21 - gemeenschappelijke regelingen

Uitwerking Financiële Opgave 2026 e.v. Beleidsterrein

:

Bestuur, veiligheid en dienstverlening

Onderwerp

:

Gemeenschappelijke Regelingen beperken zich tot kerntaken en zetten in op efficiency

Portefeuille

:

Diversen

Behandelend ambtenaar

:

Volbregt Smit

Korte toelichting op het onderwerp en bijbehorende activiteiten Wij staan de komende jaren voor het invullen van een stevige financiële opgave. Ook gemeenschappelijke regelingen (GR'en) moeten daaraan in principe een bijdrage leveren. Deze GR'en betreffen verschillende uiteenlopende beleidsterreinen. Dit feit maakt deze uitwerking wellicht niet goed vergelijkbaar met anderen. Het betreft de volgende negen GR'en (en de tiende is een private verbonden partij): 1.

Dienst Gezondheid & Jeugd Regio ZHZ (hoog risicoprofiel)

2.

Veiligheidsregio ZHZ (hoog risicoprofiel)

3.

Avres (hoog risicoprofiel)

4.

Reinigingsdienst Waardlanden (hoog risicoprofiel)

5.

Omgevingsdienst ZHZ (gemiddeld risicoprofiel)

6.

Bureau Openbare Verlichting Merwede

7.

Gevudo

8.

Sportpark Souburgh

9.

Natuur- en Recreatieschap Lingegebied

10.

Stichting Inkoopbureau Midden Nederland

In deze brief beperken wij ons tot de GR'en die in de gemeentebegroting een hoog of gemiddeld risicoprofiel hebben. Dit zijn concreet de hierboven onder 1 t/m 5 vermelde GR'en. Van deze GR'en is bekend dat onderzoek wordt gedaan naar bezuinigingsmogelijkheden. De resultaten daarvan zijn nog onbekend. Een tweetal kanttekeningen is daarbij van belang. In de eerste plaats brengt het karakter van een GR met zich mee dat eventuele bezuinigingen alleen gerealiseerd kunnen worden als daar binnen het bestuur van de GR een meerderheid mee instemt. In de tweede plaats hebben ook GR'en bijvoorbeeld met onvermijdelijke loonstijgingen e.d. te maken. Het kan daarom op voorhand niet worden uitgesloten dat eventuele bezuinigingen door GR'en leiden tot minder meerkosten voor de aangesloten gemeenten en daarmee onze eigen bezuinigingsopgave feitelijk vergroten, maar minder dan zonder die bezuinigingen.

1

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

De overige GR'en (nrs. 6 t/m 10) betreffen óf een relatief kleine uitvoeringsorganisatie bedoeld om door gezamenlijke inkoop kosten te besparen (nrs. 6 en 10), óf een 'lege houdstermaatschappij' zonder operationele taken (nr. 7), óf zijn beoogd te worden ontbonden (nrs. 8 en 9). In alle gevallen is het risicoprofiel laag en ons financiële belang relatief beperkt (nrs. 6 t/m 8 en 10) of nihil (nr. 9). In het vervolg van deze brief wordt in principe bovenstaande nummering aangehouden, althans als een onderscheid naar GR wordt gemaakt. Het wettelijke kader, mate van beleidsvrijheid en huidig beleidsmatig kader GR'en worden geregeerd door wet- en regelgeving, door hun eigen 'statuut' en uiteraard door het door de desbetreffende besturen vastgestelde beleid (allen) dat de deelnemers bindt. De GR'en voeren voor het grootste deel wettelijke taken uit, zoals: 1. Dienst Gezondheid & Jeugd Regio ZHZ (DG&J): taken op het gebied van o.a. de Jeugdwet, Wet Publieke Gezondheid, Wet Maatschappelijke ondersteuning, Leerplichtwet, Wet Verplichte GGZ, Wet tijdelijk huisverbod, Wet Kinderopvang en de Omgevingswet. Ook voeren ze taken uit in het kader van IZA/GALA. 2. Veiligheidsregio ZHZ (VRZHZ): de taken en organisatie van een veiligheidsregio staan beschreven in de Wet veiligheidsregio’s. 3. Avres: taken op grond van de Participatiewet (incl.

