Accountantsverslag 2021 gemeente Molenlanden - WG

Accountantsverslag 2021 Gemeente Molenlanden

Aan de gemeenteraad van gemeente Molenlanden Postbus 5 2970 AA BLESKENSGRAAF Onderwerp Accountantsverslag 2021 Datum 1 juli 2022 Kenmerk 312020002.22.152

Geachte leden van de gemeenteraad, Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van uw gemeente afgerond. De jaarrekening van gemeente Molenlanden is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders. Met dit accountantsverslag informeren wij u over onze belangrijkste controlebevindingen. Op 15 juni 2022 hebben wij een concept van dit accountantsverslag afgestemd met uw Concerncontroller. Op 22 juni 2022 hebben wij onze bevindingen besproken met de Auditcommissie. Bij de jaarrekening 2021 hebben wij op 1 juli 2022 een goedkeurende controleverklaring voor het aspect getrouwheid en een verklaring met beperking voor het aspect rechtmatigheid afgegeven. Ons accountantsverslag is bedoeld om u te ondersteunen in de beoordeling van de jaarrekening 2021. De bevindingen en beschouwingen in dit verslag komen voort uit onze controlewerkzaamheden en diverse besprekingen die wij met uw medewerkers hebben gevoerd. Voor de goede orde vermelden wij dat uw controlerende taak uiteraard verder gaat dan uitsluitend het financieel getinte perspectief vanuit de accountantscontrole. Wij maken u erop attent dat voor dit accountantsverslag een beperkte verspreidingskring geldt. Het accountantsverslag is uitsluitend bestemd voor de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders.

Wij geven u toestemming om dit accountantsverslag (zonder de persoonlijke handtekening) te publiceren via de agenda’s van de raadscommissies en de gemeenteraad.

Met vriendelijke groet, Publieke Sector Accountants B.V.

ValidSigned door W. Kalkman RA op 01-07-2022 Was getekend: W. Kalkman RA

Publieke Sector Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Utrecht onder nummer 69411409.

Inhoudsopgave

Contact De volgende personen kunnen benaderd worden bij vragen met betrekking tot dit accountantsverslag: Wouter Kalkman Tel: 06 – 2127 2977 Ralf van Hattem Tel: 06 – 1234 5175

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij ... 4 2. Financiële positie en resultaat ........................... 10 3. Bevindingen eindejaarscontrole ......................... 15 4. Interne beheersing ............................................ 26 5. Overige aangelegenheden ................................. 31 6. Verplichte tabel SiSa .......................................... 39

312020002.22.152 - 2

1.

Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij

312020002.22.152 - 3

1. Onze controleaanpak en de uitkomsten daarbij Reikwijdte van de controle

Met de opdrachtbevestiging van 20 juli 2021 (kenmerk 312020002.21.202) heeft u ons de opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. De doelstelling van de controle is het afgeven van een controleverklaring bij de jaarrekening van gemeente Molenlanden. In dit accountantsverslag geven wij een toelichting op de bevindingen naar aanleiding van de controle. Onze controle wordt verricht in overeenstemming met Nederlands recht, waaronder de Nederlandse controlestandaarden, het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado), met het door de gemeenteraad op 25 januari 2022 vastgestelde ‘Controleprotocol jaarrekening 2021’ en het daarbij horende ‘Normenkader 2021’ en in overeenstemming met het Nederlands recht, waaronder de Nederlandse Controlestandaarden en de Regeling Controleprotocol Wet normering topinkomens (WNT). Tijdens de uitvoering van de oorspronkelijke controleplanning hebben zich geen wijzigingen van materieel belang in de reikwijdte voorgedaan. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle.

De wijze waarop wij de materialiteit bepaald hebben is gebaseerd op de maximaal toe te passen marges voor de Materialiteitsbepaling is bepaald overeenkomstig de accountantscontrole, zoals deze zijn vastgelegd in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (het Bado). Bij onze controle van de jaarrekening 2021 hebben wij daarom de volgende goedkeuringstoleranties gehanteerd: aandachtspunten jaarrekeningcontrole 2021

Bron: jaarrekening 2021

Fouten

Goedkeuringsmaterialiteit

€ 1.758.000

Onzekerheden

€ 5.283.000

De gemeenteraad heeft in het ‘Controleprotocol jaarrekening 2021’ de rapporteringstolerantie vastgesteld op 5% van de goedkeuringsmaterialiteit en bedraagt derhalve € 87.900.

Onze aanpak is gericht op risico’s

Voor de jaarrekeningcontrole 2021 onderkennen wij een aantal risico’s en aandachtspunten, die een verhoogd (bruto) risico met zich mee (kunnen) brengen op een materiële fout in uw jaarrekening en die een mogelijke impact op de bedrijfsvoering kunnen hebben. De risico’s en aandachtspunten zijn hieronder weergegeven. Opname van een risicogebied of aandachtspunt in deze

312021003.22.152 - 4

opsomming betekent niet dat er sprake is van risico’s die zich daadwerkelijk voordoen, maar zijn enkel bedoeld om aan te geven dat wij hier tijdens onze controle (extra) aandacht aan hebben besteed. Risico’s voor deze jaarrekening  Bestaan en waardering van activa als gevolg van schattingselementen (inschatting van levensduur en restwaarden).  De waardering en risico-inschatting met betrekking tot lopende grondexploitaties, inclusief de geldende regels rondom het tussentijds winstnemen.  Verwerking van reservemutaties als gevolg van wijzigingen in de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV in 2018.  De verantwoording en waardering van voorzieningen (personeelsvoorzieningen en onderhoudsvoorzieningen) in relatie tot de aanwezigheid van actuele beheerplannen en andere onderbouwingen.  Uw fiscale positie in het kader van de vennootschapsbelasting (Vpb).  “Management override of controls”. Dit betreft de mogelijkheid die het management heeft om specifieke controlemaatregelen te omzeilen, bijvoorbeeld door memoriaalboekingen of het schattingsproces. De specifieke aandacht voor dit risico is voorgeschreven vanuit de controlestandaarden en is niet uniek voor de gemeente Molenlanden.  De naleving van de (Europese) aanbestedingsregels.

 Risico’s en onzekerheden in het sociaal domein, waaronder prestatielevering Wet Maatschappelijke Ondersteuning (hierna: Wmo) en de Jeugdwet.  De actualiteit van de gevoerde administratie(s), gericht op de betrouwbaarheid van de (tussentijdse) informatievoorziening. Risico’s voor de komende jaarrekeningen  De voortgang en status van de (noodzakelijke en gewenste) verbeteringen met betrekking tot de kwaliteit van de interne beheersing in relatie tot de af te geven collegeverklaring rechtmatigheid (vanaf boekjaar 2022).  De follow-up ten aanzien van eerder gerapporteerde aandachtspunten vanuit de interne en externe controle.  De kwaliteit van de IT-beheersomgeving. Het inschatten als significant risico is inherent aan deze posten en is niet direct een gevolg van verwachte leemten in de interne beheersing van uw gemeente. Ook is sprake van inschattingen van bruto risico’s, alvorens eventuele beheersmaatregelen zijn genomen. Ter voorkoming van een materiële fout in de jaarrekening heeft u voor bovenstaande risicogebieden beheersmaatregelen getroffen. Wij hebben ons bij de controle gericht op de opzet en het bestaan van de door u ingerichte beheersingsomgeving, die deze risico’s moeten verkleinen. Voor een toelichting op een aantal onderkende risico’s en aandachtpunten verwijzen wij naar hoofdstuk 3. ‘Bevindingen eindejaarscontrole’.

