024

2025

42,0 12,2 0,3 30,1

42,6 8,3 -2,7 31,5

42,5 8,8 -1,9 31,8

41,4 8,8 -1,0 31,6

41,4 8,8 -0,7 31,9

41,3 8,8 -0,7 31,8

min bedragen zijn uitgaven

A. Lasten B. Baten C. Mutaties reserves Totaal Programma 3

Toelichting: In deze tabel zijn naast de bestaande budgetten ook de beleidsintensiveringen/mutaties opgenomen waarvoor in de kadernota en/of in de begroting extra of minder middelen zijn opgenomen. Het betreft de volgende budgetten: • Bezuinigingsplan Jeugdzorg SOJ/Molenlanden (€ 900.542) • Wisselcollectie Arkel (€ 43.000) • Projectorganisatie Onze Kinderen Nabij (€ 80.000) • Minder opbrengst project ‘Onze kinderen nabij’ (€ 375.000 jaarlijks)

Begroting 2022 - 27

1.4 Beter omgaan met ons gebied Missie Een energieneutraal, circulair en een klimaat robuust Molenlanden. Behoud (en verrijking) van ons landschap. Een voedzame bodem als basis voor een eerlijke voedselketen. Ontwikkelingen Het klimaat verandert. Als gevolg van de uitstoot van broeikasgassen stijgt op aarde de temperatuur en de zeespiegel. Als gevolg neemt de kans op hitte, droogte én extreme neerslag met overstromingen toe. De polder daalt waarbij ook afname van bodemvruchtbaarheid en biodiversiteit dreigt op te treden. Om verdere opwarming van de aarde tegen te gaan, heeft het kabinet op 28 juni 2019 het Klimaatakkoord gepubliceerd. Dit is de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015). Met het Klimaatakkoord liggen er grote opgaven voor ons. Zo moeten we in ons land in 2030 49% minder CO2-uitstoot produceren ten opzichte van 1990 (inmiddels is er een Europees akkoord gesloten om deze norm aan te scherpen tot 55%). Dit leidt tot programma’s zoals de Regionale Energiestrategie (RES). Ook moeten er voor 2030 in ons land ongeveer 1,5 miljoen bestaande woningen en vele gebouwen verduurzaamd en aardgasvrij worden. Naast het Klimaatakkoord kent Nederland ook een Deltaplan ruimtelijke adaptatie, onderdeel van het jaarlijkse Delta-programma. Met dit Deltaplan werken we gezamenlijk aan een klimaatadaptieve leefomgeving.

Dit gaat over aanpassingen in de fysieke leefomgeving om de effecten van klimaatverandering op het gebied van droogte, hitte, wateroverlast en overstromingen op te kunnen vangen. Het Deltaplan is uitgewerkt in een Nationale adaptatie strategie; de Provincie Zuid-Holland heeft vervolgens het document ‘Weerkrachtig Zuid-Holland' opgesteld en ook in Molenlanden zijn we zowel regionaal als lokaal aan de slag met dit thema. Bodemdaling is voor Molenlanden een vast gegeven. Dit thema wordt daarom gekoppeld aan de klimaatopgave van onze gemeente.

Energietransitie Wat willen we bereiken? • Betaalbare, meer duurzame energie/warmte voorziening voor onze inwoners, met het oog op de klimaatdoelstellingen, in het belang van de inwoners en lokale economie (A.1). Toelichting: De klimaatdoelstellingen zijn: In 2030 willen we 20% energie besparen in Molenlanden. 35% van het totale energiegebruik komt van nieuwe bronnen. In 2050 is de gemeente CO2-neutraal en aardgasvrij.

Begroting 2022 - 28

•

De gemeente Molenlanden geeft het goede voorbeeld: het vastgoed van de gemeente is in 2030 (bijna) energieneutraal (A.2).

Wat gaan we ervoor doen? • Onderzoeken mogelijkheden om deel te nemen aan een Green Deal aanvraag om aanspraak te maken op EU-subsidies, die we vervolgens kunnen investeren in ons gebied. Dit onderzoek raakt meer programma’s. (A.1)

• •

•

Verduurzamen bestaande woningvoorraad/gebouwen: Maatregelen zijn: - Uitvoeren van de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW), gericht op energiebesparende maatregelen voor koopen huurwoningen. Bijvoorbeeld informatiemarkten/-webinars, cadeaubonnen actie, duurzame boerderij route. Hiervoor is in 2021 een Rijkssubsidie toegekend en ontvangen. (A.1). - Verstrekken van verduurzamingsleningen. - Inwoners blijvend een (gratis en persoonlijk) adviesgesprek aanbieden door een wooncoach over energiebesparing. Bepalen van onze rol in de verschillende energie opgaven en fases van de energietransitie. (A.1)

Toelichting: We onderzoeken de mogelijkheid om te komen tot • een Green Deal voor ons gebied. We willen graag de mogelijkheden onderzoeken om te komen tot de oprichting van een grondbank met daaraan gekoppeld Green Deal De centrale vraag hierbij is: hoe bedienen we onze inwoners en doelstellingen zoals beperking bodemdaling van de veenlokale bedrijven het beste? Dit in combinatie met welke rol het bodem, maatregelen om de biodiversiteit te versterken, meeste bijdraagt aan het behalen van gemeentelijke doelen. bevorderen waterkwaliteit en een verbetering van de Verschillende factoren zijn daarbij belangrijk, onder andere de landschappelijke kwaliteit en beleefbaarheid. Hiermee wijze waarop onze inwoners en bedrijven kunnen participeren in bevorderen we de Green Deal doelstellingen en bieden met een de duurzame ontwikkelingen. Evenals het versterken van de grondbank ook toekomstperspectief voor de agrarische financiële positie van onze inwoners, bedrijven en gemeente. ondernemer. • Opstellen van het Masterplan CO2 reductie met de route naar • Onderzoeken mogelijkheden om, aanvullend op het huidige een CO2 neutraal Molenlanden in 2050.

(A.1) kader van het bestemmingsplan in het buitengebied, een bredere • Uitvoeren projecten die in het uitvoeringsprogramma groep bedrijven en (groepen) inwoners ruimte te bieden om duurzaamheid zijn opgenomen, op basis van de vastgestelde kleine windmolens te plaatsen. (A.1) RES 1.0, de Transitievisie warmte en de Regionale • Opstellen uitvoeringsprogramma duurzaamheid. (A.1) Adaptatiestrategie. (A.1) Actualiseren van de RES 1.0, zodat voor 1 maart 2023 de RES 2.0 Toelichting: Op dit moment bevindt de energietransitie in kan worden vastgesteld. (A.1) Molenlanden zich in de overgangsfase van beleid richting uitvoering. Met dit programma bieden we een concreter overzicht Faciliteren van lokale initiatieven van inwoners/partners, zonder daarbij de rol van de initiatiefnemer over te nemen. Het verwachte van op te starten projecten die behoren tot de eerste fase van de uitvoering van de Regionale Energiestrategie en de Transitievisie 'duurzaamheidsrendement en de mate van bereik onder inwoners' warmte. Op deze manier ontstaat de mogelijkheid om het gesprek wegen we mee bij ons besluit over het faciliteren van een lokaal initiatief. Begroting 2022 - 29