minimavoorzieningen, bijstandsuitkeringen en begeleid en beschut werk). Daarnaast (medebewinds)taken op grond van de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening. Het minimabeleid en de minimavoorzieningen zijn overgedragen aan de GR Avres en door Avres in verordeningen vastgelegd. Belangrijke beleidskeuzes hierover worden lokaal gemaakt. Dienstverleningsovereenkomsten (dvo's) zijn afgesloten voor: •

Wachtlijstbanen Nieuw Beschut Werk: lokaal beleid

•

Wet Brede Ondersteuning slachtoffer Toeslagenaffaire (wettelijke taak)

•

Wet Inburgering (wettelijke taak)

•

Energiemaatregelen Molenlanden: lokaal beleid

4. Reinigingsdienst Waardlanden: de gemeentelijke verantwoordelijkheid is vastgelegd in de Wet milieubeheer (Wm). Artikel 10.21 Wm bepaalt dat gemeenten zorg moeten dragen voor de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen. Daarnaast zijn gemeenten verplicht een afvalstoffenverordening vast te stellen in het belang van de bescherming van het milieu (artikel 10.23 Wm). De standaard dvo's die we van Waardlanden afnemen zijn straatreiniging, onkruidbestrijding, veegvuil en veegslib, gladheidbestrijding, graffiti, CTA (compost, tuinafval) en onderhoud materieel. De extra dvo's die we van Waardlanden afnemen zijn het leeghalen van openbare prullenbakken en het verwijderen van bijplaatsingen. De pluspakketten die wij als gemeente zelf opgezet hebben zijn incontinentiemateriaal en containers voor inwoners die slecht ter been zijn (deze regeling krijgt een update). 5. Omgevingsdienst ZHZ (OZHZ): gemeenten zijn wettelijk verplicht aangesloten bij de omgevingsdienst. In de 'Nota Vergunningen, Toezicht & Handhaving (VTH) voor de 2

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

gemeentelijke taken door OZHZ 2025–2028' ligt het gezamenlijke beleidskader en de strategie voor de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) vast voor alle gemeenten in de regio Zuid-Holland Zuid. Afwijken van deze nota is enkel mogelijk indien daar regionaal consensus over is en de nota wordt herzien.

Toetsing aan de vijf perspectieven uit de Toekomstvisie Molenlanden 2050 De onderscheiden GR'en dragen elk vanuit een eigen verantwoordelijkheid en perspectief bij aan de verschillende perspectieven uit de Toekomstvisie. Zo draagt de DG&J en de VRZHZ bijvoorbeeld bij aan een veilig en toegankelijk leefklimaat voor alle inwoners ('onze dorpen en stad zijn divers en krachtig') Voor Waardlanden ligt de focus wellicht meer op het perspectief van aanpassen aan de gevolgen van klimaat-, energie- en wateruitdagingen en een bloeiende economie, duurzaam en circulair. Naast deze perspectieven is voor OZHZ het perspectief van een toekomstbestendig (agrarisch) landschap relevant.

De meerjarenraming zoals opgenomen in de Begroting 2025 (pag. 70) 1. Dienst Gezondheid & Jeugd Regio ZHZ (DG&J):

€ 14.939.000

2. Veiligheidsregio ZHZ (VRZHZ):

€ 4.767.361

3. Avres*

€ 13.483.921

5. Omgevingsdienst ZHZ (OZHZ)

€ 2.496.311

4. Reinigingsdienst Waardlanden

€ 6.076.000

Deze bedragen worden jaarlijks herzien op grond van de actuele begrotingen van de GR'en. Voor 2026 worden die medio april verwacht. * Avres heeft op verzoek van de gemeenten al gezocht naar bezuinigingsmogelijkheden die geen directe gevolgen hebben voor de cliënten en de inwoners. Met ingang van 2025 is daarmee een bedrag van € 120.000 in de gemeentebegroting bezuinigd, oplopend naar € 152.000 in 2026.

