06 - Molenlands ondersteuningsfonds

Uitwerking Financiële Opgave 2026 e.v. Beleidsterrein

:

Onderwerp

:

Portefeuille

:

Behandelend ambtenaar

:

Duurzaamheid en Afval

Invulling van het Molenlands Ondersteuningsfonds i.r.t. energiefixers

Wethouder Jan Lock Carin Ermens

Korte toelichting op het onderwerp en bijbehorende activiteiten

Het Molenlands Ondersteuningsfonds is opgericht om inwoners een structureel vangnet te bieden

tijdens crises. Het fonds richt zich op situaties waarin bestaande regelingen tekortschieten en stelt de gemeente in staat om snel en flexibel financiële ondersteuning te bieden aan inwoners die te maken hebben met urgente maatschappelijke en economische uitdagingen, zoals de energiecrisis en de financiële druk die gepaard gaart met stijgende energiekosten.

Binnen het fonds vormen energiearmoede en energiebesparing belangrijke aandachtsgebieden. Het

fonds ondersteunt initiatieven die inwoners helpen energiekosten te verlagen en energiebesparende maatregelen te nemen. Dit biedt het niet alleen financiële verlichting, maar draagt ook bij aan een duurzame toekomst.

De activiteiten die binnen het fonds worden gefaciliteerd, ondersteunen de bredere doelstellingen van de gemeente op het gebied van duurzaamheid en sociale ondersteuning. Met deze structurele aanpak blijft het fonds een belangrijk instrument in de strijd tegen (energie)armoede en energiebesparing, en draagt het bij aan een duurzamere en financieel veerkrachtigere samenleving.

Voor de inzet van Energiefixers en het Energiebesparingsabonnement (Ebab) zijn er middelen uit het Ondersteuningsfonds gereserveerd.

De middelen uit het Molenlands Ondersteuningsfonds zijn niet structureel opgenomen in de

begroting. Hierdoor is er geen structurele bezuiniging vanuit de begrotingssystematiek in te boeken

op het Ondersteuningsfonds. Besluiten om het resterende budget niet meer over te hevelen naar het volgende begrotingsjaar kan bijdrage aan de bezuinigingsoperatie. Bij de beleidsmatige keuzes worden de opties beschreven.

Het wettelijke kader en mate van beleidsvrijheid -

Gemeentewet en budgetrecht: De Gemeentewet geeft gemeenten de bevoegdheid om lokale fondsen in te richten en eigen beleidsprioriteiten te bepalen binnen de kaders van de

begrotingscyclus. Binnen de gemeentelijke begroting kunnen middelen worden vrijgemaakt voor

een ondersteuningsfonds, zolang dit in overeenstemming is met de vastgestelde beleidsdoelen en begroting.

1

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

Klimaatwet en energietransitie-doelstellingen: De Klimaatwet verplicht Nederland om in 2050

-

klimaatneutraal te zijn. Dit impliceert een sterke reductie van CO₂-uitstoot in de gebouwde

omgeving, waaronder particuliere woningen. De gemeente heeft ruime vrijheid om stimulerende maatregelen, zoals een ondersteuningsfonds, in te zetten om energiebesparende initiatieven lokaal te bevorderen.

Participatiewet: De Participatiewet verplicht gemeenten om mensen met een afstand tot de

-

arbeidsmarkt te ondersteunen bij het vinden van werk. Bij de aanbesteding van energiefixers is

een SROI- verplichting opgenomen. Voor 3% van de opdrachtwaarde worden banen gerealiseerd voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Europese regels rondom staatssteun: Als subsidies worden verleend aan specifieke doelgroepen

-

(bijvoorbeeld inwoners of organisaties), dienen Europese regels rondom staatssteun in acht te worden genomen. Dit geldt vooral als commerciële partijen betrokken zijn.

2

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

De uitgangspunten van het huidige beleidsmatige kader De relevante kaders zijn onder andere: 1.

Raadsbesluit Stimulering Energiebesparing (18 oktober 2022): Dit voorstel bevat een plan voor het stimuleren van energiebesparing onder inwoners in de gemeente, met nadruk op het

bevorderen van duurzame energieoplossingen en het verlagen van het totale energieverbruik en energiekosten. En is besloten om uit de Algemene Reserve een bedrag an € 1.300.000,2.

3.

beschikbaar te stellen voor het Molenlands Ondersteuningsfonds

Beleidsregels Ondersteuningsfonds Molenlanden in verband met energie-armoede (20

december 2022): Beleidsregels vastgesteld voor financiële ondersteuning, waarbij de directe en indirecte uitvoeringskosten ten laste komen van het fonds.

Collegebesluit Energiebesparingsabonnement (21 maart 2023): Dit collegebesluit formaliseert de voorwaarden en implementatie van het energiebesparingsabonnement, met als doel

energieverbruik in de gemeente te verlagen en een bredere deelname van inwoners om

energiebesparingsmaatregelen te stimuleren. Het jaarlijkse budget voor dit initiatief bedraagt 4.