Daarnaast verwijzen wij u naar onze bevindingen in hoofdstuk 4. ‘Interne beheersing’.

312020002.22.152 - 5

De baten en lasten, alsmede Op basis van uw normenkader hebben wij de naleving van het financieel rechtmatigheidskader voor uw gemeente gecontroleerd. Hierbij zijn materiële bijzonderheden geconstateerd bij het onderwerp naleven van de regels rond de Europese balansmutaties, zijn niet aanbestedingswetgeving. Bij onze jaarrekeningcontrole hebben wij aan de hand van een door uw gemeente uitgevoerde volledig rechtmatig tot crediteurenanalyse (spendanalyse) gecontroleerd of de Europese aanbestedingswetgeving gedurende het boekjaar 2021 is stand gekomen nageleefd. Op basis van de spendanalyse constateren wij dat voor 10 dossiers de Europese aanbestedingsregels niet zijn nageleefd voor een bedrag van € 1,77 miljoen.

Op het programma 4 Beter omgaan met ons gebied (€ 338.000), op programma 6 Dichtbij Molenlanden (€ 407.000), op onderdeel Algemene dekkingsmiddelen (€ 931.000) en op onderdeel Vennootschapsbelasting (€ 372.000) is sprake van een overschrijding van de begroting (lasten). Deze begrotingsrechtmatigheidsfouten werken niet door in ons rechtmatigheidsoordeel. Wij hebben op het gebied van investeringskredieten een onrechtmatige overschrijding geconstateerd van in totaal € 147.000. Onze conclusie is derhalve dat de baten en lasten, alsmede de balansmutaties, in materiële zin niet rechtmatig zijn in de jaarrekening 2021.

De jaarrekening voldoet aan Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de baten en lasten van gemeente Molenlanden. Daarnaast vereisen zij van het college van burgemeester en wethouders het toepassen het BBV

van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, die vaak – vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken – inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van gemeente Molenlanden zijn uiteengezet in de jaarstukken 2021 in onderdeel ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college van burgemeester en wethouders toegepaste proces voor belangrijke verslaggevingsgrondslagen geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving beoordeeld. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsgrondslagen en de toegepaste inschattingen redelijk zijn en consistent zijn gebruikt: de jaarstukken voldoen aan het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV).

Geïdentificeerde fouten in de jaarstukken

Naar aanleiding van onze jaarrekeningcontrole resteren er ongecorrigeerde afwijkingen. Door ons gerapporteerde bevindingen zijn materieel (en hebben dus invloed op de strekking van onze controleverklaring), dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de fouten rondom de naleving van de Europese aanbestedingsregels. De overige bevindingen zijn naar onze mening van belang voor uw beoordeling van de jaarstukken en de verdere kwaliteitsverbetering van de administratieve organisatie en interne beheersing. Voor de (niet materiële) fouten en tekortkomingen in de jaarstukken verwijzen wij u naar de diverse onderdelen van dit rapport. 312020002.22.152 - 6

Goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en een verklaring met een beperking voor rechtmatigheid

Wij zijn van oordeel dat de jaarstukken 2021 van gemeente Molenlanden een getrouw beeld geven van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2021 als van de activa en passiva op 31 december 2021 in overeenstemming met het BBV. Voorts zijn wij van oordeel dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties over 2021 niet in alle van materieel belang zijnde aspecten tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader (zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 25 januari 2022). Hierbij geldt als voorwaarde dat de door ons gecontroleerde jaarrekening ongewijzigd door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Wij verzoeken u derhalve ons een door voorzitter en de griffier ondertekend besluit van de vastgestelde jaarrekening te verstrekken. Mochten nog wijzigingen worden aangebracht in de definitieve versie van de jaarrekening dan dienen wij deze te beoordelen alvorens onze controleverklaring hierbij mag worden opgenomen. Voor de volledigheid hebben wij hieronder een overzicht met de geconstateerde controleverschillen opgenomen (inclusief de gehanteerde goedkeuringstoleranties, zoals eerder in het hoofdstuk toegelicht): Aard van de fouten en onzekerheden (x € 1.000)

Rechtmatigheid

Getrouwheid

Fouten Het niet voldoen aan de Europese aanbestedingswetgeving Verstrekte lening SWEK

1.770 150

Investeringskredieten

147

Afwijkingen winstname grondexploitaties

376

376

Voorziening wethouders pensioenen

286

286

2.729

662

Totaal fouten

312020002.22.152 - 7

Goedkeuringstolerantie voor fouten

1.758

1.758

Onzekerheid rondom afschrijvingen

375

375

Totaal onzekerheden

375

375

5.274

5.274

Onzekerheden

Goedkeuringstoleranties voor onzekerheden

312020002.22.152 - 8

2.

Financiële positie en resultaat

312020002.22.152 - 9

2. Financiële positie en resultaat De vermogenspositie van uw gemeente neemt in absolute zin toe

In het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen (dat bestaat uit de algemene reserve en de bestemmingsreserves) worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten in 2021 bedraagt € 6,1 miljoen nadelig. Per saldo is tussentijds € 12,9 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 € 6,8 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. Eigen vermogen (in € 1.000.000)

2021

2020

2019

Eigen vermogen per 1 januari

137,5

98,4

97,4

-/- 12,9

35,3

0,9

6,8

3,7

0,1

Totaal (‘gerealiseerd saldo van baten en lasten’)

-/- 6,1

39,1

1,0

Eigen vermogen per 31 december

131,4

137,5

98,4

Tussentijdse resultaatbestemming Gerealiseerd resultaat

De tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de toevoegingen aan en onttrekkingen uit de reserves, in overeenstemming met de besluiten van uw gemeenteraad. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 64% van het balanstotaal (op 1 januari 2020 65% van het balanstotaal). In de toelichting op balans bij het onderdeel eigen vermogen van de jaarrekening geeft het college van burgemeester en wethouders een nadere toelichting op de mutaties in het eigen vermogen over het jaar 2021. Wij verwijzen u naar deze toelichting. Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt volgens de VNG een percentage van 20%. Bij een solvabiliteitsratio lager dan 20% bevindt de gemeente zich op glad ijs. In de begroting 2021 heeft de gemeenteraad de solvabiliteit bepaald op 62% en op basis van de jaarrekening 2021 bedraagt de solvabiliteit 64%. De solvabiliteit is derhalve 2 procentpunten hoger dan begroot. Ter vergelijking 312020002.22.152 - 10

hebben wij de solvabiliteit van een aantal gemeenten opgenomen. Daaruit blijkt dat de solvabiliteit van uw gemeente per 31 december 2020 boven het niveau van de gemeenten van Nederland ligt. Ter vergelijking over 2020: Gemeente Nederland Zuid-Holland Gemeenten groter dan 25.000 inwoners en kleiner dan 50.000 inwoners

Solvabiliteit 2020 37% 45% 35%

Gorinchem Krimpenerwaard Vijfheerenlanden Altena

33% 42% 24% 32%

Bron: www.waarstaatjegemeente.nl

Resultaat 2021 is beïnvloed door reservemutatie(s)

Het feitelijke saldo van baten en lasten in een boekjaar wordt weergegeven als het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente ook het gerealiseerd resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het boekjaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse toevoegingen aan reserves. De toevoegingen aan dan wel onttrekkingen uit reserves vinden plaats op basis van de door u genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de bestuurlijke besluitvorming. Concreet betekent dit voor uw gemeente het volgende: Het overzicht van baten en lasten over 2021 laat een nadelig gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten van € 6,1 miljoen zien, ten opzichte van een begroot (na wijziging) nadelig saldo van € 12,7 miljoen. Dit is een voordeel van € 6,6 miljoen. Het gerealiseerd resultaat ad € 6,8 miljoen voordelig is afzonderlijk op de balans onder het eigen vermogen opgenomen.