Mogelijke beleidsmatige keuzes 1. Dienst Gezondheid & Jeugd Regio ZHZ (DG&J) Door de DG&J wordt in samenwerking met de gemeenten gewerkt aan de bestuursopdracht ombuigingen. Hierbij worden de volgende vijf onderdelen meegenomen: 1.

Verbeterprogramma inkoop

2.

Toegang en gebiedsgerichte aanpak

3.

Afspraken over basispakket en maatwerk. Aantal DVO’s terugbrengen

4.

Samenwerking met GR Sociaal: zoeken naar efficiency

5.

Onderzoeken van de GR structuur

De verwachting is dat in april de uitwerking van de bestuursopdracht richting Algemeen Bestuur gaat inclusief de mogelijke ombuigingen.

3

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Als gemeente werken we al enige tijd aan de hand van ‘onze kinderen nabij’ aan het verbeteren van de jeugdhulp en het financieel houdbaar krijgen. In het kader van het verbeterprogramma inkoop en het implementatieplan Hervormingsagenda zullen we onderzoeken in hoeverre we nog meer jeugdhulp naar voren kunnen halen om ervoor te zorgen dat jeugdigen zo snel mogelijk de juiste hulp en ondersteuning krijgen en tegelijkertijd de kosten terug te dringen. Hier zit nog een mogelijk besparingspotentieel, maar autonome ontwikkelingen kunnen ervoor zorgen dat de totale kosten stijgen. 2. Veiligheidsregio ZHZ (VRZHZ) Voor zover er keuzes te maken zijn, gaat het vooral om de spreiding en het aantal kazernes (minder kazernes is minder kosten). Op 7 december 2023 is een bestuurlijke opdracht gegeven over de toekomstbestendigheid van de brandweerzorg. Het aantal brandweerposten en de daaraan gerelateerde dekking heeft invloed op de

onderhoudskosten en investeringskosten van de huisvesting. Op 18 april 2024 is de

opdracht gegeven een bredere verkenning te doen naar de financiële positie van de VRZHZ. In zienswijzes vanuit de gemeenten is opgeroepen om zich te beperken tot kerntaken. 3. Avres Een keuze is om te stoppen met de Wachtlijstbanen Nieuw Beschut. Dat wordt om meerdere redenen ontraden. Ten eerste gaat het om dienstverbanden van inwoners die niet van de ene op de andere dag beëindigd kunnen worden. Ten tweede heeft het Rijk toegezegd om de financiering van de banen Nieuw Beschut aan te passen en te baseren op daadwerkelijke realisatie. De wachtlijstbanen tellen daarin mee zodat de rijksbijdrage mede daarop zal worden gebaseerd en relatief hoger gaat worden. Voortijdig beëindigen zal tot een lagere rijksbijdrage leiden en daarmee schieten we in onze eigen voet. Bovendien zal aan deze inwoners een alternatief geboden moeten worden, bijvoorbeeld Wmo arbeidsmatige dagbesteding. Afgezien dat dit niet de noodzakelijke geïndiceerde voorziening is voor deze inwoners, zijn de kosten daarvan naar verwachting minimaal gelijk. Een andere keuze is te stoppen met de lokale energiebesparende maatregelen en de inzet van Avres daarin. Deze maatregelen dienen er toe om de minst draagkrachtigen te helpen met onevenredig hoge energielasten. Deze maatregelen worden bekostigd uit het Ondersteuningsfonds. Hiermee stoppen leidt niet tot een structurele bezuiniging in onze gemeentebegroting.