€ 30.000,- en loopt over een periode van tien (10) jaar.

Raadsbesluit inzet energiefixers (24 september 2024): Ter bevordering van energiebesparing en de aanpak van energiearmoede wordt € 200.000,- beschikbaar gesteld voor de inzet van energiefixers, gefinancierd uit het fonds. Dit initiatief is gericht op het stimuleren van energiebesparing en het bestrijden van energiearmoede, met speciale aandacht voor

kwetsbare huishoudens. Door directe hulp te bieden en middelen efficiënt in te zetten, wordt de energielast voor deze groepen verlicht. De inzet van energiefixers vervangt gedeeltelijk eerdere regelingen voor inwoners met een inkomen tussen 120% en 150% van het sociaal minimum.

Toetsing aan de vijf perspectieven uit de Toekomstvisie Molenlanden 2050

Onze dorpen en stad zijn divers en krachtig

•

Dit perspectief richt zich op de versterking van dorpen en steden, zodat iedereen prettig en

duurzaam kan wonen. Het verlagen van de afhankelijkheid van hoge energiekosten draagt bij aan een comfortabele woning en zorgt voor minder energiearmoede.

Het is essentieel om binnen dit perspectief initiatieven te ontwikkelen die gelijke toegang bieden tot energiebesparende maatregelen en verduurzaming, ongeacht de sociaaleconomische status van de bewoners. Op deze manier kan iedereen profiteren van de voordelen van lagere energiekosten en een duurzamer leefmilieu.

Wij zijn een betrokken en toegankelijke samenleving voor iedereen

•

Het essentieel om bewoners met een lager inkomen te ondersteunen bij energiebesparing. Veel

bewoners in energiearmoede hebben niet de middelen om te investeren in verduurzaming van hun woning, en ze hebben vaak geen toegang tot de juiste informatie of hulpbronnen om

energiebesparende maatregelen door te voeren. Dit wordt versterkt door het gebrek aan financiële ruimte om veranderingen aan te brengen. Om deze groep te ondersteunen, stellen we gerichte

oplossingen voor, zoals het beschikbaar stellen van energiefixers, die hen helpen om toch stappen te zetten richting een duurzamere woning.

Toegankelijkheid in dit kader betekent dat we gelijke kansen bieden voor iedereen om deel te

nemen aan de energietransitie, ongeacht hun inkomen. We willen ervoor zorgen dat iedereen in de samenleving, ook de meest kwetsbare groepen, actief kan bijdragen aan en profiteren van de voordelen van een duurzame energietoekomst.

Wij zijn in staat ons aan te passen aan de gevolgen ontstaan van klimaat-, energie- en

•

wateruitdagingen 3

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

De overgang naar duurzame energie met oog voor onze leefomgeving is een van de speerpunten

binnen dit perspectief. Energiebesparing speelt hierin een cruciale rol en vraagt om een bewuster energiegebruik van iedereen.Voor huishoudens betekent dit onder andere het verduurzamen van de woning, het vergroten van de bewustwording en het aanpassen van energiegedrag. De inzet

van energiefixers en het aanbieden van een energiebesparingsabonnement dragen hier actief aan bij.

Energiebesparing wordt niet alleen gezien als een manier om kosten te verlagen, maar ook als een essentiële bijdrage aan milieubescherming. Klimaatverandering vergroot vaak de energiearmoede, aangezien extreme weersomstandigheden zoals hittegolven of strenge winters de energiekosten verhogen door een toegenomen behoefte aan verwarming of koeling.

Om energiearmoede te verminderen en te voorkomen, worden energiefixers ingezet en energiebesparingsabonnementen aangeboden. Deze instrumenten ondersteunen de

verduurzaming van woningen, vooral in huishoudens die niet over de middelen beschikken om zelf te investeren in energiebesparende maatregelen. Ons (agrarisch) landschap is toekomstbestendig

•

Dit perspectief richt zich meer op de verduurzaming van het landschap en landbouw, en is minder direct gerelateerd aan energiearmoede of energiebesparing voor huishoudens. Echter, duurzame landbouw en energieproductie kunnen bijdragen aan een bredere energietransitie die ook voordelen kan opleveren voor de samenleving als geheel. Onze economie is bloeiend, duurzaam en circulair

•

Een duurzame en circulaire economie kan de energiekosten op de lange termijn verlagen. Door te investeren in hernieuwbare energiebronnen en energiebesparing, worden energiekosten verlaagd en wordt de overgang naar duurzame energie toegankelijker voor iedereen. Daarnaast creëert de

uitbreiding van duurzame energieproductie nieuwe banen en bevordert de economische groei. Zo helpt een circulaire economie de energiekosten te verlagen.