312020002.22.152 - 11

In de jaarstukken wordt op diverse plaatsen een nadere toelichting gegeven op de totstandkoming van het gerealiseerd resultaat en worden de verschillen tussen de begroting (na wijziging) en de gerealiseerde baten en lasten verklaard. Wij verwijzen u naar deze toelichtingen. Exploitatieresultaat (in € 1. 000.000) Totale baten

117,5

Totale lasten

123,6

Gerealiseerde saldo van baten en lasten (nadelig)

6,1

Af: toevoegingen aan reserves

52,5

Bij: onttrekkingen uit reserves

65,4

Saldo mutaties reserves (per saldo onttrekking)

12,9

Gerealiseerd resultaat (voordelig)

6,8

Het voordelige saldo van baten en lasten 2021 (resultaat vóór bestemming) is mede ontstaan na een aantal incidentele baten en lasten. Door het effect van de incidentele baten en lasten buiten beschouwing te laten, ontstaat meer inzicht in de reguliere baten en lasten. Het inzicht in de reguliere baten en lasten is van belang, omdat het een betere indicatie geeft van de toekomstige baten en lasten, overigens zonder rekening te houden met beleidswijzigingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten is eveneens inzicht in de incidentele baten en lasten gegeven. Kortheidshalve verwijzen wij u naar deze uiteenzetting.

312020002.22.152 - 12

Het college van burgemeester en wethouders kwalificeert het weerstandsvermogen als uitstekend om de onderkende risico’s af te kunnen dekken

Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit vanwege ingeschatte risico’s. De beschikbare weerstandscapaciteit heeft het college van burgemeester en wethouders bepaald op € 33,5 miljoen. De inventarisatie van risico’s die in de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing” (in het jaarverslag) is opgenomen, geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een kans inschatting van het zich voordoen van het geïdentificeerde risico, om zo de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij wordt een doorlopend inzicht gegeven in de grootste risico’s (qua kans en financiële impact) voor uw gemeente, en wordt aangegeven welke risico’s zijn verdwenen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook wordt een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de grootste risico’s. Hieruit volgt een bedrag aan gewenste weerstandscapaciteit (risico-omvang) van afgerond € 5,7 miljoen. De weerstandscapaciteit bedraagt € 33,5 miljoen. De weerstandsratio bedraagt 5,9 en is naar de mening van het college van burgemeester en wethouders uitstekend. Wij verwijzen u voor de onderkende risico’s en de kwantificering daarvan naar de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”.

Overigens merken wij hierbij op dat de gewenste weerstandscapaciteit, de weerstandscapaciteit en de weerstandsratio niet aan accountantscontrole of een beoordelingsopdracht zijn onderworpen.

312020002.22.152 - 13

3.

Bevindingen eindejaarscontrole

312020002.22.152 - 14

3. Bevindingen eindejaarscontrole Oplevering is verder verbeterd

Bij de start van de controle van de jaarrekening 2021 op 16 mei 2022 waren de concept jaarstukken 2021 gereed. De oplevering van de onderbouwende stukken was volledig. Ten opzichte van vorig jaar heeft uw gemeente wederom stappen gezet in het proces van samenstellen van de jaarstukken. Het zelflerend vermogen bij het proces samenstellen jaarstukken is ruim voldoende. Wel hebben wij de spendanalyse later ontvangen dan initieel was afgesproken. Na de start van de controle van de jaarrekening 2021 hebben wij de volledige en constructieve, prettige medewerking van uw organisatie gehad.

Grondexploitaties

Een belangrijke post in de jaarrekening van de gemeente Molenlanden betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de schattingscomponenten die samenhangen met de waardering van de grondexploitaties, besteden wij hier tijdens de controle bijzondere aandacht aan. De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot de zogenoemde vijf P’s: • •

•

• •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in woningbehoefte en vraag naar bedrijventerreinen. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van aanbod van bedrijventerreinen en woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen zijn momenteel enorm hoog. Hoe vertaalt dit zich in grondprijzen en wat zijn de verwachtingen op de (middel-)lange termijn, bijvoorbeeld door ontwikkelingen in de hypotheekrente(aftrek) en de COVID19 crisis. Plankosten: zijn de geraamde kosten die voor de grondexploitaties gemaakt moeten worden realistisch. U kunt hierbij denken aan de totstandkoming van de ramingen van bijvoorbeeld civieltechnische werken en interne plankosten. Parameters: zijn de gehanteerde kosten- en opbrengstenindexaties in lijn met de actuele marktontwikkelingen en zijn de renteparameter en disconteringsvoet in overeenstemming met de voorschriften in het BBV.

De grondexploitaties zijn door uw gemeente voor de jaarrekening 2021 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door u de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. 312019005.22.122 - 15

In exploitatie genomen gronden De portefeuille van in exploitatie genomen bouwgronden bij uw gemeente is gemiddeld qua omvang. De totale boekwaarde per 31 december 2021 bedraagt € 3,1 miljoen. Uw gemeente heeft een aantal projecten waarop positieve resultaten worden verwacht en een aantal projecten waarop verlies wordt genomen. In 2021 is er € 1,5 miljoen winst genomen op basis van de ‘percentage of completion (POC) methode’. Deze POC methode schrijft voor dat winsten genomen moeten worden op basis van de procentuele voortgang van het project, gebaseerd op de gerealiseerde kosten en opbrengsten in relatie tot de totaalraming. Deze winsten komen hoofdzakelijk voort uit het project ontwikkeling Doetse Vliet (€ 0,7 miljoen) en Bedrijventerrein Gelkenes Groot-Ammers (€ 0,3 miljoen). De verliezen worden met name verwacht bij de projecten Herontwikkeling sportzaal Neerpolder Giessenburg (€ 0,1 miljoen) en Locatie CBS School met de Bijbel Noordeloos (€ 0,1 miljoen). De onzekerheden die met de resultaten van grondexploitaties samenhangen ontstaan doordat de waardering (en daarmee de te nemen winsten en verliezen) gebaseerd zijn op schattingen. De omvang van de in de toekomst nog te realiseren opbrengsten en kosten is hier een belangrijke factor in.