De gemeenteraad heeft besloten om met ingang van 2023 de inkomensnorm voor de minimavoorzieningen te verhogen van 120% van het sociaal minimum naar 130% van het sociaal minimum. Avres heeft dit vertaald in regelgeving en uitvoering. Dit is gelijk voor alle deelnemende gemeenten. Afwijking van gezamenlijk beleid leidt tot meer uitvoeringskosten. Wat betreft het Visiedocument gaat het met name om de aanpak van de trend toenemende kansenongelijkheid en de opgaven die daaruit voortvloeien: samenwerking met partners om armoede en bestaansonzekerheid te bestrijden, netwerkversterking op gebied van 4

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

minimabeleid, schuldhulpverlening en preventie, vroeg signalering en versterken zelfredzaamheid. Hierop bezuinigen is in strijd met de opgave van het Visiedocument en gaat ten koste van uitgangspunten van onze Toekomstvisie (zoals: onze dorpen en stad zijn divers en krachtig, wij zijn een betrokken en toegankelijke samenleving voor iedereen). 4. Reinigingsdienst Waardlanden

Optie A: Stoppen met de extra dvo's leeghalen van openbare prullenbakken en het verwijderen van bijplaatsingen. Destijds zijn deze overeenkomsten opgesteld om de gemeentelijke werkdruk te verlichten en/of de inwoners een schonere leefomgeving te bieden. De eventuele besparing bij Waardlanden zorgt ervoor dat de gemeentelijke organisatie deze werkzaamheden op zich moet nemen.

Optie B: Stoppen met de extra dvo's medisch afval, minima regeling en containers met gele deksels. Deze maatregelen zijn bedoeld om met een tegemoetkoming in financiële zin maatwerk voor inwoners te kunnen leveren. Het beëindigen van deze overeenkomsten levert een besparing op voor de gemeente. Dit is € 78,- voor medisch afval per persoon, per aanvraag per jaar. Op moment van schrijven zijn er 237 aanvragen gedaan voor medische vrijstelling. Dit is een besparing van € 18.486,- per jaar. Voor minima is dit € 52,- per persoon, per aanvraag per jaar. Op moment van schrijven zijn er 389 huishoudens die gebruik maken van deze gedeeltelijke kwijtschelding voor minima. Dit is een besparing van € 20.228,- per jaar. De regeling voor containers met gele deksels wordt aangepast. Hier is momenteel geen budget of zijn aantallen aan gekoppeld. Overigens is zowel de vrijstelling als de kwijtschelding geen bezuinigingspost vanuit 'afval'

omdat de budgetten van afvalstoffenheffing en kwijtschelding bij vakteam Basisregistraties Belastingen en GEO-informatie (BBG) zijn ondergebracht. 5. Omgevingsdienst ZHZ (OZHZ) De bestuursopdracht is gericht op het bezuinigen en beheersbaar houden van de financiële positie van de deelnemende gemeenten en provincie. De opdracht heeft betrekking op vier hoofdgebieden: 1. Kosten interne bedrijfsvoering. 2. Efficiëntie in processen. 3. Inhoudelijke keuzes van de deelnemers (individueel of regionaal). 4. Kostenbesparingen bij deelnemers door taken regionaal uit te laten voeren. Dit betekent dat OZHZ is gevraagd om te zoeken naar manieren om kosten te besparen, de bedrijfsvoering efficiënter te maken en welke (omgevingsgerelateerde) taken eventueel regionaal uitgevoerd kunnen worden in plaats van gemeentelijk om schaalvoordelen te realiseren. Voor onze gemeente betekent dit dat we moeten kijken naar welke specifieke taken en processen binnen onze gemeente kunnen worden geoptimaliseerd, geherstructureerd (zelf 5

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

uitvoeren zoals advisering wat resulteert in uitgavenbesparingen, maar voor onszelf juist weer hogere uitgaven voor personeel), of gezamenlijk uitgevoerd met andere gemeenten om kosten te verlagen. Hierbij dient wel vermeld te worden dat het gros van de taken die OZHZ uitvoert, voortkomen uit een regionaal beleidskader waardoor individueel afwijken lastig is.

6

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000