De meerjarenraming zoals opgenomen in de Begroting 2025 Er is geen structurele bezuiniging vanuit de begrotingssystematiek te boeken op het

Ondersteuningsfonds omdat het niet in de meerjarige begroting is opgenomen. De dekking is namelijk geregeld via een budget dat jaarlijks wordt overgeheveld en niet meerjarig is begroot. Het opheffen van het Ondersteuningsfonds komt daarom neer op een eenmalige meevaller.

Hierbij moet wel worden opgemerkt dat voor het Energiebesparingsabonnement jaarlijks voor een

periode van 10 jaar €30.000,- moet worden gereserveerd. En voor de inzet van energiefixers is in het Raadsbesluit inzet energiefixers een bedrag van €200.000,- beschikbaar gesteld.

Mogelijke beleidsmatige keuzes

De Gemeente Molenlanden heeft de mogelijkheid om het Molenlands Ondersteuningsfonds op te

heffen. Dit fonds is opgericht om maatwerkondersteuning te bieden in tijden van crisis, maar het in

stand houden van het fonds is geen wettelijke verplichting. De gemeente kan ervoor kiezen het fonds op te heffen en de resterende middelen als eenmalige meevaller in te boeken.

Hierin heeft de raad een drietal optie mogelijkheden. De optiemogelijkheden zijn in willekeurige volgorde geformuleerd. Optie 1

Voor 2026 is er uit het fonds € 200000,- gereserveerd voor de inzet van energiefixers. Als eind 2025

het gehele bedrag nog niet is besteed kan ervoor gekozen worden het restant niet meer in te zetten en terug te laten vloeien naar de algemene reserve.

Energiearmoede blijft een groot probleem. Veel inwoners maken gebruik van de energiefixer. Het is

belangrijke stap om energiearmoede tegen te gaan of te voorkomen. De regeling energiearmoede is

4

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000

verlengd tot 31 december 2026, maar er zijn geen extra rijksmiddelen beschikbaar gesteld. De

consequentie van deze optie is dat de gemeente in 2026 geen energiefixers meer in kan zetten. Optie 2

Het Energiebesparingsabonnement is afgesloten voor een periode van 10 jaar. In de

samenwerkingsovereenkomst is afgesproken dat de overeenkomst elke 2 jaar wordt geëvalueerd en wordt voortgezet als deze goed functioneert. Het beëindigen van de overeenkomst kan alleen als

partijen gezamenlijk concluderen dat het voortbestaan van de Ebab niet langer wenselijk is. Eind 2025

vindt de eerste evaluatie plaats. De gemeente kan aansturen op een beëindiging van de overeenkomst. Als de overeenkomst wordt beëindigd betekent dit dat de gereserveerde middelen over de laatste 8 jaar terugvloeien naar de algemene reserve. Dit betekent een eenmalige meevaller van €240.00,(8x€30.000).

Om de energietransitie doelstelling te halen is het nodig om bewoners te ondersteunen bij het verduurzamen van hun woning. De Ebab kan een goed middel zijn om bewoners hierin te

ondersteunen middels een energieadvies aan huis. En bij gebrek aan (voldoende) financiële middelen door middel van een abonnement waarmee de verduurzaamheids maatregelen worden gefinancierd. Voorwaarden voor deze optie is dat alle partijen akkoord gaan met het beëindigen van de overeenkomst. Optie 3

Het volledig opheffen van het Ondersteuningsfonds is ook een optie. In deze optie wordt het

Energiebesparingsabonnement beëindigd, de resterende middelen voor de inzet van energiefixers niet meer ingezet en het fonds opgeheven.

Deze optie betekent een eenmalige meevaller van ong. €1000.000,- Als eind 2025 de inzet van

energiefixers en de Ebab aanvragen bekend zijn weten we hoe hoog de eenmalige meevaller exact

In een wereld waarin een nieuwe crisis(en) niet uit te sluiten zijn, biedt het fonds de flexibiliteit om snel financiële middelen beschikbaar te stellen. Het opheffen van het fonds kan leiden tot een grotere administratieve last bij acute hulpvragen, omdat alternatieven financieringsbronnen gezocht en verantwoord moeten worden. Dit kan besluitvorming vertragen en de slagkracht van de gemeente beperken.

In een crisissituatie kan het een uitdaging zijn om snel financiële middelen beschikbaar te stellen. Dit kan de gemeente belemmeren om snel en effectief te reageren op de behoeften van inwoners. Het

Molenlands Ondersteuningsfonds speelt een belangrijke rol, vooral in situaties zoals energiearmoede, maar ook bij eerdere crisis, zoals de coronapandemie, waarin het Coronafonds werd ingezet om ondersteuning te bieden.

5

Gemeente Molenlanden • Postbus 5 • 2970 AA Bleskensgraaf www.molenlanden.nl • info@molenlanden.nl • 088 75 15 000