In de huidige portefeuille van bouwgronden in exploitatie verwacht uw gemeente de komende jaren nog € 7,3 miljoen aan kosten te maken en moet er nog € 11,0 miljoen aan opbrengsten gerealiseerd worden. Veruit de meeste kosten zijn nog te realiseren binnen het project Langerak Zuid (€ 3,8 miljoen). Dat geldt ook voor de meeste opbrengsten (€ 7,6 miljoen). De risico’s die samenhangen met de nog te realiseren opbrengsten zijn overigens deels afgedekt doordat bij Langerak Zuid veruit het grootste deel van de opbrengsten vastliggen in overeenkomsten met ontwikkelaars. Bovendien betreft dit een woningbouwproject, waardoor het college de risico’s laag inschat. De meeste projecten moeten in of voor 2024 zijn afgerond op basis van het actuele MPG, alleen het woningproject Langerak Zuid heeft nog een langere looptijd (2027). Wij hebben vastgesteld dat de uitgangspunten die zijn gehanteerd bij de waardering van de grondexploitaties aanvaardbaar zijn. Wel constateren wij een aantal zaken die wij graag bij u onder de aandacht brengen. Onderbouwingen schattingscomponenten Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij voor diverse projecten onderbouwingen opgevraagd voor onder andere de nog te maken kosten, nog te ontvangen opbrengsten en de risico’s bij de winstnamen. Wij merken op dat dit soms slechts gebaseerd is op interne ramingen, welke niet onderbouwd vastliggen.

Een voorbeeld hiervan zijn kosten voor bouw- en woonrijp maken, wanneer er nog geen offertes uitgevraagd zijn. Het is aan te bevelen dat uw gemeente dit intern vastlegt gedurende het actualiseren van de grondexploitatie. Tijdens de controle zijn er alsnog bewijsstukken aangeleverd, waardoor de ramingen controleerbaar waren. Winstnameberekening In 2019 heeft de commissie BBV de ‘notitie grondexploitaties’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat voor winstneming de ‘percentage of completion methode’ moet worden toegepast. Hierbij geldt dat, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, er winst moet worden genomen. Voor toepassing van de POC-methode is het van belang dat het resultaat betrouwbaar kan worden 312020002.22.152 - 16

geschat. Bovendien moet sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Uw gemeente heeft de POC-methode niet volledig juist toegepast. Dit heeft met name betrekking op de wijze waarop om moet worden gegaan met winst die in eerdere boekjaren is verantwoord en eventueel terugnemen van winst indien in het verleden teveel winst is genomen. De fout die hiermee samenhangt bedraagt € 376.000. Dit bedrag vind u terug in de foutenevaluatie.

Europese aanbesteding: verbetering gerealiseerd

Het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole bevat onder andere de Europese aanbestedingswetgeving. Bij onze jaarrekeningcontrole hebben wij aan de hand van een door uw gemeente uitgevoerde crediteurenanalyse (spendanalyse) gecontroleerd of de Europese aanbestedingswetgeving gedurende het boekjaar 2021 is nageleefd. Op basis van de spendanalyse constateren wij dat uw gemeente de Europese aanbestedingsregels niet in toereikende mate heeft nageleefd. Wij merken op dat de bevindingen deels ook zijn geconstateerd door uw gemeente en vanuit de accountantscontrole op onderdelen zijn aangevuld. De onrechtmatigheidsfout komt uit op een bedrag van € 1,77 miljoen (2020: € 1,6 miljoen). Dit bedrag overschrijdt de eerder genoemde goedkeuringstolerantie van afgerond € 1,76 miljoen. Door andere (rechtmatigheids)fouten is de overschrijding ruim boven de marge, zie hiervoor hoofdstuk 1. Daarom geven wij in ons oordeel over uw jaarrekening 2021 een beperking af voor het onderdeel rechtmatigheid, dit is niet veranderd ten opzichte van de jaarrekening 2020. Soort

Rechtmatigheidsfout 2020

Rechtmatigheidsfout 2021

ICT Software

€ 632.000

€ 1.023.000

Inhuur

€ 99.000

€ 32.000

Groen

€ 294.000

€ 319.000

Onderhoudswerkzaamheden

€ 249.000

€ 142.000

Ondersteuning en advies

€ 319.000

€ 254.000

€ 1.593.000

€ 1.770.000

Totaal

Uw gemeente heeft inmiddels passende acties genomen om deze onrechtmatigheden in de toekomst te beperken. Bij een aantal inkoopdossiers, waaronder ICT Software is inmiddels actie ondernomen, de rechtmatigheidsfout die hieruit voortvloeit komt in 2022 naar verwachting te vervallen.

312020002.22.152 - 17

Daarnaast is er sprake van een casus waarbij de naleving van de aanbestedingswet vanwege de juridische complexiteit onduidelijk blijft. Op grond van de Kadernota Rechtmatigheid (hoofdstuk 6.3) nemen wij deze op in het accountantsverslag aangezien sprake is van complexe situaties, waarin niet tot een eenduidig oordeel gekomen kan worden. Het gaat om een potentiële onrechtmatigheid van € 76.000. Het gaat hier om de vraag of de opdrachtwaarde kan worden gesplist over de deelnemers in een ‘alliantie’ en of de betreffende alliantie voor de bedoelde bepaling in de aanbestedingswet in aanmerking komt. Wij hebben lasten 2021 ad € 76.000 niet meegewogen in ons oordeel.

Wmo Zorg in natura en jeugd lokaal – prestatielevering vastgesteld

Het vaststellen dat de prestaties in het kader van de Wmo Zorg in natura, waaronder huishoudelijke ondersteuning en begeleiding vallen, zijn geleverd, moet op twee manieren worden gedaan, namelijk: 

Enerzijds via de productieverantwoordingen van de zorginstelling die zijn voorzien van een controleverklaring met goedkeurend oordeel van de accountant van de zorginstelling. Zorginstellingen zijn op basis van het “Algemeen accountantsprotocol financiële productieverantwoording Wmo en Jeugdwet 2021” verplicht bij productieverantwoordingen boven de € 125.000 een controleverklaring van de accountant van de zorginstelling toe te voegen. De accountant stelt bij de controle onder andere vast dat de zorg is geleverd.



Anderzijds door bij productieverantwoordingen zonder controleverklaring, of in die gevallen waar geen goedkeurende controleverklaring is verstrekt, het college van burgemeester en wethouders aanvullende controles uit te laten voeren om vast te stellen dat de prestaties zijn geleverd. Dit kan bijvoorbeeld door middels een telefonische enquête vast te stellen dat de cliënt de zorg heeft ontvangen.

Over 2021 zijn deze controles door de gemeente uitgevoerd. Dit geldt ook voor aanvullende werkzaamheden rondom de prestatielevering bij de Pgb’s. Hierdoor resteren er geen onzekerheden in het kader van de uitvoering van de WMO en Jeugdwet.

Begrotingsrechtmatigheid is Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. adequaat toegelicht in de jaarrekening De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikel 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet.

312020002.22.152 - 18

Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid van de Commissie BBV. Een belangrijk uitgangspunt is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel. Essentieel is dat de gemeenteraad nadere regels kan stellen wanneer kostenoverschrijdingen die worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten (1), kostenoverschrijdingen passend binnen het beleid (2) en kostenoverschrijdingen bij openeinderegelingen (3) moeten meewegen bij het oordeel van de accountant. In die gevallen dat de gemeenteraad geen nader beleid stelt, geldt het uitgangspunt dat deze kostenoverschrijdingen door de accountant niet worden betrokken bij de beslissing of al dan niet een goedkeurende controleverklaring kan worden afgegeven.

Deze kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen. Daarnaast moet de accountant deze kostenoverschrijdingen, waarvan het college van burgemeester en wethouders in de jaarrekening moet aangeven dat de gemeenteraad deze nog dient te autoriseren, in het verslag van bevindingen aan de orde stellen. Extra lasten die zijn gemaakt omdat extra opbrengsten daarvoor de ruimte bieden, terwijl deze extra lasten niet direct zijn gerelateerd aan de extra opbrengsten en waarbij de gemeenteraad nog geen besluit heeft genomen over de aanwending van deze extra opbrengsten, zijn onrechtmatig en tellen mee in het oordeel van de accountant. Dit is bij uw gemeente overigens niet aan de orde. Begrotingsafwijkingen werken niet door in de controleverklaring In totaal heeft uw gemeente € 124,0 miljoen aan lasten begroot na wijziging (excl. reservemutaties), tegenover € 123,6 miljoen aan gerealiseerde lasten in 2021. Dit is in totaal een onderschrijding van € 0,4 miljoen (circa 0,3%). Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 111,6 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 117,5 miljoen aan gerealiseerde baten in 2021. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten komt daarmee op circa € 6,1 miljoen nadelig.

In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen op het niveau waarop de gemeenteraad de begroting autoriseert. In uw geval is dat op programmaniveau, waarbij er sprake is van hogere lasten op de programma’s:    

programma 4 Beter omgaan met ons gebied (€ 338.000) programma 6 Dichtbij Molenlanden (€ 407.000) onderdeel Algemene dekkingsmiddelen (€ 931.000) onderdeel Vennootschapsbelasting (€ 372.000)

312020002.22.152 - 19

Naast overschrijdingen van lasten op deze programma’s, zijn ook op onderdelen meer baten gerealiseerd dan begroot. Over de baten rapporteren wij in deze paragraaf niet, omdat dit geen onderdeel uitmaakt van het criterium begrotingsrechtmatigheid zoals de richtlijnen voorschrijven. De overschrijdingen op de lasten zijn onrechtmatig, maar tellen niet mee in het oordeel van de accountant. De begrotingsrechtmatigheid omvat ook de overschrijdingen op investeringskredieten. Bij de controle is vastgesteld dat er bij een aantal investeringskredieten sprake is van kredietenoverschrijdingen. Vanaf 2022 heeft uw gemeente in de financiële verordening opgenomen dat overschrijdingen op investeringskredieten niet hoeven te worden toegelicht. Tevens is opgenomen dat het college gedurende het lopende begrotingsjaar gemachtigd is autorisatie te geven tot maximaal € 100.000 bij nieuwe aanvragen rondom noodzakelijke uitgaven binnen exploitatiebudgetten, investeringen of bijdragen aan derden en verwerkt deze vervolgens in de zomer- of najaarsnota. De financiële verordening is nog niet van toepassing op het boekjaar 2021. De overschrijdingen op de investeringskredieten 2021 kwalificeren daarom als onrechtmatig. Het totale bedrag dat hiermee samenhangt bedraagt € 147.000.

Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meer specifieke analyse van de begrotingsafwijkingen naar de toelichtingen die zijn opgenomen in de jaarrekening, waarin een analyse van de (begrotings-) afwijkingen en de begrotingsrechtmatigheid 2021 is opgenomen.

Te betalen vennootschapsbelasting

Uitgangspunt in uw jaarrekening is dat sprake is van activiteiten die onder de vennootschapsbelastingplicht vallen. Het college van burgemeester en wethouders heeft voor 2021 een vennootschapsbelastingverplichting ingerekend voor een bedrag van € 406.000. Overigens adviseren wij u om bij nieuwe en gewijzigde activiteiten de vennootschapsbelastingverplichting blijvend te actualiseren. Hieronder valt ook een periodieke toets of uw “grondbedrijf” door de ondernemerspoort gaat.

Wet normering topinkomens (WNT)

De Wet normering topinkomens (WNT) is in werking getreden met ingang van 1 januari 2013. De WNT regelt niet alleen de openbaarmaking van topinkomens in de publieke en semipublieke sector, maar stelt ook maxima aan de hoogte van de bezoldiging van topfunctionarissen en tevens aan de ontslagvergoedingen. Met ingang van 1 januari 2013 is bij wet vastgelegd dat rechtspersonen of organisaties die volledig of in aanzienlijke mate uit publieke middelen zijn gefinancierd beloningen van topfunctionarissen openbaar dienen te maken, ook als deze de in de wet gestelde maximale bezoldiging over € 209.000 niet te boven gaat. Daarnaast dienen gemeenten het salaris openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging 312020002.22.152 - 20

ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. Met ingang van boekjaar 2018 dienen ook de ontvangen vergoedingen die bij andere WNT plichtige instellingen zijn ontvangen te worden verantwoord in de WNT-verantwoording. Aangezien het voor ons niet mogelijk is de volledigheid vast te stellen van de dienstbetrekkingen en de ontvangen vergoedingen, is in de Regeling Controleprotocol WNT opgenomen dat wij de anticumulatiebepaling niet hoeven te controleren. In onze controleverklaring is dit ook als zodanig toegelicht. De naleving van de anticumulatiebepaling maakt derhalve geen onderdeel uit van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden. In 2021 is voor geen van de topfunctionarissen en overige medewerkers sprake van een overschrijding van de grensbedragen. In 2021 is voor geen van de topfunctionarissen en overige medewerkers sprake van een overschrijding van de grensbedragen. Bij de controle van de WNT-verantwoording 2021 stelden wij wel vast dat er geen sprake was van een (zichtbare) interne controle op de opgestelde WNT-verantwoording.

Wij vragen uw aandacht voor de inhoudelijke controle, bijvoorbeeld het beoordelen van de juistheid van de looncodes die wel of niet zijn meegenomen en de zichtbare vastlegging van het uitgevoerde controlewerk. In het kader van de WNT attenderen wij u erop dat u de plicht heeft om uiterlijk 1 juli 2022 uw WNT-verantwoording over het kalenderjaar 2021 via internet op een algemeen toegankelijke wijze openbaar te maken. Indien op grond van andere op de verantwoordelijke van toepassing zijnde regelgeving of een besluit een later tijdstip waarop het financieel verslaggevingsdocument openbaar moet worden gemaakt geldt, is die latere datum de uiterlijke datum van openbaarmaking.

Geen fouten en onzekerheden met betrekking tot de SiSabijlage

Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die in 2021 onder Single information, Single audit (SiSa) vallen. Wij doen dit met een tabel, die in overeenstemming met de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa ook opgenomen moet worden als er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Per regeling is hierin aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Wij hebben deze tabel in hoofdstuk 6 ‘Verplichte tabel SiSa’ opgenomen. Wij merken op dat wij geen fouten of onzekerheden hebben geconstateerd die groter zijn dan € 125.000 (of groter dan de rapporteringsgrens) zoals voorgeschreven via de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa.

312020002.22.152 - 21

M&O-beleid inzake TOZO: geen formeel vastgesteld M&O-beleid wel intern controleplan Avres 2021

De uitvoering van de regeling Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO) is belegd bij de gemeenschappelijke regeling Avres middels delegatie. Bij de uitvoering in delegatie geldt in principe dat het M&O-beleid van de gemeenschappelijke regeling van toepassing is.

Niet uit de balans blijkende verplichtingen

Onderdeel van onze controle betreft de controle van de niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen. Uw gemeente heeft criteria opgesteld voor de verantwoording van deze verplichtingen:

Op basis van gesprekken met uw medewerkers en het accountantsverslag van de accountant van de gemeenschappelijke regeling stellen wij vast dat geen sprake is van specifiek en vastgesteld beleid op het gebied van M&O. De accountant van Avres heeft vastgesteld dat de gemeenschappelijk regeling maatregelen heeft getroffen op het gebied van M&O en dat de gemeenschappelijke regeling beschikt over een ‘intern controleplan Avres 2021’. Onderdeel hiervan is het werkprogramma interne controle sociaal domein (W&I). De gemeenschappelijke regeling Avres verwerkt maandelijks de IB-signalen van het inlichtingenbureau.

-

Minimale restant looptijd 2 jaar; Minimale resterende verplichtingwaarde € 100.000; Als contractwaarde worden de resterende verplichtingen aangehouden; Geen mogelijke verplichtingen uit raamovereenkomsten, alleen onherroepelijke harde verplichtingen. Raming waarde restant verlofdagen

Bij de controle is vastgesteld dat uw gemeente nog niet beschikt over een eenduidige registratie waarmee de juistheid en de volledigheid van de niet uit de balans blijkende verplichtingen goed geborgd is. Wij vragen uw aandacht hiervoor.

Restwaarde materiële vaste activa

In het kader van een bezuinigingstaakstelling heeft uw gemeenteraad besloten om met ingang van 2020 op het vastgoed af te schrijven met een restwaarde van 10%, respectievelijk 20% van de oorspronkelijke investering (vastgoed). Een onderbouwing van deze 10% en 20% ontbreekt. Via ons accountantsverslag 2020 hebben wij u gevraagd naar een onderbouwing van de gehanteerde percentages. Wij hebben hierbij nog geen toereikende onderbouwing ontvangen, het verschil in afschrijvingen merken wij daarom als onzeker aan. De omvang hiervan bedraagt € 375.000, deze onzekerheid nemen wij mee in onze foutenevaluatie. Wij adviseren u om de restwaarde van 10% en 20% in 2022 goed te onderbouwen, rekening houdend met de aard van het vastgoed die het betreft.

312020002.22.152 - 22

Voorzieningen groot onderhoud

In de jaarrekening 2021 heeft uw gemeente 2 voorzieningen voor groot onderhoud opgenomen, betreffende gebouwen en openbaar gebied. Deze wijziging is met name ingegeven door de nieuwe nota reserves en voorzieningen. In de jaarrekening 2021 zijn de middelen die waren gespaard in de onderhoudsegalisatiereserves overgebracht naar de voorzieningen. De verslaggevingsvoorschriften rondom onderhoudsvoorzieningen zijn een stuk strikter dan bij reserves. De achtergrond hiervan is mede dat de reserves onderdeel zijn van het eigen vermogen en vallen onder de bevoegdheid van de gemeenteraad. De voorzieningen zijn onderdeel van het vreemd vermogen. Wij benoemen hier de volgende aandachtspunten: -

-

Kosten van het wegwerken van achterstallig onderhoud moet ineens ten laste van de exploitatie worden gebracht. De onderhoudsvoorzieningen dienen ter egalisatie van lasten, de jaarlijkse dotatie moet daarom gelijk zijn. Er kunnen geen extra eenmalige stortingen in de voorziening worden gedaan. Bij mutaties in de verwachte onderhoudskosten dient het voordeel of nadeel dat hiermee samenhangt te worden uitgesmeerd over de looptijd van de onderhoudsvoorziening. De voorziening groot onderhoud kan geen negatief saldo vertonen, ook niet tijdelijk. Er moet steeds sprake zijn van een actueel beheerplan. Uw gemeente maakt hierbij gebruik van O-prognose. Dit beheerplan dient periodiek te worden geactualiseerd. Het beheerplan moet financieel zijn getoetst en het beheerplan en de stand van de voorziening en de dotatie aan de voorziening moeten op elkaar aansluiten.

Bij het gebruiken en muteren van de voorzieningen groot onderhoud vragen wij uw aandacht voor deze aandachtspunten.

Voorziening wethouderspensioenen € 286.000 te hoog

Uw gemeente heeft in 2021 de voorziening wethouderpensioenen geactualiseerd. De voorziening wethouderspensioenen is in feite de spaarpot die uw gemeente per peildatum nodig heeft om aan de pensioenverplichtingen voor huidige en voormalige wethouders te kunnen voldoen. Naast deze spaarpot in eigen beheer (als voorziening in de jaarrekening) is er sprake van pensioenen die bij een externe verzekeraar zijn ondergebracht en geldt voor aantal wethouders dat de pensioenverplichtingen vanuit de reguliere begroting worden gedekt. Uw gemeente heeft dit dus op verschillende manieren vorm gegeven, deels doordat dit bij de voormalige zelfstandige gemeenten anders georganiseerd was. Uw gemeente heeft de pensioenen door een extern bureau laten doorlichten en besloten de pensioenen die voorheen vanuit de begroting werden gedekt in de pensioenvoorziening te storten. Daarnaast heeft één van de verzekeraars bedragen aan uw gemeente uitgekeerd waaruit toekomstige pensioenverplichtingen betaald moeten worden, ook deze bedragen zijn aan de pensioenvoorziening toegevoegd. Door deze oorzaken stijgt de pensioenvoorziening van € 1,8 miljoen in de jaarrekening 2020 naar € 3,3 miljoen in de jaarrekening 2021. Mede door deze mutaties hebben wij de pensioenvoorziening met verhoogde aandacht beoordeeld en hebben hierbij de volgende bevindingen: 312020002.22.152 - 23

• •

•

Niet alle wethouderspensioenen zijn onderbouwd met een actuariële waardeberekening en zijn deels gebaseerd op een (minder gedetailleerde) risicoscan. Door een afwijkende peildatum in de genoemde risicoscan en de samenloop met actualisatie op individueel niveau door middel van actuariële waardeberekeningen is de geboekte dotatie op basis van de risicoscan te hoog. Het bedrag dat hiermee samenhangt is € 286.000. Wij nemen dit bedrag mee in onze foutenevaluatie. In de aangeleverde actuariële waardeberekening is niet overal de juiste actuele rekenrente gehanteerd. De rekenrente moet aansluiten op de laatste brief van het ministerie van Binnenlandse Zaken inzake ‘Aanpassingen pensioenen en inhoudingen Appa’. De rente die gehanteerd moet worden in de jaarrekening 2021 is 0,528% (rente 2022 uit de brief d.d. 14 december 2021).

Wij vragen uw aandacht voor bovenstaande punten bij de actualisatie van deze voorziening ten behoeve van de jaarrekening 2022.

Verstrekte lening SWEK ad € 150.000

In 2021 heeft uw gemeente een renteloze lening verstrekt aan de Stichting Werelderfgoed Kinderdijk (SWEK) ad € 150.000. Het besluit hiertoe is d.d. 15 december 2020 door uw college genomen. Deze lening is verstrekt in het kader van de ‘verordening noodsteun aan ondernemers en verenigingen vanwege de Coronacrisis’, deze verordening is d.d. 21 april 2020 door de gemeenteraad vastgesteld. In het treasurystatuut, dat d.d. 5 maart 2019 door de gemeenteraad is vastgesteld ligt vast dat de instelling die een lening of een garantie krijgt, jaarlijks een marktconforme rente betaalt (art. 4.3, lid 3). Aangezien over het verstrekken van deze renteloze lening geen raadsbesluit is genomen (vanwege strijdigheid met het treasurystatuut) en het feit dat in de ‘verordening noodsteun aan ondernemers en verenigingen vanwege de Coronacrisis’ niet expliciet is opgenomen dat deze verordening prevaleert boven andere raadsbesluiten en/of (bepalingen in) het treasurystatuut, kwalificeert deze verstrekte lening als onrechtmatig. Het bedrag van € 150.000 vindt u daarom terug in onze foutenevaluatie.

Normenkader 2022 moet door uw gemeenteraad worden vastgesteld

In de Kadernota rechtmatigheid 2022 is bepaald dat gemeenten met ingang van boekjaar 2022 (inmiddels uitgesteld naar 2023) het normenkader moeten laten vaststellen door de gemeenteraad. Over boekjaar 2021 is het normenkader (inclusief het controleprotocol) vastgesteld door uw gemeenteraad. Voor 2022 en verder blijft het van belang dat u het normenkader 2022 vaststelt.

312020002.22.152 - 24

4.

Interne beheersing

312020002.22.152 - 25

4. Interne beheersing Kernboodschappen interim- Op 26 november 2021 hebben wij de managementletter 2021 aan u verstrekt. Deze managementletter is besproken met het management en met de Auditcommissie. Hieronder treft u de managementsamenvatting aan. controle

Rechtmatigheids-

In de meicirculaire 2018 heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (hierna ministerie BZK) aangegeven dat met ingang van het boekjaar 2022 het college zelf een rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening moet afgeven. Via de 312020002.22.152 - 26

Verantwoording vanaf 2023 nieuwsbrief IBI 109 van juni 2022 heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken inmiddels gecommuniceerd dat de

rechtmatigheidsverantwoording vanaf het verslagjaar 2023 zal worden ingevoerd en dus opnieuw met een jaar is uitgesteld. Tot en met de jaarrekening 2022 geeft de accountant bij de jaarrekening van uw gemeente een controleverklaring af, met daarin een oordeel over de getrouwheid en rechtmatigheid. Dat tweede oordeel, de rechtmatigheid, verdwijnt naar verwachting vanaf de jaarrekening 2023. Dit betekent dat vanaf dan onze controleverklaring alleen een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening (inclusief de rechtmatigheidsverantwoording die door het college in de jaarrekening wordt opgenomen) bevat. In onze managementletter zijn wij ingegaan op wat dit allemaal voor uw gemeente betekent. De belangrijkste punten hebben wij hierna samengevat en, waar noodzakelijk, aangevuld met recente ontwikkelingen: 

Vanaf het verslagjaar 2023 moet het college zichzelf over rechtmatigheid verantwoorden. In de jaarrekening dient daartoe de rechtmatigheidsverantwoording te worden opgenomen. In de paragraaf Bedrijfsvoering kan een uitgebreidere toelichting op rechtmatigheidsbevindingen door het college worden gegeven: o Voor de rechtmatigheidsverantwoording heeft de commissie BBV een model tekst ontwikkeld. Met dit verplichte model moet het college zich verantwoorden over de rechtmatigheid, eventuele afwijkingen en onduidelijkheden. Relevant hiervoor is de “verantwoordingsgrens”. Dit is het bedrag, dat ligt tussen 0% en 3% van de lasten, inclusief toevoegingen aan reserves, waarboven afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording moeten worden gerapporteerd door het college. Fouten en onduidelijkheden (zie verderop in dit onderdeel) worden niet bij elkaar opgesteld. o In de paragraaf Bedrijfsvoering moet vervolgens een toelichting worden gegeven op de afwijkingen en de maatregelen die het college neemt om deze in de toekomst te voorkomen. Een rapporteringsgrens kan gebruikt worden om geconstateerde fouten die onder de verantwoordingsgrens vallen toch inzichtelijk te maken voor de gemeenteraad. De gemeenteraad zou bijvoorbeeld kunnen bepalen dat deze afwijkingen door het college moeten worden vermeld in de paragraaf Bedrijfsvoering.

Door deze laatste afwijkingen in de paragraaf Bedrijfsvoering te rapporteren, informeert het college de gemeenteraad over de kwaliteit van de interne beheersing en de uitkomsten daarvan. Meer hierover kunt u ook lezen in de Notitie Bedrijfsvoering van de commissie BBV.



Een belangrijke wijziging met betrekking tot het normenkader is dat vanaf 2023 het normenkader expliciet door de gemeenteraad moet worden vastgesteld. Wij adviseren u daar rekening mee te houden.



De commissie BBV heeft inmiddels de herziene kadernota uitgebracht (hierna Kadernota rechtmatigheid 2022), waarin zij haar visie geeft over de invulling van het begrip rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording. Het doel is uiteindelijk dat uw gemeente zelfstandig de in de Kadernota rechtmatigheid 2022 benoemde rechtmatigheidscriteria (het begrotingscriterium, het M&O-criterium en het voorwaardencriterium) afdekt. De Kadernota rechtmatigheid 2022 is daarmee vooral een belangrijk document voor de gemeenteraad en het college van decentrale overheden geworden. In paragraaf 1.4 van de Kadernota rechtmatigheid 2022 is een tiental stellige uitspraken gedaan en zijn zeven aanbevelingen gedaan. Deze worden in de Kadernota 312020002.22.152 - 27

rechtmatigheid 2022 verder uitgewerkt. Deze stellige uitspraken en aanbevelingen kunnen u helpen bij de verdere implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording binnen uw gemeente. Een aantal van deze stellige uitspraken en aanbevelingen willen wij graag onder de aandacht brengen: o De Kadernota rechtmatigheid 2022 introduceert het begrip ‘onduidelijkheden’. Dit begrip geeft aan dat er situaties zijn waarin het ook voor het college niet duidelijk is of er rechtmatig gehandeld is. Deze moeten dan worden toegelicht en worden gewogen door het college. o In de Kadernota rechtmatigheid 2022 wordt ook ingegaan op de toepassing van tolerantiegrenzen, afwijkingen en de weging hiervan. Deze begrippen zijn vooral van belang voor uw intern controleplan. o De commissie adviseert ook fraude door eigen medewerkers toe te lichten in de paragraaf Bedrijfsvoering. Hierover heeft de commissie BBV in de Notitie Bedrijfsvoering meer geschreven. o De invoering betekent eveneens dat de verordeningen 212, 213 en het normenkader moeten worden geactualiseerd. Ook moeten afspraken worden gemaakt of herzien met de accountant. Hierbij moet u vooral denken aan de scope van de interne controle (getrouwheid versus rechtmatigheid), de documentatie van de uitgevoerde interne controles en de planning van de interne controle.

U beschikt over een Intern Controleplan 2021, deze moet voor 2022 geactualiseerd worden. Het intern controleplan, de daarin opgenomen risicoanalyse en de tijdige uitvoering van de geplande interne controles, zijn belangrijke randvoorwaarden om in 2024 een rechtmatigheidsverantwoording op te kunnen stellen met betrekking tot boekjaar 2023. o Bij aan derden uitbestede werkzaamheden is het belangrijk als gemeente zelf zekerheid te krijgen over de rechtmatigheid. De wijze waarop dat kan is in de kadernota rechtmatigheid 2022 uitgewerkt. Uw gemeente heeft overigens in dit verband geen werkzaamheden aan derden uitbesteed. Wij adviseren u overigens om (voor zover u dit nog niet heeft gedaan) kennis te nemen van de Kadernota rechtmatigheid 2022. Deze kadernota kan ondersteunend zijn aan het verder vormgeven aan de invulling van de rol van verschillende actoren binnen uw gemeente. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording stelt hogere eisen aan het college van burgemeester en wethouders om voldoende en actief toezicht te houden op de interne beheersing, tijdig en adequaat bij te sturen aan de hand van bevindingen en hierover zich te verantwoorden aan de gemeenteraad. Dat betekent dat de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording het moment is om het gehele systeem van interne beheersing (de 'checks and balances') naar een hoger niveau te tillen.

Dit heeft mogelijk ook gevolgen voor de inrichting van de organisatie en de inzet van medewerkers. Een goede onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording is ons gedeeld belang. De accountant moet straks immers verklaren dat de door het college afgegeven rechtmatigheidsverantwoording getrouw is. Wij zijn als uw accountant dus in belangrijke mate afhankelijk van de (interne controle) werkzaamheden van het college. Uiteraard maken wij hier graag gebruik van en willen wij graag samen optrekken om tot een goede invulling van de rechtmatigheidsverantwoording te komen. De jaarlijkse 312020002.22.152 - 28

beoordeling van het intern controleplan van het college, de door haar uitgevoerde risicoanalyse en de beoogde interne controle aanpak bespreken wij diepgaand met elkaar. Een belangrijke verandering ten opzichte van voorgaande jaren is, dat wij dit vooral vroegtijdig, meer concreet in het eerste of tweede kwartaal willen doen. Het doel is uiteindelijk dat uw gemeente geheel zelfstandig de 3 rechtmatigheidscriteria (het begrotingscriterium, het M&O-criterium en het voorwaardencriterium) afdekt en dat wij door goede afspraken aan de voorkant kunnen volstaan met een marginale review achteraf. Dan is het in onze optiek logisch dat wij vroeg in het jaar met elkaar in gesprek zijn. De manier waarop u nu de interne controle uitvoert, biedt hiervoor een goede basis. Wij adviseren u de noodzakelijke vervolgstappen te zetten. In dit kader hebben wij eerder de volgende elementen benoemd: besluitvorming gemeenteraad (verantwoordingsgrens, rapporteringsgrens, tolerantie en normenkader) voorbereiden; uitwerking rechtmatigheidscriteria, in kaart brengen relevante wet- en regelgeving, uitvoeren risicoanalyse (wat kan er misgaan en wat is de impact hiervan), relevante beheersmaatregelen identificeren, het bepalen van gegevensgerichte detailcontroles (afdekken restrisico) en opstellen van werkprogramma’s waar nodig.

312020002.22.152 - 29

5.

Overige aangelegenheden

312020002.22.152 - 30

5. Overige aangelegenheden Geen meningsverschil met het college van burgemeester en wethouders

Er zijn geen meningsverschillen met het college van burgemeester en wethouders geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door het college en de medewerkers van uw gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Bevestigingen van het college van burgemeester en wethouders ontvangen

Wij hebben namens het college van burgemeester en wethouders een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen d.d. 1 juli 2022.

Aandachtspunten van de gemeenteraad

Wij hebben in de managementletter 2021 over de aandachtspunten van uw gemeenteraad aan u gerapporteerd.

Naleving van wet- en regelgeving

Wij hebben geen kennis van te rapporteren omstandigheden in verband met het niet-naleven van wet- en regelgeving met uitzondering van de bevindingen die elders in het rapport zijn opgenomen ten aanzien van met name EU-aanbestedingen.

Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving

Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of van onderdelen daarvan. Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts die onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening, wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Uit de door ons uitgevoerde werkzaamheden zijn geen bijzonderheden gebleken waarop wij u via deze rapportage willen attenderen.

312020002.22.152 - 31

Geen aanwijzingen van fraude

In Nederland is de accountant wettelijk verplicht om alle ontdekte fraudegevallen te rapporteren aan het management van de organisatie. Wij merken op dat onze controle niet specifiek is ingericht op het ontdekken van fraude. De accountant is wel verantwoordelijk voor het betrekken van frauderisico’s in de planning en uitvoering van zijn controleopdracht. Wij hebben tijdens diverse gesprekken gediscussieerd over fraude met uw directie, de concerncontroller en de auditcommissie van de gemeente Molenlanden, waarbij wij de nadruk hebben gelegd op de vermoedens van materiële onjuistheden als gevolg van fraude in de jaarstukken. Van het management en directie hebben wij de bevestiging ontvangen dat er geen onregelmatigheden zijn geconstateerd waarbij het management of werknemers die een belangrijke rol spelen bij de maatregelen van interne beheersing of anderen in het geval dat de fraude van materieel belang kan zijn op de jaarrekening, zijn betrokken. Tevens hebben wij zelfstandig werkzaamheden uitgevoerd die gericht waren op het risico van het ‘omzeilen’ van de interne beheersingsmaatregelen door het management te detecteren. Wij hebben specifieke controles uitgevoerd op memoriaalboekingen en schattingen en hebben significante en ongebruikelijke transacties met behulp van gegevensanalyses onderzocht.

Hoewel wij op grond van de controle- en overige standaarden een kritische houding moeten hebben ten opzichte van risico’s van fraude in de jaarrekening, merken wij op dat onze controle niet specifiek is gericht op het ontdekken hiervan. Tijdens de uitvoering van onze controle van de jaarrekening 2021 hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is geweest van fraude. Tot slot merken wij op dat het college beschikt over een geactualiseerde en geformaliseerde frauderisicoanalyse. Wij adviseren deze frauderisicoanalyse verder in procedure te brengen en op de agenda van de auditcommissie te plaatsen.

Inzicht in onze tijdsbesteding

In het rapport “In het publieke belang” van de NBA, de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants, zijn maatregelen opgenomen die de kwaliteit en onafhankelijkheid van de controlerend accountant moeten waarborgen of verbeteren. Op basis van één van de maatregelen rapporteren wij de bestede uren van onze controlewerkzaamheden aan u. Hieronder treft u de opgave van onze tijdsbesteding aan, inclusief een schatting van nog te besteden uren voor de afronding van de jaarrekeningcontrole (waaronder het voeren van besprekingen en het archiveren van ons dossier. Uren geraamd Tekenend accountant